Skip to main content

Het drukkers jaarboek 1911 (The Printer’s Yearbook, 1911)

Page 1

SSS^ Oi

Sgapr •^ i

£ fë

A/K«»#

!: ••>; ')’ !î .'> i';

.

- ',

I -

■^ ■■ ■■'


T hi sdi gi t a l v er s i onof He t dr uk k e r sj aar boe k1 9 1 1 wa spr epa r edby i Book Bi ndi ngi n2019

Ver s i on1. 0 Ha r dc ov er , 1911, 196pp. +a ppr ox .56pp. a ds . ; i l l us t r a t i ons . Bet ween1906a nd1911f oury ea r book sa boutpr i nt i ngwer e publ i s hed. T hi si st het hi r dv ol ume . T hebook swer ei nt endedt os t i mul a t eabr oa dera ndmor e l ogi c a l i nt er pr et a t i onoft hea r tofpr i nt i ng. T hi sv ol ume i nc l udesa s t oni s hi nge x a mpl esofdec or a t i v epr i nt i nga nd t y pef a c es ; t e x t sdedi c a t edt oAmer i c a na ndE ur opea npr i nt i ng pr a c t i c esa nda r t , a ndapi ec ewi t hs a mpl esofpa s t epa per . I fy ou nda nyOCRer r or s , pl ea s er ea c husa t s @i book bi ndi ng. c om. Mor ebook sa boutbookhi s t or y , booka r t s , a ndbook bi ndi ng onourwebs i t e: ht t ps : / / www. i book bi ndi ng. c om/ pdf book bi ndi ngc ol l ec t i on/ ht t ps : / / www. pa t r eon. c om/ i book bi ndi ng


HET DRUKKERS JAAR BOEK VIERDE DEEL

ees.

M^RSTBEVBO

UIT GE GE VE N ONDER MED EWE RKIN G VAN V E R S C H IL L E N D E VA KK UN DI GE N DO OR IPEN BUU R & VAN SELDAM TE AMSTERDAM :: IN MEI MCMXI ::

«


EEN WOORD VOOR AF

en ge vo lg e v an z’n n ie t ve rs ch ijn en in 1909 he ef t he t D ru kk er s Ja a rb o e k f ei te lij k op ge ho ud en e en Ja ar boek te zi jn. W a a r h e t k a ra k te r van ja ar b o ek eig en lijk u it ­ sl uit en d bl ee k u it de vr ij re ge lm at ig e, pe rio di ek e v e r­ sc hi jn in g en u it h e t ov er zi ch t va n J. W . E ns ch ed é, en de ver der e in ho ud n ie t di re ct m et h et la at st ve rl oo pe n ja a r in ve rb an d s to nd , a ch tt en wij h e t ee n ge rin g be zw aa r ee n ja a r ov er te sp ri ng en to e n ve rs ch il le nd e om st an di gh ed en de ui tg av e in 1909 m oe ili jk m aa kte n. T h an s, n u de ger eg eld e ja ar lij ks ch e v e r­ sc hi jn in g v an d it b oe k is o nd er br ok en e n J . W . E ns ch ed é, bli jk en s de l a a ts te r eg el en v an zi jn ov er zi ch t, dez e r ub ri ek w eg en s on vo l­ do en de m ed ew er ki ng w e n sc h t te do en ve rv al le n, ac ht en w ij he t no od za ke lij k on ze n le ze rs m ed e te de ele n da t wi j aa n dez e u itg av e h e t k a ra k te r v an Ja a rb o e k vo or vo lg en de d ee len g eh ee l we ns ch en te on tn em en . T e ee rd er ko nd en wi j hie rt oe be sl ui te n w a a r h et on s b ijn a on m og eli jk is g ew or de n, dez e u itg av e die z ee r ve el zo rg, ov erl eg en tij d ei sc ht , bij de da ge lij ks ch e be slo m m er in ge n on ze r za ke n, in ee n af ge pa al d ti jd sb es te k, n a a r b eh oo re n te v er zo rg en . H et ee rs tv ol ge nd e de el za l di en te ng ev ol ge ve rs ch ijn en m et ee n ee ni gs zi ns ge wi jzi gd en ti te l en o p on ge re ge ld e tij de n uw e be la ng ­ st el lin g k om en vr ag en .


EE N WO OR D VO OR AF

on s va k. De m ee st al oo k vo or an de re d ru k k er s da n de am eri ka an sc he z ee r l ee rz am e op st el le n zijn n at uurl ij k v oo r ve le n on ze r n ie t ge m ak ke lij k te v er st aa n , m aa r u it de ta lr ij ke af be el di ng en bl ijk t te n du id el ijk st e d at in A m er ik a n a a s t en b ov en de sc ho on ­ he id v an h et ze tw er k en de te ch ni sc he vo lk om en he id van h e t dr uk w er k, i n de il lu st ra ti e ee n el em en t op de n vo or gr on d tr ee dt , w a a ra a n bl ijk ba ar ze er de aa n d ac h t w o rd t ge wi jd . Wij ku nn en er ze ke r va n zijn da t de il lu st ra ti e, h ie r t e la nd e in d e p ra ct ijk e n in de va kt ijd sc hr if te n no g te ve el v er w aa rl o o sd , bi nn en en ke le ja re n oo k onz e ze tt er s en d ru k k er s v o o r v ra a g st u k k e n v an h e t ho og st e be lan g zal pl aa ts en . In N ed er la nd ko m en n at u u rl ij k a lle dr uk ke rij en m ee r of m in de r i n co nt ac t m et de i ll u st ra ti e , m aa r er w o rd t no g ve el te w ei ni g ge w ic ht ge he ch t aa n de v ra ag ho e de il lu st ra ti e, w aa ro nder da n w el in h oo fd za ak d e a u to ty p ie i n h a re ve rs ch ill en de vo rm en v e rs ta an m oe t w or de n, i n go ed v er ba nd te br en ge n m et de ge dr uk te pa gi na . Wij zo ud en va n dez e vo or re de ee n ops te l m oe te n m ak en om die p gen oe g op di t v ra ag st u k in t e kun ne n g aa n ; wi j m ee ne n ec h­ te r onz e l ez er s w el t e mo ge n aa nr ad en , dez e k w es ti e, die bi nn en en ke le j a re n onz e ze tk u n st gr oo te nd ee ls za l be he er sc he n, en die da n oo k vo or onze we rk lie de n v an he t g ro o ts te be la ng ma g g ea ch t w or de n, ter de ge o nd er de o og en te zi en. De h ee r H ag ed oo rn ro e rt in zijn op st el di t v ra ag st u k z ijd eli ng s a a n ; wi j st el le n on s ev en ­ w el v oo r in ee n vo lg en d dee l va n di t J a a rb o e k a an d e il lu st ra ti e on ze bi jz on de re aa n d ac h t te w ijd en . AM ST ER DA M , Se pt , ig io

De U it g ev er s, IP EN BU U R & V AN SE LD AM


LE ER LI N G ST EL SE L EN

V A K O PL EID IN G Ee n e rn st ig w o o rd to t H .H . B o ek d ru k k er sp a tr o o n s

ola , w a t is d a t! ” , ho or ik al een va km an ui tr oe pe n die dit Ja a rb o e k te r ha nd ne em t, om da ar ui t le er ­ ri jk s te p u tt en vo or zijn be dr ijf al s ku nst vak , „i k dac h t d at de st o f vo or h et Ja ar boek zic h st re ng zo u be pa le n to t de bo ek ku ns t, to t in ric ht in g, vo rm en ve rs ie ri ng van h e t bo ek en w a t da ar m ed e in n au w ve rb an d s ta a t, en da ar zie ik me w aa rl ij k een ar ti kel ov er ie ts d a t s tr ik t op va k- te ch ni sc h te rr ei n lig t, ie ts da t m.i. m ee r in ee n te ch ni sc h va kb la d th u is be ho or t.” Me t u w w el ne m en , d aa r be n ik h e t ho eg en aa m d ni et me de ee ns . U sp re ek t van u w be dr ijf al s ku nst vak , ni et w a a r? Ze er te re ch t. Do ch k u n st m oe t w or de n ge pr od uc ee rd , o n ts ta a t ni et uit zi ch zelf . V oo r d at pr od uc tie -v er m og en zijn ke nn is en k ra c h t no odig, sc he pp en de kra ch t, le ide nd e kra ch t, u itv oe re nd e k ra ch t, en dez e m oe te n v an deg eli jk g eh al te we ze n, de ge lijk zi jn ge vo rm d, w il er ie ts de ge lij ks to t st an d w or de n ge br ac ht . W at b a a t h e t uw bed rijf , of U al ui tv oe ri ge en st el lig ze er be la ng w ek ke nd e en le er rij ke ar ti kel en in een Ja a rb o e k pu bl ic ee rt ov er : ho e ee n bo ek of een d ru k st u k er b eh o o rt u it te zie n, ho e uw v ak m oe t w or de n ui tg eo ef en d w il h e t de n na am va n k u n st v a k w aa rd zijn , te rw ij l zij die h e t bo ek te ch ni sc h m oe te n do en i


14

LEERLINGSTELSEL EN VAKOPLEIDING

ni et : W at m oe te n wi j da n nu do en m et de le er lin ge n, die re ed s 3 en m ee r ja re n aa n zi jn ? L aa t he n de sn oo ds ger ust h et th eo re ti sc h o nd er ri ch t v an d e ee rs te 2 le er ja re n vo lg en ; w aa rl ij k, ze he bb en h e t zoo n oo dig en ze w e t e n no g zoo be dr oe fd w ei ni g. Ik w il in di t ka de r oo k no g ev en op pu nt 6 wi jze n, om to ch ge en le er lin ge n aa n te ne m en in h e t bo ek dr uk ke rs be dr ijf , w a a rv a n me n te vo re n w ee t, da t h e t st u m p er d s w or de n zu lle n, om da t ze ni et me e ku nn en ; li ev er w a t m in de r le er lin ge n, doc h deg eli jke kr ac ht en , da n bl ok ke n aa n h e t be en . — Co nd iti on ee r bij co nt ra ct ue el e ov er ee nk om st m et ou de rs ee n le er tij d va n 5 ja a r, w aa rv an één ja a r pro ef tij d, w aa rb ij ge U he t re c h t re se rv ee rt , na aflo op va n da t ja a r de n le er lin g bij ge bl ek en on ge sc hi kt he id te mo ge n on ts la an . Te n sl ot te her ha al ik h e t no od za ke lij ke : D at vó ór al le s o v er ­ ee nk om st en sa m en w er ki ng n oo dig zi jn ; o v er ee nkom st tu ss ch en pa tr oo ns on de rli ng en sa m en w er ki ng tu ss ch en p at ro o n s, va kve re en ig in g en gez elle n. — De G re m ia l-F ac hs ch ul e te W ee ne n, de Fa ch sc hu le de r D re sd en er B uc hd ru ck er -I nn un g, de Bu ch ge ­ w er be sc hu le n te Lei pzig en te Be rlij n, h e t zij n st ic ht in ge n v an de p at ro o n s; d e B uc hd ru ck er -F ac hs ch ul en te Z ür ic h en S t. Ga lle n en de ui ts te ke nd e Fa ch sc hu le fü r da s B uc hg ew er be t e S tu tt g a rt , h e t zijn de vr uc ht en va n sa m en w er ki ng tu ss ch en p at ro ons, va kv er ee ni gi ng en ge zel len . — S le ch ts dà n is h e t „F in is c or on at op es ” te ver w ac hte n, h e t ein de d at de n ar be id k ro o n t, h et sc ho on e su cc es , dat den pat ro on to t v o o r d e e l, de n w er km an to t g e lu k , h e t be ro ep to t e e r e st re k t. HAARLEM, December 1909

HENRI KERKHOFF


CARL ERNST POESCHEL

ee ds in tw e e de r dr ie vo rig e ed iti es va n di t ja ar b o ek is ge w ez en op de p la a ts do or Ca rl E rn st Po es ch el in de du it sc he d ru k k u n st in ge no m en . In den ee rs te n V \ ja a rg a n g do or Dr. Je a n L ou bi er in di en s ui tv oe ri g \ op st el o v er de nie uw e bo ek k u n st in Du its ch la nd en in de n de rd en ja a rg a n g do or de n am st er da m sc he n H ee r J. W . E ns ch ed é in zij n Ja ar o v er zi ch t. T en be ho ev e va n de n on be ke nd en le ze r, v er o o rl o v en wi j on s uit ee rs tg en oe m d op st el de vo lg en de vo lz in ov er te sc hr ijv en , w aa ri n on om w on ­ de n P oes ch el ’s st re v e n w o rd t ge w aa rd ee rd . „D e dr uk ke ri j v an P oe sc he l & T re pte in Lei pzi g, is do or h e t fli nk e, d o o rt as te n d e op tr ed en van de n jo ng en Ca rl E rn st Po es ch el to t ee n m id de lp un t v an ed el st en bo ek dr uk he rv or m d ge w or de n. Hij hee ft on s, n a d a t hij do or ee n lang e pra kt ij k in A m er ik a de d a a r bes ta an de, go ed e, on be vo or oo rd ee ld e bo ek ­ d ru k k u n st ha d le er en ke nn en , v an h e t ov er da di ge aa n bo ek or na m en t en v an de on ru st ig e k ru ls ie ra d en in de n z.g. Ju ge nd ­ st il be vr ijd , w a a rv o o r wi j he m ze er d an k b aa r m oe te n zijn. Zi jn re ch tli jn ig e bo ek ve rs ie ri ng w aa rm ed e hij sc ho ol he ef t ge ­ m aa k t, w a s vo or on s ee ne op en ba ri ng . Al zij n w er k , of h e t een sm ou tj e b et re ft of b oek w er k, b ew ij st zijn k u n st sm a a k in de


CARL ER NS T POE SCH EL

46

vat ti ng st re ve nd en on de r de va kg en oo te n, har ts te rk en d e be w ijs van de ju is th ei d v an J a n P ie te rs zo on C oen ’s kr ac ht ig e lij fs pr eu k „E nd e de se sp er ee rt ni m m er !” ? Me t be la ng ste lli ng zu lle n wij ge du rig vo lge n w a t de lei pz ige r m ee st er dr uk ke r za l bli jve n ge ve n al s ve rd er e ui tin ge n va n zijn in di t op st el uit er aa rd sc he ts m at ig be ha nd el de w er kz aa m he id , m et de ke nn ism ak in g w aa rv an w ij on ze n le ze r h op en e en di en st be w ez en te he bb en . SLO TEN N. H. , Nov emb er 190 9

»

S. H. DE ROOS


O h lieb e T ro pf en , rinnt do ch no ch einma l aus He rzen s Que llen übe r jenen B ord, der nun sch on lang e ohn e Kü hlun g dorr t, und der sich fü rch tet vor dem Hi mme lsstra hl !—

XXV

Sind nic ht in Wo lke n Tro pfe n ohn e Zahl; und Küh le riese lnd fe uch tet ma nch en O rt, der nicht so schme rzlic h lechz te fort und fort, wie me ine W an ge n lec hzen d sind vor Qual ? Sind wen iger als Blume n diese zarte n bew egt en W im pe rn, dass ein Tropfe n Ta u sich nich t im Kelc h der dunklen Iris fängt? Die Gär tne rin ging fort. N un stir bt ihr Gar ten. — Ach, Pa rad iese ware n do rt zur Schau, wo eine Wü ste nun den Blick be schr änk t! —

169


FABRIKATE A fb ee ld in g 6


DER STURMH E ID H O F (WATHERING HEIGHTS) V O N EL LI S BE LL

« /

V

INS DE UT SC HE ÜB ER TR AG EN VON GISELA ETZEL-BOG ENHARD LEIPZIG 1908

VER LAG VON JUL IUS ZEITLE R

A fb ee ld in g 7


4 4 4 4 -4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 X

>: ■< 4 *4 *4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4

ii

ï

G ESELLSCH A FT DER BIBLIOPHILEN DIE MITGLIEDER DER GESELLSCHAF T DER BIBLIOPHILEN BEEHREN WIR UNS HIERMIT ZUR D IESJÄ HRIG EN G EN E­ RAL VER SAM MLU NG EIN ZU LA DE N, WE LCH E IN MÜ NC HE N, SO NN TA G, DEN 26. SEPTEMBER 1909, VORMITTAGS i. UHR, IM SPIEGELSAAL DES RE GIN A­ PALASTHOTELS STA TTFI NDE N WIRD

Af be eld in g 18

t S


♦♦♦♦♦♦♦•♦-♦•♦♦•♦'♦»♦»♦"♦•'♦•»♦"♦-♦-♦-♦•♦•♦•♦♦•♦♦•♦•»•♦♦♦•♦♦♦•♦♦♦•♦♦♦♦♦♦•♦♦♦♦♦♦•♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦•♦f♦♦♦♦♦♦♦•♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

VROEGERE LETT ERGIE TERIJ EN IN NEDERLAND

"

e t w o o r d „ l e t t e r g i e t e n ” e n d e n a a m „ E n s c h e d é ” be [

h o o r e n h i e r in N e d e r la n d s e d e r t la n g bi j e lk a n d e r .

------------- !

H e t i s d u s n i e t t e v e r w o n d e r e n , d a t h e t e e r s te o m ­ v a n g r i j k e w e r k , h e t w e l k o v e r d e g e s c h ie d e n is d e r

—

l e t t e r g i e t e r i j in N e d e rl a n d v e r s c h ij n t, o p h e t ti te lb la d d e n n a a m d r a a g t v a n e e n li d d e r b e r o e m d e

H a a r l e m s c h e f ir m a .* E ig e n li jk k o n o o k n ie m a n d z ic h a a n z u lk e e n b o e k w a g e n — e n m e n k a n h e t t e r e c h t „ w a g e n ” h e e te n , e e n f o li a n t v a n m e e r d a n 4 0 0 b la d z ij d e n t e s c h r ij v e n o v e r e e n o n d e r w e r p , w a a r o m t r e n t n o g b ij n a g e e n v o o r s tu d ië n v e r s c h e n e n z ij n — d a n h ij , d ie j a r e n l a n g v r ij v e r m a g t e b e s c h ik k e n o v e r h e t l e t t e r ­ m a t e r i a a l e n d e a r c h i e v e n v a n h e t h u is - E n s c h e d é . I n d e n lo o p v a n j a r e n , o f l i e v e r v a n a n d e r h a l v e e e u w , is d a a r e e n v e r z a m e ­ li n g v a n m a t e r i a a l b ij e e n g e b r a c h t, w e lk e , v a n g e s c h ie d k u n d ig s t a n d p u n t b e z ie n , h i e r in

N e d e r la n d h a a r s g e li jk e n i e t v in d t.

* F o n d er ie s de c a ra c tè re s et le u r m a té ri e l d a n s le s P a y s- B a s du XV e au X lX e si èc le . No tic e h is to ri q u e p ri n c ip a le m e n t d ’ap rè s le s d o n n ée s de la co ll ec ti o n ty ­ p o g ra p h iq u e de Jo h . E n sc h ed é en Z o ne n à H aa rl em , p a r Ch . E ns ch ed é, D oc te ur en dr oit , M em br e de la M ai so n Jo h . E ns ch ed é en Z on en . H aa rl em , De E rv en F. B oh n, 1908 , in fo l. X X X IV - 40 4 pp . P ri js f. 60 .—


72

VRO EGE RE LE TT ER GIE TE RIJ EN IN NED ERL AND

no g ee n a n d e r el em en t in , d a t a a n de N ed er la n d sc h e b o e k le tt e r a ls zo odan ig ei ge n is . Ik k o m h ie r e c h te r al le en op te g en de lo gi ca in M r. Ch . E n sc h e d é ’s re d en ee ri n g . O f de fe it en u it w ij z e n , d a t e r in de N ed er la nds ch e b o e k le tt e r o o k e en al gem ee n N ed er la n d sc h k a r a k ­ te r te v in d en is , m og en d es k u n d ig en op d it ge bi ed u it m a k e n . M aa r h e t zo u mij s te rk v e rw o n d e re n , a ls h e t n ie t zo o w a s . Do ch v e ro n d e rs te ld ee ns , d a t Mr . E n s c h e d é ’s b e w e ri n g op gi ng , en e r d us in de N ed er la n d sc h e b o e k le tt e r v a n h e t v er le d en ge en sp ec if ie k- N ed er la nd sc h el em en t te v in d e n w a s , d a n h a d hi j, a ls m an v a n h e t v a k , en a ls de b eh o e ft en v a n zi jn t ij d k e n n e n d e , to c h n o o it d aa ro p m og en a n tw o o rd e n : D us , h e t is o n m o g el ij k ee n N ed er la nd sc he b o e k le tt e r te sc h ep p en . Z ijn a n tw o o r d h a d d a a re n te g e n zo n d er ee ni ge a a rz el in g m o e te n lu id e n : D us , h e t w o rd t ho og tij d, d a t w e ee n s ee n ei ge n N e d e rl a n d sc h e le tt e r g a a n o n tw e rp e n . E r b e s ta a t se d e rt ti e n ta ll e n v a n ja r e n op al le ge bi ed ee n jo n g e, N ed er la nd sc he k u n s t, di e er m ag zi jn , en di e in bi nn en en b u it e n la n d g e w a a rd e e rd w o rd t. D at al le en de k u n s t v a n de n le tt e rg ra v e u r d aa rb ij te n a c h te r zo u m o et en bl ijv en , is n a tu u rl ij k o n d e n k b a a r. WO ERD EN

P. FR . BO NA VE NT UR A KR UIT WA GE N O. F. M.


BOEK, BOEKKUNST EN BOEKERIJ

u

4-4-42t±±±±±±±±±±±±±±l±±±*±»♦♦♦ it d en a a rd d e r z a a k w o rd t de o pnam e v a n b o ek en

in o p e n b a r e b o e k e r i je n b e p a a ld d o o r d e in n e r li jk e w a a r d e n v a n h e t b o e k : z ij n in h o u d e n z ij n b e te e -

k e n i s v o o r d e n g e b r u ik e r , m in d e r d o o r z ij n u it e r li jk e h o e d a n ig h e d e n . D a a r o p z ij n u it z o n d e r in g e n . Z o o z a l h e t a a n le g g e n v a n e e n in c u n a b e le n - v e r z a m e li n g in

d e n r e g e l g e s c h ie d e n in h e t b e la n g v a n h is to r is c h - ty p o g r a f is c h e s tu d ie . E e n e d it io p r in c e p s k a n v o o r d e b o e k e ri j w a a r d e h e b b e n a l s l i t e r a i r - h i s t o r i s c h d o c u m e n t e n t e v e n s e e n p r o e v e z ij n v a n b o e k k u n s t u i t d e n e ig e n ti jd v a n d e n a u t e u r . P r a c h tu it g a v e n k u n n e n e n k e l e n a l le e n o m

d e r w il le

v a n d e u it v o e r in g , h e t

b i n d w e r k , d e i l l u s t r a t i e , n a a s t h e t g e w o n e g e b r u ik s e x e m p la a r in d e b o e k e r ij w o r d e n

o p g e n o m e n ; d e n k b a a r is o o k , d a t, bi j

k e u z e t u s s c h e n v e r s c h il le n d e u i tg a v e n , d ik w ij ls h e t h a n d b a a r s t f o r m a a t, d e d u id e li jk s te

l e t t e r , d e m e e s t p r a k t i s c h e in d e e li n g

d e n d o o r s la g g e v e n . E n o o k b e g in t m e n te g e n w o o r d ig , g e z ie n d e s c h r ik b a r e n d e a c h t e r u i t g a n g in k w a l i t e i t e n d u u r z a a m h e id v a n h e t p a p ie r , b ib li o th e e k e x e m p la r e n t e v e r la n g e n , o p s o li d e r m a t e r i a a l g e d r u k t. Bi j h e t a a n k o o p e n

van

boeken

s p e le n

d e z e e n d e r g e li jk e

o v e r w e g in g e n in o p e n b a r e b o e k e r ij e n e c h te r a lt ij d s le c h ts e e n


80

BOEK, BOE KKU NST EN BOEKE RIJ

W èl e c h te r li jk t mij a a n de o p en b ar e bo ek er ij de ta a k to e ­ g ew ez en , h a a r ri jk m a te ri a a l v o o r de p ra k ti s c h e ty p o g ra fi e en h a a r v e rv o lm a k in g b e s c h ik b a a r te m ak en , d o o r h e t b e s te w a t zij op t y p o g ra fi sc h g eb ie d b ez it d en v a k m a n t o t g e b ru ik e n l ee ri n g v o o r te z e tt e n . H e t v o o rb ee ld , d a t de K o n in k li jk e B ib li o th ee k sc h ij n t te w il le n ge ve n, m og e in o n s la n d n av o lg in g v in d e n ! Sep tem ber 1909

H. E. GRE VE


HET ARCHITECTONISCHE IN BOEKDRUKKUNST

U n s r ü h r t d a s A n s c h a u e n j e d e s h a r m o n is c h e n G e g e n s ta n d e s ; w ir f ü h le n d a b e i, d a s s w ir n ic h t g a n z in d e r F r e m d e s in d , w ir w ä h n e n e in e r H ei m a th n ä h e r z u s e in , n a c h d e r u n s e r B e s te s , I n n e r ­ s te s u n g e d u ld ig h i n s t r e b t . GOETHE (W il h e lm M e is te r)

7 oo al s er ve rb an d te vi nd en is tu ss ch en all e nij ver / / h ei d sk u n st en , zoo oo k tu ss ch en B oe kd ru kk un st en A rc hit ec tu ur. W el is w a a r sl ec ht s in ze ke r op zic ht, m a a r h e t ve rb an d b es ta a t. In ze ke r op zic ht, om da t // j A rc h it e ct u u r m éé r is da n ni jv er he id sk un st all ee n. ,'Z£- J,.,...... E lk ge bru ik sv oorw er p ka n tr o u w en s ee n w a a r k u n st w e rk zij n, in di en zij n m ak er h e t to t ze ke re ar ti st ie k e ho og te w e e t op te v oe re n. D at on de rli ng e ve rb an d tu ss ch en a lle nij ve rh ei ds ku ns te n be st ond in e lk e gr oo te pe rio de v oe lb aa r, zóó , da t er ha rm on ie bes to nd tu ss ch en al le ge br ui ks vo or w er pe n on de rli ng en tu ss ch en de ze en de ar ch it ec tu u r van h et ver tr ek , va n h e t hu is . Ze er mo oie vo or be el de n v an zu lk e ha rm on is ch e om ge vi ng en to on en on s no g de „o ud -H ol la nd sc he k a m e rs ” in on ze m od er ne m us eu m s, w a a r de ka m er be tim m er in g zo ow el al s de sc ho uw , de m eu be ls zo ow el al s ie de r ge br ui ks vo or w er p, ’t zij be ke r, 6


90

H E T A R C H IT E C T O N IS C H E IN B O E K D R U K K U N S T

zijn, da t is een kw es ti e va n te ch ni ek . M aa r ve ela l w o rd t v e r­ ge ten , da t de goe de, vl ot te te ek en aa rs , ja re n en ja re n va n oef e­ nin g he bb en no odig ge ha d, om h et zóó ve r te br en ge n. De be st e w er k er s w er ke n en vè rw er ke n. En de bo ek dr uk ku ns t, die z oo ve el ov er ee nk om st he ef t m et de gr oo te ar ch it ec tu ur -k un st , is w aa rd , om be oe fe nd te w or de n, ev en al s de ar ch ite ct uu r, do or m an ne n, die hu n v ak lie fh eb be n om h et sc ho on e w a t zij zé lf er in ku nn en leg ge n. Ge luk kig , da t er re ed s ve rb lij de nd e ve rs ch ij ns el en z ij n va n goe de, mo de rne bo ek dr uk ku ns t. Moge nog me nig e so cia le ve rb et er in g op zic h do en w ac ht en , ni et s be le t een ma n, die een v ak be oe fe nt , óó k vo or zij n vak te gev oel en. Ook hi er in is ar ch ite ct uu r, da t de gr oe i v an h e t ee ne in n au w ve rb an d s ta a t m et de n gr oe i va n h e t an de re . Ee n gr oo te vo lk sk un st , een s tij l, kan n ie t pl ot se lin g on ts ta an , m aa r m oe t gro eie n. En elk e w er ke r, die zie l in zijn w e rk leg t, w e rk t me de aa n h et onts ta an va n een sti jl. A. VAN BA A LEN A r c h it e c t


TWEE OPST ELLE N VAN J. W. ENSCHE DÉ

I. OV ER H E T BEL ANG VAN OUDE BOEK EN ' et be la ng , d at ou de bo ek en th a n s no g ku nn en heb ­ be n, is tw ee le di g. O ve r h e t éen e, hu n ha nd el sw aa rd e w il ik th a n s ni et sp re ke n, w el ov er h et an de re . Ik w il ie ts ze gg en ov er hu n et hi sc he be te ek en is . Ee n ou d bo ek tr e k t mij aa n, ni et om da t h et oud is ; h et tr e k t mij aa n, om da t h e t to t mij br en gt he t de nk en en w et en v an an de re n. Zij n die an de re n nog in lev en , da n ra a d ­ ple eg ik ee n nie uw bo ek ; zijn zij va n vo rig e ge ne ra tie s, da n ga ik te g as t bij ou de bo ek en . Ee n a u te u r v an vr oe ge re n tij d m oe t gel eze n w or de n in een ge lij kt ijd ig e ui tg aa f, al s h e t ka n. Ev en m in al s h et mo ge lijk is ee n ou d huis of ee n ou d m eu be l zoo na te bo uw en of na te m ak en , d at h e t vo lle di g de im pr es si e va n h e t vr oe ge re gee ft, ev en m in is h e t mo ge lij k ee n vr oe ge r bo ek zoo te he rd ru kk en , d at de ge es t va n ou dt ijd s daa ri n on ge re pt te ru gg ev on de n w or dt . De eig en ta al , de eig en sp ell in g, de eig en zi ns bo uw , de eig en ge da ch te n va n een sc hri jv er ve re is ch en ee n eig en le tt er vo rm , een eig en dr uk , ee n eig en bo ek , die sl ec ht s na ge bo ot st , ni et op ­ ni eu w ge ge ve n ka n w or de n. V oo r de w et en sc ha p zijn cr iti sc he 7


102

I.

OVER HET BELANG VAN OUDE BOEKEN

Die be trek ke lij k ee nv ou dig e w aa rh ed en zijn he t, die st ee ds in h e t oog ge ho ud en m oe ten w or de n, w an nee r de et hi sc he sc ho on ­ he id va n een bla dzi jde ge to et st w o rd t aa n de log ica . E e rs t da n is een ar ch it ec tu ur een log isc he , w an n ee r de in w en di ge ver dee lin g va n h et ge bo uw te ru gg ev on de n w o rd t in de n buit en ­ mu ur , zo nd er me er, en de de co ra tie ee n no od w en di g ge vo lg da ar va n is. Ev en zo o is een dr uk da n ee rs t ee n log isc he , w a n ­ ne er aa n de co ns tru ct ie ve te ch ni ek v an de n dr uk vo rm gee n ge we ld aa ng ed aa n w ord t en de ve rs ie ri ng re ke ni ng ho ud t m et h et beg rip „v la k” . Op v er sc hi lle nd e m an ie re n ka n va n dez e be gi ns el en ui tg aa nd e een bla dzi jde to t st an d ge br ac ht w or de n. J u is t die m an ie re n zijn he t, die zoo ve ela l h et eig en lijk e w ez en ve rd ui st er en , ze lfs zic h er st ra f te ge no ve r ste lle n. In h e t ée ne ge va l is h e t lo gi sc he be gri p va n bo ek dr uk no g aa nw ez ig , in h e t an de re ni et . Ho e ou de r de bo ek en zijn, ho e be te r, in h e t alg em ee n ge ­ sp ro ke n, die log ica ge ha nd ha af d bl ij kt te zijn . Da ar om is he t, da t de æ st he tis ch e be st ud ee rin g va n ou de b oe ke n, v an de o ud st e bo ek en in h et bij zo nd er, p ra ct is ch en in vl oe d ka n, m aa r oo k m oe t oe fen en op h et he de nd aa gs ch e bo ek . De be gi ns elen , do or v ro e ­ ge re ty po gr af en be lic ha am d in hu n pe rs pr od uc te n, zijn le er za am vo or nu ; die pe rs pr od uc te n le er en on s ho e h e t ni et , ho e h e t w el m oe t zij n; zij la te n on s zie n, to t ho ev er de vr oe ge re ty po gr aa f h e t m et zijn on vo lk om en hu lp m id de le n he ef t ku nn en br en ge n, w a a r h et aa nk no op in gs pu nt ge vo nd en zo u ku nn en w or de n om h e t m od er ne bo ek w ee r te ru g te br en ge n on de r de ba ni er va n h et zu iv er re de ku ns tig e. Nie t om da t ee n bo ek ou d is, he ef t h et be la ng ; on da nk s hu n


II.

TA AL EN DRU K

103

ve le ja re n , ku nn en er zijn , die vo or de n le ve nd en m en sc h pra ctis ch e w aa rd e he bb en , he tzij om da t zij to t on s br en ge n h et de nk en e n w et en va n v ro eg er e m an ne n va n be te ek en is , he tzij om 足 da t zij on s le er en de ei ge na ar di ge on ve ra nd er li jk e sc ho on he id s足 be gr ipp en v an h e t ge dr uk te bo ek al s zo od an ig, h etz ij om be ide n. II. TA A L EN DRU K ' V * et on de rw er p, w a a ro v e r in de vo lge nd e bla dz ijd en ee nig e be sc ho uw in ge n ge ge ve n w or de n, ka n ni et gea ch t w o rd en t o t de m ee st e en vo ud ige t e be ho or en . E en sd ee ls is h e t d at ni et , om da t he t, vo or zo ov er be ke nd , no g ni m m er b es pr ok en i s ge w or de n, an de rs-J de el s, om da t de ge ge ve ns w aa ro p ge st eu nd m oe t L. w or de n o n tb re ken of m et el ka nd er ni et in ov er ee ns te m m in g zijn . T oc h is de v ra a g w el w a a rd na de r on de r de oogen gez ien ^^^^d^te w or de n of ta a l in vl oe d he ef t op h e t as pe ct ee ne r be dr uk te bla dz ijd e en zoo ja of d a a ru it te ver kla re n zijn dr uk re ge le n, to t op ze ke re ho og te al th an s. Da t de ta a l in vl oe d he ef t op h e t as pe ct ee ne r be dr uk te bl ad 足 zijde be ho ef t in h e t al ge m ee n ge sp ro ke n ge en be w ij s; w an n ee r ee n pa gi na h eb re eu w sc h g ele gd w o rd t n a a s t ee n pa gi na gr ie ks ch da n v a lt h e t ve rs ch il in k a ra k te r on m id de lli jk op, in h e t bi j足 zo nd er al s vo or ee n gr ie ks ch e pa gi na ge ko ze n is ee n dr uk u it de ze st ie nd e of de ee rs te he lf t de r ze ve nt ie nd e ee uw , to en de li ga tu re n no g ni et ve rd w en en w ar en . H et heb re eu w sc h m a ak t ee n m as si ev en , h et gr ie ks ch ee n w ar re le nden in dr uk , he tg ee n v er k la ar d ka n w or de n do or de kr ac hti ge lij ne n, w a a ru it in de n


124

S T IJ F S E L MA RM ER

w er de n ec ht er v er va ng en d oo r de lee lij k ha rd e om sla gj es die nog w el ee ns om gr ift en g ep la kt w or de n en la te r do or de „ m ar m er s” in all e pa tr on en en nu an ce er in ge n. E ve na ls bij den sc hi ld er ka n me n bij den bi nd er h e t Na po leo n ro ug e, de Lev an ts ch e st ee n, h e t ag at in e, h et po rfi er, h e t oei l de pe rd ri x enz. enz . be ste lle n, w a t al s me n er ee ns er ns tig ov er g aa t na de nk en de on zin in h et k w a d ra a t is : „m ar m er ” al s boe kbe kle ed ing . Nie t all ee n da t dez e m ar m er s in pa pi em ab oo ts in g ve rk ri jg ba ar w ar en en zijn, m aa r to t de er ns ti ge op lei din g va n de n bi nd er be ho or de w el de ge lij k de ke nn is de r ge he im en va n de n m ar m er ba k. Hij m oe st ni et al le en de ve rs ch il le nd e so or te n ku nn en m ak en m aa r oo k ind ien no od ig, bi jm ak en al s h e t ver ei sc ht w er d. Nu is de ke nn is va n deze te ch ni ek op zic h ze lf n og zo o k w aa d ni et , w a n t m et den m ar m er ba k zijn aa rd ig e om sl ag ve lle tje s en sc hu tb la de n te m ak en , m its me n m aa r n ie t tr a c h te „ m ar m er ” na te b oo tse n. M et een ige s tu di e he ef t de bi nd er h e t h ie r i n zijn h an d aa rd ig e lijn- en kl eu rc om bi na tie s te m ak en , en be sc hik t hij al s zo od an ig ov er een v er si er in gs te ch ni ek w aa rm ed e hij kan to on en go ed en sm aa k en lief de vo or zijn v ak te be zi tte n. De D ui tsc he sc hi ld er E rn st Lei st ik ow en oo k O tto Ec km an w is te n m et di t pro cé dé , zij h et da n oo k ee ni gs zin s ge wi jzi gd do or h e t ge br ui k va n oli ev er f, sm aa kv ol le re su lt at en te be re ik en . De o m sla ch tig he id e ch te r de r b ew er ki ng en is o ng et w ijf el d oo r­ za ak , dat w ei ni g bi nd er s er to e ko m en in de te ch ni ek va n he t m ar m er en een ni eu w e ve rs ie ri ng sw ijz e te zo ek en , en h et is oo k ze ke r da ar do or dat in den la at st en tij d do or en ke le sp ec iaal bi nd er s in bin ne n- en bu ite nl an d ee n ve re en vo ud ig de w er kw ijz e


.. ..

V

X? . ,. tw ï>' V .

'

I

u -<

J

'

-•

•m f

'I F

i

,

..

I Ä

W

Ü

?*■ '

rZ

ft•? >

W

M

v« a * «•

r |t

i

» <

Kb.

-

0 ’S. A.V^ ' A X'u J

nr *--

F i iR S

I

3S ! '

■

4-

ÿr

r

'

(

f

S|. i r

* >'->1'1 ’%&.■?» '»

' x

... -, - I

j

*

.

s

i

f <

-r

A ” W “

•■ X Ê S ï

'

1 Z

%'A - •>''' 'X_/.’•?'^?7^'

;'" X ;

i

/

'

£*

' ‘ <*"

ï 'i & - if

r

?

I „.' ' . / \ 1 • - .' ' «., >• • . • :■■ *■> -

'

■ I *> I ■• » '•■' Ä & ftv ? ’ I : W Ä W » » ^ J a

■' ■

_

?■ jfF >’

•«

M

1

M &

✓

1

' i

i

•

. ‘. ' " - ■ -ij

' ’

••>.■••.•

'

V

';

MZ

’- . .,..' .

%

>-:; ■. '?',M V ;? '- -} I

f Ä

..

M

1

| WJJFfr?'>&''•'

;<?■•

X\v'<'

>.?’■ ',.y

- >f'A- -?^'Sj-l' * ’

V;w

o

s

...

o


BaùÂ--.-

i'«*

O ^

f

æïSSâ

S!

§&*£$&£ toftifhiwoiwwrfirrf '* ^ l>'

w »

i « » V

W

'

y


V ??wk4> c ; - ^ A < - V ' F * \f .

”

, ; »-x-\ ; ; ï-

■.&w«&$*&* -

, ' -V

'

■

-

•V “

‘

'

■ ■

j

R

•:-

À

■

- ■

• ': .; ,■•

/

'

i

'. '

■

■

<

.

R> ; ’ a R

■■■

> '* *» t \ , • ■ ■: ; -, .; .:v. • ' Æ . . .

w-wd

;i

R; ;.; ;.^ ,< i.. ÿR ' ;ƒ ;?b R

.

'

V '

■-

R?R -. -v ÿ^ 1 ' R> ^R-ï ^R Î

'_

aWS® r v r>r ,

■ '- \ R

.

:- 'W J |” F_yïifeô-x-'';

*■

;

.

'

■*'

/ '•

S Â g ïtW ^

;■

IR a

'

... ƒ ;

'

•• "

''■

RR

.

•

■

t ’.X

.

•

.’ :

; r.

' JU •■

•■>&. ■

1

ß$& / • t . O ”‘ i

rr

R

•>

.

<.

f . ''

*

< ï R- - W 2 I

if


ST IJF SE L MARME R

125

w ed er w o rd t to eg ep as t (zij w a s in de i8 e ee uw bij en ke le bi n­ de rs oo k re ed s in ge br ui k) , be ke nd on de r de n na am va n ,, st ij f­ se lm ar m er ” . Da t hi er m ed e aa rd ig e bl aa dj es te m ak en zijn be w ijz en d e v e r­ sc hi lle nd e st a a lt je s mij do or de n vr oe ge r H aa rl em sc he n bi nd er Jo h. B. Sm its , th a n s ho of dl ee ra ar v oo r de gr af isc he va kk en aa n de Z ür ic he r K un st ni jv er he id ss ch oo l, te r re pr od uc tie af ge st aa n. W e m oe te n li ev er h e t ide e „m ar m er ” da t te n on re ch te aa n de w er kw ij ze ve rb on de n is , (h oe w el er oo k w el ie ts te m ak en is da t aa n ge ad er de n st ee n d oe t de nk en ) bij vo or ke ur zoo v er m og e­ lijk ho ud en , en li ev er in h e t st ijf se lm ar m er ee n pr oc éd é zie n da t aa nl ei di ng k an ge ve n to t mo oie kl eu rc om bi na tie s, to t ei ge na ar ­ dige m ot ie ve n. De te ch ni ek ze lv e is be tr ek ke li jk ze er ee nv ou dig en sl ec ht s de m ee rd er e of m in de re va ar di gh ei d en h e t ve rn uf t be pa len h et re su lt a a t. No odi g is om te be gi nn en ee n goe de ha rd e on de rla ag , een li ­ th og ra fi sc he n st ee n, ee n gl as pl aa t, een zi nk en pl aa t, zel fs een pl an k m et ze ild oe k be sp an ne n kan di en st doen, de ho of dz aa k is n.l . d at de on de rl aa g ze er v la k is. H ie ro p w o rd t h et pa pi er da t go ed ge vo ch t is, ui tg el eg d en bes tr ek en m et de vo oru it gekl eu rd en st ijf se lp ap . Die sti jfs el pa p m oe t n a h e t ko ud w or de n do or ee n ne tel do ek sc h la pj e gez eef d w or de n, om goe d fijn te zijn , w a a rn a ze ve rm en gd w o rd t m et w a te rv e rf of m et de zo og en aa m de „H alfe rs ch e m ar m or ir fa rb en ” die in ie de re n za ak w a a r me n bo ekbi nd er sm at er ia le n ve rk oopt te kr ijg en zijn . Om de kl eu r na h e t dr og en b et er te d oe n ho ud en w o rd t ve el al


HOE STA AT HET MET DE AR TIS ­ TIEKE ZIJDE VAN ONS BEDR IJF?

W a n n e e r w e, al s gr af isc he w er k er s m et de ver ei sc ht e in te re ss e voo r on s va k, de la te re pr od uc ­ te n van on ze n ar be id on be vo or oo rd ee ld ov er zie n, da n m oe t sp ijt ig w or de n to eg eg ev en d at de n ie uw ­ st e vi nd in ge n en ve rb et er in ge n op h et geb ied de r ph ot o- m ec ha ni sc he p ro cé dé s in h et alg em ee n m aa r m at ig h eb be n bi jg ed ra ge n to t ve rh oo gi ng v an h et ar ti st ie ke a a n ­ zie n de r il lu st ra ti ë n . In el k ge va l hi el d de ze zijd e va n h et be dr ijf ge en ge lijk en tr ed m et de re usa ch ti ge vo rd er in ge n w el ke zijn te co ns ta te er en in de te ch ni ek . H ie r to ch zij n wi j ve el ve rs ch ul di gd aa n de w e te n ­ sc ha pp el ijk e m an ne n, w ie r ch em isc he fo rm ul es en in ge ni eu se vi nd in ge n on s w e rk e n be la ng ri jk ve re en vo ud ig de n en h e t produ ct ie -v er m og en ge w el di g he bb en ve rg ro ot . Me t all e er ke nn in g vo or h e t ve le go ed e w a t in deze ri ch tin g to t st an d w er d ge br ac ht , m oe t ec ht er in h e t oog w or de n ge ho u­ de n d at ni et uit sl ui te nd h e t zw a a rt e p u n t van on s w er ken ma g w or de n ge zo ch t i n de te ch ni ek , do ch d at e en h ar m on is ch o n tw ik ­ ke le n en kra ch ti g be vo rd er en van de n sm aa k en ku ns tz in de r ui tv oe re nd en een ev en ee ns ze er no od za ke lij ke fa ct or is. Ne me n w e ni et de ge ïll us tr ee rd e va k- ti jd sc hr if te n al s bas is — 9


DE HERL EVIN G DER BO EKKUN ST IN ENGELAN D

II I. PR IV A T E P R E S S E S (VER VOL G) "~ Ç" aa st de D ov es -p re ss , de V ale -p re ss , de Es se x- ho us e1 p re ss en de E ra gn y- pr es s zijn er nog een tw ee ta l i h an d d ru k k er ij en in h e t Ve ree nig de K on in kr ijk die \ I wi j al s ee n di re ct ge vo lg va n M or ris st re ve n in de \ \ A K el m sc ot t- dr uk ke ri j ku nn en be sc ho uw en . De een e, A de A sh en de ne Pr es s, ge ve sti gd t e C he lse a s ta a t on de r leid in g v an C. H. S t. Jo h n H or nb y en de an de re , de Cu ala -p res s, te D un dr um in I er la nd w o rd t be st uu rd do or m iss El iz ab et h Corb et h Y ea ts . Be ide n he bb en di t ge me en da t zij bij vo or ke ur h un ne ui tg av en on ver si er d la te n en ev en al s Co bd en -S an de rso n, hu nn e k ra c h t zo ek en in go ed en mo oi m at er ia al , in zu iv er e n sm aa kv ol ze tw er k, i n on be ri sp el ijk en dr uk op pr ac ht ig pa pi er . En w a a r de bo ek en de r D ov es -p re ss di kw ijl s do or ee n o rn am en ti st m et ee n ui t de ha nd ge kl eu rd e ro od e of b la uw e in it ia al v er lu ch t w or de n, da ar vo lge n oo k H or nb y en m is s Y ea ts di t vo or be el d, da t m is ­ sc hi en d oo r s tr en g co ns er va ti ev e ty po gr af en a ls on lo gi sc h w o rd t aa ng em er kt , m aa r to ch ge he el in ov er ee ns te m m in g is m et hu n al le r vo or be el d, m et de vr oe g- It al ia ne n, die ev en ee ns in hu nn e pa gi na ’s ru im te s pa ar de n vo or d en g et ee ke nd en in it ia al . Ze gt oo k

^§|L J* f \


T H IS JS T H E BL ES SI NG W HE RE W IT H M O SE S T H E M A N OF G O D BL ES SE D T H E C H IL D R E N OF IS R A E L BE FO RE H IS D E A T H . HE L O R D C A M E fro m rose up from Se ir Sina i, unto them, Hee shined fo or th from mount Paran, A n d hee came w ith ten thous ands o f Saint s : From his R ig h t hand went a fieri e Law fo r them. Yea hee loved the people : A ll his Saint s are in th y h and : A n d they sate downe at t hy feete ; Every one shall receive of th y w ordes . Mose s commaunded us a Law , Even the inheritance o f the Con gregation o f lacoh. A n d hee was K in g in Ies urun, 7

c

A sh en den e- P re ss . P ag in a u it : Po em s fr om th e Old T e st am en t an d th e A po cr yp ha Sm . 8v o. ge dr uk t in zw ar t en ro od , m et in ge te ek en de in it ia le n in bl au w .â&#x20AC;&#x153;


A L N O M E DE L N O S T R O S IG N O R E G E SU C R IS T O C R O C IF IS S O E DE LL A S U A M A D R E V E R G J N E M A R IA . IN Q U E S T O L IB R O SI C O N T E N G O N O C E R T I F J O R E T T I M IR A C O L I ED ES EM PL I D IV O T I DE L G L O R IO S O P O V E R E L L O D I C R I S T O S A N F R A N CE SC O E D I A L Q U A N T J S U O I S A N T I C O M P A G N I A LO DE DI G ES U C R IS T O . A M E N .

N P R IM A è da con sid era re ehe il elet ti è gra nde esem pio && ma ter ia di gl or io so s an Fra ncesc o in t ut ti g li um iltà di timore ; con side rand o cbe at ti del la vit a su a fit con form e a nes sun o è cert o di do ve r per sev era re C ris to bene dec to: cbe come Cr is to infino a lb fine ne lb gr az b di Di o. E nel pr in cip io del la su a pre dic azi come qu e’ sanri Ap os to li fitrono a l tu tto mar avig lios i di sa nti tà 64 um iltà e one eles se do di ci A po st ol i, a dis pr eg ia re ogn i cos a mo nd ana , a seg ui-pien i dello Sp ir ito Sa nto , cos t quei ta re lui in po ve rtà , nel l’ alr re v irr ùsan ; tis sim i com pagn i di san Francesco uomi ni di ta nta san tità , cbe d al temp o co st san F rances co eles se da l p rin cip io de gli A po st ol i in qua , il mo ndo non pe r fon dam ent o de ll’ O rd in e do di ci ebbe cos t m arav igli osi e san ti uomi ni ; com pag ni, pr of es so ri de ll’ alt iss im a imper occbè alcuno d i loro fu rap ito sino po ve rtà . E come uno dei do dic i A po al ter zo cielo, come sa n Pa olo , e qu est i sto li di Cr ist o, rip ro va to da Di o, fin, fit frate E gid io : alc uno d i loro, cioè fra ­ alme nte s ’impicco per la go la ; c ost uno de i do dic i c omp agni di sa n France sco, te Fil ipp o Lu ngo , fit tocc ato nelle bb br a cb ’ebbe nome frate Gio van ni de lla Cap* da lP an gi ol o coi ca rbo ne dei fitoco, co­ pel la, ap os ta tö , finalmente s’im picco me fit Is ab p ro fe ta : alcu no di lo ro, e fit sè me des imo p er la g o b . E qu est o a gi t frat e S ilv es tro , p a rb v a con D io , come i

I

A sh e n d e n e -P re s s/ P a g in a i v a n : U n M az ze tto sc el to De i F io re tt i di S a n F ra nc es co di A ss is i, g ed ru k t in tw ee ko lo m m en in ro od en z w a rt m et t ie n i ll u st ra ti e s v a n C. M. Ge re, in ho u t ge sn ed en do or W . H . H oo pe r.


Cuala -Pres s. Ex-li bris ontworpen door Jac k B. Ye ats


sI pi T&sJ !<â&#x20AC;¢ gte Jsjg

C ua la -P re ss . E x- lib ris o nt w or pen d oo r Ja c k B. Y e at s


CUA LA PRESS, DU ND RU M , CO UN TY DU BL IN , IR EL AN D.

A BR OA DS IDE W ith Ballads by Ballad Singers, living and dead; and with drawings byja ck B. Yeats. (Ha nd-coloured .) Published monthly : first numb er pub ­ lished in Jun e,1908. Subs crip tion twelve shil lings a year post free. Single copies thir tee n pe nce. Cu ala -Pr ess . and sch rift ond er red act ie va n E. C. Ye ats Ma , P ro sp ec tu s vo or A B roa ds ide


e wi jze , w aa ro p g ed ur en de d rie a ch te re en vo lg en de ke eÀ re n di t ov er zi ch t i s op ge va t, he ef t in de va ko rg an en i ge en in st em m in g ge vo nd en . De be zw ar en ri ch tt en zic h te ge n tw ee pu nt en : h e t on ve rt aa ld af dr uk ke n / v an ci ta te n in vr ee m de ta le n, d ie v oo r den ty po on'v e r s ta a n b a a r zi jn ; h e t pr ijz en va n bu ite nl an ds ch en m in de rw aa rd ig ac h te n v an in la nd sc h w er k, al so f hie r te la nd e ni et m in st en s ev en go ed w e rk g em aa kt w o rd t al s eld ers . H et lig t ni et op mi jn w eg h e t go ed r ec h t v an d eze op va tti ng te v er de di ge n en te v en s aa n te to on en da t de ne de rla nd sc he te ch ni ek , ve rg el e­ ke n m et de du its ch e en am er ik aa ns ch e ve rr ew eg de mi nd er e is, m aa r h e t zo ud e van onv er st an d ge tu ig en ge en ge ho or te ge ve n aa n dez e go ed be do elde op m er ki ng en . De s te li ev er ge ef i k d aa ra a n ge ho or oo k no g om ee n an de re re de n. Ik ha d mij ge vl eid op h e t ve rk ri jg en va n m ed ew er ki ng , d.w .z. da t mij do or be la ng st el le nd en to eg ez on de n zo u w or de n die he de nd aa gs ch e ty po gr af is ch e pr od uc te n, w el ke do or he n ge ­ ac h t w or de n w aa rd te zijn om de éé n of an de re re de n in di t ov er zi ch t ge no em d te w or de n. Die ver w ac hti ng is oo k nu w ee r v o ls tr e k t be sc ha am d. V an bu ite nl an ds ch w e rk w er d mij ni et s, v an ne de rl an ds ch e vo or tb re ng se le n w ei ni g aa ng eb od en en to t


168

JAA RO VER ZIC HT 1908— 1909

Ve re en igi ng „ H et B oe k” in de ce mb er 1908, die sa am w il br en ge n al he n, die be tr ok ke n zijn bij de ni et -z ui ve r te ch ni sc he u it w en ­ dig e sa m en st el lin g va n dr uk w er k. In h et fe it al lee n, d at h aa r co ns tit ue er en de ve rg ad er in g een dr uk be zo ch te w as , lig t een w aa rn ee m ba ar ge ge ve n, da t w ij st op ee n in ne rli jk en dr an g n aa r be te re k u n st in bo ek dr uk . Ko rto m , de ge ge ve ns ov er 1908 en 1909 , die mij be re ik t heb ­ be n, du ide n er op, da t de sl eu rg an g en h et p ru ts w e rk , da t ik t o t mij n lee dw ez en ge no od za ak t w a s te s ig na le er en , ni et zo o ui ts lu i­ te nd hi er te la nd e den bo ve nt oo n vo er t, m a a r oo k, d at er bij en ke le dr uk ke rij en een me de -zo ek en is be go nn en n a a r ee n eig en ie ts , in w el k st re ve n ik mij ni et an de rs da n ve rh eu ge n ka n. Zo oa ls ik in d en aa nv an g zei de, i s h e t do cu m en te el e m at er ia al , dat mij be sc hi kb aa r w as om ee n ee ni gs zi ns vo lle di g be eld te vo rm en ov er de in la nd sc he boek d ru k k u n st in 1908 en 1909 , da ar to e te n ee ne nm ale on vo ldo en de . Zu lk s om da t dr uk ke rs , u it ­ ge ve rs en p ar tic ul ie re n h et bli jk ba ar nie t de m oe ite w a a rd ac ht te n do or toe ze nd ing va n dru kw er k mij daa rt oe in de ge lege nh eid te st el le n. Ik v es tig da ar op ze er bi jzon de r d e a an da ch t. Im m er s, zoo al s de za ak s ta a t bij h et ge ve n va n h e t im pr im at ur va n di t ve l, vo or zie ik, da t he t mij on mo ge lij k za l zijn dez e ru br ie k in h et vo lge nd e D ru kk er s Ja ar boek te ve rv ol ge n, en d at er mi jne rzi jds all e re de n b e st a a t te ve ro nd er st el le n, d at di t ov er zi ch t da ar om in de rd aa d h et la a ts te zal zijn. AMS TER DAM , Ja nu ari 19 10

J. W . ENS CHE DÉ


LIJS T VAN BOEKD RUKKE RSEN

NEDERLAND A al sm ee r M ur, W . R oos je n & V. d. V ee n.

A a lt e n B oe r, F ir m a G eb rs . de Sl ie p, W . D ru kk er ij E xc el si or

A lf en C am bi er v a n N oo te n’s B oe kh . L in de n, P. J. v a n d er S am so n N. W ie ri n g en J r ., C. v a n

A lk m a a r A pp el J r. , W . B ez aa n, J . B ez aa n, R. C os te r & Co., B oe k- en H a n d e ls d r. v /h H er m s. H ek k et & V re y b lo ed t K lu it m an P. K os te r & Co., C ou ra nt - en H a n d e ls ­ dr uk ke ri j v /h . K üs te rs , A . N ed er ko or n, W . S li ng er , W . Z w aa n & Zn .

A lm el oo Di jk, T h . H . V.

H il a ri u s W z. W . J a n s , W ed . J . W . L ul of & Co. So m m er , J . T. T w en ts ch e Bo ek- en H an del sd r. W il m es , F ir m a W il m es , Jo h .

A m er o n g en K ui pe r, F. F .

A m er sf o o rt B la nken ber gh & Zo on , B. Clee ff, F ir m a A. H. v. D ru kk er ij , ,P a tr ia ” E y m an n , A. W . H. M elc hi or , S. W. M ic hi el se n, A. J . W ijn ge n, W . v a n S lo th ouw er , G. J . W a n t & Co., V an de r W o lt e rs , F ir m a H.

A m m er zo d en R un , R. W . A. v a n

A m st e rd a m A b ra as & Co ., S in ge l 235 A dl er , A. W a rm o e s s tr a a t 161 A m st . Bo ek - en S te en d ru k k er ij v /h . El le rm an , H a rm s & Co. , (D ir. B. C. E Zw ar t) . W a rm o e s s tr a a t 147-151


190

L IJ S T VA N BO EK DR UK KE RU EN

V an W es t-D ub oi s V an W es t- P lu y in er s

S ta b ro e c k B ril , Al ex .

S w ee v ez ee le Sa p, Am . S e rr u y s, M.

T er ns ch e Be ek x, Ge br oe de rs, A ug us t W a u te rs st r. De Bo ck, F r. , K o u te rs tr aa t De La nd ts he er , Ed ., De ver sfc raa t De Nij s, A. , K aa i H in de rd ae l, Je f. , Gr oot e M ar kt S ch ue rm an , Al b., K as te el st ra at

T e ss e n d e rl o o V er ac h te rt en F ey en

T h ie lt H o rt a , G. M in na er t, J. D. V er ve nn e, J.

T o n g e re n Co llĂŠe D em ar te au T h ee le n V ra n k en

T u rn h o u t B re po ls & D ie rc kx Zn . Ja co bs, J. K eu pp en s, H. S in t V ic to râ&#x20AC;&#x2122;s G es tic h S pl ic ha l, J. S tr o o b an t, E. V an E ek er t, Au g.

V eu rn e B on ho m m e B ru ne in , C. De C ra em er De sm ij te r Mo rez , H .

V in c k t T y tg a t en Zo on , O.

W acken H u y s, E.

W e rc h te r D ry v e rs -V is k en s

W e st e rl o o De C os te r

W il le b ro e c k T h o m as

W y ts c h a e te W ed . H . F o u rn ie r en Z one n

W ynghenc O ns ee uw -D e F a v e rn ie r, W ed . V an M ae le, K.

Y per B ra s- T av en ie r, G., B o te rs tr a a t C al le w ae rt -D e M eu le na er e, B o te rs tr aa t C as te l, A. , R y s s e ls tr a a t D ew ee nd t, R y s s e ls tr a a t D um or ti er , B o te rs tr a a t La m bi n, D ix m u d es tr aa t M ah ie u, S te rr e s tr a a t N uy tt en , B o te rs tr a a t T y b er g h ie n -F ra ey s, H o n d st ra a t


INHOUD SOPGAV E

Ee n w oo rd v o o ra f Bldz. L ee rl in gs te ls el en va ko pl ei di ng do or H en ri K er kh of f. . . i Ca rl E rn st P oe sc he l do or S. H. de R oo s, m et 19 af be el di ng en 15 V ro eg er e le tt er g ie te ri je n in N ed er la nd do or P. fr. Bo na ve ntu ra K ru it w ag en , m et 1 a fb e e ld in g ............................................ 61 Bo ek, B oe kk un st en Bo ek eri j do or Dr. H. E. Gr ev e . . . 73 H et A rc hi te ct on is ch e in B oe kd ru kk un st do or A. v an B aa ien 81 T w ee op st el le n v an J. W . En sc he dĂŠ I. O ve r h e t be la ng v an ou de bo ek en , m et 1 af be el di ng . . 97 II . T aa l en dr uk , m et 1 a fb e e ld in g ............................................ 103 St ijf se l m ar m er d oo r R . W . P. de V rie s J r. , m. 5 af be eldi ng en 121 Ho e s ta a t h e t m et de a rt is ti e k e zijd e va n on s be dr ijf d oo r Le o H a g e d o o r n ..............................................................................129 De H er le vi ng de r B oe kk un st in En ge la nd do or R. W . P. de V rie s Jr ., m et 12 a f b e e l d i n g e n ................................. . . . . 139 Ja ar o v er zi ch t do or J . W . E n sc h e d ĂŠ ............................................... 159 Lij s t van Bo ek dr uk ke rij e n ................................................................ 169 A dv er te nt ie af de el in g A an ha ng se l


V

E dru k VAN DIT BOEK IS VOLTOOID DEN XXVI % APR IL MCMXI « HE T WERD GEDRUKT OP DE ■ PER SEN VAN IPENBU UR & VAN SELDAM TE ■ AMSTER DAM; DE INIT IAAL -VER SIER ING EN HET PO RT RE T VAN CARL ERN ST POESC HEL VAN DE HAND VAN S. H. DE ROO S, T ER WI JL DE VOOR DEN DRUK BENOODIGDE MATE RIALE N GELE­ VERD WERDEN DOOR : PH. SIMONS & C° TE ’S GRAVENHAGE VOOR HET PAP IER , LE TT ER GI ET ER IJ „AM STE R­ DAM” TE AMSTERDAM VOOR DE LE TT ER , OTTO BAER TE RADEBEUL-DRESDEN EN BER GER & W IR TH TE LEIPZIG VOOR DE DRU KIN KT EN E IL E R S & WO LF TE AM­ STERDAM VOOR DE CLICHÉS « G. OO STENB ROEK & ZOON TE HAARLEM VERVAARDIGDEN HE T BINDWE RK «


IMMER S TR E V E N D

ADV ERTE NTIE AFDEEL ING


A fz on de rl ijk aa ng ed re ve n

G o ed k o o p st e bew ee gk ra ch t

ELECTRO^MOTOREN M A C H IN E S V O O R DE G R A F IS C H E V A K K E N gedreven door afzonderlijke electro?motoren, hebb en niet alleen groo ter prod ucti ever mog en dan wa nneer zij d oor gas of stoom gedrev en w orden, doch de a ldus toegepaste electrische beweegkra cht is bu iten dien aanzien? lijk goedk ooper dan iedere andere. G E E N V E R B R U IK W A N N E E R D E P E R S S T IL S T A A T

Voo r uitvoerig e prospecti en prijsopgave van electrische beweegkrac ht en verlich ting wende men zich to t het Electrotech nisch InstallatiedBureau

GROENEVELD, RUEMPOL & (U N ie uw e Z ijd s V oo rb ur gw al N o 92, A m st er da m T el .? A dr es : V el dr um Te le fo on nu m m er s 4827 en 10421


D r ie k le u r e n d r u k n a a r e e n a q u a r e l, v e r v a a r d ig d in de a te li e r s v a n de N. V. C h e m ig ra fi s c h e K u n s ti n r ic h ti n g P o ly g ra p h , A m s te rd a m en H a a r le m


CHR. H O S T M A N N -S T E IN B E R Q 'S che FARB ENFA BRIK EN o. M. B. H. CELLE.

Morgend auw.

Schilderij van Hans von Bartels


J . 3.

§ 01ESECK C Ei Pz ie ETTER01E TERD ör oo te keuze boekleffer. öetjee le gar ni­ tur en titel- en fweekl euren lette rs en ini­ tiale n. Eene uifgebreibe keu ze smoufle ffer voo r alle soo rte n van smout werk. ®$ts> Art isti ek gefee kenbe lett ers, nau wk eur ige afwerkin g B ilj ef le ffe rs : Kan ben en sie raa b in Ijout en galva no voo r mob erne biljette n. Ko pe ren le tt er s en orn a­ men ten om te bruk ken en tjoog te brukken , tevens voo r boe kbi nbe rs. Kope ren lijnen en ornam enten . Gijnen welke te combi neeren zijn in iebere gewe nsdjte groo tte. Cirkels en kop eren plate n voor onbe rgron bbru k. Kla feri aal om te pon sen en om te gelijkertijb te br ukke n, te p onse n, te kerven, te groeve n en uit te snij ben op be Ptjönij: bege lbruk pers Hoof bvert egenw oorbi ger vo or ïïeb erla nb en Kolo niën A. Pmt se nb an z, A ms ter da m, ïïic. Kia ess fra af 59 8a1zmann& ohrift. In itia l Se rie 6 9 0 . Einfassu ng Se rie 6 7 0


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook