Χορός / Θέατρο στη Στέγη Jérôme Bel / Theater Hora Disabled Theatre
12-13 Δεκεμβρίου 2014
Ο δραματουργός της παράστασης Marcel Bugiel αφηγείται πώς προσέγγισε τον Jérôme Bel
Συζήτηση για το Disabled Theatre Μάρτιος 2012
«Έστειλα ένα e-mail στον Ζερόμ Μπελ τον Οκτώβριο του 2010 και τον ρώτησα αν θα μπορούσε να φανταστεί κάποια συνεργασία με τους ηθοποιούς του Θεάτρου Hora, ενός θιάσου επαγγελματιών ηθοποιών με διανοητικές αναπηρίες, που εδρεύει στη Ζυρίχη. Ως δραματουργός που ειδικεύομαι σε αυτό το πολύ ιδιαίτερο είδος θεάτρου, το έργο του Ζερόμ Μπελ αποτελούσε πάντα για μένα ένα σημαντικό ορόσημο στον τρόπο που αντιμετωπίζω τους ερμηνευτές με αναπηρία. Έργα του, όπως τα Le dernier spectacle (1998), The show must go on (2001) και Véronique Doisneau (2004), με βοήθησαν να καταλάβω ότι η επί σκηνής δυναμική των ηθοποιών με διανοητικές αναπηρίες εμπεριέχει τόσο το πολιτικό όσο και το αισθητικό στοιχείο, καθώς και ότι οι ηθοποιοί άγγιζαν κοινωνικά ζητήματα, αλλά και σημαντικά θέματα γύρω από το σύγχρονο πειραματικό θέατρο. Ο Μπελ, που εκείνη την εποχή εργαζόταν με διακεκριμένους χορευτές, μου απάντησε δηλώνοντας έκπληκτος από την πρότασή μου. Αρχικά αρνήθηκε, αλλά μου ζήτησε να του στείλω DVD από παραστάσεις του Θεάτρου Hora. Αυτά που είδε κέντρισαν την περιέργειά του και μου πρότεινε να συναντηθεί με τους ηθοποιούς για τρεις ώρες και μετά ζήτησε να τους ξαναδεί για πέντε μέρες. Μόνο τότε αποφάσισε να κάνει ένα έργο μαζί τους: μια περιγραφή της αρχικής τους συνάντησης.»
Κεντρική Σκηνή Εισιτήρια: 15 – 18€ Μειωμ. 10 – 12 – 15€ | Άνεργοι 5€
Marcel Bugiel: Θυμάστε τι αισθανθήκατε αρχικά για τους ηθοποιούς του Θεάτρου Hora, ποια ήταν τα συναισθήματά σας όταν είδατε για πρώτη φορά αυτά τα άτομα με τις διανοητικές αναπηρίες; Jérôme Bel: Η πρώτη φορά που τους είδα ήταν σε αυτά τα DVD που μου στείλατε. Το αίσθημα που ένιωσα ήταν τόσο δυνατό ώστε δεν μπορούσα καν να σκεφτώ. Συνειδητοποίησα ότι δεν θα ήμουν σε θέση να κατανοήσω αυτό το αίσθημα, το οποίο είναι ασυνήθιστο για μένα. Η επιθυμία μου να δουλέψω μαζί τους γεννήθηκε από αυτή την αρχική εμπειρία, διότι είχα ανάγκη να καταλάβω τι μου είχε συμβεί την πρώτη φορά που τους είδα. M.B.: Το θέατρο είναι πρωτίστως ένα όχημα παρατήρησης. Και το κύριο αντικείμενο της παρατήρησης είναι… τα άτομα πάνω στη σκηνή, οι ερμηνευτές. Η εστίαση στη μοναδικότητά τους ήταν το θέμα κυρίως των πρώιμων έργων σας, εκείνων των σόλο με χορευτές όπως η Véronique Doisneau [από την Όπερα του Παρισιού] και ο Cédric Andrieux [από την Όπερα της Λυών και παλαιότερα στην ομάδα του Merce Cunningham]. Το κοινό καλείται να ανακαλύψει τα άτομα πίσω από τις εξαιρετικές ερμηνείες τις οποίες αναμένει κανείς από χορευτές αυτού του διαμετρήματος. Ωστόσο, το συγκεκριμένο έργο δεν το ονομάσατε Theater HORA [όπως συνέβη στις δύο προαναφερθείσες περιπτώσεις], αλλά Disabled Theatre [Θέατρο με ανάπηρους].
J.B.: Είναι ακριβώς αυτή διχοτόμηση της αναπηρίας και του θεάτρου που μου κεντρίζει το ενδιαφέρον, αυτό το πάντρεμα αναπηρίας και θεάτρου. Πώς μεταβάλλεται το θέατρο όταν γίνεται από ηθοποιούς με κάποια διανοητική αναπηρία και τι κάνει το θέατρο σε ηθοποιούς με διανοητικές αναπηρίες. Το καλλιτεχνικό μου πρότζεκτ είναι το ίδιο το θέατρο, να προσπαθήσω να κατανοήσω τη δομή του, το πώς λειτουργεί, ποια είναι η δύναμή του. Το κάθε έργο είναι κατά κάποιον τρόπο ένα επιστημονικό πείραμα γι’ αυτή την έρευνα. Όπως ακριβώς και η Βερονίκ Ντουανώ ή ο Πισέτ Κλαντσούν, θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι ηθοποιοί με διανοητικές αναπηρίες είναι ένα είδος ινδικών χοιριδίων, που μου επιτρέπουν να προχωρήσω την έρευνά μου στο θέατρο και το χορό. Η συνεργασία με όλους αυτούς τους ερμηνευτές μού επιτρέπει να μάθω για το ίδιο το θέατρο και αυτός είναι ο λόγος που επιλέγω να δουλέψω μαζί τους. Στην περίπτωση των ηθοποιών του Θεάτρου Hora, αυτό που με γοητεύει είναι ότι αδυνατούν να αφομοιώσουν κάποιους από τους κανόνες του θεάτρου. Προσωπικά, έχω δουλέψει αρκετά στην κατεύθυνση απομάκρυνσης από τις θεατρικές και χορογραφικές συμβάσεις που έχουν θεσμοθετηθεί από τους ερμηνευτές, από το κοινό και από τους χορογράφους και τους σκηνοθέτες. Έχω προσπαθήσει να αποδομήσω αυτές τις καθοδηγητικές συμβάσεις. Οι ηθοποιοί με διανοητικές αναπηρίες, λόγω της γνωστικής τους ανεπάρκειας, δεν έχουν αφομοιώσει κάποιες από αυτές τις συμβάσεις. Είναι μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα κατάσταση για μένα, επειδή κατά κάποιον τρόπο το δικό τους θέατρο είναι πιο ελεύθερο από αυτό των κλασικών ερμηνευτών. Οι ελευθερίες τους αποκαλύπτουν θεατρικές δυνατότητες, την ύπαρξη των οποίων δεν γνώριζα. Το πρώτο ερώτημα που θέτεις είναι «τι είδους θέατρο κάνουν αυτοί οι ηθοποιοί». Το δεύτερο είναι «γιατί κάνουν αυτό το θέατρο». Και το πρώτο ερώτημα που θέτεις στον εαυτό σου είναι: «Ποιοι είναι αυτοί»; Και εκεί αναδύεται ένα άλλο πεδίο έρευνας, αυτό της ατομικότητας των ερμηνευτών. Μου είναι αδύνατο να μην το χρησιμοποιήσω αυτό. Ο ερμηνευτής είναι η καρδιά του θεάτρου μου: καλείται να εμφανιστεί στη σκηνή ως καλλιτέχνης, εργάτης, πολίτης, υποκείμενο και άτομο με τη δική του απόλυτη μοναδικότητα. Είναι λοιπόν αυτή η μοναδικότητα που μπορεί να μου αποκαλύψει τι δυνατότητες έχει το θέατρο. Οι ανάπηροι (ή οι ανίκανοι!) ηθοποιοί ανοίγουν νέες δυνατότητες, νέες δυνάμεις!
M.B.: Δεν σας φοβίζει το ενδεχόμενο κάποιοι από τους θεατές να σκεφτούν ότι σκηνοθετείτε μια παράσταση τεράτων, ότι εκμεταλλεύεστε αυτούς τους ηθοποιούς και εκθέτετε την αναπηρία τους, ότι είναι σαν να προσφέρετε μια κλειδαρότρυπα στον θεατή για να κοιτάξει ως ηδονοβλεψίας μέσα στη ζωή αυτών ανθρώπων; J.B.: Αυτό δεν με απασχολεί. Για μένα, το θέατρο είναι ακριβώς το να μπορείς να δεις αυτό που δεν έχεις συνηθίσει να βλέπεις, αυτό που είναι κρυμμένο, μακριά από την κοινή θέα. Το θέατρο που σου δείχνει αυτό που ξέρεις απέξω, που δεν παίρνει ρίσκα στην ερμηνεία, που δεν αναρωτιέται για την παράσταση, που δεν ωθεί στα όριά της την παράσταση, εμένα προσωπικώς δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Αν δεν πας στο θέατρο ως ηδονοβλεψίας για να δεις αυτό που δεν σου επιτρέπεται να δεις, δεν καταλαβαίνω το λόγο που πας. Εγώ, όταν πηγαίνω, αυτό ελπίζω πάντα να δω. Το ζήτημα της παράστασης από ανθρώπους με διανοητικές αναπηρίες είναι περίπλοκο, επειδή στις μέρες μας θεωρείται μάλλον αδιανόητο. Δεν ξέρεις πώς να αντιδράσεις όταν τους αντιμετωπίζεις· η παρουσία τους δημιουργεί έντονες αναστολές, επειδή δεν εκπροσωπούνται στο δημόσιο χώρο. Και για όσο καιρό εξακολουθεί να συμβαίνει αυτό, θα υπάρχουν πάντα η αναστολή και η αμηχανία. Η μόνη μέθοδος είναι η αντιπαράσταση. Πρέπει να καταφέρεις έρθεις σε επαφή μαζί τους. Το θέατρο είναι ένας τρόπος να προκαλέσεις αυτή τη συνάντηση. Ασφαλώς εμπεριέχει ρίσκα, εξαιτίας του αποκλεισμού των αναπήρων από την κοινωνία και της δικής μας άγνοιας γι’ αυτούς. Είμαι απολύτως πεπεισμένος ότι θα πρέπει να έρθει περισσότερο στο φως η συγκεκριμένη κοινότητα ανθρώπων. Είναι ο μόνος τρόπος να «ειρηνεύσουν» οι σχέσεις μας μαζί τους. Θα έλεγα μάλιστα ότι θα προτιμούσα να τους δείξω με λάθος τρόπο παρά να μην τους δείξω καθόλου.
Χορός / Θέατρο στη Στέγη Jérôme Bel / Theater Hora Disabled Theatre
Σύλληψη: Jérôme Bel Από και με τους: Noha Badir, Remo Beuggert, Gianni Blumer, Damian Bright, Matthias Brücker, Nikolai Gralak, Matthias Grandjean, Julia Häusermann, Sara Hess, Tiziana Pagliaro, Remo Zarentonello Βοήθεια και μετάφραση: Simone Truong, Chris Weinheimer Δραματουργία: Marcel Bugiel Βοηθός του Jérôme Bel: Maxime Kurvers Διεύθυνση παραγωγής: Ketty Ghnassia Καλλιτεχνικός διευθυντής του Theater HORA: Michael Elber Εκγύμναση ηθοποιών του Theater HORA: Urs Beeler Γενικός διευθυντής του Theater HORA: Giancarlo Marinucci Μετάφραση κειμένου στα ελληνικά: Γιάννης Καλιφατίδης
Παραγωγή: Theater HORA - Stiftung Züriwerk (Ζυρίχη)
Ευχαριστίες στους: Sasa Asentic, Tom Stromberg, Andreas Meder (Internationales Theaterfestival OKKUPATION!), Stiftung Züriwerk, Fabriktheater Rote Fabrik Zürich και στους θεατές των δημόσιων προβών μας, καθώς και στο Zuschauerinnen und Zuschauer der öffentlichen Durchläufe
Γλώσσα: Ελβετικά γερμανικά με ελληνικούς υπέρτιτλους
Με την υποστήριξη: Stadt Zürich Kultur, Kanton Zürich Fachstelle Kultur, Pro Helvetia, Stiftung Denk an Mich, Ernst Göhner Stiftung Συμπαραγωγή: Theater HORA, R.B. Jérôme Bel, Festival AUAWIRLEBEN (Βέρνη Ελβετίας), Kunstenfestivaldesarts (Βρυξέλλες), dOCUMENTA 13 (Κάσελ), Festival d’Avignon (Γαλλία), Ruhrtriennale (Γερμανία), Festival d’Automne (Παρίσι), Les Spectacles vivants – Centre Pompidou (Παρίσι), La Bâtie – Festival de Genève (Ελβετία), Hebbel am Ufer (Βερολίνο) Διάρκεια: περ. 90 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)
Θα υπάρχει ταυτόχρονη διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα.
Jérôme Bel Ο Ζερόμ Μπελ ζει στο Παρίσι και εργάζεται σε όλο τον κόσμο. Το πρώτο του έργο, Nom donné par l’auteur (Όνομα δοσμένο από τον συγγραφέα, 1994), είναι μια χορογραφία αντικειμένων. Το δεύτερο, με τίτλο Jérôme Bel (1995), βασίζεται στην πλήρη γύμνια των ερμηνευτών. Το τρίτο, Shirtologie (1997), παρουσιάζει έναν ηθοποιό να φοράει πολλά T-shirts. Στο Le dernier spectacle (Η τελευταία παράσταση, 1998), μέσα από συνεχείς αναφορές σε ένα σόλο της χορογράφου Susanne Linke, καθώς επίσης στον Άμλετ και στον τενίστα André Agassi, προσπαθεί να ορίσει μια οντολογία της παράστασης. Ο Ζερόμ Μπελ αναφέρει ως δικό του το έργο Xavier Le Roy (2000), το οποίο στην πραγματικότητα χορογραφήθηκε από τον Ζαβιέ Λε Ρουά. Για τις ανάγκες του The show must go on (2001) έφερε πάνω στη σκηνή είκοσι ερμηνευτές, δεκαεννιά ποπ τραγούδια και έναν DJ. Το 2004 έλαβε πρόκληση από το μπαλέτο της Όπερας του Παρισιού να ετοιμάσει ένα έργο. Το αποτέλεσμα ήταν το Veronique Doisneau (2004), πάνω στη δουλειά της χορεύτριας Βερονίκ Ντουανώ, από τη συγκεκριμένη χορευτική ομάδα.
Το έργο Isabel Torres (2005, με την ομώνυμη χορεύτρια), για το μπαλέτο του Δημοτικού Θεάτρου του Ρίο ντε Τζανέιρο, είναι η βραζιλιάνικη εκδοχή της παραγωγής του για την Όπερα του Παρισιού. Το Pichet Klunchun and myself (2005) δημιουργήθηκε στην Μπανγκόγκ, με τον Ταϊλανδό ερμηνευτή παραδοσιακών χορών Πισέτ Κλαντσούν. Το 2009 παρουσίασε το Cédric Andrieux (2009), με τον χορευτή της ομάδας του Merce Cunningham και, κατόπιν, της Όπερας της Λυών. Το 2010 συνεργάστηκε με την Anne-Teresa De Keersmaeker στη δημιουργία του 3Abschied, που ήταν βασισμένο στο Τραγούδι της Γης του Gustav Malher. Ο Ζερόμ Μπελ τιμήθηκε με ένα Bessie Award για τις παραστάσεις του έργου The show must go on στη Νέα Υόρκη, το 2005. Το 2008 ο Μπελ και ο Πισέτ Κλαντσούν έλαβαν το Routes Princess Margriet Award του (ολλανδικού) Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τον Πολιτισμό.
Χορός / Θέατρο στη Στέγη Jérôme Bel / Theater Hora Disabled Theatre
Theater Hora Το Θέατρο Hora (δηλαδή, Ώρα) ιδρύθηκε το 1993 στη Ζυρίχη της Ελβετίας από τον θεατρικό παιδαγωγό Michael Elber. Σκοπός του είναι η υποστήριξη και η προώθηση της δημιουργικής και καλλιτεχνικής ανάπτυξης ανθρώπων με διανοητικές αναπηρίες, καθώς και η παροχή σε αυτούς της δυνατότητας να εκθέτουν τις ασυνήθιστες ικανότητές τους στο ευρύ κοινό, σε επαγγελματικό επίπεδο. Το Θέατρο Hora προσπαθεί να προσφέρει στους ανθρώπους αυτούς ένα περιβάλλον που να επιτρέπει τόσο την επαγγελματική αποκατάστασή τους (ως ηθοποιών) όσο και την καλλιέργεια άλλων καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, όπως για παράδειγμα εικαστική δημιουργία, κατασκευή κοστουμιών και μασκών, μουσική κλπ. Είναι ουσιαστικής σημασίας το γεγονός ότι μπορούν να εκφραστούν ως «κανονικά» άτομα. Η πρώτη παραγωγή του Θεάτρου Hora προέκυψε αβίαστα από το μυθιστόρημα Η Μόμο του Michael Ende· ένας ήρωας του έργου, ο Meister Hora (Μαστρο-Ώρας στην ελληνική μετάφραση), έδωσε στο θίασο το όνομά του. Έκτοτε, το Θέατρο Hora έχει ανεβάσει περίπου πενήντα θεατρικές παραγωγές κάθε είδους (από το 1998 μάλιστα, με προσκεκλημένους σκηνοθέτες και χορογράφους). Επιπλέον, έχει οργανώσει εικαστικές εκθέσεις, μουσικά πρότζεκτ (από το 2005 υπάρχει και το συγκρότημα Hora’Band) και διεθνή θεατρικά φεστιβάλ. Το 2003, το Θέατρο Hora έγινε τμήμα του ιδρύματος Züriwerk. Μέχρι σήμερα, είναι το μοναδικό πολιτιστικό εργαστήριο της Ελβετίας για άτομα με διανοητικές αναπηρίες που λειτουργεί σε επαγγελματικό επίπεδο. Από το 2009, το Hora προσφέρει στους ανθρώπους με διανοητικές αναπηρίες θεατρικές σπουδές αναγνωρισμένες από το ελβετικό κράτος.
Ανάμεσα στις πιο σημαντικές παραγωγές της ομάδας είναι οι εξής: Lennie und George (1997), μια ελεύθερη διασκευή στο έργο Άνθρωποι και ποντίκια του John Steinbeck· η επίδειξη μόδας Drehum: La Mode Folie (1998)· μια προσαρμογή του σαιξπηρικού Ονείρου καλοκαιρινής νύχτας, με τίτλο All The World Is A Stage (1999)· το 3D θέατρο (2002), εμπνευσμένο από τον Dante (Δάντη), τον Dalí και τον Disney· τo Amanzi (2005), σε συνεργασία με εργαζόμενους στο χώρο του πολιτισμού από τη Ζιμπάμπουε· το Faust 1+2 (2008), που δημιουργήθηκε μετά από πρόβες δέκα ημερών· το μιούζικαλ Quasimodo Geniti (2009)· και το πρώτο μέρος του εκπαιδευτικού προγράμματος με τίτλο Die Geschichte vom Baum (Η ιστορία του δέντρου, 2010). Πάντως, απόγειο της καλλιτεχνικής έκφρασης του Θεάτρου Hora παραμένει το έργο ελεύθερου αυτοσχεδιασμού Die Lust am Scheitern (Η χαρά της αποτυχίας, 2000) – μια θεατρική βραδιά ανοιχτή σε όλες τις κατευθύνσεις, στην οποία οι ηθοποιοί του Hora μοιράζονται τη σκηνή με μουσικούς από το θεατρικό πρότζεκτ των Beat Fäh, Blauzone. Το Θέατρο Hora πιστεύει ότι οι άνθρωποι με διανοητικές αναπηρίες διαθέτουν μοναδικά ταλέντα και δημιουργικότητα που τους επιτρέπουν να έχουν μια σημαντική πολιτιστική και κοινωνική συνεισφορά στην κοινωνία μας. Σκοπός όλων των δραστηριοτήτων του Θεάτρου Hora είναι να καθιερωθεί αυτή η αντίληψη στην κοινή γνώμη.
Χορηγοί επικοινωνίας
Με την υποστήριξη
Χορηγός
Επίσημος ιατρικός υποστηρικτής
Χορηγός φιλοξενίας
Διεύθυνση Επικοινωνίας & Marketing Τμήμα Εκδόσεων