Issuu

over stadsvernieuwing in Leuven | oktober 2026

ABDIJ VAN PARK Eeuwen jong

Abdij van Park

Een rijk verleden, een sterke toekomst Bezoek de Abdij van Park en je voelt het meteen: dit is een iconische plek. Uniek in haar architectuur, haar landschap, haar rijke historie. Veel andere oude abdijen zijn allang ontmanteld of opgeslokt door bebouwing, maar de Abdij van Park bleef intact. De verzameling gebouwen en het omliggende landschap vormen hier nog altijd één samenhangend geheel. Dat is het resultaat van de kronkels van de geschiedenis, maar ook van de keuzes en het engagement van de voorbije drie decennia. Eind 20ste eeuw begonnen de gebouwen en het domein in verval te raken. De site vroeg om zorg, beheer en een duidelijke visie. De stad nam de regie in handen en maakte een plan om stap voor stap te bouwen aan een nieuwe toekomst voor de abdij.

Samen met onder meer KU Leuven en de paters norbertijnen zochten we naar een aanpak die verder ging dan 'alleen maar' herstel. We wilden de abdij niet zomaar restaureren of herbestemmen, maar dachten vanaf dag één na over haar rol in het Leuven van de 21ste eeuw. Op sommige punten hebben we de abdij heruitgevonden, maar altijd met respect voor haar historische karakter. Daarbij gingen duurzaamheid en toegankelijkheid hand in hand met de zorg voor het erfgoed. De nieuwe functies sluiten aan bij het eeuwenoud gebruik. Vandaag is de restauratie zo goed als klaar, en is de abdij een plek vol schijnbare tegenstellingen. Eeuwenoud en tegelijk aangepast aan de noden van nu. Een plek van stilte die barst van de energie. Een plaats voor bezinning die toch ook sterk verbonden is met haar omgeving. Allemaal dankzij heel veel werk, en bewuste keuzes rond inrichting, ontsluiting en beheer.

INHOUD OVERZICHT 04 LUCHTFOTO Wat is waar in de Abdij van Park? EEN NIEUW VERLEDEN 08 INTERVIEW Waarom duurde de restauratie zo lang? 15 SLIMME INGREPEN Hoe laat je nieuwe delen respectvol aansluiten op het oude klooster?

18 INTERVIEW Welke verdwenen functies keren terug naar de abdij? 27 VERWEVEN LANDSCHAPPEN Ontdek een hedendaagsekunsttentoonstelling in de abdij! EEN LEVENDE STILTE 32 HET NEERHOF Waarom is dit het kloppend hart van de abdij? 34 STILTE... Welke bekende Leuvenaars liggen op de begraafplaats van de abdij? OPEN POORTEN, OPEN BLIK 38 TOEGANGEN Hoe hebben we de bruggen en tunnels richting de abdij aantrekkelijk gemaakt?

42 BRABANTSE WOUDEN Hoe herstellen we de verbinding met de omliggende natuur?

COLOFON Eindredactie: Heyvaert & Jansen Fotografie en beelden: Jan Crab, Henderyckx luchtfotografie, Pol Leemans, Studio Roma Opmaak: Skrew Studio - Maarten De Naeyer Verantwoordelijke uitgever: Mohamed Ridouani, burgemeester stad Leuven, Professor Van Overstraetenplein 1, 3000 Leuven Contact: info@leuven.be, tel. 016 27 27 27 Je kan Mozaïek digitaal lezen en beluisteren via www.leuven.be/mozaiek-magazine Mozaïek is gedrukt met milieuvriendelijke inkt op papier uit duurzaam beheerde bossen.

38 3

Wat is waar in Abdij van Park? SP O

O RL

ING CH T N RI

TIEN

Toegang vanaf Geldenaaksebaan met Leeuwenpoort en Mariapoort

2 Sint-Janspoort

hoevewinkel

5 Moestuinen

G ENWE

4 Tiendenschuur met

N ERTIJ

3 Wagenhuys

N O RB

en watermolen

6 Sint-Norbertuspoort 7 Neerhof 8 Provisorenhuis -

onthaal abdij

9 Spreekhuis 10 Klooster en Sint-Jan-

de-Evangelistkerk

11 Begraafplaats

PHILI PSSIT

met Aedicula

12 Natuurpark De Warande

GELDE NA AKS

EBA AN

ABDIJSTR AA T

8 6 4

7 3

ABDI J D RE

SPOORLIJN RICHTING

OT TIGNIES

EEN NIEUW VERLEDEN Leuven is een historische stad, dat weten we allemaal. Toch zijn er maar weinig plekken waar het verleden zo tastbaar is als in de Abdij van Park. De site is bijna negen eeuwen oud en verbazend goed bewaard gebleven. De herbestemming was dan ook een delicate evenwichtsoefening. Dat lag aan de enorme historische waarde, én aan de uitdagende koers van het masterplan. Dat koos er bewust voor om de abdij niet 'gewoon' te restaureren, maar op een hedendaagse manier in te vullen. Kortom: ze een nieuwe toekomst te geven, materieel en functioneel, maar steeds met het oorspronkelijke karakter als fundament.

KATRIEN DECKERS EN SOFIE BEYEN

‘Luisteren naar wat er al is’

De restauratie – of moeten we zeggen: transformatie – van de Abdij van Park was een proces van tientallen jaren. Al die tijd stonden leidend ambtenaar Katrien en restauratiearchitect Sofie op de eerste rij. Ze maakten de technische uitdagingen, de onverwachte ontdekkingen en de soms moeilijke keuzes op de werf van heel nabij mee. De geknipte gesprekspartners dus om te vertellen hoe een plek met zoveel verleden een nieuwe toekomst kreeg.

WIE IS WIE? Katrien Deckers is architect bij de stad Leuven, opdrachtgever van dit project. Sinds 2007 vervult zij de rol van leidend ambtenaar voor de restauratie van de Abdij van Park. Sofie Beyen is ingenieurarchitect en oprichter van Studio Roma, een architectenbureau in Leuven dat sinds 2001 betrokken is bij de restauratie van diverse gebouwen van de Abdij van Park.

Sofie Beyen: ‘Rond de eeuwwisseling waren de gebouwen in lamentabele staat. Ik herinner me nog levendig dat we de toenmalige minister hadden uitgenodigd om de abdij te bezoeken – we hoopten hem enthousiast te maken voor ons project. Net op dat moment barstte er een hevig onweer los. Alsof het een teken was ging een deel van de dakbedekking van de spreekkamer vliegen, en regende het binnen op de zolders. We kregen meteen budget voor dringende werkzaamheden aan de daken. Het was het begin van een jarenlange samenwerking.’ Katrien Deckers: ‘Op dat moment waren de gebouwen en het omliggende abdijdomein nog volledig in eigendom van de paters norbertijnen.’ Sofie: ‘Er waren toen nog maar een handvol paters, en het werd hen gewoon te veel. Ze hadden noch het geld, noch de mensen om zo’n omvangrijke klus te klaren. Ze hadden zelfs al aantrekkelijke aanbiedingen gekregen om de abdij te verkopen aan een ontwikkelaar, maar dat wilden ze niet.’

Katrien: ‘De stad heeft dan besloten om eerst het domein en later de abdij zelf in erfpacht te nemen. De paters zijn nog altijd eigenaar, maar de stad mag de abdij en het omliggende domein gebruiken, verbouwen en beheren. In ruil daarvoor betaalt de stad de restauratie en het onderhoud. Een echte win-winsituatie: de abdij kon haar karakter bewaren, en de stad kreeg er fantastisch erfgoed bij. Met veel groen eromheen, bovendien.’ Sofie: ‘Zo groeide er een indrukwekkende samenwerking tussen de paters, politici van alle kleuren en gedreven pleitbezorgers. Samen hadden ze een dubbel doel: de abdijsite redden én haar toekomst verzekeren. Dat er nog altijd paters wonen is essentieel: zo blijft de geest van deze plek levend.’

CHARMANT ONVOLMAAKT Zo’n eeuwenoude abdij is opgebouwd uit veel historische

lagen. Hoe beslissen jullie welke lagen jullie restaureren en welke niet? Katrien: ‘We hebben niet gekozen voor één specifieke periode om consequent door te trekken. Wel hebben we de bloeitijd net vóór de Franse Revolutie, zeg maar de 18de eeuw, als ijkpunt genomen. Dat moment beschouwen we als het architecturale hoogtepunt van de abdij. Veel gebouwen zijn toen een laatste keer grondig verbouwd. Nadien zijn er geen grootschalige bouwcampagnes of vernielingen meer geweest.’ ‘Maar dat betekende niet dat we alles naar die tijd hebben teruggebracht. We hebben niets teruggebouwd naar die periode, en ook niets gesloopt om dat beeld zichtbaar te maken.’ Sofie: ‘Integendeel, we hebben de historische gelaagdheid bewust zichtbaar gehouden. Alle lagen – van de 14de tot en met de 18de

Winterrefter waar middeleeuwse muurschilderingen zijn ontdekt

'In een restauratie moet je leren luisteren naar het gebouw, en aanvaarden dat het niet perfect is'

De paters wonen nog steeds in de abdij

Restaurateurs leggen verflagen bloot

De verschillende zolders kan je nu bezoeken

eeuw – zijn bewaard. Daardoor zie je vaak een historische mengeling op één plek: zuilen uit de 16de eeuw, een vloer uit de 17de eeuw, muurschilderingen uit de vroege 14de eeuw… Dat samenspel vertelt net het verhaal van deze plek.’

waardevol, wat kan je samen tonen? Dat zijn ingrijpende beslissingen. Gelukkig hoeven we die beslissingen niet alleen te nemen. Ze zijn altijd gebaseerd op grondig wetenschappelijk onderzoek – bouwhistorisch en materiaaltechnisch – en gebeuren in overleg met experten, erfgoedconsulenten en specialisten. Pas als je alle facetten kent, kan je verantwoorde keuzes maken.’

‘We proberen zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke te blijven. Een typische zoldermuur – ruw metselwerk, onregelmatig – gaan we niet 'mooier' maken. Dat geldt voor alles: we pleisteren muren niet gladder dan ze zijn, we trekken vloeren niet recht als ze scheef liggen… Die onvolmaaktheden zijn de charme van het gebouw. Dat hebben we van in het begin omarmd. Als architect moet je soms tegen jezelf ingaan. Niet elk detail hoeft strak of symmetrisch te zijn. In een restauratie moet je leren luisteren naar het gebouw, en aanvaarden dat het niet perfect is.’ Katrien: ‘Bij historische projecten zoals dit moet je voortdurend keuzes maken: welke lagen zijn

Sofie: ‘Dat vraagt tijd. Daarom duurt zo’n restauratie ook zo lang. Zeker bij een uitzonderlijke site als deze.’

PIONIERSWERK Hoe combineer je zo’n historische site met hedendaagse technieken en functies? Sofie: ‘Dat is een van de grootste oefeningen voor architecten. Je moet voortdurend zoeken naar een evenwicht, want het moet ook allemaal uitvoerbaar blijven.

Zolder boven de bibliotheek, waar je de gebogen gewelven van het plafond van de bibliotheek ziet

Zeker wanneer er zoals hier een museumfunctie bijkomt, want dat zijn zowat de zwaarste technische eisen die je je kan voorstellen.’ Katrien: ‘Daarnaast heeft de stad ambitieuze klimaatdoelen. Erfgoed verzoenen met duurzaamheid, zeker als het gaat om energieverbruik, is een uitdaging. Zo hebben we de verouderde mazoutketels vervangen door een innovatieve oplossing: we recupereren warmte uit het grondwater dat De Watergroep in het abdijdomein oppompt. Alternatieven zoals zonnepanelen of geothermie vielen af: de abdij is beschermd erfgoed en ligt in een waterwingebied, waar diepe grondboringen verboden zijn.’ ‘Je mag ook niet vergeten dat restaureren op zich al een duurzame ingreep is. Door bestaand erfgoed te hergebruiken en de levensduur van materialen te verlengen, vermijd je sloop en nieuwbouw. Maar technisch blijft het complex. Over verwarming, ventilatie en verlichting moesten we fundamenteel anders nadenken dan bij een gewoon gebouw.’ Sofie: ‘We hebben bijvoorbeeld veel technieken geïntegreerd in de vloeren – die moesten toch open voor structurele ingrepen en verstevigingen – en in schouwschachten. De daken hebben we geïsoleerd, maar de muren niet. Die zijn zo dik dat ze de warmte uit zichzelf langzaam afgeven en weer opnemen. Je zou de natuursteen en de gevels zelfs kunnen beschadigen als je ze extra gaat isoleren.’ Katrien: ‘Bij het schrijnwerk zijn we dan weer heel ver gegaan. We wilden historisch correcte ramen met fijne profielen, maar wel met beter isolerend glas. Daarom hebben we proeframen gemaakt bij de eerste werf en

verschillende glassoorten getest. Dat was echt pionierswerk, er zijn mensen uit heel Vlaanderen naar komen kijken. Wat wij hier getest hebben, is later trouwens opgenomen in de richtlijnen van het Agentschap Onroerend Erfgoed.’ Sofie: ‘Elke situatie vraagt maatwerk. Voor glas-in-loodramen hebben we bijvoorbeeld net minder strenge thermische eisen opgelegd.’

'Dat was echt pionierswerk, er zijn mensen uit heel Vlaanderen naar komen kijken'

heeft nog een voordeel: je kan de meer waardevolle delen ontzien. Stel je voor dat alle exposities ook nog eens in de refter zouden plaatsvinden, of dat de bibliotheek volledig vol zou staan met vitrinekasten. Dat zou snel te veel worden. De zolders lenen zich daar beter toe. Het zijn prachtige ruimtes, maar geen fijn gedetailleerde interieurs. Ze kunnen dus meer aan.’

Op de werf waren vakmensen en specialisten uit allerlei disciplines aan de slag. Vraagt dat een bijzondere manier van samenwerken? Sofie: ‘Absoluut. Elke werf is anders, maar dit was écht geen normale werf. Hier zaten veel

NIET NORMAAL Nieuwe functies geven aan een eeuwenoud gebouw: het klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het dus niet? Katrien: ‘Absoluut niet. Neem bijvoorbeeld de grote historische zolders. Vroeger werden die niet verwarmd en nauwelijks gebruikt, hoogstens als opslagruimte. Maar tegelijk zijn het vaak prachtige open ruimtes. Daarom hebben we ze geschikt gemaakt voor andere functies – zo is er nu onder meer een congresruimte voor zo’n 250 mensen. Alleen moet je dan zorgen voor comfort, veiligheid, technieken én goede evacuatiemogelijkheden.’ Sofie: ‘Vandaar de aanbouw van de hedendaagse constructie van architectenbureau Robbrecht en Daem.’ (lees meer op blz. 15) Katrien: ‘Zolders en andere vroegere dienstruimtes een nieuwe bestemming geven

Schatkamer met muurschilderingen

Restauratie van het Hansche-plafond

hooggespecialiseerde vakmensen met een heel specifieke expertise.’ Katrien: ‘Op een gewone werf werk je met standaardstructuren en -volumes. Hier vertrokken we niet van een wit blad, maar vanuit het behoud en herstel van wat er al was. Dat vraagt om een aanpak op maat én aanzienlijke middelen. Tegelijk onderstreept het de uitzonderlijke waarde van dit erfgoed. Dankzij de investering van de Vlaamse overheid en de stad Leuven zijn unieke elementen zoals muurschilderingen, historische stucplafonds, houtwerk en glasramen bewaard voor toekomstige generaties.’

HET AFSCHEID Na twintig jaar werken aan de Abdij van Park: is er één plek die jullie persoonlijk extra zal bijblijven?

Sofie: ‘Voor mij blijft de bibliotheek heel bijzonder. Dat was een van de eerste ruimtes waar we aan gewerkt hebben. De driedimensionale plafonds van meester-kalksnijder Hansche, het gevoel dat alles ineens samenkwam en klopte… Dat we daar iets mochten herstellen wat zo sterk is, zal mij altijd bijblijven.’ Katrien: ‘De schatkamer: daar hebben we de 13de-eeuwse muurschilderingen blootgelegd. Je staat er rechtstreeks in contact met de allervroegste abdij.’ ‘En dan is er nog iets kleins, maar heel waardevol: de abdijroos – een roos die speciaal door de Vrienden van de Abdij is gekweekt voor het 900-jarig bestaan van de orde van de norbertijnen. Ik ben meter van die roos geworden. Dat voelt bijna emotioneel. Omdat het zo symbool staat voor zorg dragen en iets doorgeven.’

MASTERPLAN In 2004 keurde de gemeenteraad het masterplan voor de Abdij van Park goed. Dat moest de site opnieuw in al haar glorie herstellen. Het plan had twee doelen. De historische abdijstructuur moest bewaard blijven. Tegelijk moesten de gebouwen gerestaureerd worden en een passende nieuwe invulling krijgen. Later werd het plan verder uitgewerkt in een ruimtelijk uitvoeringsplan en een landschapsbeheerplan. Samen vormen die al meer dan 20 jaar de basis voor de toekomst van de abdij.

SLIMME INGREPEN Nieuwe trap en toren Soms is restaureren alléén niet genoeg. Om het eeuwenoude klooster – het hart van de abdij – echt toegankelijk en veilig te maken voor bewoners en bezoekers, moesten we op zoek naar creatieve oplossingen. We wilden dat iedereen, ook wie minder goed ter been is, zonder moeite de historische zalen en de indrukwekkende zolders kan ontdekken. Twee slimme nieuwe installaties maken dat mogelijk zonder het oude gebouw te beschadigen.

TOEGANKELIJK EN VEILIG VOOR IEDEREEN

MET RESPECT VOOR HET KLOOSTER

De eerste toevoeging is een nieuwe stalen trap naar de woonvleugel. Die zorgt ervoor dat het klooster opnieuw bewoond kon worden. De trap doet dienst als nooduitgang, maar dankzij een omhulsel van geweven staal voelt hij allesbehalve zwaar aan. Het ontwerp is verfijnd, licht en niet opdringerig.

Architectenbureau Robbrecht en Daem gaf de trap en toren een eigen gezicht. Zo blijven ze herkenbaar als moderne toevoegingen, maar met respect voor hun omgeving.

Iets verderop staat een opvallende vijfhoekige toren. Binnenin vind je liften en trappen die bezoekers vlot naar de zolderverdiepingen brengen. De toren is ook slim ingericht met sanitair en bergruimte, waardoor die functies niet in de historische ruimtes zelf hoefden te komen. Zo blijft het oude klooster onaangeroerd. Bonus: vanuit de torenramen krijg je een unieke blik op de gevels en de details van de kerk – die zou je anders nooit van zo dichtbij zien.

De toren heeft bewust een vijfhoekige vorm die zo geplaatst is dat hij het zicht op de abdij zo min mogelijk belemmert. De gebruikte materialen sluiten daar mooi bij aan: het beton heeft een kleur die past bij de massieve kloostermuren. De nieuwe delen zijn met de abdij verbonden via smalle, zinken loopbruggen. Die hebben dezelfde kleur als de daken. Daardoor blijven ze bescheiden op de achtergrond en laten ze de historische schoonheid van het klooster volledig tot haar recht komen.

RESTAURATIE 900 jaar verborgen verhalen De restauratie van de Abdij van Park was méér dan herstellen wat historisch is. Ze bracht ook verborgen verhalen naar boven. In muren, ramen, onder de grond en in eeuwenoude documenten kwamen verrassende vondsten aan het licht. Onderzoekers, vakmensen en vrijwilligers brachten ze opnieuw tot leven. WAAR ZIJN DE GLASRAMEN? Rond de binnentuin liggen vier pandgangen – overdekte wandelgangen met grote vensters. In één gang waren nog enkele oude glasramen bewaard. In het abdijarchief vonden onderzoekers tekeningen uit 1635 van glazenier Jan De Caumont. Daaruit bleek dat vroeger alle ramen glas-in-lood waren. Samen vertelden ze het levensverhaal van Norbertus, de stichter van de orde. Maar waar waren de andere ramen gebleven? Leo Janssen, een gepassioneerde vrijwilliger, dook in het archief van de abdij. Na lang onderzoek ontdekte hij dat een deel van de ramen zich in de Verenigde Staten bevond. In de 19de eeuw hadden de paters ze uit geldnood verkocht. Zo raakten ze verspreid over de wereld en belandden ze bij rijke families als decoratie. De Vlaamse overheid besloot de ramen te erkennen als topstuk en onderhandelde om ze terug te halen. Met succes: 14 ramen keerden terug naar de abdij. Sommige werden gekocht, andere geschonken. Intussen zijn 20 van de 41 oorspronkelijke ramen opnieuw in Leuven. Ze worden gerestaureerd en krijgen opnieuw hun plaats in de pandgangen. De zoektocht naar de andere ramen gaat verder.

KLEURRIJK EN DRUK VERSIERD Vandaag zien middeleeuwse gebouwen er vaak wit en sober uit, maar ooit was dat helemaal anders. Interieurs waren kleurrijk en druk versierd, met muurschilderingen, plafondversieringen en wandtapijten. Tijdens de restauratie kwamen die kleuren opnieuw tevoorschijn. In de kapittelzaal en het huidige archief ontdekten onderzoekers muurschilderingen uit de 13de eeuw. In het archief kwam ook een middeleeuwse mozaïekvloer bloot te liggen.

VLOERVERWARMING BIJ DE BARBIER Een andere bijzondere ontdekking was een middeleeuwse vloerverwarming, een zogeheten hypocaustum. Dat is een van oorsprong Romeinse techniek om een vloer te verwarmen via een onderliggende holle ruimte. Ook delen van de oorspronkelijke tegelvloer bleven bewaard. De abdij telde slechts een handvol verwarmde ruimtes. Deze vloerverwarming bevond zich in de 'tonstrina', de scheerkamer. Hier konden de paters zich onder handen laten nemen door de barbier – zelfs op koude dagen!

RÖNTGENFOTO’S VAN HET PLAFOND In de refter en de bibliotheek vind je unieke reliëfplafonds van de 17de-eeuwse meester-kalksnijder Jan Christiaan Hansche. Je ziet er adembenemende driedimensionale scènes, zoals Norbertus die van zijn paard wordt gebliksemd. Om beter te begrijpen hoe deze plafonds zijn opgebouwd, maakten experts röntgenfoto’s. Zo ontdekten ze dat de reliëfs hol zijn. Vanbinnen zit een houten structuur, die is afgewerkt met kalkmortel. Die kennis helpt om de plafonds beter te bewaren en te herstellen.

VROUWEN EN KINDEREN Ook buiten kwamen belangrijke vondsten aan het licht. Bij de bouw van de noodtrap en de lift ontdekten archeologen een oude begraafplaats. Daar lagen niet alleen paters begraven, maar ook vrouwen en kinderen. De oudste skeletten dateren uit de 12de eeuw. Het laat zien dat de abdij vroeger een brede gemeenschap was. Mensen leefden, werkten en stierven er, en kregen er dus ook hun laatste rustplaats. De graven lagen allemaal in dezelfde richting, met het hoofd naar het oosten.

CONSERVATOR STEFAN VAN LANI

‘Onze abdij heeft een sterke ziel’

Al bijna negen eeuwen is de Abdij van Park in beweging. Wat begon als een oord van gebed en bezinning werd algauw een kruispunt van kennis, landbouw, ambachten en cultuur. Vandaag trekt de stad die lijn door. ‘We bouwen voort op wat hier altijd al was: een plek waar gewerkt, gedacht en geleefd wordt,’ vertelt conservator Stefan Van Lani.

‘Na een lange voorbereiding en 15 jaar restauratie krijgt de abdij opnieuw invulling. Heel wat verdwenen functies keren terug: de imker, de brouwer, landbouwactiviteiten, Museum PARCUM, bewoning… Onze insteek is eenvoudig: traditie in vernieuwing en vernieuwing in traditie. We kijken naar ambachten en gebruiken van vroeger, maar zoeken tegelijk hoe die in onze tijd relevant kunnen zijn. Het is geen revolutie, maar een evolutie. Een natuurlijke groei waarbij erfgoed en hedendaagse bedrijvigheid elkaar versterken.’

band met de omgeving. Dat zie je opnieuw: er wordt gewoond en gewerkt, je vindt er cultuur en landbouw, maar ook ontspanning. Je kan hier wandelen, het museum bezoeken, inkopen doen in de hoevewinkel, het abdijbier proeven, iets drinken in de brasserie…’

‘De rode draad blijft de eigenheid van de plek – de genius loci. De abdij heeft een heel sterke ziel. Die voel je. Daarom kiezen we bewust voor invullingen die passen bij de schaal, de rust en het karakter van deze plek. De abdij was altijd een open gemeenschap, met een sterke

‘Met de restauratie leggen we, samen met alle partners, de puzzel van de 21ste-eeuwse abdij. Na al die eeuwen zit er opnieuw leven in deze gebouwen. Dat is bijzonder, maar eigenlijk is het vooral ook logisch. Het is gewoon de volgende stap in een verhaal dat nooit is gestopt.’

‘Tegelijk blijft de abdij een plek van rust en onthaasting. In een drukke wereld kan deze site een soort refuge zijn, een plek om even stil te vallen. Ook dat is deel van haar betekenis, vroeger én nu.’

EEN WERKENDE PLEK Ambachten komen terug Eeuwenlang was de Abdij van Park een plek waar gewerkt werd: op akkers en weiden, aan de vijvers, in de molen en de brouwerij... Nu keert dat leven terug, in een hedendaagse vorm. Met lokale producten, sociale tewerkstelling en oude ambachten die je opnieuw kan beleven. De melk van de koe In het melkhuisje van de abdijhoeve wordt de melk verwerkt tot yoghurt, kaas of rijstpap. Ter plaatse te koop.

Stadslandbouw rond de abdij De bioboerderij BoerEnCompagnie teelt opnieuw groenten, granen en aardappelen rond de abdij. Je kan hun producten kopen via een abonnement of in de hoevewinkel. Rechtstreeks van het veld op je bord. Of je wordt lid van BoerEnCompagnie: dan ben je figuurlijk deel van de boerderij. De boer en de leden dragen samen het risico, maar delen ook de oogst. Als je wil, kan je zelf meewerken op de boerderij. Landbouw zoals vroeger.

Kansen geven in de moestuin

Eerlijk vlees BoerEnCompagnie kweekt ook koeien en varkens en verkoopt het vlees. De varkens krijgen ruimte om te wroeten, de koeien om te grazen. De dieren groeien trager, met gezond voer en veel plaats.

In de ommuurde moestuin teelt De Wikke biologische en vergeten groenten. De Wikke is het biotuinproject van Wonen en Werken, een sociale onderneming die duurzame werkgelegenheid biedt aan mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Zo krijgen zij nieuwe kansen. Net zoals de paters vroeger zorg droegen voor wie het lastig had.

Open leerplek De Abdij van Park is een open leerplek voor Leuvense scholen. Zo volgen leerlingen hier les buiten de schoolmuren, onder meer in de groentetuin van De Wikke. BoerEnBuiten, de educatieve tak van BoerEnCompagnie, organiseert boerderijkampen, klasbezoeken, workshops rond fermenteren en koken op open vuur... Zo leren jongeren meer over landbouw, natuur en gezonde voeding. In de abdijhoeve leren toekomstige bioboeren hun vak bij Landwijzer, een vormingscentrum. Zo wordt kennis van mens tot mens doorgegeven, net als vroeger in de abdij.

De watermolen draait weer Elke eerste zondag van de maand kan je de gerestaureerde watermolen bezoeken. De molenaar maalt het lokale graan ter plaatse. En je kan het meel er meteen kopen.

Korte keten In de hoevewinkel van De Wikke in de Tiendenschuur kies je uit biogroenten, fruit en streekproducten van de abdij. Wat je hier koopt, is een paar meter verderop geteeld of gemaakt!

Honing uit de abdijtuin Eeuwenlang hielden de paters bijen, voor de honing en voor was om kaarsen te maken. Vandaag staan er vele bijenkasten van de stadsimker op de abdijsite. Met alle planten en bomen is dat namelijk een ideale biotoop. Duizenden bijen bestuiven opnieuw de boomgaarden en zorgen voor honing.

Abdijbier binnen de muren Braxatorium Parcensis brengt een eeuwenoude traditie terug. Op nauwelijks 50 meter van de oorspronkelijke brouwerij maakt de brouwer er samen met de paters norbertijnen opnieuw abdijbieren. Geïnspireerd door klassieke recepten, maar met innovatieve technieken.

Een koffie op het terras En ook de Abdijmolen, vandaag een brasserie, blijft doen wat ze altijd deed: mensen samenbrengen rond eten, ambacht en ontmoeting.

Appels uit de boomgaard In de boomgaard van de abdij groeien maar liefst 18 verschillende rassen hoogstamappelbomen. Een bonte verzameling smaken, kleuren en texturen met wonderlijke namen als Winter Banana, Sterappel en Vlaamse Bellefleur. De Vrienden van de Abdij onderhouden de boomgaard en verwerken de oogst elk jaar tot heerlijk appelsap.

Abdijproducten te koop Rond je bezoek af in de recent geopende abdijshop in het Provisorenhuis. Je ontdekt er leuke geschenken, gadgets en souvenirs – de eigen abdijproducten, maar ook producten uit andere abdijen.

EEN PLAATS VAN BEZINNING Traditie in geloof Eeuwenlang leefden hier norbertijnen volgens een vast ritme van gebed, studie, bezinning en arbeid. Dat spirituele DNA is nu weer springlevend. HISTORISCH HART OPNIEUW BEWOOND In de zomer van 2026 keerden de norbertijnen terug naar de oostvleugel en de infirmerie. En in september kwamen er 25 studenten – priesterstudenten, zusters die in Leuven komen studeren en gewone lekenstudenten – bij in de nieuwe studentenresidentie van KU Leuven in het klooster. Zo wordt het historische hart van de abdij opnieuw bewoond, zoals het oorspronkelijk bedoeld was.

ABDIJKERK MET BEGRAAFPLAATS De abdijkerk blijft een ankerpunt. Ze is tegelijk erfgoedmonument en parochiekerk, open voor wie wil vieren, rouwen of verstillen. Rond de kerk vertelt de begraafplaats verhalen van wat voorbij is.

KERK IN NOOD Kerk in Nood ondersteunt vervolgde en lijdende christenen wereldwijd met gebed, informatie en hulp. Je bent welkom in hun shop voor wens- en gebedskaarten en allerlei andere religieuze voorwerpen.

DE VREDESBEIAARD In de kerktoren hangt de Vredesbeiaard, een van de vijf beiaarden in Leuven, met 40 klokken. De geschiedenis van die klokken gaat ver terug. In de Franse tijd, toen het regime de abdijen had opgeheven, redden de paters hun 18de-eeuwse beiaard door hem te begraven. Later belandden de klokken in de Sint-Pieterskerk, tot die bij het begin van de Eerste Wereldoorlog werd verwoest tijdens de brand van Leuven. Door een bataljon uit de Duitse stad Neuss. Precies een eeuw later beslisten Leuven en Neuss, de vijanden van weleer, samen een nieuwe vredesbeiaard te maken, een reconstructie van de historische abdijbeiaard. Op 11 november 2018, dag op dag honderd jaar na de Wapenstilstand, werd hij ingehuldigd. Sindsdien hoor je zijn klanken elke dag als teken van verzoening, hoop en wereldvrede. Elke woensdag speelt de abdijbeiaardier een vredesbeiaardconcert. Kom er ter plaatse van genieten, of volg de livestream. www.abdijvanpark.be/vredesbeiaardconcerten

Kapel van de abt

Salon van de abt

Pandgang

Bibliotheek van de abt

Appartement van de abt

Bibliotheek

Refter

EEN ABDIJ VOL CULTUUR Van museum tot muziek

Plafond in de bibliotheek

De abdij heeft altijd een sterke culturele uitstraling gehad. Tegenwoordig nemen partners die rol over: dankzij hen ontdek je hier erfgoed, verhalen en muziek. MUSEUM PARCUM In Museum PARCUM maak je kennis met het erfgoed van de abdij en met tentoonstellingen over religieuze kunst en cultuur. Je stapt binnen in het historische hart van de abdij. Je wandelt door de pandgangen met hun prachtige glasramen, kijkt op naar de unieke stucplafonds in de refter en de bibliotheek, en bezoekt het oude appartement van de abt. Je krijgt een inkijk in het dagelijks leven van toen, met onder andere een privékapel, de bibliotheek en de ontvangstruimte. Met het einde van de restauratiewerken dit najaar worden er nog extra ruimtes toegevoegd aan het museum: de kapittelzaal, de kloostergangen, de oostelijke zolder en tuin van het pandhof openen dan ook voor het publiek. Vanaf 24 oktober vieren we het einde van de restauratiewerken met een feestelijke tentoonstelling (lees meer op blz. 27).

Appartement van de abt

Daarna, in het voorjaar van 2027, openen we een nieuw bezoekersparcours met een vaste expo. Het parcours laat je de abdij beleven aan de hand van herkenbare thema’s en vragen. Wie leefde hier? Hoe zag hun leven eruit? Wat aten ze? Waarom is de abdij zo goed bewaard gebleven? Wat betekent de abdij vandaag? Vanaf dan kan je ook de achterliggende tuinen bezoeken met een gids. Binnen en buiten vormen meer en meer één geheel, net zoals eeuwen geleden. PARCUM baat het museum van de abdij uit en organiseert tentoonstellingen, en is tegelijk een expertisecentrum voor religieuze kunst en cultuur in Vlaanderen.

Onthaal van de abdij in het Provisorenhuis

In het Provisorenhuis vind je naast de abdijshop ook het nieuwe onthaal van de abdij en het museum. Daar koop je tickets voor Museum PARCUM. www.abdijvanpark.be/museum-parcum

VERWEVEN LANDSCHAPPEN MUZIEK VAN VROEGER EN NU De Mariapoort en de Norbertuspoort waren vroeger toegangspoorten tot het klooster. Vandaag leiden ze je niet alleen binnen in de abdij, maar ook in een rijk muzikaal verleden. In de poortgebouwen huist nu de Alamire Foundation, het internationaal studiecentrum voor polyfone muziek van KU Leuven. In de Library of Voices (Norbertuspoort) en het Huis van de Polyfonie (Mariapoort) komen wetenschap, erfgoed en muziekpraktijk samen. Wat ze doen, spreekt tot de verbeelding. Zo digitaliseerde de Alamire Foundation zo’n 13.500 pagina’s uit middeleeuwse muziekhandschriften van de Vaticaanse Bibliotheek. Nu kan je die gewoon online bekijken, terwijl de kwetsbare originelen veilig bewaard blijven.

Hedendaagse kunst in de abdij Na jaren van restauratie schittert de Abdij van Park weer als vroeger. Dat vieren we met 'Verweven Landschappen: Kunst in Abdij van Park', een hedendaagsekunsttentoonstelling die de abdij en haar pas gerestaureerde ruimtes als inspiratiebron neemt. Voor het eerst in meer dan tien jaar openen onder meer de noordelijke en oostelijke pandgang, de kapittelzaal en de zolders boven het oorspronkelijke dormitorium opnieuw hun deuren.

Maar je kan er ook muziek écht beleven. Onderzoekers brengen muziek uit de 15de en 16de eeuw opnieuw tot leven. Met behulp van innovatieve technologie laten ze die opnieuw klinken zoals ze vroeger geklonken moet hebben, in de historische ruimtes waarvoor deze muziek ooit werd gemaakt. De abdij heeft ook een eigen huisensemble, Musa Horti. De zowat dertig zangers brengen hoogstaande koormuziek. En met het album 'The Sound of the Abbey' (verkrijgbaar op cd of vinylplaat) kan je genieten van composities waarvoor artiesten uit de folk- en wereldmuziek zich lieten inspireren door de rust, sfeer en geschiedenis van de abdij.

Kunstwerk van Julia Isídrez, foto door Marcelo Daniel Galeano Paredes

Kunstwerk van Rossella Biscotti, foto door Kristien Daem

DE ZIEL VAN DE PLEK De Abdij van Park is meer dan een monument. Ze is een levend landschap waar erfgoed, natuur, cultuur, spiritualiteit en ontmoeting samenkomen. Voor de feestelijke expo lieten hedendaagse kunstenaars zich inspireren door de ziel van de plek. Hun werken gaan in dialoog met de gerestaureerde ruimtes en gebouwen. Je zou deze tentoonstelling niet zomaar kunnen verhuizen: de abdij en de kunstwerken versterken elkaar.

KUNST DIE VRAGEN STELT Meer dan 20 kunstenaars uit binnen- en buitenland werken met verschillende media: video, sculpturen, tekeningen, maskers en schilderijen. Hun werken leggen de verbinding tussen mensen en plaatsen, tussen nadenken en doen, en tussen kunst en de gemeenschap. De tentoonstelling wil geen antwoorden geven, maar nodigt je vooral uit om zelf te kijken, te voelen en na te denken. Over de abdij, het landschap en de wereld om je heen.

De tentoonstelling volgt drie thema’s die al eeuwenlang centraal staan bij de norbertijnen. Samen vormen ze één parcours.

Localitas – verbonden met het landschap Waarom staat de abdij net hier? Hoe groeide ze samen met de natuur rondom? Sommige kunstwerken gaan in dialoog: de kunst kijkt naar het landschap – en het landschap kijkt terug.

PRAKTISCH Verweven Landschappen: Kunst in Abdij van Park 24 oktober 2026 28 maart 2027 Museum PARCUM

Actio – actief en betrokken De norbertijnen keken altijd verder dan de abdijmuren. Ze stonden midden in de samenleving. Dat zie je terug in kunstwerken die je kan betreden, die uitnodigen tot beweging en ontmoeting.

Contemplatio – ruimte voor reflectie De abdij nodigt vanzelf uit tot vertraging. Tot een gesprek tijdens een wandeling, tot stilte, tot nadenken. Kunstwerken binnen dit thema zetten aan tot reflectie. Ze scheppen ook ruimte voor nieuwe rituelen van rust en aandacht.

FEESTELIJK OPENINGSWEEKEND OP 24 EN 25 OKTOBER 2026 Tijdens het openingsweekend kan je de tentoonstelling gratis bezoeken. Er zijn dan ook andere activiteiten voor jong en oud, zoals rondleidingen, muziek en workshops voor kinderen. Het volledige programma vind je op www.abdijvanpark.be/ verwevenlandschappen

EEN LEVENDE STILTE De Abdij van Park ademt rust. Toch is ze meer dan een stille plek. De eeuwenoude indeling van het domein zorgt voor een natuurlijke balans tussen rust en levendigheid. Aan de ene kant gonst de site van het leven dankzij wandelaars, joggers, fietsers, museum- en kerkbezoekers, de fauna en flora op het abdijdomein. Aan de andere kant blijft het een plek voor verstilling, bezinning en gebed. Dynamiek en sereniteit gaan hier moeiteloos samen.

DRIE ZONES Elk een eigen karakter De abdijsite is opgedeeld in drie duidelijke zones, elk met een eigen karakter en functie. Als je over het terrein wandelt, merk je hoe de omgeving verandert naarmate je dichter bij de kern komt: de schaal wordt kleiner, en de rust neemt toe.

zone 1

ZONE 1 — OVERGANG VAN STAD NAAR RUST

graan. In de watermolen werd dat vervolgens gemalen.

Dit is de buitenste zone met dreven, velden en vijvers. Voor veel Leuvenaars is dit het bekendste deel van de abdij. Het is de plek waar de stad eindigt en de rust begint. Toch is het een levendig gebied. Er wordt veel gewandeld, gefietst en gelopen. En net als vroeger wordt hier ook aan landbouw gedaan: in de tuinen groeien biologische groenten en in de weides grazen koeien. Rondom de vijvers krijgt de natuur de ruimte.

Nu is dit een levendige plek met horeca, cultuur en sociale initiatieven – én heel veel passage. Het is een open ruimte waar bezoekers na hun bezoek aan de abdij nog wat kunnen nagenieten.

ZONE 2 — DE ECONOMISCHE SPIL Dit is het Neerhof. Vroeger kwamen mensen hier om zaken te doen met de abdij. In de Tiendenschuur leverden ze hun belastingen in natura, zoals

zone 3

zone 2

ZONE 3 — DE STILLE KERN Dit is het hart van de abdij: het klooster, de kerk en de begraafplaats. Eeuwenlang leefden de norbertijnen hier in stilte om te bidden, te studeren, te werken en na te denken. Die sfeer van rust is bewaard gebleven. Tegelijk is dit deel grotendeels open voor het publiek. Je kan de kerk en Museum PARCUM bezoeken, met onder meer de refter en de bibliotheek. Of je kan een wandeling maken door de tuinen of over de begraafplaats.

Droge vijver gezien? Twee van de vier vijvers van de Abdij van Park zijn al in de middeleeuwen door de norbertijnen aangelegd. Ze kweekten er vissen, die ze vervolgens vingen en opaten. Vroeger werden de vijvers regelmatig drooggelegd. Doordat de bodem kon uitdrogen, bleef het water gezond en geschikt voor de viskweek. Vandaag legt de stad – in samenspraak met de werkgroep natuur van de Vrienden van de Abdij – opnieuw af en toe één vijver tijdelijk droog, maar dan om de natuur een duwtje in de rug te geven. Vooral amfibieën, zoals kikkers en salamanders, profiteren daarvan. In ondiep water kunnen ze zich beter voortplanten en overleven. Of hoe een middeleeuws voorbeeld zorgt voor meer biodiversiteit!

VRIENDEN VAN DE ABDIJ VAN ‘T PARK

‘Wij zijn de behoeders van de abdij’ De Vrienden van de Abdij vieren in 2029 hun 100-jarig bestaan. Intussen zijn ze met meer dan 200 leden. Samen delen ze een passie voor de abdij. Penningmeester Johan De Vis en bestuurslid Ann Demuynck vertellen er meer over.

Johan De Vis: ‘De vereniging 'Vrienden van de Abdij van't Park' werd opgericht in 1929, bij de viering van 800 jaar abdij. De abdij bestaat binnenkort 900 jaar, en dus mogen wij honderd kaarsjes uitblazen.’ ‘In de jaren negentig, toen duidelijk werd dat een restauratie nodig was, namen we een actieve rol op als behoeders van de abdij. We organiseerden opendeurdagen en concerten, openden het eerste infocentrum, herstelden de boeken van de bibliotheek en brachten de eerste glasramen terug. Samen met de norbertijnen gaven we ook rondleidingen’. ‘Vanaf eind jaren negentig pakten we ook het domein rond de abdij aan met opruimacties, natuurbeheer en een eerste beheersplan. In 2001 leverden we een belangrijke bijdrage voor de aanleg van de moestuin, de boomgaarden en de kruidentuin. En de twee prieeltjes in de conventstuin werden dankzij ons gerestaureerd.’

Ann Demuynck: ‘Vanaf 2003 zaten we mee aan tafel tijdens de opmaak van het masterplan. Dankzij ons inzicht in de genius loci – de ziel van de plek – konden we een belangrijke bijdrage leveren aan de herbestemming van de abdij. Zo organiseerden we biomarkten op het Neerhof: dat speelde uiteindelijk een grote rol in de keuze voor een ecologische invulling van de tiendenschuur en de stallen. Voor de viering van 900 jaar norbertijnen, in 2021, lieten we een roos telen: de Park Abbey Rose.’ ‘Velen van ons zijn vrijwilliger in de abdij, in het museum, het archief of op het domein. Ieder jaar gaan we met z’n allen op reis om andere abdijen te bezoeken. Elke eerste zaterdag van de maand werken we in de tuinen en de natuur op het domein. We organiseren hooidagen voor scholieren in de boomgaarden en we oogsten samen appels. Dus als je dit leest en je voelt je aangesproken: altijd welkom!’

HET NEERHOF Het vernieuwde hart van de abdij Het Neerhof is de centrale ontmoetingsplek van de abdij. Hier begint je bezoek. Je vindt er het onthaal, en van hieruit vertrek je naar de rest van de site: het museum, een wandeling langs de vijvers, de brasserie, de hoevewinkel… Het mooie uitzicht op de abdij krijg je er zomaar bij.

RECENTE HERAANLEG Sinds de recente heraanleg is het Neerhof een autoluwe, groene en uitnodigende plek. Je kan er wandelen, even blijven hangen, vrienden ontmoeten… Tegelijk is er ruimte voor evenementen en activiteiten. Een beetje zoals vroeger: toen was het Neerhof het economische hart van de abdij, een plek van ontmoeting, van passage, van landbouw en handel.

TOEGANKELIJK Het plein is voortaan ook comfortabel en toegankelijk

voor iedereen. De weg is versmald en heraangelegd met hergebruikte kasseien. Er zijn ook comfortabele vlakke stroken voor voetgangers, fietsers en mensen met een beperkte mobiliteit.

ZEVEN SACRAMENTEN De zeven populieren langs de kerkhofmuur verwijzen naar de zeven sacramenten. Ze geven het Neerhof een extra betekenislaag, subtiel verweven met de geschiedenis van de plek. Met nieuwe verlichting, zitplekken en een fietsenstalling is het Neerhof beter uitgerust voor de vele

bezoekers. En er werd ingezet op ontharding en waterinfiltratie. Het plein is klaar voor de toekomst!

MEER DAN EEN PLEIN In het Provisorenhuis vind je het nieuwe onthaal van de abdij. Hier koop je ook tickets voor Museum PARCUM. Zo is het Neerhof meer dan een plein geworden. Het is een plek die mensen samenbrengt, waar je aankomt én vertrekt – de centrale ontmoetingsplek van de abdijsite.

DE ABDIJ LEEFT Een decor voor ontmoetingen De Abdij van Park lééft. Je ziet er werkende mensen, wandelaars, joggers, bezoekers, toeristen, spelende kinderen en schoolklassen. Je kan er terecht voor vergaderingen en bijeenkomsten, rondleidingen, lezingen en workshops, museumbezoeken, bierproeverijen of etentjes. In de zomer was de abdij al meermaals het decor voor het PARK-festival met folk- en wereldmuziek. Elk jaar zijn hier activiteiten voor Erfgoeddag en Open Monumentendag, en de traditionele abdijkerstmarkt sluit het jaar feestelijk af. Al die activiteiten brengen mensen samen. Zo blijft de abdij, eeuwen na haar ontstaan, ook en vooral een plek van ontmoetingen. meer info: www.abdijvanpark.be/ activiteitenkalender

STILTE... Weg van de drukte De Abdij van Park is altijd een plek van rust en bezinning geweest. Ook nu nog komen veel mensen hier even ontsnappen aan de dagelijkse drukte. Dankzij de veelzijdige natuur en het uitgestrekte landschap is stilte er zelfs te horen: in de wind, het water, de vogels…

WAAR STILTE NOG STILLER KLINKT Natuurpark De Warande ligt op de plek van de vroegere voetbalen tennisvelden. In februari 2024 hebben scholieren en buurtbewoners er duizend bomen en struiken aangeplant. Je wandelt er van een open grasveld met spelende kinderen naar een meer besloten speellandschap. Nog wat verder begint de stille zone. Daar staat Aedicula ('nis'). Het is een kunstwerk dat tegelijk beschermt en onthult, en dat je uitnodigt om stil te vallen, letterlijk en figuurlijk. De bomen errond, mee geplant door leerlingen uit de buurt, omarmen de plek en dempen elk geluid. Op het Neerhof wacht Silentii, een klankkunstwerk dat je onderdompelt in originele kloostergezangen. Om de vijf minuten hoor je een zachte harmonie, afgewisseld met pure stilte. Een uitnodiging om even te vertragen, te reflecteren of gewoon te ademen.

HET PÈRE LACHAISE VAN LEUVEN In 1803 werd de abdijkerk een parochiekerk. En omdat de parochianen begraven wilden worden rond hun eigen kerk, werd de boomgaard van de norbertijnen omgevormd tot kerkhof. Als je langs de grafstenen wandelt, herken je vast bekende namen. Zo hebben de rectoren Ladeuze en De Somer, minister en architect Joris Helleputte, premier Gaston Eyskens en zanger Zjef Vanuytsel hier hun laatste rustplaats. Ook Leuvense kloosteroorden vonden er een plek: je vindt hier

de graven van maar liefst 25 religieuze gemeenschappen. Zo vertelt het kerkhof een stukje politieke, academische en culturele geschiedenis van de stad. Door zijn populariteit breidde het kerkhof uit. Zonder strak plan, maar organisch gegroeid. Vandaag verbindt een doorgang in de abdijmuur beide delen. Je kan vanaf het kerkhof ook naar De Warande wandelen. Ook nu nog worden op dit 'Père Lachaise van Leuven' overledenen begraven. Grote namen en kleine verhalen rusten naast elkaar in de schaduw van de abdijkerk. Een plek van stilte en van passage.

DE KLOOSTERTUINEN: GROENE KAMERS IN HET HART VAN DE ABDIJ Beschut tussen de gebouwen liggen mooie kloostertuinen waar je even kan vertragen. Ze werden heraangelegd door ontwerpteam Ars Horti. Het zijn geen exacte reconstructies, wel hedendaagse interpretaties op basis van historische ontwerpen, met oog voor nieuwe noden zoals klimaatverandering. Drie tuinen zijn toegankelijk tijdens je museumbezoek: tussen de vier kloostergangen ligt de pandtuin, aan de ingang van Museum PARCUM vind je de tuin van de abt en dan is er nog de tuin van de provisor – die wordt later nog heraangelegd. Aan de infirmerie en de refter ligt een meer besloten tuin, die enkel toegankelijk is tijdens rondleidingen of recepties. Een laatste tuin, aan de kapittelzaal en bij de private woonruimtes, blijft bewust intiem en afgeschermd.

ZILVERLINDE In de pandtuin staat sinds het voorjaar van 2026 een opvallende nieuwkomer: een zilverlinde van 7 meter hoog en 2.500 kilo zwaar. Omdat de pandtuin een afgesloten binnentuin is, werd de boom met een kraan meer dan 45 meter over het abdijgebouw getild. Hij heeft nu een centrale plek in de oudste tuin van de abdijsite. Hij wordt in drie lagen gesnoeid, een verwijzing naar de drie bouwlagen van de omringende kloostergebouwen en naar de christelijke drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest. De boom is goed bestand tegen hitte en droogte, en z’n bloemen zijn een waardevolle voedselbron voor bijen.

OPEN POORTEN, OPEN BLIK De norbertijnenorde heeft altijd opengestaan voor de buitenwereld. Op haar economische hoogtepunt bezat de Abdij van Park van maar liefst 3.500 hectare aan bossen, velden, vijvers en landbouwgronden. Die lagen als een lappendeken gespreid rond allerlei abdijhoeves en parochies, van Tremelo tot Sint-Truiden en van Vossem tot het Nederlandse Oirschot. Sindsdien is het abdijbezit geslonken tot 42 hectare, maar die historische erfenis is nog altijd zichtbaar – zowel op de site als in het landschap tot vér buiten Leuven.

TOEGANGEN Op weg naar het abdijdomein Van de 3.500 hectare grond die de abdij ooit bezat, is nog 42 hectare over. Dat lijkt weinig, maar het is heel bijzonder dat het zo dicht bij een drukke stad bewaard is gebleven. Dat hebben we te danken aan de aanleg van de treinsporen: zij vormden een grens die de oprukkende bebouwing op afstand hield.

De plekken waar je het abdijdomein binnenkomt – of dat nu via spoortunnels, bruggen of de historische poorten is – zijn vormgegeven als bewuste overgangspunten. Wanneer je er binnenwandelt of -fietst, laat je de hectiek van de stad achter je en betreed je een andere leefwereld. GERESTAUREERDE HOOFDINGANG De 18de-eeuwse Leeuwenpoort en Mariapoort vormen, samen met de heraangelegde centrale dreef, de historische entree vanaf de Geldenaaksebaan. De afgelopen jaren zijn deze twee monumentale poorten en de dreef in hun oude glorie hersteld. Om de rust en sfeer te waarborgen, is het autoverkeer nagenoeg uit de dreef geweerd. Vanaf de Mariapoort ervaar je al de verstilling van de abdij.

BRUG OVER DE SPOREN De Parkwegbrug over de spoorlijn Leuven-Ottignies is de cruciale verbinding tussen de stad en de abdij. Toen de oude brug onveilig bleek voor het zware werfverkeer, dreigde de restauratie van de abdij jarenlang stil te vallen. Een duik in de archieven bracht redding. Daarin werd een oude afspraak ontdekt: bij de aanleg van de spoorlijnen was destijds vastgelegd dat de spoorwegbeheerder verplicht was de abdij altijd bereikbaar te houden. Op basis daarvan bouwde Infrabel een nieuwe fiets- en voetgangersbrug die ook het zware werfverkeer kon dragen. Nu is deze brug de definitieve verbinding tussen de abdij en de Philipssite. Hier wandel je rustig naar de abdij tussen de weilanden met grazende koeien en met zicht op de Vredesbeiaard.

ARTISTIEKE TOEGANGSPOORTEN

Muurschildering Geldenaaksebaan

Het abdijdomein wordt aan twee kanten begrensd door spoorlijnen. Maar de tunnels onder de spoorbermen die toegang geven tot het domein zijn veel meer dan louter functionele doorgangen. Het zijn belevingspoorten die verfraaid zijn met streetart. Buurtbewoners gaven de poorten mee vorm binnen de 'Kom op voor je wijk'-projecten van de stad.

Hoegaardsestraat Wie helemaal rond de vijvers wandelt, ziet bij de spoorwegbrug aan de Hoegaardsestraat een streetartwerk dat, in een sprookjesachtige stijl, de fauna en flora van de abdijvijvers toont.

Duivelsweg In juni 2024 kreeg ook de tunnel tussen de Duivelsweg en de Hoegaardsestraat een muurschildering – een ontwerp van Sascha & Tashi Stylianou, een kunstenaarskoppel uit Cyprus.

HET SPREEKHUIS: VAN HARTE WELKOM Vroeger was het Spreekhuis het gebouw waar de paters hun gasten verwelkomden – het onthaal, zeg maar. Nu krijgt het een nieuwe betekenis. Je kan er even vertragen na je bezoek, deelnemen aan een workshop of in gesprek gaan. Ook kleine kunstprojecten en ontmoetingsmomenten vinden er een plek. Voor groepen is het Spreekhuis het start- én eindpunt van een rondleiding in Museum PARCUM.

Geldenaaksebaan Misschien wel de bekendste muurschildering van heel Leuven. Kunstenaars Super-A en Collin van der Sluijs roepen op een kleurrijke manier de sfeer op van de vogels in de nabijgelegen abdijvijvers. Het werk geeft ook een subtiele knipoog naar de monumentale glasramen in de abdij en de specifieke vogelsoorten die op het abdijdomein nestelen.

Het roze gebouw is het Spreekhuis

Zo blijft het Spreekhuis een schakel tussen de abdij en de buitenwereld. Net zoals eeuwen geleden.

HET PROVISORENHUIS, EEN SCHARNIERPUNT Het Provisorenhuis is – ook letterlijk – de poort tussen het levendige Neerhof en de rustige abdijsite. Het gebouw gaat terug tot de middeleeuwen, maar kreeg in de 18de eeuw zijn huidige uitzicht. Na een grondige restauratie in 2021 is het klaar voor de toekomst. Vroeger was dit het economische hart van de abdij. Hier maakte de pater-provisor afspraken met boeren, ambachtslui en handelaars over aankopen en voorraden. Nu bruist het gebouw weer van activiteit. Het is het nieuwe onthaal voor de abdijsite en het startpunt van je abdijbezoek. Het biedt ook onderdak aan kantoren.

Verbonden met de stad

Voor de nieuwe meubels in het Provisorenhuis werd een speciale 'PARK'-tegel ontworpen. Elke tegel is uniek en met de hand gemaakt door enthousiaste buurtbewoners, gidsen van de abdij en vrijwilligers.

Door al die toegangswegen is de abdij verbonden met het centrum van Leuven. Die band willen we de komende jaren versterken. We werken aan duidelijke wandelroutes die de stad op een aangename manier met de abdij verbinden. Zo wordt het domein weer een volwaardig deel van het stadsleven. We onderzoeken of de hoofdroute opnieuw via de Philipssite kan lopen. Dat is de historische route – denk maar aan straatnamen als Parkstraat en Parkpoort – maar ook de meest logische keuze. De Philipssite is uitstekend bereikbaar met de bus, biedt massa’s parkeerplaatsen en sluit perfect aan op het stedelijke fietsnetwerk.

Ontdek het nu al! Ook nu al leiden diverse bewegwijzerde wandelen fietsroutes vanuit het centrum direct naar de site. Plan je tocht via www.abdijvanpark.be/zien-en-doen

We denken ook na over een extra doorgang via de stadsbegraafplaats. Zo kunnen wandelaars in alle rust naar het domein stappen, weg van de verkeersdrukte.

BRON VAN KENNIS Een duurzame site VOORUITSTREVEND VERWARMD Ruw drinkwater verwarmt Abdij van Park

MEETSTATIONS De abdij staat midden in de wereld van vandaag én morgen. Zo werkt ze mee aan belangrijk wetenschappelijk onderzoek. In en rond Leuven hebben onderzoekers meetstations geplaatst die de temperatuur en het geluid registreren. Ook in de Abdij van Park staan er. De metingen tonen aan dat groen en water de stad merkbaar afkoelen, en dat verkeersarme plekken ’s nachts echte stilte geven. De abdij is een koele en rustige oase rond de stad.

Water is overal rond de Abdij van Park: de vijvers, de Leibeek en de Molenbeek aan de oude watermolen… Maar er is ook water dat je níét ziet, en dat speelt een sleutelrol: het onbehandeld grondwater ('ruw drinkwater') dat De Watergroep hier naar boven pompt.

Duurzame techniek Bij de restauratie van de abdijsite zocht de stad naar manieren om eeuwenoude gebouwen te verwarmen en te koelen zonder het historische uitzicht te verstoren. Samen met gespecialiseerde partners kwam er een innovatieve oplossing uit de bus: ruw drinkwater als energiebron voor warmtewisselaars.

Hoe werkt het? Op het abdijdomein pompt De Watergroep ruw drinkwater op met een constante temperatuur van 9 tot 12°C. Via ondergrondse leidingen gaat een klein deel daarvan naar de centrale stookplaats op de abdij. Daar staat een warmtepomp die warmte aan het water onttrekt en er de abdijgebouwen mee verwarmt. In de zomer werkt het systeem omgekeerd en zorgt het net voor koeling. Daarna vloeit het water terug naar de hoofdleiding. Vandaar gaat het samen met de rest van het opgepompte water richting waterzuiveringsinstallatie, waar het tot drinkwater wordt gezuiverd. De warmte die wordt onttrokken of toegevoegd is minimaal: je merkt er niks van wanneer het water uit de kraan komt.

YIN-TE PAUWELS

‘Een sweet spot tussen hard werken en vertragen’ Er waait binnenkort een frisse wind door de historische gangen van de Abdij van Park: een groep studenten en jonge onderzoekers neemt er hun intrek. Een van hen is Yin-te, net afgestudeerd als bio-ingenieur in de moleculaire biologie en genetica. Als ze een gepast doctoraatsproject te pakken krijgt – een voorwaarde om in de abdij te mogen wonen – verruilt ze haar klassieke studentenkot voor een kamer tussen de norbertijnen. Je kiest niet voor een standaard studentenhuis, maar voor de Abdij van Park. Waarom? ‘Ik heb mijn hele studententijd op koten van de Universitaire Parochie (UP) gewoond. Daar staat de gemeenschap centraal. Je deelt een keuken met tien à veertien mensen en bouwt echt iets op samen.’

‘Toen ik hoorde dat UP kamers mocht invullen in de abdij, was mijn interesse meteen gewekt. Het is een oase van rust, met veel groen, en je voelt er de geschiedenis in de gangen… Dat past bij mij. Pendelen is praktisch ook niet haalbaar, dus was ik op zoek naar een plek waar je echt thuis kunt komen. Die hoop ik hier te vinden.’

Wonen bij de paters: wat zei je omgeving toen je het nieuws vertelde? ‘Mijn vrienden en familie schrokken er niet van (lacht). Ze kennen me als een rustig persoon. Ik ben niet de student die tot vijf uur ’s nachts feest met luide muziek. Een plek met structuur en een sfeervolle, feeërieke omgeving: dat vonden ze helemaal bij mij passen.’

De stilte van een abdij en het bruisende studentenleven: schuurt dat niet? ‘Mijn studententijd was ontzettend dynamisch. Ik heb enorm veel bijgeleerd. Ik ben onder andere met het Supetai-project naar Kenia gegaan om er samen met de lokale gemeenschap een plastic-recyclagecentrum op te zetten. En ik heb een hele hechte

vriendengroep opgebouwd. Maar ik zoek ook graag de balans op.’ ‘De abdij biedt de kans om te vertragen en stil te staan bij zaken die we vaak als vanzelfsprekend beschouwen. Er is een mooie sweet spot tussen hard werken, nederig blijven, dankbaar zijn voor je kansen én die delen met anderen. De norbertijnse waarden sluiten daar naadloos op aan.’

Hoe zie je de ontmoeting met de paters voor je? ‘Ik hoop op een open gemeenschap, niet 'wij versus zij'.’ ‘De paters hebben al zoveel meer meegemaakt dan wij. Het lijkt me fascinerend om mee te draaien in hun ritme en te leren van hun relativeringsvermogen.’

Je wordt nu zelf een klein hoofdstukje in een geschiedenis van bijna 900 jaar. Sta je daarbij stil? ‘Eerlijk? Daar had ik nog totaal niet over nagedacht! Het draait voor mij ook niet om mij persoonlijk, maar om wat studenten en paters voor elkaar kunnen betekenen. Dat we elkaar kunnen inspireren.’

BRABANTSE WOUDEN De abdij als poort naar het Nationaal Park De Abdij van Park is diep geworteld in de geschiedenis. Bijna 900 jaar geleden schonk hertog Godfried I zijn jachtpark aan de paters norbertijnen. De naam 'Park' herinnert ons daar nog dagelijks aan: de abdij is letterlijk uit het bos gegroeid. Dat bos was een deel van het historische Kolenwoud dat onze streken bedekte. Delen ervan herken je nog in het Meerdaalwoud, het Zoniënwoud en het Hallerbos. Sinds het najaar van 2023 vormen die bosrestanten en de omliggende natuur samen het Nationaal Park Brabantse Wouden. Dat is met ruim 10.000 hectare een van de grootste natuur- en boskernen van Vlaanderen.

Een landschap mee gevormd door norbertijnen De band tussen de abdij en haar omgeving is heel bijzonder.

Eeuwenlang bezaten de norbertijnen uitgestrekte bossen tot voorbij Tervuren en Jezus-Eik. Door de duurzame manier waarop ze akkers, vijvers, beekvalleien en graslanden beheerden, lagen ze mee aan de basis van het diverse landschap van vandaag. Het Nationaal Park is dan ook in grote mate te danken aan hun eeuwenlange inspanningen.

Klaar voor het avontuur? Het groene landschap rond de abdij zelf is nog niet direct verbonden met de rest van het Nationaal Park. Er zijn wel plannen voor een groene verbinding op het Parkveld, aan de overzijde van de Geldenaaksebaan en langs het militair domein van Heverlee. Zo zal je vanuit het abdijdomein rechtstreeks naar het Heverleebos, het Meerdaalwoud en de rest van het Nationaal Park kunnen. Belangrijk, want de abdij is een van de vijf officiële toegangspoorten van het Nationaal Park. Ook voor de natuur zelf is

de verbinding een uitkomst: door versnipperde groene gebieden weer met elkaar te verbinden, creëren we ecologische corridors waarlangs planten en dieren zich veilig kunnen verplaatsen. In de toekomst wordt de abdijsite het hart van een uitgestrekt wandelnetwerk. Vanaf 2028 vertrekt hier een meerdaagse trail tussen Leuven en Halle. Heb je minder tijd? Dan pik je in op een van de vele daglussen van 25 kilometer die op het traject aansluiten. Zo wandel je door Brabantse natuur die mee is vormgegeven door de Abdij van Park. Mag het wat ambitieuzer? De Abdij van Park is een officieel knooppunt op de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. Jaarlijks halen pelgrims hier een officiële stempel, als tastbare herinnering aan hun doortocht langs deze historische halte.

700.000

kunstenaars die tentoonstellen naar aanleiding van het einde van de restauratiewerken

1129

mensen die per jaar geteld worden op de site (wandelaars, joggers, fietsers, bezoekers…)

3.200 m

kloostertuinen

jaar dat de abdij opgericht werd

ABDIJ VAN PARK IN CIJFERS

2003 start restauratie van de dreef, de poortgebouwen, de watermolen...

partners op de site

2011

42 ha beschermd cultuurlandschap

start restauratie van de kloostergebouwen op de abdijsite