Issuu

ALLEZ Ă‰ R D AN

DEN E L R E RSV BEELDIEF IEPER E O K T HE R IN14 | STADSARCH E P E I 0 VAN TUS 2 -2 28 JUNI

US 3 AUG

Op het einde van de negentiende eeuw start het verhaal van de fiets in Ieper. Omwille van de hoge prijs is het voornamelijk een speeltje van de welstellende burgerij. Een groep van lokale ondernemers investeert in een imposante velodroom ten noordwesten van de stad. In volle belle époque organiseren de plaatselijke elitaire ‘Cycle Club’ en ‘Rapid Club’ er grote wielerevenementen.

‘Allez André’ brengt het verhaal van de koers in Ieper en deelgemeenten in ruim tweehonderd oude beelden. Verschillende oproepen lokten koersfanaten, oud-renners of hun familie en supporters naar het stadsarchief. Hun gekoesterde wielermomenten werden er dankbaar gedigitaliseerd en vormen een unieke aanvulling op de eigen collecties.

Kort voor de Eerste Wereldoorlog wordt de fiets betaalbaar en daardoor populair bij de gewone man die zich nu ‘vlot’ kan verplaatsen. De successen van enkele West-Vlaamse wielrenners zoals Cyriel Van Hauwaert, Odiel Defraeye en de Ieperling Arthur Vanderstuyft maken van wielrennen de sport van het volk. In elke wijk ontstaan er feestkoersen en het publiek geniet van haar streekhelden.

De beelden worden ingedeeld in thema’s waarbij onze wielrenners aan bod komen, maar ook de volkse kermiskoersen, de ondersteunende rol van de vele wieler- en supportersclubs, de actiefoto’s en natuurlijk ook de foto’s waarbij de winnaar stralend van trots de bloemen en de beker van het bloemenmeisje of de burgemeester in ontvangst neemt. Het overzicht van de renners is niet volledig hoewel de niet opgenomen renners evenveel respect en bewondering verdienen. Aanvullingen zijn uiteraard meer dan welkom.

De Eerste Wereldoorlog tempert even de wielergekte in Ieper en omgeving. Maar de wielrenners kruipen al snel weer in het zadel en koersen tussen de slagvelden. Het aantal wedstrijden gaat in stijgende lijn en de vele successen van West-Vlamingen zijn amper bij te houden. Het is een gouden tijd voor het wielrennen. Iedere wijk organiseert zijn ‘Grote Prijs’ tijdens de jaarlijkse kermis. De supporters dragen hun vedetten op handen en de kranten van toen staan vol kleurrijke verslagen en foto’s. Ieper heeft zijn eigen fraaie wielergeschiedenis. De herinnering aan dit verleden willen we met deze publicatie levendig houden. Het is een koers tegen de tijd, want de beelden en herinneringen aan dit sporterfgoed vervagen langzaam maar zeker. Het maakt niet uit of het gaat over een grote klassieker die hier zijn doortocht maakt, of een wedstrijd voor beginnelingen die toertjes rijden rond de kerktoren. Zowel grote als kleine wielerhelden verdienen het om in de kijker te worden gezet.

De start van de vijfde etappe van de Tour de France 2014 vormt voor het stadsarchief een extra tussenspurt om ook in de 21ste eeuw het cultureel erfgoed van Ieper te verzamelen en in de kijker te plaatsen. Katrien Goudeseune Stadsarchief Ieper

KERMISKOERS 7

WIELERHELD 17

SUPPORTERS 31

OVER DE MEET 37

IN DE SPURT 43

ZOEK DE COUREUR 51

BLOEMEN & BEKERS 57

KATTEKOERS 65 WIELERCLUBS & -TOERISTEN 73

Start van een wielerwedstrijd in de Rijselstraat, 1928. ‘IEPER Verbeeldt’

KERMISKOERS

Rond de eeuwwisseling maken lokale wielerwedstrijden hun opgang. Deze wedstrijden vinden meestal plaats tijdens de wijk- of kermisfeesten. Het peloton bestaat voornamelijk uit jongemannen van eenvoudige komaf, koersend voor geldprijzen en eeuwige lokale faam. Na de Eerste Wereldoorlog herrijzen de koersen uit hun as. Geen Tuindag- of Kattenfeest zonder wielerwedstrijd! Het aanbod breidt zich doorheen de tijd verder uit. Elke wijk of dorp organiseert tijdens zijn kermisfeest een koers, zoals die van Ieper Hoekje of de prachtig klinkende Parel van Montmartre. Centraal in de organisatie van de wielerevenementen staan de Ieperse cafĂŠs, waar de renners aan de inschrijvingstafel hun rugnummer komen ophalen. Na de inschrijving rest er meestal nog wat tijd om de fiets op punt te zetten, een beetje op te warmen en de aankomstzone te verkennen. Dan wordt het stilaan tijd voor het moment van de dag: de start. Het peloton trekt zich op gang en weg is de bonte bende voor een resem rondjes rond de kerktoren. De kers op de taart voor elke wielerliefhebber is het reikhalzend uitkijken naar het verloop van de finale: voert een deelnemer een ultiem solonummer op richting eindstreep, kan een groepje renners zich op de valreep losrukken van het peloton of stormt de hele bende vervaarlijk naar de meet? Tijdens en na de wedstrijd kunnen de supporters hun dorst laven in de cafĂŠs. Vanaf de jaren zeventig drukken de verregaande professionalisering en internationalisering van het wielrennen het aantal kermiskoersen fors naar beneden. De lokale wedstrijden overleven de tand des tijds, maar figureren niet meer zo talrijk op de wielerkalender. Tot op vandaag zijn er nog kermiskoersen in onder meer Vlamertinge, Sint-Jan, Dikkebus en Boezinge.

Wielerwedstrijd op de Grote Markt, 1938. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Start van een wielerwedstrijd op de Grote Markt, eind jaren twintig.

Wielerwedstrijd aan de Westkaai, april 1935.

‘IEPER Verbeeldt’

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Enkele renners aan de start in de Stationsstraat voor de wedstrijd Grote Prijs Statiestraat, april 1935.

Wedstrijd aan het voormalige slachthuis, augustus 1946.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Privécollectie

Remi Deloof met burgemeester Albert Dehem na de koers Ster van Ieper, augustus 1954. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Privécollectie

Raphaël Ghisquière na zijn overwinning op Sint-Pieters, juli 1955.

Bernard Vanthuyne (Krombeke) wint de kermiskoers in de Kruisstraat, mei 1956.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Romain Van Wynsberghe (Moorsele) en Roger Beke (Torhout) na de koers op de Potyze, september 1956. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Roger Hendrickx (Woumen) wint de Sint-Pietersprijs, juli 1957. PrivĂŠcollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Privécollectie

André Durnez uit Vlamertinge wint de kermiskoers in Vlamertinge, mei 1956. Privécollectie

Daniël Carpentier uit Elverdinge wint de koers in Vlamertinge, mei 1958.

Martial Volckaert uit Brielen na de kermiskoers van Brielen, september 1959.

Roger Becarren (Woumen) wint de tweede rit van de tweedaagse van Ieper Hoekje, mei 1959.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Privécollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Bernard Vanthuyne (Krombeke) wint de kermiskoers op de Potyze, september 1959. Fotocollectie stadsarchief Ieper

PrivĂŠcollectie

Patrick Sercu (Roeselare) wint als 15-jarige zijn eerste koers op de Brandhoek in Vlamertinge, oktober 1959. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Daniël Delameilleure uit Boezinge op weg naar zijn overwinning in Elverdinge, juli 1964. Privécollectie

André Durnez uit Vlamertinge en André Vandamme worden in de bloemen gezet na hun prestatie in de Parel van Montmartre, juli 1959. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Sprint in de kermiskoers van Brielen met o.a. Valeer Clauw en Martial Volckaert uit Brielen, september 1961. Privécollectie

Louis Vandenbroeck (Hasselt) wint het criterium voor liefhebbers in Boezinge, juli 1966. Privécollectie

Marcel Ossieur uit Sint-Jan tijdens het interclubkampioenschap op rollen in Sint-Jan, ingericht door wielerclub Blijf Jong, november 1970. Privécollectie

Daniël Crabeels (Middelkerke) wint de driedaagse Parel van Montmartre, juli 1957. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Serge Devos na zijn overwinning op de Brandhoek in Vlamertinge, begin jaren tachtig. ’IEPER Verbeeldt’

Ludo Vandromme (Kachtem) krijgt bloemen van burgemeester Petillion na zijn overwinning in Boezinge, augustus 1968. Privécollectie

Enkele renners van Het Stalen Paard aan de start van de wedstrijd tijdens Brandhoekkermis, mei 1971. ’IEPER Verbeeldt’

Eddy Musseeuw (Klemskerke) wint de kermiskoers van Elverdinge, oktober 1965. ‘IEPER Verbeeldt’

AndrĂŠ Noyelle (Poelkapelle) behaalt goud tijdens de Olympische Spelen in Helsinki, 1952. PrivĂŠcollectie

WIELERHELD

In 1912 wint Odiel Defraeye de Tour. Aangemoedigd door zijn succes en het verdiende prijzengeld ambiëren heel wat mannen van eenvoudige afkomst wielrennen als broodwinning. De broodrenners koersen zich in het zweet voor de centen die aan de eindmeet liggen te wachten. Deze wielrenners van weleer verwerven eeuwige roem in hun dorp en streek. De meesten kunnen niet leven van hun prijzengeld. Velen zijn geroepen, maar weinigen uitverkoren. Het profbestaan is maar voor een aantal weggelegd zoals Alphonse Ghisquière, Remi Capoen of Emiel Decroix. Door zijn winst in de Olympische wegrit in Helsinki in 1952 schrijft André Noyelle zich de geschiedenisboeken in. Het jaar daarop verzilvert hij zijn grootste overwinning ooit en tekent hij een profcontract bij de befaamde ploeg van fietsconstructeur Alcyon-Dunlop. Na hun wielercarrière spelen verschillende wielerhelden hun reputatie uit om via een (supporters)café of een fietsenzaak een tweede carrière op te starten.

Arthur Vanderstuyft, Iepers wielertalent van voor de Eerste Wereldoorlog. Privécollectie

Odiel Taillieu in volle inspanning tijdens Parijs-Rijsel, april 1929. Privécollectie

De broers Isidoor (tweede van rechts) en Sevère Leroy (tweede van links). Naast coureur is Isidoor ook fietsenmaker en uitbater van herberg In de Potyze, begin jaren twintig. Privécollectie

Leon Vanderstuyft is wereldkampioen bij de Stayers, 1922. Privécollectie

Paul Salomé houdt de beker in zijn handen na zijn prestatie in de juniorenkoers, juni 1939. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Alphonse Ghisquière, Joseph Demuysere (Wervik), Félicien Vervaecke (Dadizele), Gaston Rebry (Rollegem-Kapelle), Emiel Decroix en Julien Vervaecke (Dadizele), circa 1935. Privécollectie

Arthur Vanderstuyft (tweede van links), wielertalent van voor de Eerste Wereldoorlog.

Albert Woets wint de koers voor junioren in Ieper, maart 1936. Privécollectie

Privécollectie

Paul Salomé met de zwarte koerstrui spurt naar een tweede plaats, circa 1939. ‘IEPER Verbeeldt’

Lucien Storme (Nieuwkerke), Gaston Rebry (Rollegem-Kapelle), Remi Capoen uit Dikkebus, Albert Woets, Emiel Decroix en Alphonse Ghisquière tijdens de Grote Prijs van Ieper, 1938. Privécollectie

Remi Capoen uit Dikkebus, circa 1935. Privécollectie

Alphonse Ghisquière baat café In den Slachter uit in de Boomgaardstraat, 1938. Privécollectie

Emiel Decroix, winnaar van de Ronde van België, mei 1936. Privécollectie

Alphonse Ghisquière poseert samen met Félicien Vervaeke (Dadizele) voor zijn café In den Slachter in de Boomgaardstraat, 1938. Privécollectie

Albert Woets wint de koers voor junioren in Ieper, maart 1936. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Georges Vanhove wint de Grote Prijs de Beurs in de Menenstraat, 1943.

Georges Vanhove is eerst renner, daarna wordt hij een succesvol mecanicien, circa 1948.

Privécollectie

‘IEPER Verbeeldt’

Lucien Depoorter uit Boezinge wint de koers in Langemark, september 1949.

André Noyelle (Poelkapelle), renner bij wielerclub het Vliegend Wiel in Vlamertinge, circa 1950.

Privécollectie

Gerard Indevuyst, circa 1950. Privécollectie

André Noyelle (Poelkapelle) en Albert Vandevoorde (Kemmel) na hun prestatie tijdens het legerkampioenschap in Brussel, mei 1952. Privécollectie

Renners van het Vliegend Wiel aan de start van een wedstrijd, circa 1950. ‘IEPER Verbeeldt’

Roger Meerseman uit Vlamertinge, circa 1950. Privécollectie

Arthur Cleenewerck uit Vlamertinge wint de koers in Luingne, juli 1952. Privécollectie

Arthur Cleenewerck en Daniël Logie, beiden uit Vlamertinge, na het clubkampioenschap van het Vliegend Wiel in Vlamertinge, april 1952.

Daniël Carpentier uit Elverdinge en Daniël Logie uit Vlamertinge, juli 1953. Privécollectie

Privécollectie

Daniël Carpentier uit Elverdinge tijdens het clubkampioenschap van het Vliegend Wiel in Vlamertinge, maart 1955. ‘IEPER Verbeeldt’

Raphaël Ghisquière wint de koers in Zillebeke, juli 1955. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Florent Rondelé uit Zuidschote wordt in de bloemen gezet door zijn supportersclub Hoger Op na zijn prestatie op de piste in Moorslede, mei 1953.

Jean Vandemaele uit Vlamertinge, circa 1955.

Joseph Vankemmel uit Vlamertinge, circa 1955.

‘IEPER Verbeeldt’

Privécollectie

‘IEPER Verbeeldt’

Gilbert Desmedt, augustus 1962. Privécollectie

Raphaël Ghisquière beklimt de Rode Berg tijdens het kampioenschap van België, juni 1957. Fotocollectie stadsarchief Ieper

André Durnez uit Vlamertinge (rechts) en André Noyelle (centraal), eind jaren vijftig.

Daniël Carpentier uit Elverdinge is spurtwinnaar in Passendale, juni 1959.

Privécollectie

Werner Pattyn uit Elverdinge na zijn overwinning in Pilkem, maart 1960. ‘IEPER Verbeeldt’

André Vandamme, eind jaren vijftig.

André Lemoine, juni 1958.

Privécollectie

Daniël Delameilleure uit Boezinge tijdens een wedstrijd op rollen in Boezinge, februari 1962. Privécollectie

Gilbert Verlinde uit Zillebeke, circa 1967. ‘IEPER Verbeeldt’

Martial Volckaert uit Brielen, circa 1960. Privécollectie

Pierre-Paul Lambert na zijn prestatie in de koers van Beveren-Leie, oktober 1966. ‘IEPER Verbeeldt’

Jong talent sluit zich aan bij wielerclub de Moedige Renners van Elverdinge, 1985. ‘IEPER Verbeeldt’

Daniël Delameilleure (zittend links), Daniël Callewaert (zittend rechts) en Noël Knockaert (rechtstaand rechts), drie renners uit Boezinge vergezeld van een supporter, circa 1965. Privécollectie

Gilbert Verlinde uit Zillebeke, 1967. ‘IEPER Verbeeldt’

Danny Dehaene uit Elverdinge, circa 1988. ‘IEPER Verbeeldt’

Noël Vantieghem tijdens een tijdrit op rollen, ingericht door wielerclub Blijf Jong in ‘t Hof van Commerce in Sint-Jan, november 1969. Privécollectie

Wim Verbeke uit Hollebeke wint de nieuwelingenkoers in Zarren, oktober 1987. Privécollectie

Jean-Pierre Van Renterghem uit Hollebeke na zijn overwinning in Merelbeke, 1988. ‘IEPER Verbeeldt’

Patrick Mervaille, eind jaren zeventig. Privécollectie

Arthur Cleenewerck uit Vlamertinge voor zijn supporterscafé De Sportwereld, 1953. Privécollectie

SUPPORTERS

Wielrennen is de eerste echte sport voor het volk. Door de verplichte zondagsrust (1905) en de achturige werkdag (1921) heeft de werkman van bescheiden komaf meer tijd voor het volgen van de wielersport. Bovendien blijft het wielrennen lokaal verankerd waardoor iedereen voldoende gelegenheid heeft om de wielrenners in eigen streek aan te moedigen. Grote kampioen of kleine garnaal, geen wielrenner kan zonder de steun van zijn supporters. Hun luide aanmoedigingen schreeuwen de renners over de meet. Supportersclubs beperken zich niet enkel tot de morele steun tijdens de wedstrijd. Enkele coureurs krijgen van hun fans een wedstrijd naar hen genoemd. Denk maar aan de Grote Prijs Gerard Indevuyst. De gulle supporters schenken hun lokale wielerhelden vaak een nieuw stalen ros.

André Noyelle (Poelkapelle) na zijn prestatie op de Olympische Spelen, 1952. Privécollectie

Uitvalsbasis van dit alles is het supporterscafé. De exploitanten beleven gouden tijden. Wie zijn of haar café aan de lokale wielerheld koppelt, ziet de gelagzaal geregeld vollopen. De bekers, wielertruitjes, foto’s en andere memorabilia vormen het kleurrijk decor van een typisch Vlaams volkscafé.

Gerard Indevuyst krijgt een nieuwe fiets van zijn supporters, circa 1953. Privécollectie

Stichting supportersclub André Lemoine in het lokaal Au Cadran Doré in de Rijselstraat, juni 1958.

Stichting supportersclub André Vandamme in het lokaal De Linde in de Zonnebeekseweg, juli 1958.

Lidkaart van de supportersclub van Martial Volckaert uit Brielen, circa 1960.

Privécollectie

Joseph Vankemmel uit Vlamertinge met zijn supportersclub, juni 1953. Privécollectie

Daniël Delameilleure, Daniël Callewaert en Noël Knockaert. Drie Boezingse renners met hun supporters in café De Vuurlinie in Boezinge, begin jaren zestig. Privécollectie

Johny Bendel uit Dikkebus krijgt een nieuwe fiets van zijn supporters in het lokaal Au Progrès in Dikkebus, januari 1960.

Yves Pype met zijn supporters in café De Bank in de Fochlaan, februari 1975.

Guy Hennebel ontvangt zijn nieuwe fiets in het supporterslokaal De Gouden Hoorn, februari 1976.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Patrick Mervaille krijgt een nieuwe fiets van zijn supportersclub Samen Sterk in hun lokaal De Gouden Hoorn, februari 1979.

Didier Couchez krijgt een nieuwe fiets van zijn supportersclub in café De Sportwereld in de Rijselstraat, februari 1981.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Patrick Debrock omringd door zijn supporters in het lokaal ‘t Hof van Lizerne in Zuidschote, februari 1977. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Zelfklever van de supportersclub van Patrick Mervaille, circa 1979. PrivĂŠcollectie

Karl Dehaene, omringd door zijn supporters, neemt zijn nieuwe koersfiets in ontvangst, februari 1984. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Pol Duthoo uit Zillebeke is fabriekskampioen van het wielerkampioenschap van Picanol, april 1964. PrivĂŠcollectie

OVER DE MEET

Prijzen worden pas aan de meet uitgedeeld. Bijna elke wedstrijd bestaat uit premies tijdens de rit en prijzen aan de eindmeet voor de overwinnaar. Het lokale bestuur of de middenstand zoals herbergiers, slagers, bakkers, ... vullen deze prijzenpot, meestal met producten uit hun eigen winkel. Denk maar aan de beenhespen en andere naturaprijzen. Gulle schenkers krijgen ter compensatie reclameadvertenties op de affiche of brochures. In enkele gevallen wordt er een rit genoemd naar de sponsor, zoals de ereprijs Garage Renault tijdens de driedaagse Parel van Montmartre in 1958. Na de aankomst stapt de renner richting wedstrijdlokaal, meestal een café, om zijn deel van de prijzen te incasseren. Door de uitgebreide prijzenpot in natura vallen maar weinig renners buiten de prijzen. Eigenlijk zijn het maar troostprijzen, want ze wegen niet op tegen de gedane kosten.

André Noyelle (Poelkapelle) behaalt goud tijdens de Olympische Spelen in Helsinki, 1952. Privécollectie

Albert Decin (Kuurne) komt als eerste aan op het Colaertplein, augustus 1946.

André Noyelle (Poelkapelle) wint de koers van Dikkebus, juli 1952. Privécollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

André Noyelle (Poelkapelle) komt als eerste over de finish in het militair kampioenschap van België in Brussel, mei 1952. Privécollectie

André Durnez uit Vlamertinge wint in eigen dorp, 1956. Privécollectie

André Lemoine haalt het in de spurt van Luc Delaforterie (Krombeke) in de Brandhoek, oktober 1958.

André Lemoine wint de koers op de Dikkebusseweg, mei 1959. Privécollectie

‘IEPER Verbeeldt’

André Lemoine behaalt de zege in de koers van Vlamertinge, oktober 1959.

Daniël Delameilleure uit Boezinge wint de koers in de Haiglaan, mei 1964.

‘IEPER Verbeeldt’

Privécollectie

AndrĂŠ Hommez uit Boezinge wint het wielerkampioenschap van Picanol, april 1965.

Roger Verschaeve (Geluwe) wint de koers in de Haiglaan, mei 1971. Fotocollectie stadsarchief Ieper

PrivĂŠcollectie

Dirk Ongenae (Loppem) komt als eerste aan in Boezinge, april 1974. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Marc Deseyne (Poperinge) rijdt als eerste over de meet in Elverdinge, juli 1976. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Spurt tussen DaniĂŤl Delameilleure uit Boezinge en Christiaan Lignel (Langemark) in de koers van Elverdinge, circa 1963. PrivĂŠcollectie

IN DE SPURT

Tijdens de finale van de koers wurmt het publiek zich richting eindmeet, een kalkstreep getrokken over de breedte van de weg. Een slap gespannen koord en enkele politieagenten houden de gedisciplineerde toeschouwers in bedwang.

Een groep renners rijdt in volle snelheid de Neermarkt op, circa 1928. ‘IEPER Verbeeldt’

In de beginjaren wordt de spurt uitgevochten met een beperkt aantal tandwielen zonder versnellingsapparaat waardoor de wielersport een zuivere krachtsport blijft. Elke broodrenner rijdt voor zichzelf. Er is nog geen sprake van samenwerking of treintjesvorming om de spurt voor een renner aan te trekken. Het is elk voor zijn ‘schelle’.

Het peloton op weg naar de meet op de Grote Markt, circa 1928. ‘IEPER Verbeeldt’

Doortocht van de Ronde van België onder de Menenpoort, mei 1935.

Doortocht van de Ronde van België in de Menenstraat, mei 1935.

Privécollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Doortocht van de Ronde van België onder de Menenpoort, mei 1936.

Doortocht van de Ronde van België op de Grote Markt, mei 1936.

Privécollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Ronde van België passeert in Brielen, mei 1936. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Arthur Cleenewerck uit Vlamertinge en André Noyelle (Poelkapelle) beklimmen de Rode Berg tijdens de Vijf Bergen Prijs, mei 1953. Privécollectie

André Noyelle (Poelkapelle) tijdens de Olympische Spelen in Helsinki, 1952. Privécollectie

Spurt in de Menenstraat tijdens de Grote Prijs de Beurs, augustus 1943. Privécollectie

Spurt in Esen met o.a. Raphaël Ghisquière, Albert Vandevoorde (Kemmel) en Gerard Indevuyst, mei 1953.

René Mertens (Emelgem) op kop tijdens de eindspurt in Vlamertinge, mei 1955.

Privécollectie

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Een groep renners met o.a. Daniël Carpentier uit Elverdinge in de spurt op het Colaertplein tijdens de Ster van Ieper, augustus 1958.

Spurt met o.a. André Vandamme tijdens de koers in de Kruisstraat, mei 1959.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Eindspurt in de Ster van Ieper met o.a. Gerard Indevuyst, augustus 1956. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Spurt in Poperinge met o.a. André Noyelle en Daniël Delameilleure uit Boezinge, juli 1965. Privécollectie

Stadsarchief Ieper

Daniël Callewaert uit Boezinge tijdens de spurt in Boezinge, augustus 1968. Privécollectie

Jean-Pierre Monseré (Roeselare) en Eddy Musseeuw (Klemskerke) sprinten voor de overwinning tijdens de kermiskoers in Elverdinge, juni 1968. ‘IEPER Verbeeldt’

Wim Verbeke uit Hollebeke haalt het in de spurt van Patrick Willemyns tijdens het Criterium van de Westhoek in Alveringem, mei 1986. Privécollectie

AndrĂŠ Lemoine na zijn overwinning in Dikkebus, mei 1959. PrivĂŠcollectie

ZOEK DE COUREUR

De supporters kunnen onmogelijk het verloop van de kermiskoers van start- tot eindmeet volgen. Wel zijn ze op de hoogte van het verloop via luidsprekers. De dag nadien kan men het relaas van de wedstrijd in de krant lezen. De lokale correspondenten geven via de heroïsche schrijfstijl kleur aan de prestaties van de wielerhelden. Op die manier spelen lokale en nationale kranten een grote rol in de popularisering van het wielrennen. Vooral vanaf de jaren vijftig en zestig is wielrennen een favoriet sportonderwerp in de kranten, rijk geïllustreerd met foto’s.

Albert Landtsheere en Michiel Deltombe (Langemark) na een wielerwedstrijd op de Kalfvaart, juni 1935. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Een foto van de glunderende overwinnaar net na de aankomst is een onontbeerlijk moment tijdens de huldiging. Soms wordt de winnaar bijna verpletterd door supporters, familie en politici die even hard blinken van trots als de triomfator zelf.

Gerard Indevuyst wint de selectieproef voor het wereldkampioenschap liefhebbers in Wevelgem, juli 1953. Privécollectie

Alfons Beckaert (Wervik) en Victor Huyghe (Zandvoorde) na hun prestatie tijdens de Parel van Montmartre, juli 1955. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Valeer Clauw behaalt de spurtzege voor Martial Volckaert uit Brielen, september 1961. Privécollectie

Willy Vanheste (De Panne), winnaar van de kermiskoers in Elverdinge, juli 1962. ‘IEPER Verbeeldt’

Patrick Mervaille, circa 1980.

André Noyelle (Poelkapelle) na zijn overwinning in Beselare, 1950.

Privécollectie

Willy Vandenbroeck (Rumst) en Louis Van Huyck (Mechelen) na hun prestatie in de Kattekoers, maart 1959.

Wim Verbeke na zijn overwinning in het Criterium van de Westhoek in Oost-Cappel, juli 1986.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

â€˜IEPER Verbeeldtâ€™

Lucien Depoorter uit Boezinge, circa 1950. PrivĂŠcollectie

BLOEMEN & BEKERS

Niet alleen premies en prijzen vormen de inzet van een wielerwedstrijd. Als kers op de taart krijgt de winnaar een bos bloemen en een kus van een lokale schoonheid. Vaak komt er nog een beker bovenop. De trofeeën vormen een tastbare herinnering aan de overwinningen en worden als memorabilia in het supporterscafé of op de eigen schouw tentoongesteld. De winnaar van de Kattekoers wordt extra in de watten gelegd. Hij krijgt na enkele uren zwoegen en zweten een wollen trui, toepasselijk versierd met een gestileerde kat en jaartal. Bovendien wordt de Kattekoers sinds 1962 volgens een nieuwe formule betwist: een wedstrijd in clubverband waarbij de wisselschaal wordt genoemd naar de overleden medestichter Pol Beddeleem. Na drie overwinningen wordt het kleinood definitief eigendom van de club.

Gilbert Verlinde uit Zillebeke doet een ereronde met zijn bloemen na zijn overwinning, circa 1967. ‘IEPER Verbeeldt’

Albert Landtsheere na zijn overwinning op Sint-Pieters, juli 1934. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Remi Capoen uit Dikkebus, circa 1935.

Emiel Decroix wint de Ronde van België, mei 1936.

Privécollectie

Gerard Indevuyst, begin jaren vijftig. Privécollectie

Jean-Pierre Monseré (Roeselare) met bloementuil na zijn spurtzege op Ieper Hoekje, mei 1968. ‘IEPER Verbeeldt’

André Noyelle legt een ereronde af na zijn prestatie in de Ronde van België, juni 1959. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Romain Van Wynsberghe (Moorsele) met zijn bloemenkrans na de eerste rit in de Ster van Ieper, augustus 1958. Fotocollectie stadsarchief Ieper

AndrĂŠ Durnez heeft de lach van een overwinnaar, maar de bloemen zijn voor Jan Lauwers (Zemst) tijdens de Grote Prijs Roger Sintobin in Boezinge, augustus 1959. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Freddy Tourlouse (Woumen) wordt in de bloemen gezet na zijn overwinning in Elverdinge, juni 1959.

Gilbert Lingier (Ichtegem) wint de eerste rit van de Parel van Montmartre, juli 1959.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Gilbert Lingier (Aartrijke) is spurtwinnaar in de kermiskoers van Elverdinge, juni 1960. ‘IEPER Verbeeldt’

Lucien Pattyn uit Zillebeke, winnaar van het fabriekskampioenschap van Picanol, april 1964.

Daniël Delameilleure na zijn overwinning in de Haiglaan, 1964.

Privécollectie

Marcel Bostoen (Luingne) en Eric Esprit (Gullegem) na de wielerwedstrijd in Elverdinge, juli 1958. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Jan Blomme (Jabbeke) krijgt bloemen na zijn overwinning op Sint-Pieters, juli 1976.

Frank Verleyen (Antwerpen) behaalt de spurtzege in de Kattekoers, maart 1983.

PrivĂŠcollectie

Georges Vanhove en Albert Vandevoorde (Kemmel) tijdens de Kattekoers, maart 1952. ‘IEPER Verbeeldt’

KATTEKOERS

De Yperse Wielryders Club wordt in 1927 boven de doopvont gehouden. Joseph Debeer, Aimé Gruwez, Oscar Coulembier, Pol Beddeleem zijn enkele van de oprichters. Onder de rubriek Sportkroniek verschijnen in de lokale kranten wekelijkse bijdragen over de krachttoeren van de Ieperse wielergoden, steevast ondertekend met het pseudoniem Sportman. Hun eerste Groote Velokoers loopt over zes lokale rondjes met aankomst in de Stationsstraat ter hoogte van het toenmalig clubcafé De Sportwereld. Later organiseert de Yperse Wielryders Club wedstrijden die het lokale niveau overstijgen. De club staat onder andere in voor de organisatie van de Tuindagkoers tussen Roeselare en Ieper. Grote bekendheid verwerft de club met de organisatie van de Driebelfortstedenkoers Gent-Brugge-Ieper. Later bekend als de Kattekoers wordt deze wedstrijd eerst toegewezen aan juniores. Na een kort intermezzo onafhankelijken wordt de wedstrijd sinds 1948 onder liefhebbers uitgevochten. Fons de Wolf, Eddy Planckaert, Nico Eeckhout of Greg Van Avermaet, het zijn maar enkele ronkende namen die na winst in de Kattekoers een mooie profcarrière uitbouwen.

Aloïs Delchambre (Waasten) wint de Kattekoers, maart 1938. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Leon Kint (Zwevegem) rijdt als eerste over de eindmeet in de Stationsstraat tijdens de Kattekoers, maart 1939. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Pol Verhaeghe (Sint-Katelijne-Waver), winnaar van de Kattekoers, maart 1946. Fotocollectie stadsarchief Ieper

AndrĂŠ Noyelle (Poelkapelle) en Albert Vandevoorde (Kemmel) na hun prestatie in de Kattekoers, maart 1951.

AndrĂŠ Noyelle (Poelkapelle) wint voor Gilbert Desmet (Roeselare) in de Kattekoers, maart 1951.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Nederlander Piet De Jongh haalt het in de spurt tijdens de Kattekoers, maart 1956.

Willy Vandenbroeck (Rumst) bereikt als eerste de eindmeet op het Colaertplein tijdens de Kattekoers, maart 1959.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Gilbert Lingier (Aartrijke) doet verslag na zijn overwinning in de Kattekoers, maart 1961. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Robert Lelangue (Sint-Genesius-Rode) haalt de spurtzege tijdens de Kattekoers, maart 1960. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Stadsarchief Ieper

Het peloton raast over het Vandenpeereboomplein tijdens de Kattekoers, maart 1973. Fotocollectie stadsarchief Ieper

RenĂŠ Dillen (Wilrijk) krijgt bloemen van de kattenkoningin na zijn overwinning in de Kattekoers, maart 1973.

Paul Clinckaert (Schoten) wint de Kattekoers, maart 1976. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Alfons De Wolf (Breendonk), winnaar van de Kattekoers, wordt gefeliciteerd door de kattenkoningin, maart 1977.

Eddy Planckaert (Nevele) wint voor de eerste maal de Kattekoers, maart 1979.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge na de ploegentijdrit voor wielertoeristen in Kemmel, september 1972. â€˜IEPER Verbeeldtâ€™

WIELERCLUBS & -TOERISTEN

De club is de draaischijf in het lokale wielerbestaan. De meeste renners zijn lid van een lokale wielerclub. Velen hopen via deze springplank in de gunst van een profploeg te vallen. Het merendeel van de lokale koersen wordt door clubs georganiseerd. Door de lokale verankering van deze clubs ontgroeien de koersen de kerktoren niet. Tijdens het wielerseizoen wordt Vlaanderen gedomineerd door deze kermiskoersen.

De Ieperse Wielerclub, maart 1927. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Vanaf de jaren zeventig verhoogt de professionalisering en krijgen profwielrenners lucratieve contracten. Hierdoor vormen startgelden en winstpremies van lokale koersen geen onmisbare bijdrage meer in het rennersloon. Doordat het profpeloton wegblijft, daalt het aantal kermiskoersen. Verschillende wielerclubs heroriĂŤnteren zich door jongeren en amateurs te ondersteunen of door zich op het wielertoerisme toe te spitsen. Vooral de promotiecampagnes van BLOSO zijn een duwtje in de rug van het wielertoerisme.

Joseph Vankemmel uit Vlamertinge en DaniĂŤl Carpentier uit Elverdinge na hun prestatie in het clubkampioenschap van het Vliegend Wiel, februari 1955. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Clubkampioenschap van het Vliegend Wiel in Vlamertinge, maart 1951. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Het Vliegend Wiel uit Vlamertinge bestaat tien jaar, juni 1956. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Michel Deboodt (Poelkapelle) en Bernard Vanthuyne (Krombeke) na het clubkampioenschap van het Vliegend Wiel uit Vlamertinge, mei 1956. Fotocollectie stadsarchief Ieper

André Boudt (Slijpe) wint de Grote Prijs der Sasspurters in Boezinge, augustus 1958. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Renners van het Vliegend Wiel uit Vlamertinge na het clubkampioenschap, maart 1958.

Daniël Callewaert uit Boezinge in actie op rollen tijdens een sportavond ingericht door de Sasspurters.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Privécollectie

Blijf Jong uit Sint-Jan voor het clublokaal ‘t Hof van Commerce, juli 1969. Privécollectie

De Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge, mei 1969. ‘IEPER Verbeeldt’

Blijf Jong uit Sint-Jan voor het clublokaal ‘t Hof van Commerce, juli 1969. Privécollectie

Hulde aan de oprichters van de Sasspurters uit Boezinge naar aanleiding van hun 25-jarig bestaan, december 1970. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Blijf Jong uit Sint-Jan, april 1970. ‘IEPER Verbeeldt’

Wielerwedstrijd op rollen georganiseerd door Blijf Jong in ‘t Hof van Commerce in Sint-Jan, circa 1970. ‘IEPER Verbeeldt’

De Ware Vijverclub van Dikkebus, november 1971. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Ware Vijverclub van Dikkebus, juli 1970. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Huldiging van de stichters van het Vliegend Wiel uit Vlamertinge naar aanleiding van het 25-jarig bestaan, september 1971. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Verbroedering tussen de Ontspanningsfietsers 2000 uit Voormezele en de Plezante Nijverseel uit Opwijk voor het lokaal â€˜t Damberd in Voormezele, september 1971. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Wielertoeristen van de Ware Vijverclub van Dikkebus tijdens de Ronde van Groot-Ieper, juni 1972.

De Sint-Pietersvrienden uit Zillebeke in de feestzaal van Bellewaerde, oktober 1972.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Ware Vijverclub van Dikkebus, april 1972. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Cristof Boys in hun clublokaal café St. Christophe in de Poperingseweg, december 1972. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge, 1972.

Het Stalen Paard uit Vlamertinge, 1972.

‘IEPER Verbeeldt’

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Blijf Jong uit Sint-Jan organiseert voor de eerste maal de Ronde van Groot-Ieper voor wielertoeristen, september 1972. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Het Stalen Paard uit Vlamertinge, 1972. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Cristof Boys in hun clublokaal cafĂŠ St. Christophe in de Poperingseweg, december 1974. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Cristof Boys krijgen nieuwe truitjes, september 1974.

De Torretrappers voor hun lokaal â€˜t Torretje op het Colaertplein, mei 1976.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

Wielertoeristen van het Stalen Paard uit Vlamertinge voor hun clublokaal In den Ast, april 1972. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Kattetrappers voor hun lokaal De Telegraaf in de Stationsstraat, juli 1974. Fotocollectie stadsarchief Ieper

Fietstombola bij de Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge voor hun lokaal De Sportman bij DaniĂŤl Carpentier, november 1975. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Kattetrappers vieren hun kampioen in hun lokaal De Telegraaf in de Stationsstraat, december 1974. Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Torretrappers na hun deelname aan de wedstrijd Ieper-Genk-Ieper, mei 1975.

De Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge voor hun lokaal De Sportman bij Daniël Carpentier, april 1976.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

De Ontspanningsfietsers 2000 uit Voormezele voor hun lokaal ‘t Damberd, april 1976.

Leden van de Moedige Renners van Elverdinge trainen rond de vijver van Bellewaerde ter voorbereiding van de Zillebeekse cyclocross, 1986.

Fotocollectie stadsarchief Ieper

‘IEPER Verbeeldt’

Kampioenenviering bij de Sint-Pietersvrienden uit Elverdinge, augustus 1976. Fotocollectie stadsarchief Ieper

SAMENSTELLING CATALOGUS EN TENTOONSTELLING:

STADSARCHIEF IEPER

MET MEDEWERKING VAN:

‘IEPER VERBEELDT’ BIBLIOTHEEK IEPER

MET TECHNISCHE EN FINANCIËLE STEUN VAN:

CULTUURBELEID IEPER TECHNISCHE DIENST IEPER

FREDERIK PATTYN – GRAFISCHE DIENST IEPER

GRAFISCHE VORMGEVING:

ILLUSTRATIES: HEATHER CAIN WETTELIJK DEPOT: D/2014/0271/05