Health 34

ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ • ΤΕΥΧΟΣ 34

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 • 5€

ΜΕΓΑΛΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

70 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Υπουργός Υγείας

« Έτσι αλλάζει το ΕΣΥ» 4 ώρες

5 εβδομάδες

ο μέσος χρόνος στα Επείγοντα το 2027

για τακτικό χειρουργείο

Νέο μοντέλο συνεργασίας

ΕΣΥ - ιδιωτικής ασφάλισης

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

διαβάστε τα πάντα για την ιδιωτική και δημόσια

ασφάλιση!

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 40

Μ.Ε.Τ. 240432

ΤΕΥΧΟΣ 34 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΙΔΙΟΚΤΉΤΗΣ: ΔΙΣΤΡΑΤΟ Ε. ΣΠΥΡΟΥ ΕΠΕ - ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΣΠΥΡΟΥ ΕΚΔΌΤΗΣ- ΔΙΕΥΘΥΝΤΉΣ: Γεώργιος–Κωνσταντίνος Ε. Σπύρου Συντονισμός έκδοσης, νόμιμος εκπρόσωπος, εταίροςκάτοχος άνω του ήμισυ των εταιρικών μεριδίων: Ευάγγελος Γ. Σπύρου ΔΙΕΥΘΥΝΤΉΣ ΣΎΝΤΑΞΗΣ: Λάμπρος Καραγεώργος ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: Άρης Μπερζοβίτης ΚΕΙΜΕΝΑ: Κωστής Σπύρου, Άρης Μπερζοβίτης, Λάμπρος Καραγεώργος, Ανθή Αγγελοπούλου, Γιώργος Καλούμενος ΔΙΟΡΘΩΣΗ: Παρή Χατζηγεωργίου ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ: PressiousArvanitidis ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Shutterstock, NEXTDEAL, Ace Photography@Thanassis Anagnostopoulos ΕΚΤΥΠΩΣΗ: PressiousArvanitidis ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: Γεωργία Καλτσώνη ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ: Λάουρα Σταυρίδου ΔΙΑΝΟΜΗ: Πρακτορείο Άργος Α.Ε. Email: press@spiroueditions.gr Website: HealthNG.gr ΕΤΗΣΙΑ EΝΤΥΠΗ ή ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚH ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΙΔΙΩΤΕΣ: 100 € - ΦΟΙΤΗΤEΣ: 50 € ΕΤΑΙΡΕIΕΣ - ΟΡΓΑΝΙΣΜΟI: 200 € ΤΙΜΗ ΤΕΥΧΟΥΣ: 5 € ΓΙΑ ΠΛΗΡΩΜΗ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ: ΑΡ. ΛΟΓ.: 6828-121788-985 ΙΒΑΝ GR7201718280006828121788985 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ: ΑΡ ΛΟΓ. 120/470640-48 IBAN: GR6401101200000012047064048

Αφιέρωμα

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ 10 Ξέρετε ότι... 14 Συνέντευξη ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, υπουργός Υγείας 22 Συνέντευξη ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος Novartis Ελλάδος 26 Boehringer Ingelheim: «Αναγνώρισε το SOS» 28 Δικαίωμα στη λήθη 30 Μέσω «αναταράξεων» οι εξελίξεις στις μεταρρυθμίσεις 32 NAEOTOM Alpha.Pro Φωτονίων – Η νέα εποχή στην αξονική τομογραφία στο «ΥΓΕΙΑ» 36 Μνημόνιο Συνεννόησης μεταξύ του ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ «ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ» και του NANOPOULOS FOUNDATION 38 Συνέδριο Healthworld: Η Υγεία ως επένδυση με μέτρο το όφελος για τον ασθενή 40 Αφιέρωμα στην Καρδιολογία και την Καρδιοχειρουργική 42 ΥΠΕΡΤΑΣΗ: Εξέλιξη γνώσεων και αντιλήψεων 50 Συνέντευξη ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΟΥΤΟΥΖΑΣ, καθηγητής Καρδιολογίας 54 Οι εξελίξεις στην επέμβαση bypass 58 Η εποχή της «επανεκκίνησης» της ρομποτικής καρδιοχειρουργικής στην Ελλάδα 60 Συνέντευξη ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΟΥΦΗΣ, καθηγητής Καρδιολογίας

ΔΙΣΤΡΑΤΟ Ε. ΣΠΥΡΟΥ ΕΠΕ - ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΣΠΥΡΟΥ Φιλελλήνων 3, Σύνταγμα, 105 57 Αθήνα Τηλ.: 210 3229394, Fax: 210 3257074 Α.Φ.Μ. 095606935, Δ.Ο.Υ. Δ’ ΑΘΗΝΩΝ e-mail: info@nextdeal.gr | website: www.nextdeal.gr Τα ενυπόγραφα άρθρα και σχόλια που στέλνονται στο περιοδικό δεν εκφράζουν απαραιτήτως και τις απόψεις του εντύπου.

6 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

42 ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ

54 ΣΤΡΑΤΗΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ

14 ΑΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

22 ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ

64 Εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης προβλέπει την καρδιακή ανεπάρκεια 5 χρόνια πριν εκδηλωθεί 66 Αιφνίδιος Kαρδιακός Θάνατος 68 ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ», Β’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική ΕΚΠΑ - Κέντρο Κλινικής και Ερευνητικής Αριστείας 72 ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»: Η Καρδιολογική Κλινική πραγματοποιεί τις περισσότερες επεμβάσεις TAVI πανελλαδικώς 74 ΠΓΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ: Η σημαντική συμβολή της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής στη φροντίδα των καρδιοπαθών της Δυτ. Ελλάδας 76 Παχυσαρκία και καρδιαγγειακά νοσήματα 80 Συνέντευξη ΣΟΥΛΤΑΝΑ (ΤΑΝΙΑ) ΚΟΥΡΤΙΔΟΥ, παιδοκαρδιολόγος, επιμελήτρια Α’ στο Τμήμα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων και Ενηλίκων, Ωνάσειο Νοσοκομείο 84 Χοληστερίνη, φλεγμονή και αθηροσκλήρωση - Ιστορική αναδρομή για την εξέλιξη των θεραπευτικών μεθόδων 90 Η χοληστερόλη δεν λέει όλη την ιστορία: O «κρυφός» καρδιαγγειακός κίνδυνος που αποκαλύπτει η φλεγμονή 92 Η υγεία της καρδιάς ξεκινά από την πρόληψη 94 Η εξελισσόμενη απεικόνιση στην Καρδιολογία 96 Πρωτοποριακή επέμβαση στο ΑΧΕΠΑ σε ασθενή με καρδιακή ανεπάρκεια 98 Ποιες νέες θεραπείες εγκρίθηκαν από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ για τις καρδιοπάθειες 100 Τα καρδιαγγειακά νοσήματα πρώτη αιτία θανάτου στη χώρα μας 102 Πώς συμβάλλει η φυσικοθεραπεία στην πρόληψη και την αποκατάσταση των καρδιαγγειακών νοσημάτων

66 ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

74 ΛΑΜΠΡΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ

60

50 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΟΥΤΟΥΖΑΣ

80

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΟΥΦΗΣ

ΣΟΥΛΤΑΝΑ (ΤΑΝΙΑ) ΚΟΥΡΤΙΔΟΥ

104 ΣΥΝΕΔΡΙΟ: Ημέρες Καρδιολογίας 2026 106 Νοσοκομεία της Περιφέρειας 112 ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: Πώς κάνουμε επανεκκίνηση μετά τις διακοπές 114 Από την ασφάλιση της ασθένειας στην πρόληψη της Υγείας 116 Πώς καλύπτουν οι ασφαλιστικές εταιρείες τις καρδιολογικές παθήσεις 118 ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ: Ασφαλιστική προστασία σε κάθε στάδιο της καρδιολογικής φροντίδας 120 EUROLIFE: Όταν η καρδιά χρειάζεται φροντίδα: O ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης υγείας 122 INTERAMERICAN: Καρδιαγγειακή υγεία: H αξία της ολοκληρωμένης φροντίδας σε κάθε στάδιο 124 NN Hellas: Με σιγουριά απέναντι στις προκλήσεις της καρδιακής υγείας 126 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» - Ιστορική αναδρομή 128 Ποιοι επιστήμονες έχουν γράψει στο «Health Next Generation»

90 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΟΒΟΛΑΣ

94 ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 7

EDITORIAL Η Υγεία αλλάζει όταν η γνώση γίνεται πράξη Υπάρχουν στιγμές στην Ιατρική όπου μια νέα τεχνολογία, μια θεραπεία ή μια οργανωτική αλλαγή μοιάζει να μετακινεί τα όρια του εφικτού. Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο, που συχνά χάνεται πίσω από την ταχύτητα των εξελίξεων: Τίποτε από όσα σήμερα θεωρούμε αυτονόητα δεν γεννήθηκε αυτονόητο. Προηγήθηκαν δεκαετίες –και πολλές φορές αιώνες– παρατήρησης, αμφισβήτησης, πειραματισμού και επιστημονικής αντιπαράθεσης. Αυτήν ακριβώς τη διαδρομή αναδεικνύει με μοναδικό τρόπο στο παρόν τεύχος ο Νίκος Β. Καρατζάς, επίτιμος διευθυντής της Β΄ Καρδιολογικής Κλινικής του «ΥΓΕΙΑ», μέσα από το κείμενό του για την εξέλιξη των γνώσεων και των αντιλήψεων γύρω από την υπέρταση. Πρόκειται για ένα πρόβλημα με τεράστια σημασία για τη δημόσια υγεία, καθώς αποτελεί κυρίαρχο παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά και νεφρικά νοσήματα. Το ενδιαφέρον του άρθρου, όμως, ξεπερνά τα στενά όρια της υπέρτασης. Είναι στην πραγματικότητα μια μικρή ιστορία της ίδιας της ιατρικής γνώσης. Από τις πρώτες απόπειρες μέτρησης της αρτηριακής πίεσης τον 18ο αιώνα μέχρι το σφυγμομανόμετρο, τη διερεύνηση του ρόλου των νεφρών, την ανακάλυψη της ρενίνης και της αγγειοτασίνης και τις σύγχρονες πολυπαραγοντικές θεωρίες, βλέπουμε πώς η επιστήμη προχωρά: όχι σε ευθεία γραμμή, αλλά μέσα από θεωρίες που επιβεβαιώνονται, ανατρέπονται ή συμπληρώνονται. Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα ισχυρότερα μηνύματα αυτού του τεύχους. Η Ιατρική δεν είναι ένα κλειστό βιβλίο γνώσεων. Είναι ένα πεδίο που εξελίσσεται διαρκώς. Ακόμη και σήμερα, όπως επισημαίνει ο Νίκος Καρατζάς, η πλήρης αιτιολογία της υπέρτασης εξακολουθεί να διαφεύγει από την επιστήμη, καθώς στην εμφάνισή της αλληλεπιδρούν γενετικοί, μοριακοί, βιοχημικοί, περιβαλλοντικοί και επίκτητοι παράγοντες. Η σημερινή γνώση είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη του παρελθόντος, αλλά ΚΩΣΤΉΣ E. ΣΠΎΡΟΥ η επιστήμη εξακολουθεί να ερευνά. Εκδότης Από αυτήν την ιστορική και επιστημονική διαδρομή περνάμε στο μεγάλο ερώτημα του σήμερα: Πώς η νέα γνώση φτάνει τελικά στον ασθενή; Αυτό είναι και το νήμα που διατρέχει τη μεγάλη συνέντευξη του υπουργού, Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη. Το ΕΣΥ βρίσκεται σε μια περίοδο σημαντικών αλλαγών, αλλά η πραγματική τους αξία δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με προϋπολογισμούς, κτίρια ή αριθμούς προσλήψεων. Μετριέται στην καθημερινότητα: στον χρόνο που περιμένει ένας ασθενής στα επείγοντα, στο πόσο γρήγορα θα χειρουργηθεί, στο αν βρίσκει τον γιατρό που χρειάζεται και στο αν αποκτά έγκαιρα πρόσβαση στις νέες θεραπείες. Η πρόληψη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η Τεχνητή Νοημοσύνη, το ανθρώπινο δυναμικό, οι κλινικές μελέτες, το φάρμακο και η σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα συνθέτουν πλέον ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον Υγείας. Ο υπουργός θέτει, μεταξύ άλλων, συγκεκριμένους στόχους για το 2027: μέσο χρόνο αναμονής τεσσάρων ωρών στα Τμήματα Επειγόντων και ουσιαστικό περιορισμό της αναμονής για τακτικά χειρουργεία. Από την πρώτη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη και από τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις μέχρι την οργάνωση ενός σύγχρονου δημόσιου συστήματος Υγείας, υπάρχει τελικά ένας κοινός παρονομαστής: ο άνθρωπος. Η πρόοδος αποκτά αξία μόνο όταν μεταφράζεται σε καλύτερη πρόληψη, ακριβέστερη διάγνωση, αποτελεσματικότερη θεραπεία και αξιοπρεπέστερη φροντίδα. Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό στοίχημα για το ΕΣΥ του αύριο, αλλά και για την Ιατρική του αύριο: η γνώση να μη μένει στα εργαστήρια, στα επιστημονικά συγγράμματα και στις εξαγγελίες, αλλά να φτάνει έγκαιρα και ισότιμα σε εκείνον για τον οποίο δημιουργήθηκε — τον ασθενή.

8 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

70

ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Ο Άγγλος Stephen Hales (1677-1761) γύρω στα 1727 μέτρησε για πρώτη φορά την αρτηριακή πίεση σε άλογο και χρειάστηκαν 172 χρόνια μετά για να γίνει μέτρηση αρτηριακής πίεσης ανθρώπου. Σχετικά γράφει ο Νίκος Καρατζάς στη σελίδα 42.

Διαβάστε περισσότερα στο Αφιέρωμα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 9

ΞΈΡΕΤΕ ΌΤΙ… Ο κ. Φωκίων Καραβίας.

Ο κ. Βασίλης Ψάλτης.

Ο κ. Παύλος Μυλωνάς.

O κ. Χρήστος Μεγάλου.

n ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΚΑΙ Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: Δυναμική είναι η είσοδος των ελληνικών τραπεζών στον κλάδο της Υγείας, είτε άμεσα με την κατοχή μετοχικού κεφαλαίου είτε έμμεσα με τις ασφαλιστικές εταιρείες που ελέγχουν. Δεν είναι μόνον ότι είναι πολλά τα κέρδη που αποκομίζουν από την ίδια την ανάπτυξη των ιδιωτικών κλινικών, αλλά και το ότι διαμέσου της ιδιωτικής υγείας μπορούν να προσεγγίσουν ευκολότερα το καταναλωτικό κοινό για την πώληση τραπεζικών και ασφαλιστικών προϊόντων. Ωστόσο οι παράπλευρες επιπτώσεις είναι για την ώρα άγνωστες, αφού ένας αστάθμητος παράγοντας –όπως είναι οι γιατροί που στελεχώνουν τα ιδιωτικά νοσοκομεία– εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους για τον εναγκαλισμό αυτόν. Σίγουρα αναμένονται πολλές εξελίξεις στο μέλλον για το θέμα αυτό. Εμείς ευχόμαστε να κρατηθεί ψηλά η σημαία της ιατρικής επιστήμης χωρίς «εκπτώσεις».

n ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ: Σημαντικές αλλαγές αναμένονται σύντομα στην ηγεσία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδας, οι οποίες θα μπορεί να έχουν επιπτώσεις και στις θεσμικές σχέσεις του κλάδου με τους ιδιωτικούς oμίλους Υγείας. Στις σχέσεις ασφαλιστικών και ιδιωτικών ομίλων της Yγείας επικρατούν τον τελευταίο χρόνο μεγάλες εντάσεις και θα πρέπει κάποια στιγμή να επέλθει η ύφεση και να βρεθεί η χρυσή τομή προς το συμφέρον όλων των εμπλεκόμενων πλευρών και ιδιαίτερα των ασφαλισμένων, που ουσιαστικά δέχονται τις συνέπειες των συγκρούσεων. Ο κ. Αλέξανδρος Σαρρηγεωργίου, σημερινός πρόεδρος της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών, κατάφερε στις θητείες του να υπάρχουν «ήρεμα νερά» στις ασφαλιστικές εταιρείες και τις σχέσεις τους με την κυβέρνηση και τα νοσοκομεία. Η ευγένεια του, η δημιουργική διπλωματία και η ισχυρή προσωπικότητα του κατάφεραν να υπερνικήσουν εντάσεις, συγκρούσεις και απρόβλεπτες καταστάσεις υπέρ των καταναλωτών, ενώ παράλληλα αφήνει θετικό κλίμα για τους επόμενους. O κ. Αλέξανδρος Σαρρηγεωργίου.

10 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

O κ. Δημήτρης

O κ. Πάνος

O κ. Γιάννης

Μαζαράκης.

Δημητρίου.

Καντώρος.

n ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ, ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ: Όλα δείχνουν ότι οι σχέσεις τους περιπλέκονται ακόμα πιο πολύ. Τα μεγάλα πελατολόγια των ασφαλιστικών εταιρειών NN, Εθνικής, Eurolife, Generali, Interamerican, Allianz, ERGO είναι φανερό ότι αποτελούν τις περιζήτητες «νύφες» για τις τράπεζες και τα νοσοκομεία. Καιρός να το «δει» και η κυβέρνηση και να συνεργαστεί «διευκολύνοντας» με κανόνες που ισχύουν διεθνώς. Από πλευράς ασφαλιστικών, τρία σημαντικά στελέχη, Έλληνες καταξιωμένοι managers, είναι o Δημήτρης Μαζαράκης, διευθύνων σύμβουλος της Εθνικής Ασφαλιστικής, ο Πάνος Δημητρίου, διευθύνων σύμβουλος της Generali, και ο Γιάννης Καντώρος, διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Interamerican. Ο κ. Μαζαράκης με το «Ερρίκος Ντυνάν», ο κ. Δημητρίου με την Ευρωκλινική και ο κ. Καντώρος με την Αθηναϊκή Κλινική και τη Medifirst. Αποτελούν τους καλύτερους πρεσβευτές του ασφαλιστικού κλάδου στην Υγεία –οι ιδέες τους εκφράζουν κάλλιστα και τους συναδέλφους τους των άλλων εταιρειών–, τροφοδοτώντας ολόκληρο τον ιδιωτικό τομέα Υγείας της χώρας (κλινικές και διαγνωστικά κέντρα) με μεγάλο αριθμό πελατών. Στο μεταξύ πρόσφατα υπήρξε συνάντηση του Βασίλη Αποστολόπουλου ( Όμιλος Ιατρικού Αθηνών) με τον Γιάννη Καντώρο, αλλά και με τον Δημήτρη Μαζαράκη. Είναι η καλύτερη βάση των δύο πλευρών για ένα ΝΕΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ με συναντήσεις και μόνιμες εκπροσωπήσεις για το όφελος ιατρών και καταναλωτών. Τα θέματα υγείας είναι «ιερά» για τους συνανθρώπους μας και το «Health Next Generation» προτείνει να προσεχθούν ιδιαίτερα και με σεβασμό, μακράν αντιπαραθέσεων και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Κυρίως με συμφωνίες «Κυρίων» που θα τηρούνται ευλαβικά!… Οι ασφαλιστικές είναι ο «μεγαλύτερος πελάτης» σήμερα για τον χώρο της ιδιωτικής υγείας. Αλλά θα επανέλθουμε!...

n ΦΙΛΙΠΠΑ ΜΙΧΑΛΗ: Η Φιλίππα Μιχάλη διευθύνει την NN Hellas, που είναι η μεγαλύτερη πολυεθνική ασφαλιστική εταιρεία στην Ελλάδα, μέλος του Ομίλου NN, προσφέροντας από το 1980 καινοτόμες ασφαλιστικές λύσεις. Διαθέτει αποκλειστικό Δίκτυο Πωλήσεων σε όλη τη χώρα. Στόχος της είναι να στηρίζει τους ασφαλισμένους της σε κάθε τους βήμα, με οδηγό τις αξίες της εταιρείας «Νοιαζόμαστε, Είμαστε ξεκάθαροι, Δεσμευόμαστε». Η ΝΝ έχει ένα μεγάλο χαρτοφυλάκιο ζωής και υγείας στην Ελλάδα, κάτι που αφορά τον ιδιωτικό χώρο Υγείας, τα νοσοκομεία και τις κλινικές. Τα προγράμματα ασφάλισης υγείας προσφέρουν ευρεία κάλυψη τόσο σε επίπεδο πρωτοβάθμιας όσο και σε επίπεδο δευτεροβάθμιας περίθαλψης. Απευθύνονται σε όσους θέλουν ανά πάσα στιγμή να έχουν πρόσβαση στις καλύτερες και πιο σύγχρονες νοσοκομειακές δομές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το ανώτατο όριο κάλυψης της νοσηλείας φθάνει το 1 εκατ. ευρώ ετησίως. Οι υποψήφιοι πελάτες της μπορούν να διαλέξουν ένα πρόγραμμα στα μέτρα τους από τις πολλές επιλογές που έχουν. Όσοι θέλουν περισσότερες πληροφορίες μπορούν να μπουν στο nnhellas.gr και να διαλέξουν ένα πρόγραμμα υγείας από τα πολλά που έχει για ιδιώτες και επιχειρήσεις. Προτείνουμε στα γραφεία σχέσεων και επικοινωνίας των ιδιωτικών νοσοκομείων να καθιερώσουν σε τακτά διαστήματα συναντήσεις με ομάδα στελεχών της ΝΝ για να γνωρίσουν καλύτερα την εταιρεία, το πελατολόγιό τους, ώστε να αξιοποιήσουν ποιοτικότερα τη σχέση τους. Η κ. Φιλίππα Μιχάλη. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 11

ΞΈΡΕΤΕ ΌΤΙ… n ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ: Γιος του εμβληματικού Έλληνα καρδιοχειρουργού Στρατή Παττακού, ο Γρηγόρης Παττακός μεγάλωσε μέσα στο περιβάλλον της Ιατρικής. Ωστόσο, επέλεξε να χαράξει μια εντελώς αυτόνομη πορεία, φεύγοντας για 20 χρόνια στις ΗΠΑ, όπου σπούδασε και εξειδικεύτηκε εξ ολοκλήρου. Η επιλογή αυτή δείχνει έναν άνθρωπο που δεν θέλησε να «πατήσει» έτοιμα ονόματα, αλλά να αποδείξει την αξία του στο πιο ανταγωνιστικό ιατρικό περιβάλλον του κόσμου, όπως το Texas Heart Institute. Ως διευθυντής της Β’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του «ΥΓΕΙΑ διαχειρίζεται καθημερινά το όριο μεταξύ ζωής και θανάτου. Ο κ. Γρηγόρης Παττακός. Αντιμετωπίζει την καρδιά με βαθύ σεβασμό, καταρρίπτοντας μύθους γύρω από τις επεμβάσεις και εστιάζοντας στην ψυχική αντοχή που πρέπει να διαθέτει ο χειρουργός την ώρα που «σταματά» και «ξεκινά» μια ανθρώπινη ζωή. Ο στόχος του δεν είναι απλώς να διορθώσει το πρόβλημα, αλλά να προκαλέσει το λιγότερο δυνατό τραύμα (σωματικό και ψυχικό), επιτρέποντας στον άνθρωπο να επιστρέψει γρήγορα στην καθημερινότητά του. Σε αντίθεση με το παλαιότερο στερεότυπο του απόμακρου, «αυστηρού» χειρουργού-αυθεντίας, ο Γρηγόρης Παττακός εκπροσωπεί τη νέα γενιά γιατρών. Είναι επικοινωνιακός, επεξηγηματικός και δίνει τεράστια βάση στην ψυχολογική προετοιμασία του ασθενούς, πιστεύοντας ότι η εμπιστοσύνη μεταξύ γιατρού και ασθενούς αποτελεί το 50% της επιτυχίας οποιασδήποτε σοβαρής επέμβασης.

n ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΣΗΜΑΚΗ: Η Δρ Αγγελική Ασημάκη γνωρίζει πολύ καλά τα μυστικά της... καρδιάς όχι μόνο ως γιατρός, αλλά και ως ασθενής. Γεννήθηκε με δύο συγγενείς καρδιοπάθειες, ζει με βηματοδότη από τα 15 της χρόνια, έχει υποβληθεί

Η κ. Αγγελική Ασημάκη.

σε εννέα καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις και στα 29 της χρόνια επιβίωσε από σοβαρό αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο (στο επόμενο τεύχος, μεγάλο αφιέρωμα στα εγκεφαλικά επεισόδια). Οι σοβαρές αυτές δοκιμασίες υγείας που βίωσε στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής της όχι μόνο δεν τη λύγισαν, αλλά μετουσιώθηκαν σε πηγή δύναμης, έμπνευσης και προσφοράς στη μετέπειτα πορεία της ζωής της. Σήμερα, η Δρ Ασημάκη είναι κορυφαία καρδιολόγος και ανώτερη λέκτορας στην Ιατρική Σχολή του St. George’s University του Λονδίνου και έχει αφιερώσει το ερευνητικό της έργο στην έγκαιρη διάγνωση της αρρυθμιογόνου μυοκαρδιοπάθειας και στην πρόληψη της αιφνίδιας καρδιακής ανακοπής στα παιδιά. Τα τελευταία χρόνια εργάζεται πάνω σε μια μη επεμβατική μέθοδο έγκαιρου εντοπισμού των παιδιών που κινδυνεύουν από καρδιακή ανακοπή.

n ΚεΣΥ: Η διακεκριμένη καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Εντατικής Θεραπείας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Αναστασία Κοτανίδου ανέλαβε νέα πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚεΣΥ). Το βιογραφικό της κ. Κοτανίδου είναι εξαιρετικά πλούσιο: Υπηρέτησε στην Α’ Κλινική Εντατικής Θεραπείας πάνω από 30 χρόνια και η κλινική της ενασχόληση περιλαμβάνει όλο το φάσμα της σύγχρονης Πνευμονολογίας-Εντατικής Θεραπείας. Είχε βραβευτεί το 2025 από το ΕΚΠΑ με το βραβείο «Αναγνώρισης της Εξαιρετικής Προσφοράς στο Πανεπιστήμιο και την Κοινωνία». Το 2023 διετέλεσε υπουργός Υγείας στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Σαρμά. Η κ. Αναστασία Κοτανίδου.

12 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

n ΑΝΑΚΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟ ΚΛΑΔΟ: Σε αναταραχή βρίσκεται το τελευταίο διάστημα ο φαρμακευτικός κλάδος, με κάποιες μητρικές εταιρείες να υποβαθμίζουν το γραφείο τους στη Ελλάδα εντάσσοντάς το υπό τη σκέπη άλλης χώρας και κάποιες άλλες να αποφασίζουν να αποσύρουν καινοτόμα φάρμακα τους, τα οποία βελτιώνουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής των ασθενών. Ο «κόμπος έχει φθάσει στο χτένι», λένε εκπρόσωποι

Ο κ. Δημήτρης Γιαννακόπουλος, μεγάλος επενδυτής στον χώρο του φαρμάκου.

των φαρμακευτικών εταιρειών, αφού clawback και rebate δημιουργούν ένα αστάθμητο επιχειρηματικό περιβάλλον εμποδίζοντας τη βιωσιμότητα των φαρμακευτικών επιχειρήσεων. Οι συνέπειες όμως θα είναι τραγικές για τους ασθενείς, οι οποίοι δεν θα μπορούν να έχουν άμεση πρόσβαση σε φαρμακευτικές θεραπείες τελευταίας γενιάς. Στο μεταξύ, υπάρχουν και οι εταιρείες που έχουν εκμεταλλευθεί το μέτρο του επενδυτικού clawback. Έτσι, λοιπόν, σε εξέλιξη είναι οι επενδύσεις 1,8 δισ. ευρώ (έως το 2028) από την ελληνική φαρμακοβιομηχανία. Οι επενδύσεις αυτές περιλαμβάνουν νέα εργοστάσια παραγωγής και νέα κέντρα έρευνας και τεχνολογίας, δημιουργώντας 5.500 νέες θέσεις εργασίας, ενισχύοντας την περιφέρεια και επιτρέποντας την κάλυψη έως και του 70% των φαρμακευτικών αναγκών της χώρας.

n ΑΛΛΑΓΗ ΗΓΕΣΙΑΣ ΣΕ ASTRAZENECA: Ο Σταύρος Ντογιάκος αναλαμβάνει τη θέση του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της AstraZeneca Ελλάδας & Κύπρου, διαδεχόμενος την Έλενα Χουλιάρα. Ο Σταύρος Ντογιάκος διαθέτει περίπου 20 χρόνια διεθνούς εμπειρίας σε θέσεις ηγεσίας με σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη οργανισμών και ομάδων, στον φαρμακευτικό κλάδο. Με τον διορισμό αυτόν, ο κ. Ντογιάκος επιστρέφει στην Ελλάδα Ο κ. Σταύρος Ντογιάκος. έπειτα από πολυετή διεθνή σταδιοδρομία. Η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν στρατηγικές αγορές για την AstraZeneca και η εκτεταμένη εμπειρία του κ. Ντογιάκου και η αποδεδειγμένη ικανότητά του να ηγείται της ανάπτυξης αναμένεται –όπως δήλωσε η Andrea Mugan, Area Vice President Western & Southern Europe και VP Commercial EUCAN– να συμβάλουν στην επιτάχυνση της πρόσβασης των ασθενών στα καινοτόμα φάρμακα της εταιρείας και να υποστηρίξουν την επόμενη φάση της ανάπτυξης και του αντικτύπου της.

n ΑΛΛΑΓΗ ΗΓΕΣΙΑΣ ΣΕ NOVO NORDISK: Στο μεταξύ, το «τιμόνι» της Novo Nordisk στην Ελλάδα αναλαμβάνει η Myriam Mezher με καθήκοντα γενικής διευθύντριας για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η ανάληψη της ηγεσίας από τη Myriam Mezher σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο για τη Novo Nordisk σε Ελλάδα και Κύπρο, χτίζοντας πάνω στα ισχυρά θεμέλια και συνεχίζοντας με συνέπεια τη δέσμευση της εταιρείας για την προώθηση της καινοτομίας, την επιστημονική πρόοδο και τη βελτίωση της ζωής των ασθενών. Η κ. Mezher διαδέχεται τον Ολύμπιο Παπαδημητρίου, ο οποίος κατά τη διάρκεια της μακράς και διακεκριμένης πορείας του στη Η κ. Myriam Mezher. Novo Nordisk συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη και στην εδραίωση της εταιρείας στην Ελλάδα, συμμετέχοντας παράλληλα στη διαμόρφωση του ευρύτερου φαρμακευτικού κλάδου της χώρας ως πρόεδρος του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 13

Ο κ. Άδωνις Γεωργιάδης.

14 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Άδωνις

Γεωργιάδης Υπουργός Υγείας

«ΈΤΣΙ ΘΈΛΩ ΤΟ ΕΣΥ ΤΟΥ ΑΎΡΙΟ»

Συνέντευξη στον ΚΩΣΤΗ ΣΠΥΡΟΥ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 15

ΤΟ ΕΘΝΙΚΌ ΣΎΣΤΗΜΑ ΥΓΕΊΑΣ βρίσκεται σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών, με τον τελικό λογαριασμό να κρίνεται όχι μόνο από τις επενδύσεις, τις προσλήψεις και τις νέες υποδομές, αλλά πρωτίστως από την καθημερινή εμπειρία του ασθενούς: πόσο περιμένει στα επείγοντα, πόσο γρήγορα θα χειρουργηθεί, αν μπορεί να βρει τον γιατρό που χρειάζεται και αν έχει έγκαιρη πρόσβαση στις νέες θεραπείες. Στη συνέντευξή του στο «HEALTH Next Generation», ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, απαντά για τα μεγάλα ανοικτά μέτωπα της Υγείας και θέτει συγκεκριμένους, μετρήσιμους στόχους για την επόμενη ημέρα του ΕΣΥ. Αναγνωρίζει ως μεγαλύτερο σημερινό πρόβλημα του συστήματος το ανθρώπινο δυναμικό, κυρίως την έλλειψη νοσηλευτών αλλά και γιατρών συγκεκριμένων ειδικοτήτων, ενώ χαρακτηρίζει τον ψηφιακό μετασχηματισμό ως τη σημαντικότερη αλλαγή της δεύτερης θητείας του στο υπουργείο. Ο υπουργός βάζει τον πήχυ για το 2027 στις τέσσερις ώρες μέσου χρόνου αναμονής στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, ενώ για τα χειρουργεία θέτει ως στόχο να μην υπάρχει καμία εκκρεμότητα τακτικού χειρουργείου άνω των τεσσάρων μηνών και ο μέσος χρόνος αναμονής να μην ξεπερνά τις πέντε εβδομάδες. Στη συζήτηση ανοίγουν όμως και άλλα μεγάλα κεφάλαια: η πρόληψη, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η θέση της στο ΕΣΥ, η φαρμακοβιομηχανία και οι κλινικές μελέτες, το clawback, το Ταμείο Καινοτομίας και η πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες θεραπείες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το άνοιγμα προς την ιδιωτική ασφαλιστική αγορά. Ο Άδωνις Γεωργιάδης επιβεβαιώνει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη ουσιαστικός διάλογος με την Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος για ένα ασφαλιστικό προϊόν που θα μπορεί να αξιοποιεί υπηρεσίες των δημόσιων νοσοκομείων και εκτιμά ότι σχετικά σύντομα θα υπάρξουν συγκεκριμένες ανακοινώσεις. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι ένα τέτοιο μοντέλο δεν μπορεί να δημιουργήσει πολίτες δύο ταχυτήτων, ούτε να δίνει προτεραιότητα στον ιδιωτικά ασφαλισμένο εις βάρος του πολίτη που δεν διαθέτει ιδιωτική ασφάλιση. Τέλος, μιλά για τη νέα πρωτοβουλία MedWatch και τον έλεγχο όσων προβάλλονται και διαφημίζονται διαδικτυακά γύρω από την Ιατρική και τις ιατρικές υπηρεσίες, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα για την εφαρμογή της: «Το μαχαίρι θα πάει στο κόκαλο». Μια συνέντευξη για το ΕΣΥ του σήμερα και της επόμενης ημέρας, με συγκεκριμένους στόχους και δεσμεύσεις, αλλά και με απαντήσεις για τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν η τεχνολογία, το φάρμακο και η ιδιωτική ασφάλιση στη διαμόρφωση του

16 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

συστήματος Υγείας των επόμενων ετών. — Κύριε υπουργέ, βρίσκεστε για δεύτερη φορά στην ηγεσία του υπουργείου Υγείας, σε μια πολύ διαφορετική εποχή. Ποιο θεωρείτε σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα του ΕΣΥ και ποια είναι η σημαντικότερη αλλαγή που έχει επιτευχθεί μέχρι τώρα στη δεύτερη θητεία σας; Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα το Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι, χωρίς αμφιβολία, το ανθρώπινο δυναμικό. Κυρίως η έλλειψη νοσηλευτών, αλλά και γιατρών συγκεκριμένων ειδικοτήτων, ιδιαίτερα στα νησιά και στις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας. Βέβαια, αυτό δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό πρόβλημα. Τα συστήματα Υγείας σε ολόκληρο τον κόσμο αντιμετωπίζουν σήμερα μεγάλη δυσκολία στην προσέλκυση και τη διατήρηση επαγγελματιών Υγείας. Εμείς τα τελευταία χρόνια έχουμε προχωρήσει σε ένα πολύ μεγάλο πρόγραμμα προσλήψεων, δημιουργούμε πρόσθετα οικονομικά κίνητρα για την προσέλκυση και παραμονή γιατρών στο ΕΣΥ και παράλληλα αναζητούμε λύσεις για τη στέγαση του προσωπικού σε περιοχές όπου, εξαιτίας και της μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης, το κόστος διαμονής έχει αυξηθεί σημαντικά. Όλες αυτές οι παρεμβάσεις έχουν αρχίσει να αποδίδουν. Όσον αφορά τη μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική αλλαγή της δεύτερης θητείας μου στο υπουργείο Υγείας, θα έλεγα τον ψηφιακό μετασχηματισμό του ΕΣΥ. Παραλάβαμε ένα σύστημα σε μεγάλο βαθμό αναλογικό, γραφειοκρατικό και πολλές φορές χωρίς τη δυνατότητα να γνωρίζουμε με ακρίβεια τι συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο, και το μετατρέπουμε σε ένα σύστημα ψηφιακό, μετρήσιμο, διαφανές και προσβάσιμο. — Έχετε δηλώσει πολλές φορές ότι το ΕΣΥ αλλάζει. Αν αφήσουμε στην άκρη προϋπολογισμούς, αριθμούς προσλήψεων και έργων και το δούμε αποκλειστικά με τα μάτια του ασθενούς, τι έχει αλλάξει ήδη στην καθημερινότητά του και τι δεσμεύεστε ότι θα έχει αλλάξει μέχρι το τέλος της κυβερνητικής θητείας; Ο πολίτης κρίνει το ΕΣΥ από τρία απλά πράγματα: Πόσο εύκολα βρήκε γιατρό, πόσο περίμενε στην ουρά και πώς του συμπεριφέρθηκαν. Εκεί δίνουμε καθημερινά εξετάσεις. Σήμερα ο πολίτης μπαίνει στο ΜyHealth app, κλείνει ραντεβού, βλέπει τις εξετάσεις του, τις συνταγές του, τα παραπεμπτικά του. Πηγαίνει στα επείγοντα των νοσοκομείων και η διαδρομή του καταγράφεται ηλεκτρονικά, δεν χάνεται στους διαδρόμους. Ταυτόχρονα εστιάζουμε στο κομμάτι της πρόληψης. Το κράτος δεν περιμένει παθητικά τον πολίτη να ασθενήσει. Πηγαίνει εκείνο σε αυτόν.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ace Photography@Thanassis Anagnostopoulos

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ο υπουργός Υγείας με τον Κωστή Σπύρου.

Αυτά μπορεί να ακούγονται απλά, αλλά αλλάζουν τη ζωή του κόσμου. Και η δέσμευσή μου μέχρι το τέλος της κυβερνητικής θητείας είναι συγκεκριμένη: Θέλω, στο τέλος αυτής της προσπάθειας, ο πολίτης να αισθάνεται ότι το ΕΣΥ είναι πραγματικά δίπλα του όταν το χρειάζεται. Ότι μπορεί να βρει τον γιατρό του, να κάνει την εξέταση ή το χειρουργείο του στον σωστό χρόνο και να εξυπηρετηθεί με αξιοπρέπεια, χωρίς να χρειάζεται «μέσο» ή γνωριμία. Αυτό, τελικά, είναι το πραγματικό μέτρο της επιτυχίας μας. — Η πολύωρη αναμονή στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών παραμένει μία από τις βασικές αιτίες ταλαιπωρίας των πολιτών. Ποιος είναι ο χρόνος αναμονής που θεωρείτε αποδεκτό στόχο για ένα σύγχρονο ΕΣΥ και σε ποιον χρονικό ορίζοντα πιστεύετε ότι μπορούμε να τον πετύχουμε; Όταν ξεκινήσαμε αυτή την προσπάθεια, σε μεγάλες εφημερίες κεντρικών νοσοκομείων ο χρόνος αναμονής μπορούσε να φτάσει ακόμη και τις 8 ή 9 ώρες. Με την εφαρμογή της ηλεκτρονικής ιχνηλάτησης του ασθενούς στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, σε συνδυασμό με τις οργανωτικές αλλαγές που εφαρμόσαμε, καταφέραμε ήδη σε αρκετά νοσοκομεία να μειώσουμε σημαντικά τους χρόνους αναμονής, φτάνοντας ακόμη και κοντά στις 4 ώρες. Ο αρχικός μας στόχος ήταν να περιορίσουμε τον μέσο χρόνο αναμονής στις 5 ώρες. Από τη στιγμή, όμως, που βλέπουμε στην πράξη ότι μπορούμε να πετύχουμε καλύτερες

επιδόσεις, ανεβάζουμε τον πήχυ. Ο στόχος μας για το 2027 είναι ο μέσος χρόνος αναμονής σε εθνικό επίπεδο να σταθεροποιηθεί στις 4 ώρες και προφανώς να πάει ακόμα χαμηλότερα. — Ένα ακόμη μεγάλο στοίχημα είναι οι λίστες αναμονής για χειρουργείο. Με την Ενιαία Λίστα Χειρουργείων, τα απογευματινά χειρουργεία και τις τελευταίες παρεμβάσεις στη διαχείριση των χειρουργείων, πού βρισκόμαστε σήμερα και ποιος είναι ο συγκεκριμένος στόχος σας για τη μείωση του χρόνου αναμονής μέχρι το τέλος της θητείας; Στις λίστες αναμονής έχει γίνει μία πραγματικά μεγάλη αλλαγή. Με την Ενιαία Λίστα Χειρουργείων γνωρίζουμε πλέον με ακρίβεια πόσοι ασθενείς περιμένουν και για πόσο χρόνο, με διαφάνεια και ενιαίους κανόνες. Όταν ανέλαβα το υπουργείο Υγείας, υπήρχαν περισσότερες από 90.000 εκκρεμότητες για χειρουργεία με αναμονή άνω των τεσσάρων μηνών. Ο ευρωπαϊκός στόχος ήταν να τις μειώσουμε κατά 90% και εμείς πετύχαμε μείωση κατά 98%, αξιοποιώντας, μεταξύ άλλων, τα δωρεάν απογευματινά χειρουργεία και τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Ο στόχος μέχρι το τέλος της θητείας είναι ξεκάθαρος: καμία εκκρεμότητα για τακτικό χειρουργείο άνω των τεσσάρων μηνών και μέσος χρόνος αναμονής που δεν θα ξεπερνά τις πέντε εβδομάδες. — Βρίσκεται σε εξέλιξη ένα μεγάλο πρόγραμμα αναΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 17

βάθμισης νοσοκομείων, ΤΕΠ και Κέντρων Υγείας. Όταν ολοκληρωθεί αυτός ο κύκλος έργων, τι διαφορετικό θα συναντά στην πράξη ο πολίτης μπαίνοντας σε ένα δημόσιο νοσοκομείο; Στο υπουργείο Υγείας ολοκληρώσαμε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με εξαιρετικά υψηλή απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων. Αξιοποιήσαμε αυτήν τη μεγάλη ευκαιρία για να παραδώσουμε στον ελληνικό λαό ένα πολύ καλύτερο ΕΣΥ από αυτό που παραλάβαμε. Δεν κάναμε απλώς επιφανειακές παρεμβάσεις. Προχωρήσαμε στη μεγαλύτερη αναβάθμιση των υποδομών του ΕΣΥ εδώ και πολλές δεκαετίες. Μόνο στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας ολοκληρώνουμε την ανακαίνιση 170 Κέντρων Υγείας, ξεπερνώντας σημαντικά τον αρχικό στόχο των 157. Τα περισσότερα έργα έχουν πλέον ολοκληρωθεί και αυτήν την περίοδο επισκέπτομαι δομές σε όλη την Ελλάδα για την παράδοσή τους. Ήδη, όποιος επισκέπτεται ένα από τα ανακαινισμένα νοσοκομεία ή Κέντρα Υγείας μπορεί να διαπιστώσει τη μεγάλη διαφορά. Σύγχρονες υποδομές, καλύτερος εξοπλισμός και αξιοπρεπείς συνθήκες τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους εργαζομένους. Αυτή είναι η εικόνα του νέου ΕΣΥ που θέλουμε να παραδώσουμε. — Όσα χρήματα κι αν επενδυθούν σε υποδομές και εξοπλισμό, χωρίς ανθρώπους δεν υπάρχει ΕΣΥ. Μπορεί σήμερα το δημόσιο σύστημα να προσελκύσει και, κυρίως, να κρατήσει καλούς γιατρούς και νοσηλευτές απέναντι στον ανταγωνισμό του ιδιωτικού τομέα και του εξωτερικού; Ποιες παρεμβάσεις θεωρείτε ότι χρειάζονται ακόμη; Πέρα από τα κίνητρα που έχουμε δώσει τα τελευταία χρόνια σε γιατρούς και νοσηλευτές, είναι τελείως διαφορετικό για οποιονδήποτε επαγγελματία Υγείας να εργάζεται σε ένα σύγχρονο και αξιοπρεπές περιβάλλον, με νέο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό και όλα τα απαραίτητα εργαλεία για να κάνει σωστά τη δουλειά του. Παράλληλα, επενδύουμε στην τεχνολογία και ιδιαίτερα στην Τηλεϊατρική. Το νέο δίκτυο στα Κέντρα Υγείας θα δίνει τη δυνατότητα στους γιατρούς, ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, να συνδέονται με εξειδικευμένους συναδέλφους τους στα μεγάλα νοσοκομεία της χώρας. Στόχος μας είναι ένα ΕΣΥ στο οποίο κάθε επαγγελματίας Υγείας θα έχει τις συνθήκες, τα εργαλεία και τα κίνητρα που χρειάζεται για να επιλέξει να εργαστεί και, κυρίως, να παραμείνει σε αυτό. — Για δεκαετίες το ελληνικό σύστημα Υγείας ήταν περισσότερο προσανατολισμένο στη θεραπεία παρά στην πρόληψη. Με τα προγράμματα προλη-

18 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

πτικών εξετάσεων επιχειρείται μια διαφορετική προσέγγιση. Ποιο είναι το επόμενο βήμα ώστε η πρόληψη να αποτελέσει πραγματικά βασικό πυλώνα του συστήματος Υγείας; Το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» έσπασε μια αδράνεια δεκαετιών. Το επόμενο βήμα είναι να κάνουμε την πρόληψη στάση ζωής και μόνιμη κουλτούρα για τον Έλληνα πολίτη. Εχουμε στείλει μέχρι τώρα SMS για δωρεάν εξετάσεις για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, για τα καρδιαγγειακά και σύντομα θα στείλουμε και για τον καρκίνο του δέρματος. Χιλιάδες περιπτώσεις σοβαρών νοσημάτων εντοπίστηκαν σε πρώιμο στάδιο, δίνοντας στους ασθενείς τη δυνατότητα έγκαιρης αντιμετώπισης και σημαντικά καλύτερης πρόγνωσης. — Η ψηφιοποίηση έχει ήδη αλλάξει σημαντικά την επαφή του πολίτη με το σύστημα Υγείας, ενώ η επόμενη μεγάλη αλλαγή φαίνεται ότι θα είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Πού πιστεύετε ότι μπορεί να έχει τη μεγαλύτερη πρακτική εφαρμογή μέσα στο ΕΣΥ τα επόμενα χρόνια και πού θεωρείτε ότι πρέπει να υπάρχουν σαφή όρια; Ο τομέας στον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να έχει τη μεγαλύτερη εφαρμογή τα επόμενα χρόνια είναι, χωρίς αμφιβολία, η Υγεία. Και αυτό γιατί μας δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιήσουμε έναν τεράστιο όγκο δεδομένων με τρόπους που μέχρι σήμερα δεν ήταν εφικτοί, προσφέροντας παράλληλα στους γιατρούς εργαλεία που μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την καθημερινή κλινική πρακτική. Οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να είναι καθοριστικές στη διάγνωση, στην πρόληψη, στη θεραπεία, αλλά και στην καλύτερη οργάνωση και διαχείριση των υπηρεσιών Υγείας. Ένα από τα επόμενα βήματα είναι η αξιοποίησή της στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση, ώστε να μπορούν να ελέγχονται συστηματικά οι συνταγές και να εντοπίζονται εγκαίρως πιθανές υπερβάσεις ή παρατυπίες. Υπάρχει, όμως, ένα απολύτως σαφές όριο: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικαταστήσει τον γιατρό, τον νοσηλευτή ή τον επιστήμονα Υγείας. Μπορεί να υποστηρίζει την απόφαση, όχι να υποκαθιστά την ανθρώπινη κρίση και την ευθύνη. Ταυτόχρονα, η χρήση της πρέπει να γίνεται με αυστηρούς κανόνες για την ασφάλεια, την αξιοπιστία και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ασθενών. Ο στόχος μας, επομένως, δεν είναι ένα ΕΣΥ στο οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αποφασίζει αντί για τον γιατρό. Είναι ένα ΕΣΥ στο οποίο ο γιατρός θα διαθέτει καλύτερα και ισχυρότερα εργαλεία, ώστε να μπορεί να παίρνει ταχύτερες, ασφαλέστερες και πιο τεκμηριωμένες

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

αποφάσεις προς όφελος του ασθενούς. — Η φαρμακοβιομηχανία αποτελεί έναν σημαντικό παραγωγικό και εξαγωγικό κλάδο της ελληνικής οικονομίας, με επενδύσεις στην παραγωγή, στην έρευνα και στην καινοτομία. Μπορεί η Ελλάδα να εξελιχθεί σε ισχυρότερο ευρωπαϊκό κέντρο φαρμάκου και κλινικών μελετών και ποιες είναι οι επόμενες κινήσεις της κυβέρνησης προς αυτήν την κατεύθυνση; Η αλήθεια είναι ότι, σε αριθμό κλινικών μελετών, η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αναλογικά με το μέγεθός της. Εκεί που υστερούμε είναι στο ύψος των επενδύσεων. Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες επιλέγουν συχνά να κατευθύνουν τα μεγαλύτερα επενδυτικά τους κεφάλαια σε μεγαλύτερες και πλουσιότερες αγορές. Αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα είναι μια πραγματικότητα του διεθνούς ανταγωνισμού. Γι’ αυτό και η δική μας ευθύνη είναι να κάνουμε τη χώρα ολοένα και πιο ανταγωνιστική. Πιστεύω ότι οι αλλαγές που προωθούμε θα ενισχύσουν την ελκυστικότητα της χώρας για τις κλινικές μελέτες. Στόχος μας είναι να κάνουμε το πλαίσιο πιο λειτουργικό και πιο φιλικό προς τις επενδύσεις. Για τον λόγο αυτόν προχωρούμε σε βελτιώσεις στο επενδυτικό clawback, ώστε όταν μία κλινική μελέτη συνεχίζεται και περνά σε επόμενο στάδιο να μπορεί να εντάσσεται ομαλά στον επόμενο κύκλο του προγράμματος. Εξάλλου, από την πρώτη στιγμή που

σχεδιάσαμε το επενδυτικό clawback, στόχος ήταν να κατευθυνθεί σημαντικό μέρος των επενδύσεων στις κλινικές μελέτες, γιατί εκεί δημιουργείται πραγματική προστιθέμενη αξία: για τους ασθενείς που αποκτούν έγκαιρη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες, για τους γιατρούς και τα νοσοκομεία που συμμετέχουν στη διεθνή επιστημονική έρευνα, αλλά και για την ελληνική οικονομία. — Οι νέες θεραπείες δημιουργούν μεγάλες δυνατότητες για τους ασθενείς, αλλά συχνά συνοδεύονται από πολύ υψηλό κόστος, ενώ η φαρμακοβιομηχανία εξακολουθεί να θέτει το ζήτημα του clawback. Πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η γρήγορη πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στην καινοτομία χωρίς να απειλείται η βιωσιμότητα της φαρμακευτικής δαπάνης και της ίδιας της αγοράς; Τι αλλάζει σε αυτήν την εξίσωση με το Ταμείο Καινοτομίας; Πώς σκοπεύετε να αντιμετωπίσετε τη μέχρι τώρα απόσυρση σημαντικών θεραπειών για τους ασθενείς από την αγορά, καθώς και τον κίνδυνο να ακολουθήσουν και άλλες αποσύρσεις; Το Ταμείο Καινοτομίας δημιουργήθηκε για να καλύψει ένα πραγματικό κενό του συστήματος: να επιταχύνει την πρόσβαση των ασθενών σε νέες, καινοτόμες θεραπείες, μέχρι να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσής τους. Στόχος μας είναι κανένας ασθενής που έχει ανάγκη ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 19

μια νέα θεραπεία να μη μένει πίσω εξαιτίας διοικητικών καθυστερήσεων. Η ακριβής χρηματοδότηση του Ταμείου θα εξαρτάται κάθε χρόνο από τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας και από τις ανάγκες που θα προκύπτουν. Η φιλοσοφία μας, όμως, είναι ξεκάθαρη: Όσο η οικονομία αναπτύσσεται και δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος, θα ενισχύουμε σταδιακά τους διαθέσιμους πόρους, ώστε όλο και περισσότερες καινοτόμες θεραπείες να φτάνουν ταχύτερα στους Έλληνες ασθενείς. Πρέπει, ωστόσο, να δούμε τη μεγάλη εικόνα. Βρισκόμαστε σε μια εντελώς νέα εποχή για το φάρμακο. Η επιστημονική πρόοδος είναι εντυπωσιακή. Αν πριν από λίγα χρόνια εγκρίνονταν τρεις ή τέσσερις νέες καινοτόμες θεραπείες τον χρόνο, σήμερα εγκρίνονται πολλές περισσότερες και τα επόμενα χρόνια ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Πρόκειται για μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη για τους ασθενείς, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί πρωτόγνωρες πιέσεις στους προϋπολογισμούς όλων των χωρών. Η πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι μόνο ελληνική. Είναι ευρωπαϊκή και παγκόσμια. — Στην προηγούμενη συνέντευξή μας, όταν ήσασταν υπουργός Ανάπτυξης, είχαμε συζητήσει για την ιδιωτική ασφαλιστική αγορά και είχατε τονίσει ότι η ασφάλιση είναι σημαντική όχι μόνο για τον ίδιο τον κλάδο, αλλά επειδή παρέχει ασφάλεια και κεφάλαια συνολικά στην οικονομία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα βρίσκεται πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σήμερα, ως υπουργός Υγείας, ποιον ρόλο θεωρείτε ότι μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει η ιδιωτική ασφάλιση στο συνολικό σύστημα Υγείας της χώρας; Για δεκαετίες στην Ελλάδα αντιμετωπίζαμε το δημόσιο και το ιδιωτικό σύστημα Υγείας ως δύο διαφορετικούς, πολλές φορές ακόμη και ανταγωνιστικούς, κόσμους. Πιστεύω ότι αυτή η αντίληψη πρέπει να αλλάξει. Ο δημόσιος χαρακτήρας του Εθνικού Συστήματος Υγείας είναι και παραμένει αδιαπραγμάτευτος, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες του ιδιωτικού τομέα και της ιδιωτικής ασφαλιστικής αγοράς προς όφελος των ασθενών και του ίδιου του ΕΣΥ. Η ιδιωτική ασφάλιση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς το δημόσιο σύστημα και όχι ανταγωνιστικά προς αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκουμε τη μεγαλύτερη εμπλοκή της ιδιωτικής ασφαλιστικής αγοράς στα δημόσια νοσοκομεία, με έναν ξεκάθαρο στόχο: να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο από το οποίο θα ωφελούνται τόσο οι πολίτες όσο και το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Ο στόχος μας είναι διπλός. Από τη μία πλευρά, να δημιουργήσουμε πρόσθετα έσοδα για

20 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Ο στόχος μέχρι το τέλος της θητείας είναι ξεκάθαρος: καμία εκκρεμότητα για τακτικό χειρουργείο άνω των τεσσάρων μηνών και μέσος χρόνος αναμονής που δεν θα ξεπερνά τις πέντε εβδομάδες.

τα δημόσια νοσοκομεία, τα οποία θα μπορούν να επανεπενδύονται στο ΕΣΥ, ενισχύοντας τις υπηρεσίες, τις υποδομές και συνολικά τη βιωσιμότητά του. Από την άλλη, να δώσουμε τη δυνατότητα στους πολίτες που διαθέτουν ιδιωτική ασφάλιση να αξιοποιούν το ασφαλιστήριό τους και μέσα στα δημόσια νοσοκομεία, με μικρότερη οικονομική επιβάρυνση και περισσότερες επιλογές. Άρα, δεν μιλάμε για υποκατάσταση του δημόσιου συστήματος από τον ιδιωτικό τομέα. Μιλάμε για μία οργανωμένη και αμοιβαία επωφελή συνεργασία. — Υπάρχει πράγματι πρόθεση της κυβέρνησης να

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

προχωρήσει σε συνεργασία με την ιδιωτική ασφαλιστική αγορά, ώστε να δημιουργηθεί ένα ασφαλιστικό προϊόν που θα μπορεί να αξιοποιεί υπηρεσίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Βρισκόμαστε ήδη σε ουσιαστικό διάλογο με την Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος και πιστεύω ότι σχετικά σύντομα θα είμαστε σε θέση να προχωρήσουμε σε συγκεκριμένες ανακοινώσεις για το πλαίσιο και τον τρόπο λειτουργίας αυτής της συνεργασίας. Η συζήτηση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και, επομένως, δεν θα ήταν σωστό αυτή τη στιγμή να προκαταλάβω τις τελικές αποφάσεις ως προς τις υπηρεσίες που θα περιλαμβάνει το συγκεκριμένο προϊόν ή το ακριβές χρονοδιάγραμμα εφαρμογής του. Η βασική φιλοσοφία, όμως, είναι ξεκάθαρη: να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα προς όφελος τόσο των πολιτών όσο και του ίδιου του ΕΣΥ. Η σημαντική αναβάθμιση που συντελείται σήμερα στα δημόσια νοσοκομεία, τόσο στις υποδομές όσο και στις παρεχόμενες υπηρεσίες, καθιστά το ΕΣΥ ολοένα και πιο ελκυστικό και για την ιδιωτική ασφαλιστική αγορά. Αυτό δημιουργεί τη δυνατότητα να προσελκύσουμε πρόσθετους πόρους στο δημόσιο σύστημα Υγείας, οι οποίοι θα μπορούν να επιστρέφουν στο ΕΣΥ και να αξιοποιούνται για την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών του. Θέλω, ωστόσο, να είμαι απολύτως σαφής: Μία τέτοια συνεργασία δεν μπορεί να δημιουργήσει πολίτες δύο ταχυτήτων ούτε να περιορίσει με οποιονδήποτε τρόπο την πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες του ΕΣΥ. Η ισότιμη πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα Υγείας αποτελεί βασική αρχή και πρέπει να διασφαλίζεται σε κάθε μοντέλο συνεργασίας που θα επιλεγεί. Ο ιδιωτικά ασφαλισμένος δεν μπορεί να αποκτά προτεραιότητα εις βάρος του πολίτη που δεν διαθέτει ιδιωτική ασφάλιση. — Αν συναντηθούμε ξανά στο τέλος της κυβερνητικής θητείας και σας ζητήσουμε να αποδείξετε ότι το σύστημα Υγείας που παραδίδετε είναι καλύτερο

από αυτό που παραλάβατε, ποια τρία συγκεκριμένα και μετρήσιμα αποτελέσματα θα θέλατε να μπορείτε να μας παρουσιάσετε; Πάντα πίστευα ότι η πολιτική είναι εφαρμοσμένη τέχνη και κάθε μεταρρύθμιση κρίνεται στην πράξη, κυρίως, από το αποτύπωμα που αφήνει στην καθημερινότητα των πολιτών. Αν, λοιπόν, στο τέλος της κυβερνητικής θητείας έπρεπε να ξεχωρίσω τρία στοιχεία που αποδεικνύουν ότι παραδίδουμε ένα καλύτερο σύστημα Υγείας από αυτό που παραλάβαμε, θα επέλεγα τα εξής: Πρώτον, τη μεγαλύτερη αναβάθμιση των υποδομών του ΕΣΥ εδώ και δεκαετίες. Μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το ΕΣΠΑ είχαμε αναλάβει τη δέσμευση να ανακατασκευάσουμε 157 Κέντρα Υγείας και, τελικά, με τους ίδιους πόρους ανακατασκευάσαμε 170, δηλαδή 13 περισσότερα από τον αρχικό στόχο. Αντίστοιχα, ο στόχος ήταν η ανακατασκευή 80 νοσοκομείων και φτάσαμε στα 93. Πρόκειται για ένα τεράστιο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των υποδομών του ΕΣΥ, με πολύ υψηλή απορρόφηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων. Δεύτερον, τη μεγάλη στροφή στην πρόληψη. Μέσα από τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα και σημαντικές μορφές καρκίνου, καταφέραμε να κινητοποιήσουμε 6,7 εκατομμύρια πολίτες. Τρίτον, τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Υγείας. Με το ψηφιακό αρχείο υγείας και την εφαρμογή «MyHealth app», οι πολίτες έχουν πλέον άμεση πρόσβαση στα δεδομένα και στα αποτελέσματα των εξετάσεών τους. — Πρόσφατα το υπουργείο Υγείας παρουσίασε το MedWatch. Ποιος είναι ο στόχος αυτής της νέας πρωτοβουλίας και πόσο αποφασισμένοι είστε να προχωρήσετε σε ουσιαστικούς ελέγχους απέναντι σε φαινόμενα παράνομης ή παραπλανητικής προβολής και διαφήμισης ιατρικών υπηρεσιών στο Διαδίκτυο; Σκοπός του υπουργείου με το MedWatch είναι να μπορούμε, με τη χρήση της πλατφόρμας, να ελέγχουμε συστηματικά, ακόμη και πολλές φορές μέσα στην ημέρα, ό,τι γράφεται, διαφημίζεται και ανακοινώνεται διαδικτυακά σε σχέση με την Ιατρική και τις ιατρικές υπηρεσίες. Όσα εντοπίζονται θα μπορούν στη συνέχεια να ελέγχονται σε συνεργασία με τους αρμόδιους Ιατρικούς Συλλόγους, ώστε να διαπιστώνεται εάν υπάρχει παράβαση ή σχετική ευθύνη και να πραγματοποιούνται στοχευμένοι έλεγχοι. Η πρωτοβουλία είναι πολύ σημαντική και το μαχαίρι θα πάει στο κόκαλο. Από τη στιγμή που όλα καταγράφονται, δεν μπορεί πλέον κανείς να κρυφτεί. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 21

Ο κ. Κώστας Παπαγιάννης.

22 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ

Πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος Novartis Ελλάδος, Κύπρου και Μάλτας

ΧΤΊΖΟΝΤΑΣ ΈΝΑ ΣΎΓΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΌ ΟΙΚΟΣΎΣΤΗΜΑ ΥΓΕΊΑΣ

Συνέντευξη στην ΑΝΘΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΤΑ ΣΥΣΤΉΜΑΤΑ ΥΓΕΊΑΣ ΣΉΜΕΡΑ βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, όπως μας εξηγεί ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος Novartis Ελλάδος, Κύπρου και Μάλτας, Κώστας Παπαγιάννης. Η γήρανση του πληθυσμού και τα χρόνια νοσήματα αυξάνονται, ενώ την ίδια στιγμή οι κρατικοί πόροι είναι περιορισμένοι και ως εκ τούτου η πρόληψη πρέπει να γίνει κεντρική προτεραιότητα για τη χώρα. Παρ’ όλα αυτά, η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας αποτελεί για την Ελλάδα, εκτός από μια σημαντική ευκαιρία, και μια σύνθετη πρόκληση. — Τα συστήματα υγείας, κύριε Παπαγιάννη, βρίσκονται αντιμέτωπα με πολλαπλές και σύνθετες προκλήσεις. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες; Τα συστήματα υγείας βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων, οι αυξανόμενες ανάγκες των ασθενών, οι τεχνολογικές προκλήσεις και οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι δημιουργούν σημαντικές πιέσεις στην αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης. Την ίδια στιγμή, η φροντίδα των ασθενών γίνεται ολοένα πιο σύνθετη, με αποτέλεσμα να απαιτεί συ-

ντονισμό των επαγγελματιών υγείας και ενίσχυση της εγγραμματοσύνης των ασθενών και των πολιτών. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, συχνά όμως με ένα ή περισσότερα χρόνια νοσήματα, τα οποία απαιτούν συστηματική παρακολούθηση και μακροχρόνια διαχείριση. Για πολλά χρόνια, τα συστήματα υγείας ήταν σχεδιασμένα κυρίως για την αντιμετώπιση οξέων περιστατικών, ενώ παράλληλα αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες στην πρόσβαση. Σήμερα, όμως, καλούνται να μετασχηματιστούν και να ανταποκριθούν σε μια πραγματικότητα όπου η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση, η συνεχής παρακολούθηση και η εξατομικευμένη φροντίδα αποκτούν καθοριστική σημασία. Η πρόκληση είναι η μετάβαση από ένα μοντέλο που παρεμβαίνει, κυρίως όταν εμφανιστεί η νόσος, σε ένα μοντέλο πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης. Για να γίνει αυτή η μετάβαση, χρειάζεται ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων, σταθερές επενδύσεις, αξιόπιστα δεδομένα και σύγχρονες υποδομές. Το ζητούμενο είναι να επενδύσουμε σε ένα σύστημα υγείας που δεν θα επικεντρώνεται μόνο στην αντιμετώπιση της νόσου, αλλά θα μπορεί να προβλέπει, να προλαμβάνει και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις ανάγκες των ασθενών, με επίκεντρο την ποιότητα της φροντίδας και το πραγματικό όφελος για την υγεία. — Ποιος είναι ο ρόλος των δεδομένων υγείας στη μετάβαση προς ένα πιο προγνωστικό και εξατομικευμένο μοντέλο φροντίδας; Τα δεδομένα υγείας αποτελούν βασικό πυλώνα ενός σύγχρονου και ανθεκτικού υγειονομικού οικοσυστήματος. Μπορούν να μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα ποιοι πληθυσμοί βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο, ποιες παρεμβάσεις είναι αποτελεσματικές και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτεΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 23

ρα οι διαθέσιμοι πόροι. Η πραγματική αξία τους, όμως, δεν βρίσκεται στον όγκο των δεδομένων ούτε στην απλή καταγραφή τους. Βρίσκεται στην ικανότητά μας να τα μετατρέπουμε σε αξιοποιήσιμη γνώση και, στη συνέχεια, σε έγκαιρες και καλύτερες αποφάσεις για τους ασθενείς και το σύστημα υγείας. Σήμερα εκτιμάται ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων υγείας παραμένει αναξιοποίητο. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να παράγουμε περισσότερα δεδομένα, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι είναι ποιοτικά, διαλειτουργικά, ασφαλή και διαθέσιμα ώστε να αξιοποιούνται υπεύθυνα και προς όφελος των ασθενών. — Ποια είναι τα βασικά εμπόδια στην αξιοποίηση των δεδομένων υγείας στην Ελλάδα; Η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας αποτελεί για την Ελλάδα μια σημαντική ευκαιρία, αλλά και μια σύνθετη πρόκληση. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει κάνει ουσιαστικά βήματα , όπως η άυλη συνταγογράφηση και η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των δεδομένων εξακολουθεί να παραμένει κατακερματισμένο περιορίζοντας τη δυνατότητα αξιοποίησής τους για την έρευνα, τη χάραξη πολιτικής και τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Τα βασικά εμπόδια αφορούν τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συστημάτων, την ποιότητα των δεδομένων, καθώς και την ανάγκη για ένα σαφές και συνεκτικό πλαίσιο διακυβέρνησης. Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις σε σύγχρονες ψηφιακές υποδομές, σε ανθρώπινο δυναμικό και στην ανάπτυξη των απαραίτητων δεξιοτήτων, ώστε τα δεδομένα να μετατρέπονται σε χρήσιμη γνώση και τεκμηριωμένες πολιτικές υγείας. Για να αξιοποιηθεί πλήρως η δυναμική τους, τα δεδομένα πρέπει να είναι αναζητήσιμα, προσβάσιμα και διαλειτουργικά – πάντα με απόλυτο σεβασμό στην προστασία της ιδιωτικότητας και των δικαιωμάτων των πολιτών. Παράλληλα, απαιτείται ένα σαφές εθνικό σχέδιο για τα δεδομένα υγείας, με συγκεκριμένες προτεραιότητες, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας (EHDS) δημιουργεί μια χρονική συγκυρία, η οποία, σε συνδυασμό με πρωτοβουλίες όπως ο Δαίδαλος και ο Pharos, δημιουργεί μια μοναδική ευκαιρία για τη χώρα να επιταχύνει αυτήν τη μετάβαση. Η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει τη συνεργασία και τη δέσμευση όλων των εμπλεκόμενων φορέων μέσα από ένα κοινό όραμα, ισχυρή διακυβέρνηση και μακροπρόθεσμη δέσμευση. — Πώς μπορούν να αξιοποιηθούν τα δεδομένα υγείας για την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων;

24 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των περιστατικών μπορεί να προληφθεί, καθώς συνδέεται με γνωστούς και τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση, η αυξημένη χοληστερόλη, το κάπνισμα, η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής άσκησης. Σε αυτό το σημείο, τα δεδομένα υγείας μπορούν να διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο καθώς επιτρέπουν να εντοπίζουμε έγκαιρα τους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, να σχεδιάζουμε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης και να αξιολογούμε σε πραγματικές συνθήκες τα οφέλη. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο όχι μόνο για την υγεία των πολιτών, αλλά και για τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και της οικονομίας. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα κοστίζουν στην Ευρώπη περίπου 282 δισ. ευρώ ετησίως, με τις απώλειες παραγωγικότητας να υπολογίζονται σε 48 δισ. ευρώ, ενώ στη χώρα μας το άμεσο και έμμεσο κόστος εκτιμάται σε 4,5 δισ. ευρώ ετησίως. Τα δεδομένα μπορούν να αναδείξουν σημαντικές ανισότητες αποκαλύπτοντας γεωγραφικές περιοχές ή πληθυσμιακές ομάδες με αυξημένες ανάγκες προκειμένου και τα προγράμματα πρόληψης να στοχεύουν σε άτομα που είτε διατρέχουν υψηλό κίνδυνο είτε δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και φροντίδας. Γι’ αυτό η επένδυση στην πρόληψη και η κατάρτιση προγραμμάτων με βάση τα πραγματικά δεδομένα δεν αφορούν αποκλειστικά τις πολιτικές υγείας. Είναι μία αναπτυξιακή και κοινωνική επένδυση για το μέλλον της χώρας. — Ποιες είναι οι σημαντικότερες εξελίξεις στη διάγνωση, στην πρόληψη και τη διαχείριση των καρδιαγγειακών νοσημάτων; Η επιστημονική πρόοδος έχει διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες στη διαχείριση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Η καινοτομία αφορά πλέον στη διάγνωση, στην πρόληψη, στην παρακολούθηση, καθώς και στην αξιοποίηση των δεδομένων και των ψηφιακών εργαλείων. Η συστηματική καταγραφή των παραγόντων κινδύνου, η αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου και η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη ακριβέστερων προγνωστικών μοντέλων. Με αυτόν τον τρόπο, οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να εντοπίζουν έγκαιρα τους ασθενείς που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και να παρεμβαίνουν πριν εκδηλωθεί ένα σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο. Στην Ελλάδα, πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» αναδεικνύουν έμπρακτα τη σημασία της πρόληψης και του έγκαιρου εντοπισμού των παραγόντων κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική επένδυση στη δημόσια υγεία, καθώς δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ εντοπιστούν εγκαίρως πολίτες που χρειάζονται παρέμβαση πριν εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές. Ωστόσο, η πραγματική αξία της πρόληψης δεν σταματά στη διενέργεια μιας εξέτασης. Η επόμενη ημέρα είναι εξίσου κρίσιμη: η έγκαιρη παραπομπή, η συστηματική παρακολούθηση, η πρόσβαση σε κατάλληλη φροντίδα και η υποστήριξη των πολιτών ώστε να υιοθετήσουν και να διατηρήσουν υγιείς συμπεριφορές. Μόνο μέσα από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδέει την πρόληψη με τη συνέχεια της φροντίδας μπορούμε να επιτύχουμε ουσιαστική και διαρκή βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας του πληθυσμού. — Ποια πρέπει να είναι η συμβολή της φαρμακευτικής βιομηχανίας; Ο ρόλος της φαρμακευτικής βιομηχανίας εξελίσσεται διαρκώς. Δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη και παραγωγή καινοτόμων θεραπειών. Αφήνοντας πίσω τον ρόλο του παραδοσιακού εταίρου οι εταιρείες του κλάδου αναδύονται ως βασικοί εκπρόσωποι του οικοσυστήματος που συμμετέχουν ενεργά στον ευρύτερο μετασχηματισμό της Υγείας, μέσα από επιστημονική τεχνογνωσία, συνεργασίες και πρωτοβουλίες που ενισχύουν την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνολική φροντίδα των ασθενών. Στη Novartis, έχουμε ως σταθερή αποστολή να επαναπροσδιορίζουμε την ιατρική πρακτική, αξιοποιώντας την επιστήμη και την καινοτομία, ώστε οι άνθρωποι να ζουν περισσότερο και καλύτερα. Στην Ελλάδα, υλοποιούμε δράσεις που ενισχύουν την πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, υποστηρίζουν την κλινική έρευνα και προωθούν τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το PAVE, μια πρωτοβουλία της Novartis Hellas που υλοποιήθηκε από την

εταιρεία HealThink σε συνεργασία με έγκριτους επιστήμονες, το οποίο αναδεικνύει τη σημασία της αξιοποίησης δεδομένων και της συνεργασίας για την αποτύπωση των αναγκών του συστήματος υγείας και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων. — Τι χρειάζεται, τελικά, για ένα πιο σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα υγείας; Απαιτείται πρωτίστως ένα κοινό όραμα για τα επόμενα χρόνια και ουσιαστική συνεργασία. Ένα σταθερό, προβλέψιμο πλαίσιο πολιτικής που θα ενθαρρύνει την καινοτομία, τις επενδύσεις και την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, διασφαλίζοντας παράλληλα την ισότιμη πρόσβαση όλων των ασθενών. Η πρόληψη πρέπει να γίνει κεντρική προτεραιότητα, ιδιαίτερα για νοσήματα όπως τα καρδιαγγειακά. Τα δεδομένα μπορούν να μας βοηθήσουν να περάσουμε από ένα σύστημα που αντιδρά στη νόσο σε ένα σύστημα που προβλέπει, προλαμβάνει και παρεμβαίνει έγκαιρα. Τα δεδομένα, η τεχνολογία και η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να λειτουργήσουν ως επιταχυντές αυτής της αλλαγής, Μπορούν να υποστηρίξουν καλύτερες αποφάσεις, πιο στοχευμένες παρεμβάσεις και αποδοτικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός. Η αξία της κρίνεται από το κατά πόσον βελτιώνει την εμπειρία, την ποιότητα και τα αποτελέσματα για τον ασθενή. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η αποδοτική χρήση των πόρων και η πραγματική πρόκληση είναι να μετατρέψουμε τη γνώση σε πράξη, οικοδομώντας ένα σύστημα που παράγει καλύτερα αποτελέσματα, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και συμβάλλει στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας. ▪

ΚΏΣΤΑΣ ΠΑΠΑΓΙΆΝΝΗΣ Ο Κώστας Παπαγιάννης είναι Country President & Managing Director της Novartis Hellas από το 2022, ενώ από το 2023 έχει αναλάβει επιπλέον την ευθύνη για την Κύπρο και τη Μάλτα. Τον Απρίλιο του 2024 εξελέγη στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΣΦΕΕ, όπου διατελεί γενικός γραμματέας, ενώ είναι ιδρυτικό μέλος και προσωρινός γενικός γραμματέας του Swiss Hellenic Business Association. Ξεκίνησε την επαγγελματική του πορεία στον κλάδο των καταναλωτικών προιόντων, αναλαμβάνοντας θέσεις στις General Mills, Kellogg’s Greece και SC Johnson Switzerland. Στη συνέχεια εντάχθηκε στη φαρμακευτική βιομηχανία μέσω της MSD, όπου ανέλαβε σειρά ηγετικών θέσεων σε διαφορετικές αγορές, μεταξύ των οποίων και τη θέση του Managing Director για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, αποκτώντας εκτεταμένη διεθνή εμπειρία. Συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του διαλόγου για το μέλλον του υγειονομικού τομέα, αναδεικνύοντας τον ρόλο των δεδομένων, της καινοτομίας και των στρατηγικών συνεργασιών ως βασικών μοχλών για τη διασφάλιση της έγκαιρης πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες και την ενίσχυση της βιωσιμότητας των συστημάτων υγείας. Είναι απόφοιτος του Middlesex University London με σπουδές στο Marketing. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 25

BOEHRINGER INGELHEIM

Όταν οι νεφροί εκπέμπουν SOS για την καρδιά σου, μην τους αγνοείς Ένα πρώιμο σήμα καρδιαγγειακού κινδύνου που μπορεί να εντοπιστεί με μία απλή εξέταση ούρων (uACR)

Του ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΉ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΌ της Παγκόσμιας Ημέρας Καρδιάς, η Boehringer Ingelheim Ελλάς παρουσίασε την παγκόσμια πρωτοβουλία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού «Αναγνώρισε το SOS». Η πρωτοβουλία στοχεύει στην έγκαιρη αναγνώριση ενός «σιωπηλού» αλλά κρίσιμου προειδοποιητικού σήματος: της αλβουμινουρίας (αυξηση της πρωτεΐνης αλβουμίνης στα ούρα). Πρόκειται για έναν πρώιμο δείκτη αυξημένου καρδιαγγειακού κινδύνου, που ανιχνεύεται μέσω μία απλής εξέτασης ούρων, που ονομάζεται uACR. Το κεντρικό μήνυμα της πρωτοβουλίας είναι: « Όταν οι νεφροί εκπέμπουν

Από αριστερά: Ο κ. Μανώλης Μιτάκης, Head of Communications & Public Affairs, Boehringer Ingelheim Ελλάς Α.Ε., ο κ. Ευάγγελος Παπαχρήστου, καθηγητής Παθολογίας – Νεφρολογίας, διευθυντής της Νεφρολογικής Κλινικής στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών, πρόεδρος της Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας, ο κ. Κωνσταντίνος Τούτουζας, καθηγητής Καρδιολογίας, υπεύθυνος Iατρείου δομικών καρδιοπαθειών και Καρδιο-ογκολογίας, Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, η κ. Κατερίνα Παναγοπούλου, δημοσιογράφος/συντονίστρια, ο κ. Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, καθηγητής Παθολογίας Μεταβολικών Νοσημάτων, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, ο κ. Κωνσταντίνος Τσιούφης, καθηγητής Καρδιολογίας, διευθυντής Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής ΕΚΠΑ, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, και ο κ. Δημήτρης Αναγνωστάκης, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Boehringer Ingelheim Ελλάς A.E.

26 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΕΚΔΗΛΩΣΗ

SOS για την καρδιά σου, μην τους αγνοείς». Η πρωτοβουλία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης «Αναγνώρισε το SOS» υλοποιείται με την επιστημονική υποστήριξη επτά ιατρικών εταιρειών - Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας, Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, Ελληνικής Εταιρείας Εσωτερικής Παθολογίας, Ελληνικου Δικτύου Διαβήτη στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης. Επίσης, φέρει την υποστήριξη των ενώσεων ασθενών: ΕΛΟΔΙ, Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νεφροπαθών, ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ και Πανελλήνιου Συνδέσμου Πασχόντων από Καρδιοπάθειες. Στην εκδήλωση, η έγκριτη δημοσιογράφος Κατερίνα Παναγοπούλου συντόνισε μία υψηλού ενδιαφέροντος συζήτηση με τον Δημήτρη Αναγνωστάκη, πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της Boehringer Ingelheim Ελλάς, ο οποίος αναφέρθηκε στη μακρόχρονη πορεία της εταιρείας στη χώρα, στην παραγωγική μονάδα στο Κορωπί και τις πρόσφατες επενδύσεις που ενισχύουν τον διεθνή ρόλο της Ελλάδας στον όμιλο. Ο κ. Αναγνωστάκης τόνισε ότι «η καινοτομία έχει ουσιαστικό αντίκτυπο μόνο όταν ο κίνδυνος αναγνωρίζεται εγκαίρως», υπογραμμίζοντας πως η πρωτοβουλία «Αναγνώρισε το SOS» εντάσσεται στη συνολική φιλοσοφία της εταιρείας για ενημέρωση, πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση. Στη συζήτηση που ακολούθησε, κορυφαίοι εκπρόσωποι της Νεφρολογίας, της Καρδιολογίας, της Υπέρτασης και του Σακχαρώδους Διαβήτη/Μεταβολικών Νο-

σημάτων ανέδειξαν την άμεση σχέση καρδιάς-νεφρών και τη σημασία της έγκαιρης ανίχνευσης του κινδύνου. Πιο συγκεκριμένα, ο καθηγητής Ευάγγελος Παπαχρήστου, πρόεδρος της Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας, ανέφερε πως «η χρόνια νεφρική νόσος αποτελεί για τον γενικό πληθυσμό ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας και συνήθως εξελίσσεται σιωπηλά χωρίς να δίνει συμπτώματα. Σε ομάδες υψηλού κινδύνου είναι αναγκαίος ο πρώιμος έλεγχος της νόσου. Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Τούτουζας, πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, τόνισε: «Η καρδιά και οι νεφροί δεν λειτουργούν ως δύο ανεξάρτητα συστήματα. Η παρουσία αλβουμίνης στα ούρα μπορεί να αποτελεί ένα από τα πρώιμα σημάδια αυξημένου καρδιαγγειακού και νεφρικού κινδύνου. Γι’ αυτό έχει σημασία να μην εξετάζουμε μόνο τη νεφρική λειτουργία, αλλά και την αλβουμινουρία, μέσω του λόγου αλβουμίνης προς κρεατινίνη ούρων (uACR). Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας για την καρδιαγγειακή και τη χρόνια νεφρική νόσο, που δημοσιεύθηκαν τον Αύγουστο του 2026, δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση της νεφρικής νόσου στους ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο, με έλεγχο τόσο του eGFR όσο και της αλβουμινουρίας». Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Τσιούφης, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, τόνισε: «Η υπέρταση δεν είναι απλώς συνώνυμη των αυξημένων τιμών αρτηριακής πίεσης. Η ουσιαστική αντιμετώπισή της σημαίνει μείωση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου μέσω της προστασίας των οργάνων-στόχων». Όπως επεσήμανε, η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση δεν περιορίζεται στην επίτευξη μιας επιθυμητής τιμής αρτηριακής πίεσης, αλλά αποσκοπεί στη συνολική προστασία της υγείας του ασθενούς. Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, σχολίασε: «Στον διαβήτη δεν αρκεί πλέον να γνωρίζουμε μόνο το σάκχαρο και τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη. Πρέπει να γνωρίζουμε και την υγεία της καρδιάς και των νεφρών. Και εδώ το μήνυμα αφορά και τους γιατρούς: eGFR και uACR πρέπει να αποτελούν μέρος του τακτικού, συστηματικού ελέγχου του ανθρώπου με διαβήτη». Η πρωτοβουλία «Αναγνώρισε το SOS» μετατρέπει το παγκοσμίως αναγνωρίσιμο σήμα κινδύνου σε κλινικό εργαλείο πρόληψης, ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους με αρτηριακή υπέρταση ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, να συζητήσουν με τον γιατρό τους για την εξέταση uACR. Με τον τρόπο αυτόν η καμπάνια συμβάλλει στη μετατροπή της έγκαιρης ανίχνευσης, σε έγκαιρη δράση: Περισσότερη ενημέρωση, περισσότερος έλεγχος, έγκαιρη διάγνωση και, τελικά, μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 27

Δικαίωμα στη Λήθη: Νομοθετική κατοχύρωση για τα άτομα με ιστορικό καρκίνου και στην Ελλάδα Η διάταξη αφορά περίπου 400.000 επιζώντες από τον καρκίνο

Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΟΥ ΚΆΘΕ ΧΡΌΝΟ Η ΕΠΙΒΊΩΣΗ από τον καρκίνο υπολογίζεται ότι αυξάνεται κατά 3% χάρη στις σημαντικές εξελίξεις που σημειώνονται στην ογκολογική περίθαλψη. Μέχρι τώρα πολλοί επιβιώσαντες, ακόμη κι αν είχαν παρέλθει δεκαετίες από την περίοδο που νόσησαν από καρκίνο, αντιμετώπιζαν διακρίσεις σε συγκεκριμένες διαδικασίες, όπως είναι η λήψη δανείων ή η ασφάλεια ζωής, σε σύγκριση με άτομα που δεν έχουν εμπειρία καρκίνου. Μετά από πολύχρονες προσπάθειες της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ) και τη συνεργασία του υπουργείου Οικονομικών και της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδας δίνεται πλέον λύση στο πρόβλημα αυτό. Η ΕΑΕΕ προχώρησε το 2024 στη δημιουργία Κώδικα Δεοντολογίας, μέσω του οποίου η ασφαλιστική αγορά δεσμεύτηκε εθελοντικά να περιορίσει τη χρήση του ιστορικού καρκίνου στις ασφαλίσεις ζωής που συνδέονται με δάνεια. Στον Κώδικα, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 26 Μαρτίου 2024, προσχώρησαν όλες οι εταιρείες-μέλη της Ένωσης που δραστηριοποιούνταν στις ασφαλίσεις ζωής. Με την ψήφιση του Νόμου 5317/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 10 Ιουλίου 2026, η Ελλάδα περνά σε ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο, που προστατεύει τα άτομα τα οποία έχουν ολοκληρώσει τη θεραπεία τους για καρκίνο σε ό,τι αφορά τις ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με συμβάσεις καταναλωτικής πίστης.

28 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Η νέα διάταξη –που αφορά περίπου 400.000 συμπολίτες μας που έχουν επιζήσει από τον καρκίνο– ενσωματώνει στο ελληνικό Δίκαιο το άρθρο 14 παρ. 4 της Οδηγίας (Ε.Ε.) 2023/2225 για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και προβλέπει ότι: «Απαγορεύεται η χρήση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που σχετίζονται με τη διάγνωση ογκολογικής ασθένειας καταναλωτή για σκοπούς ασφαλιστικής σύμβασης συνδεδεμένης με σύμβαση πίστωσης, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε (5) έτη από την ολοκλήρωση της θεραπείας του». Στην πράξη, όλα τα άτομα με ιστορικό καρκίνου δεν θα μπορούν να υφίστανται διακρίσεις λόγω της προηγούμενης διάγνωσής τους κατά τη σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων που συνδέονται με συμβάσεις καταναλωτικής πίστης, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε (5) έτη από την ολοκλήρωση της ενεργού θεραπείας τους, χωρίς να έχει μεσολαβήσει υποτροπή της νόσου. Η σχετική διάταξη τίθεται σε εφαρμογή στις 20 Νοεμβρίου 2026, σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του νόμου. Το Δικαίωμα στη Λήθη αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την επιβίωση μετά τον καρκίνο, αναγνωρίζοντας ότι τα άτομα που έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τη θεραπεία τους δεν θα πρέπει να εξακολουθούν να υφίστανται οικονομικές ή κοινωνικές διακρίσεις εξαιτίας της προηγούμενης διάγνωσής τους. «Η ΕΛΛΟΚ, ως ο Εθνικός Κόμβος της Ευρωπαϊκής Αποστολής για τον Καρκίνο (Hellenic Cancer Mission Hub), μαζί με τις οργανώσεις-μέλη της και σημαντικούς συνοδοιπόρους, όπως η Πίστη Κρυσταλλίδου και το WinCancer, εργαστήκαμε συστηματικά προκειμένου να κατοχυρωθεί και στην Ελλάδα το Δικαίωμα στη Λήθη», δηλώνει ο Γιώργος Καπετανάκης, πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ, και προσθέτει ότι «Η νομοθετική κατοχύρωση για το Δικαίωμα στη Λήθη αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη για όλα τα άτομα με εμπειρία καρκίνου στην Ελλάδα». ▪

UNBR(09/2026)PC-GR-103049

ΟΤΑΝ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΕΚΠΕΜΠΟΥΝ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΣΟΥ MHN TOYΣ ΑΓΝΟΕΙΣ

Κάνε μία απλή εξέταση ούρων Εάν έχεις Αρτηριακή Υπέρταση ή Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 2, μία απλή εξέταση ούρων uACR θα ανιχνεύσει έγκαιρα τον κρυφό Καρδιαγγειακό κίνδυνο1,2 ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕ ΤΟ

Ρώτα τον γιατρό σου για την εξέταση uACR Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Δεν απεικονίζεται ασθενής. Η εικόνα έχει δημιουργηθεί με ΑΙ.

www.detectthesos.gr Μία πρωτοβουλία της

1. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of CKD, 2. Claudel SE, Verma A, et al.Albuminuria in Cardiovascular, Kidney, and Metabolic Disorders: A State-of-the-Art Review.Circulation. 2025;151:716-732.

Με την επιστημονική υποστήριξη των

και την υποστήριξη των

Μέσω «αναταράξεων» οι εξελίξεις στις μεταρρυθμίσεις Της ΑΝΘΗΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΜΕ 2 ΔΙΣ. ΕΥΡΏ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΌΦΗΣΕ το υπουργείο Υγείας από το Ταμείο Ανάκαμψης έγινε σειρά αλλαγών, ώστε να αποκτήσει η Ελλάδα ένα νέο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Παρ’ όλα αυτά, οι προκλήσεις της επόμενης μέρας εξακολουθούν να υπάρχουν. Η δημιουργία ενός νέου οικοσυστήματος στον τομέα Υγείας έχει ξεκινήσει με αφορμή το Ταμείο Ανάκαμψης το οποίο έλαβε η χώρα μας και το οποίο έληξε το καλοκαίρι του τρέχοντος έτους. Σύμφωνα με τον απολογισμό του υπουργείου Υγείας, πολλά έργα έχουν δρομολογηθεί, με ένα μεγάλο ποσοστό εξ αυτών να έχει ήδη ολοκληρωθεί. Αναλυτικότερα, ο συνολικός προϋπολογισμός των έργων ανήλθε σε 2 δισ. ευρώ. Από αυτά 1,4 δισ. ευρώ αφορούσε τον εκσυγχρονισμό υποδομών και επεκτάσεις κτιρίων σε περισσότερα από 93 δημόσια νοσοκομεία και 160 Κέντρα Υγείας (ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό, ψηφιακές υπηρεσίες όπως τηλεϊατρική, myHealth app για πρόσβαση στις υπηρεσίες

30 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

υγείας από το κινητό και προληπτικές εξετάσεις του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»). Σύμφωνα με τον υπουργό Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη, από αυτό το 1,4 δισ. ευρώ, στις υποδομές δόθηκαν 500 εκατ. ευρώ, στον εξοπλισμό 150 εκατ. ευρώ, 400 εκατ. ευρώ στο «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» και 400 εκατ. ευρώ στην ψηφιακή αναβάθμιση. Μικρότερα ποσά δόθηκαν σε οργανισμούς όπως ο ΟΔΙΠΥ (Οργανισμός Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία), ο ΝΟΣΠΙ (Νοσοκομειακή Φροντίδα στο Σπίτι) κ.λπ. Το καλοκαίρι το Ταμείο Ανάκαμψης σταμάτησε και τα περισσότερα έργα παραδόθηκαν. Ωστόσο, προέκυψε πρόβλημα με το πρόγραμμα παχυσαρκίας που έχει ενταχθεί στο «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» και το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ενέκρινε σε κανένα κράτος, αναγκάζοντας τη χώρα να βρει χρήματα από άλλες πηγές για να ολοκληρώσουν το πρόγραμμα οι ασθενείς. Η κυβέρνηση είχε προαναγγείλει ότι το «ΠΡΟΛΑΜ-

| ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΝΩ» θα συνεχιστεί και μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης με εθνικούς πόρους, δεσμεύοντας 300 εκατ. ευρώ για 3 έτη. Όσον αφορά την παχυσαρκία όμως, το υπουργείο υπολογίζει να μαζέψει τα χρήματα από τις εταιρείες, αφού στην πρόσφατη τροπο-

δέονται οι Κινητές Ομάδες Υγείας, οι Κινητές Μονάδες του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και η Τηλεϊατρική, ώστε το υπουργείο να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή πού και ποιες είναι οι ανάγκες σε όλη τη χώρα. Μέσω των περίπου 3.000 συστημάτων κατ’ οίκον παρακολούθησης της Τηλεϊατρικής, θα είναι δυνατές η συνεχής παρακολούθηση ασθενών από γιατρούς, η ψηφιακή αναγνώριση πιθανών προβλημάτων και η αυτόματη ειδοποίηση, ενώ οι κινητές μονάδες θα παρέχουν υπηρεσίες υγείας κατ’ οίκον. MEDWATCH ΚΑΙ APP ΓΙΑ ΤΟΝ ΈΛΕΓΧΟ ΙΔΙΩΤΏΝ ΙΑΤΡΏΝ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΏΝ Με αφορμή, δε, την τραγική κατάληξη του γνωστού τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη, το υπουργείο Υγείας έθεσε σε εφαρμογή 2 τρόπους ελέγχων ιδιωτικών ιατρείων και δομών σε όλη τη χώρα. Πρόκειται για την πλατφόρμα MedWatch, που θα ελέγχει όλα τα αδειοδοτημένα ιατρεία και τους ιδιώτες ιατρούς, εντοπίζοντας κάθε είδους διαφήμιση του έργου τους, ενώ θα τεθεί σε λειτουργία ένα νέο app για κινητά, με το οποίο κάθε ασθενής θα μπορεί να βλέπει τι υπηρεσίες υγείας έχει έγκριση να προσφέρει το ιατρείο που επισκέπτεται.

λογία που κατέθεσε προβλέπει ότι τα φάρμακα παχυσαρκίας που διατέθηκαν από τις αρχές του 2026 μέχρι 10/7/2026 πρέπει να πληρώσουν υποχρεωτικές επιστροφές (clawback), ακόμα και αυτά που δεν έχουν μπει στην λίστα αποζημίωσης. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΉ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΆΦΗΣΗ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΑ Ένα έργο ψηφιακού μετασχηματισμού του ΕΣΥ, το Πληροφοριακό Σύστημα Ενδονοσοκομειακής Συνταγογράφησης (ΠΣΥΕΣ), τέθηκε σε εφαρμογή με στόχο την αναλυτική εικόνα της κατανάλωσης φαρμάκων στα νοσοκομεία. Με τον τρόπο αυτόν το υπουργείο Υγείας θα ελέγχει τη φαρμακευτική δαπάνη, θα εντοπίζει αποκλίσεις και θα σχεδιάζει τις προμήθειες. ΔΊΚΤΥΟ ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΉΣ Την ίδια στιγμή, δρομολογείται η δημιουργία ενός κοινού επιχειρησιακού κέντρου, στο οποίο θα συν-

ΠΡΟΜΉΘΕΙΑ ΦΑΡΜΆΚΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΆ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΑ Σε σειρά μπαίνει και το θέμα της προμήθειας φαρμάκων των στρατιωτικών νοσοκομείων και του ΝΙΜΤΣ, αφού από την 1η Ιουλίου 2026 ξεκίνησε να γίνεται μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ). Να θυμίσουμε ότι η ΕΚΑΠΥ είναι ο κεντρικός αγοραστής φαρμάκων για τα νοσοκομεία του ΕΣΥ ώστε να περιορισθεί η γραφειοκρατία και να υπάρχουν έλεγχος, διαφάνεια και εξοικονόμηση πόρων. ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΊΝΟ ΤΟΥ ΔΈΡΜΑΤΟΣ Επιπλέον, στο Πρόγραμμα ΕΣΠΑ «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021-2027» εντάχθηκε η πρόληψη του καρκίνου του δέρματος, δαπάνης 3.699.696 ευρώ, με απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση. Το έργο θα υλοποιηθεί συνεργατικά από τα Νοσοκομεία «Ανδρέας Συγγρός» και «Ιπποκράτειο» Θεσσαλονίκης, και περιλαμβάνει τον προσυμπτωματικό έλεγχο πληθυσμών σε απομακρυσμένες περιοχές όπου το φορτίο της νόσου εμφανίζεται υψηλό (αλιείς, αγρότες, κτηνοτρόφους). ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 31

32 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

NAEOTOM Alpha.Pro Φωτονίων – Η νέα εποχή στην αξονική τομογραφία στο «ΥΓΕΙΑ» ΤΟ «ΥΓΕΙΑ» ΦΈΡΝΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ την πιο προηγμένη τεχνολογία αξονικής τομογραφίας, εγκαθιστώντας τον νέο αξονικό τομογράφο NAEOTOM Alpha. Pro της Siemens Healthineers. Πρόκειται για τον πρώτο και μοναδικό αξονικό τομογράφο νέας γενιάς με τεχνολογία μέτρησης φωτονίων στη χώρα. Ο NAEOTOM Alpha.Pro δεν είναι απλώς ένας καλύτερος αξονικός. Είναι μια εντελώς νέα προσέγγιση στην απεικόνιση, που δίνει πολύ πιο καθαρές και λεπτομερείς εικόνες του ανθρώπινου σώματος. Έτσι, οι γιατροί μπορούν να εντοπίζουν παθολογικά ευρήματα νωρίτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο NAEOTOM Alpha.Pro προσφέρει εξαιρετική απεικόνιση της καρδιάς και των αγγείων, ακόμα και σε δύσκολες περιπτώσεις όπου υπάρχουν ασβεστώσεις ή stents στις στεφανιαίες αρτηρίες, ευρήματα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 33

που στο παρελθόν δυσκόλευαν σημαντικά την ακρίβεια της διάγνωσης. Ο NAEOTOM Alpha.Pro μπορεί να «κοιτάξει μέσα» σε ένα stent και να εκτιμήσει την κατάσταση του αυλού του, κάτι αδύνατο με τις μέχρι σήμερα τεχνολογίες. Μπορεί επίσης να πραγματοποιεί εξετάσεις σε ασθενείς με γρήγορους ή ακανόνιστους καρδιακούς παλμούς, χωρίς να χρειάζεται πάντα ειδική προετοιμασία. Από τα πιο σημαντικά πλεονεκτήματα λοιπόν είναι ότι δεν «τυφλώνεται» από μεταλλικές ενδοπροθέσεις οπουδήποτε στο σώμα του ασθενούς –όπως stents, βίδες, πλάκες ή βαλβίδες κ.λπ.–, που στους συμβατικούς αξονικούς τομογράφους δημιουργούν παραμορφώσεις στην εικόνα και αποκρύπτουν σημαντικές πληροφορίες που ακόμα και ο καλύτερος συμβατικός αξονικός δεν μπορεί να δει. Αυτό τον καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμο σε μετεγχειρητικές περιπτώσεις –είτε πρόκειται για καρδιοχειρουργικές, αγγειοχειρουργικές, νευροχειρουργικές, ορθοπαιδικές ή άλλες επεμβάσεις–, όπου η παρουσία μετάλλου ή άλλου ενθέματος αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα για μια αξιόπιστη απεικόνιση. Ξεχωριστή θέση κατέχει η δυνατότητα αξονικής τομογραφίας θώρακος χαμηλής δόσης (low-dose) εξαιρετικής ποιότητας, με επίπεδα ακτινοβολίας που προσεγγίζουν εκείνα δύο απλών

ακτινογραφιών θώρακος. Αυτό ανοίγει νέες δυνατότητες στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση, ιδιαίτερα για παθήσεις των πνευμόνων. Επιτρέπει την ασφαλή εφαρμογή προγραμμάτων προληπτικού ελέγχου, αλλά και την τακτική παρακολούθηση ασθενών που χρειάζονται επαναλαμβανόμενες εξετάσεις. Ένα επιπλέον πλεονέκτημα είναι η λεγόμενη φασματική απεικόνιση (spectral imaging) σε μία μόνο εξέταση: Ο γιατρός αποκτά επιπλέον πληροφορίες για τη σύσταση κάθε ιστού, κάτι που βοηθά να ξεχω-

34 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ρίσει ευκολότερα το φυσιολογικό από το παθολογικό. Με την εγκατάσταση του NAEOTOM Alpha.Pro, το «ΥΓΕΙΑ» επιβεβαιώνει με πράξεις την επιλογή του να αξιοποιεί τεχνολογίες αιχμής που βελτιώνουν ουσιαστικά την ποιότητα των υπηρεσιών υγείας που προσφέρει. Η διαρκής επένδυση σε σύγχρονο εξοπλισμό, σε συνδυασμό με έμπειρο ιατρικό και επιστημονικό προ-

σωπικό, εγγυάται ότι οι ασθενείς έχουν πρόσβαση στις πιο αξιόπιστες διαγνωστικές μεθόδους που διατίθενται σήμερα. Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, το «ΥΓΕΙΑ» παραμένει στην πρωτοπορία, επενδύοντας σε λύσεις που κάνουν τη διαφορά στην καθημερινή κλινική πράξη και, κυρίως, στην ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Η νέα εποχή στην αξονική τομογραφία είναι πλέον πραγματικότητα και φέρει την υπογραφή του «ΥΓΕΙΑ», το οποίο συνεχίζει να καινοτομεί με συνέπεια και υπευθυνότητα, θέτοντας στο επίκεντρο τον άνθρωπο. ▪

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 35

Μνημόνιο Συνεννόησης μεταξύ του ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ «ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ» και του NANOPOULOS FOUNDATION Κοινό όραμα η υπεύθυνη αξιοποίηση της ΑΙ και η ψηφιακή εγγραμματοσύνη στην Υγεία

Η κ. Ιουλία Τσέτη, ο κ. Δημήτριος Β. Νανόπουλος και η κ. Όλγα Τζωρτζάτου-Νανοπούλου.

ΜΝΗΜΌΝΙΟ ΣΥΝΕΝΝΌΗΣΗΣ (Memorandum of Understanding – MoU) υπέγραψαν το ΙΔΡΥΜΑ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ και το NANOPOULOS FOUNDATION, ενισχύοντας τη στρατηγική συνεργασία που έχουν ήδη αναπτύξει από τον Μάιο του 2025 και θέτοντας τις βάσεις για την περαιτέρω σύμπραξη κοινών πρωτοβουλιών στην επιστήμη, στην καινοτομία και την ψηφιακή εγγραμματοσύνη στην Yγεία. Η συνεργασία των δύο Ιδρυμάτων έχει ήδη ξεκινήσει στο πλαίσιο ιδίως των επιμέρους προγραμμάτων του Ιδρύματος Νανόπουλου, BioMedAi Summer School και Health Nexus Forum. Με την υπογραφή του Μνημονίου, τα δύο Ιδρύματα διευρύνουν το πλαίσιο της συνεργασίας τους με κοινό στόχο την ανάπτυξη πρωτοβουλιών που θα συμβάλουν στην υπεύθυνη

36 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στην ενίσχυση της digital literacy στον χώρο της Υγείας. Στη συνάντηση για την υπογραφή του Μνημονίου που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της UNIPHARMA στην Κάτω Κηφισιά, πριν λίγο καιρό, παρευρέθησαν η Ιουλία Τσέτη, ιδρύτρια του Kleon Tsetis Foundation και πρόεδρος του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη, επίτιμη διδάκτωρ Φαρμακευτικής Σχολής του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Πατρών, καθώς και οι ιδρυτές του Nanopoulos Foundation, Δημήτριος Β. Νανόπουλος, Distinguished Emeritus Professor of Physics στο Texas A&M University και στο New York University, αναγνωρισμένος ως ένας από τους σύγχρονους θεωρητικούς φυσικούς με τις περισσότερες βιβλιογραφικές αναφορές διεθνώς, και

| ΡΕΠΟΡΤΑΖ η Dr. Όλγα Τζωρτζάτου Νανοπούλου, δικηγόρος και CEO του Ιδρύματος, με διεθνή παρουσία σε ζητήματα ηθικής, νομικής και κοινωνικής διάστασης των αναδυόμενων τεχνολογιών, της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, της πνευματικής ιδιοκτησίας και της ερευνητικής δεοντολογίας. Στο πλαίσιο του Μνημονίου προβλέπεται η ανάπτυξη και υλοποίηση κοινών ερευνητικών προγραμμάτων και δράσεων στον τομέα του AI Health Literacy, συμπεριλαμβανομένης της από κοινού εκπόνησης επιστημονικών μελετών και ερευνητικών πρωτοκόλλων, της ανταλλαγής επιστημονικής τεχνογνωσίας και ερευνητικών δεδομένων, της αμοιβαίας

τικών που ανταποκρίνονται στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Κεντρικό άξονα των δράσεών του αποτελεί το AI Health Literacy Hub, μία πρωτοβουλία που συνδέει επιστήμονες, επαγγελματίες υγείας, ερευνητές και νέους επιστήμονες από όλο τον κόσμο. ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗΝ ΑΜΚΕ ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ Η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ΚΛΕΩΝ ΤΣΕΤΗΣ ιδρύθηκε από την πρόεδρο και CEO του Ομίλου ΟΦΕΤ, Ιουλία Τσέτη, και την αδελφή της, Ειρήνη Τσέτη, στη μνήμη του πατέρα τους, επιστήμονα, ερευνητή και ιδρυτή του ΟΦΕΤ, Κλέωνα Τσέτη. Με αποστολή την ενίσχυση της δημιουργικής σκέψης, της επιστημο-

Η κ. Ιουλία Τσέτη με τον κ. Δημήτριο Β. Νανόπουλο και την κ. Όλγα Τζωρτζάτου-Νανοπούλου στις εγκαταστάσεις της UNIPHARMA, με τα στελέχη του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη (από αριστερά): κ. Σπύρο Κίντζιο, κ. Αλεξάνδρα Πρίντεζη, κ. Θανάση Αρχοντίκη, κ. Μαρία Χουντουλέση και κ. Μαρκέλλα Καφούρου.

επιστημονικής υποστήριξης και της αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Παράλληλα, προβλέπεται η συνδιοργάνωση συνεδρίων, θερινών σχολείων, εκπαιδευτικών σεμιναρίων, webinars και λοιπών επιστημονικών εκδηλώσεων, καθώς και η από κοινού υποστήριξη δράσεων που προάγουν την ψηφιακή εγγραμματοσύνη και την υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Υγεία. ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΟ NANOPOULOS FOUNDATION Το Nanopoulos Foundation, με έδρα τη Νέα Υόρκη, αποτελεί έναν διεθνή μη κερδοσκοπικό οργανισμό αφιερωμένο στην προώθηση της επιστήμης, του πολιτισμού και της κοινωνικής ευημερίας μέσα από καινοτόμες διεθνείς πρωτοβουλίες. Ιδρύθηκε από τον διακεκριμένο καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής, Δημήτρη Β. Νανόπουλο, και τη Δρα Όλγα Τζωρτζάτου-Νανόπουλου, με αποστολή την ενίσχυση της διεπιστημονικής έρευνας, της ηθικής και υπεύθυνης καινοτομίας και της διαμόρφωσης πολι-

νικής έρευνας, του πολιτισμού και της συνεχούς προόδου, η ΑΜΚΕ υπηρετεί την επιστήμη, την εκπαίδευση και την καινοτομία, με όραμα τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής. Μέσα από τις δράσεις της δημιουργεί ευκαιρίες για τη νέα γενιά επιστημόνων, ενισχύει τη διασύνδεση της ακαδημαϊκής κοινότητας με τα ερευνητικά ιδρύματα και τη βιομηχανία και έχει ήδη απονείμει περισσότερες από 50 υποτροφίες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας. Το Μνημόνιο Συνεννόησης σηματοδοτεί την έναρξη μιας ακόμη στενότερης συνεργασίας μεταξύ δύο οργανισμών που μοιράζονται το ίδιο όραμα: την αξιοποίηση της επιστήμης, της γνώσης και της τεχνολογικής καινοτομίας προς όφελος της κοινωνίας, με έμφαση την υπεύθυνη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, την ενίσχυση της ψηφιακής εγγραμματοσύνης στην Υγεία και τη δημιουργία ενός ισχυρού οικοσυστήματος συνεργασίας μεταξύ ακαδημαϊκής κοινότητας, ερευνητικών φορέων και βιομηχανίας. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 37

25ο HEALTHWORLD CONFERENCE

Η Υγεία ως επένδυση με μέτρο το όφελος για τον ασθενή Χορηγός επικοινωνίας «Health Next Generation» Του ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ

ΕΠΑΡΚΉΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΌΤΗΣΗ, έγκαιρη πρόσβαση στην καινοτομία και μετρήσιμο όφελος για τον ασθενή: Αυτές ήταν οι βασικές προτεραιότητες που αναδείχθηκαν στο 25ο επετειακό HealthWorld Conference του Ελληνο-αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, που πραγματοποιήθηκε στις 14 και 15 Σεπτεμβρίου 2026, στο Divani Apollon Palace & Thalasso, με θέμα «Health is Wealth: Policy – Innovation – Impact». Οι εργασίες συνέδεσαν την επένδυση στην Υγεία με την πρόληψη, την καλύτερη ποιότητα ζωής και τη βιωσιμότητα του συστήματος, ενώ ανακοινώθηκε εκπαιδευτική πρωτοβουλία του Ελληνο-αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου σε συνεργασία με το Harvard T.H. Chan School of Public Health. Στις συζητήσεις εκπροσώπων της Πολιτείας, ευρωπαϊκών και διεθνών θεσμών, της επιστημονικής κοινότητας, των ασθενών και της αγοράς, κεντρικό ερώτημα ήταν πώς οι διαθέσιμοι πόροι μπορούν να καλύπτουν αποτελεσματικότερα τις πραγματικές ανάγκες. Η επάρκεια της χρηματοδότησης και η αποδοτική αξιοποίησή της αναδείχθηκαν ως αλληλένδε-

38 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

τες προϋποθέσεις, με έμφαση στον πολυετή σχεδιασμό, στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και την αποζημίωση βάσει αξίας. Ο Ιωάννης Δ. Σαρακάκης, πρόεδρος του Ελληνο-αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, τόνισε: «Πρέπει να επενδύσουμε στην Υγεία πριν χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε την ασθένεια», υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεργασίας και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Συνδέοντας το μήνυμα του συνεδρίου με την αποτίμηση της επένδυσης, σημείωσε: «Αν η Υγεία είναι πλούτος, πρέπει να μπορούμε να αποτιμούμε την αξία που δημιουργεί». Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, ανέδειξε την επιδίωξη ενίσχυσης της Ελλάδας στην παραγωγή τεχνολογίας και καινοτομίας, σε συνδυασμό με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Kimberly Guilfoyle, έδωσε έμφαση στην ελληνο-αμερικανική συνεργασία για ποιοτικές λύσεις υγείας, από την προηγμένη διάγνωση και τις κλινικές μελέτες έως τις τεχνολογίες αιχμής. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων, Olivér

| ΣΥΝΕΔΡΙΟ Várhelyi, υπογράμμισε την ανάγκη απλούστερων κανόνων για ταχύτερη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία και περισσότερων επενδύσεων στην πρόληψη. Όπως επισήμανε η Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη, Α’ αντιπρόεδρος και πρόεδρος της Επιτροπής Φαρμακευτικών Εταιρειών του Ελληνο-αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, «η Υγεία έχει ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση, όχι μόνο ως κόστος. Επένδυση

τούς σχεδιασμού που περιλαμβάνει την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας. Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης και των δεδομένων να υποστηρίξουν περισσότερο προληπτική και εξατομικευμένη φροντίδα, με σαφές κανονιστικό πλαίσιο και συστηματική μέτρηση της απόδοσης. Οι συζητήσεις ανέδειξαν επίσης την ανάγκη καλύτερου συντονισμού της φροντίδας για ανθρώπους με χρόνια και πολλαπλά

πρωτίστως για τον ασθενή: Κάθε ευρώ που επενδύεται στην ιατρική καινοτομία επιστρέφει πολλαπλάσια αξία, μέσα από καλύτερα αποτελέσματα υγείας και καλύτερη ποιότητα ζωής». Επίσης, ο Σπύρος Γκίκας-Πανούσης, πρόεδρος της Επιτροπής Ιατροτεχνολογικών Προϊόντων και Διαγνωστικών του Ελληνο-αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, δήλωσε: «Η τεχνολογία αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν φτάνει έγκαιρα στον ασθενή και βελτιώνει με μετρήσιμο τρόπο την υγεία και την ποιότητα ζωής του». Υπογράμμισε ακόμη την ανάγκη συνέχειας των επενδύσεων, διαφανών διαδικασιών για ταχύτερη υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και πολυε-

νοσήματα. Στη δεύτερη ημέρα, εξετάστηκαν η βιώσιμη χρηματοδότηση και οι συμπράξεις, ενώ διατυπώθηκε η πρόταση μετεξέλιξης του ΕΟΠΥΥ σε στρατηγικό αγοραστή υπηρεσιών υγείας, με κριτήριο την αξία που δημιουργούν για τον ασθενή. Στην ενότητα «Επενδύουμε αρκετά στην υγεία;» ο Θέμος Χαραμής, εκτελεστικός πρόεδρος του Ομίλου Ημίθεα, και ο Γιάννης Καντώρος, διευθύνων σύμβουλος της Interamerican, ανέδειξαν τις δυνατότητες των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, επισημαίνοντας την ανάγκη αλλαγής κουλτούρας, θεσμικής σταθερότητας και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 39

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ 40 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΑΡΘΡΟ

Την πρώτη ανατομική περιγραφή της καρδιάς την βρίσκουμε στην πραγματεία «Περί Κραδίης» του Ιπποκράτη: «Κραδίη εστί μυς κάρτα (=λίαν) ισχυρός, ου τω νεύρω, αλλά πιλήματι σαρκός (=εκ πυκνής πεπιεσμένης σαρκός)… σχήμα μεν οκοίη πυραμίς (=ως προς το σχήμα πυραμιδοειδής), χροιή μεν κατακορής φοινικέα (=ως προς το χρώμα, βαθύ κόκκινο). Εξάλλου η αορτή ορίζεται ως «το μεγαλύτερον εις εύρος αρτηριακόν στέλεχος, το οποίον εκφύεται από την καρδίαν στρεφόμενο προς τα άνω, και ακολούθως κατέρχεται (ανιούσα και κατιούσα αορτή). Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ωσάν να κατευθύνεται προς τα άνω, να “αίρεται”, εξ ου και αορτή». Για την αορτή χαρακτηριστικά ο Αριστοτέλης αναφέρει τα εξής: «Κειμένη όπισθεν της μεγάλης φλεβός, εν τοις αριστεροίς μάλλον, ην καλούσι αορτήν». Στο παρόν αφιέρωμά μας στην Καρδιολογία και την Καρδιοχειρουργική θα βρείτε άρθρα και συνεντεύξεις κορυφαίων καρδιολόγων για τις τελευταίες εξελίξεις στην πρόληψη και αντιμετώπιση των παθήσεων της καρδιάς, καθώς και ιστορική παρουσίαση καρδιολογικών κλινικών! Επίσης οι ασφαλιστικές εταιρείες ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ, EUROLIFE, INTERAMERICAN και NN HELLAS μας ενημερώνουν για τις καλύψεις που παρέχουν στα καρδιαγγειακά νοσήματα. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 41

ΥΠΕΡΤΑΣΗ: Εξέλιξη γνώσεων και αντιλήψεων Ο Άγγλος εφημέριος Stephen Hales ο πρώτος που μέτρησε την πίεση μος συνδετικός κρίκος με τις τρέχουσες απόψεις που αναλύονται διεξοδικά στα κεφάλαια που ακολουθούν. Η υπέρταση άρχισε να γίνεται αντικείμενο μελέτης στα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ οι σύγχρονες αντιλήψεις διαμορφώθηκαν στα μέσα του 20ού αιώνα. Είναι άξιο απορίας ότι δεν έχει υπάρξει μέχρι τον 17ο αιώνα στα ιατρικά κείμενα ειδική αναφορά στην αρτηριακή πίεση, ενώ είναι βέβαιο ότι ήδη από την αρχαιότητα οι άνθρωποι είχαν παρατηρήσει το αίμα να αναπηδά από πληγές στη διάρκεια σφαγής ζώων σε θυσίες, καθώς και σε τραυματισμούς πολεμιστών στις μάχες.

Γράφει ο ΝΙΚΟΣ Β. ΚΑΡΑΤΖΑΣ, MD, DPhil (Oxford), επίτιμος διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής «ΥΓΕΙΑ»

Η ΥΠΈΡΤΑΣΗ ΕΊΝΑΙ ΚΥΡΊΑΡΧΟΣ ΠΑΡΆΓΟΝΤΑΣ κινδύνου καρδιαγγειακών και νεφρικών νοσημάτων και θανάτου, είναι εξαιρετικά συχνή και συνιστά πρωταρχικής σημασίας πρόβλημα δημόσιας υγείας. Η επιτυχής αντιμετώπιση κάθε νοσηρής κατάστασης προϋποθέτει τη διευκρίνιση της αιτίας και του μηχανισμού της. Για την πλήρη κατανόηση της αιτιολογίας της υπέρτασης, μεγάλος αριθμός ερευνητών ανά τον κόσμο ασχολείται εντατικά με τη μελέτη διαφόρων απόψεων της παθογένειάς της. Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να παρουσιάσει μια περιληπτική αναδρομή στη διαχρονική εξέλιξη των γνώσεων και ιδεών σχετικά με την παθογένεια της υπέρτασης μέχρι τη σύγχρονη εποχή, ως ένας χρήσι-

42 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΜΈΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΉΣ ΠΊΕΣΗΣ Ο πρώτος που ενδιαφέρθηκε να μετρήσει την αρτηριακή πίεση, περίπου εκατό χρόνια μετά την ανακάλυψη της κυκλοφορίας του αίματος από τον William Harvey, ήταν ο σπουδαίος Άγγλος ερευνητής Stephen Hales (1677-1761), εφημέριος στην ήσυχη ενορία του χωριού Teddington του Middlesex. O Hales, ο σημαντικότερος ερευνητής της λειτουργίας των οργανισμών, φυτών και ζώων του 18ου αιώνα, είχε απορήσει πώς οι χυμοί των φυτών ανεβαίνουν ενάντια στη βαρύτητα από τις ρίζες στα φύλλα και για τον λόγο αυτόν είχε κάνει πολλά προσεκτικά πειράματα και μετρήσεις σε φυτά. Αντίστοιχες ανησυχίες τον είχαν απασχολήσει και για την κίνηση του αίματος στην κυκλοφορία των ζώων. Γύρω στο 1727 μέτρησε για πρώτη φορά την αρτηριακή πίεση ζώου στον περίβολο του ναού του. Καθήλωσε μία φοράδα και τοποθέτησε ένα ακονισμένο χάλκινο σωληνάκι στην καρωτίδα του ζώου. Είχε συνδέσει το σωληνάκι αυτό με έναν μεγάλο γυάλινο σωλήνα, χρησιμοποιώντας ως εύκαμπτο συνδετικό την τραχεία χήνας. Μέτρησε μέχρι ποιο ύψος ανέβηκε το αίμα μέσα στον γυάλινο σωλήνα που κρατούσε κατακόρυφα ο βοηθός του και ακόμη παρατήρησε το παλμικό ανεβοκατέβασμα της στάθμης του αίματος με τη συστολή της καρδιάς. Προχώρησε, όμως, παραπέρα. Αφαιρώντας αίμα από το ζώο ουγκιά-ουγκιά, παρατήρησε ότι, αφού είχε αφαιρέσει περίπου 15 λίτρα αίμα, η πίεση από 80 πόδια και 3 ίντσες έπεσε στα 2 πόδια και 4 ίντσες! Ο Hales έκανε και πολλές άλλες αξιοθαύμαστες αιμοδυναμικές μετρήσεις σε πολλαπλά πειράματα σε

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης Stephen Hales.

αλόγου από τον Stephen Hales.

ζώα και θεωρείται ο πατέρας της Φυσιολογίας. Ο ίδιος μελετούσε την πίεση της εκροής των χυμών από το σημείο της τομής κλάδων δέντρων. Η πίεση αυτή ήταν τόσο μεγάλη, που θα χρειαζόταν τεράστιου μήκους σωλήνες με νερό για να τη μετρήσει κι έτσι αναγκάστηκε να τους αντικαταστήσει με γυάλινο σωλήνα σε σχήμα ύψιλον με υδράργυρο αντί για νερό. Έτσι εισήγαγε το υδραργυρικό μανόμετρο. Πέρασαν άλλα εκατό χρόνια για να βελτιωθεί το υδραργυρικό αυτό μανόμετρο από τον Γάλλο φοιτητή της Ιατρικής του Παρισιού Jean Leonard Marie Poiseuille (1797-1869) και να γενικευθεί η χρήση του. Το υδραργυρικό μανόμετρο τελειοποίησε ο Γερμανός Carl Ludwig (1816-1895), προσθέτοντας έναν πλωτήρα πάνω στη στήλη του υδραργύρου με μία οριζόντια ακίδα, που μπορούσε να καταγράφει συνεχώς την αρτηριακή πίεση πάνω σε αιθαλωμένο κύλινδρο (1847). Η μέθοδος του Ludwig προϋπέθετε βέβαια την εισαγωγή βελόνας μέσα στην αρτηρία και ήταν κατάλληλη για εργαστήρια Φυσιολογίας, αλλά όχι για την κλινική. Τελικά, το 1896 ο Ιταλός ιατρός από το Τουρίνο Scipione Riva-Rocci (1863-1937) κατάφερε χωρίς τρυπήματα και βελόνες να μετράει την αρτηριακή πίεση, χρησιμοποιώντας έναν φαρδύ αερόσακο σε μορφή περιχειρίδας, που φούσκωνε γύρω από τον βραχίονα μέχρι την εξαφάνιση του σφυγμού της κερκιδικής, οπότε η πίεση του αερόσακου αντιστοιχούσε στη συστολική πίεση στη βραχιόνια αρτηρία. Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, ο νεαρός Ρώσος στρατιωτικός ιατρός από την Πετρούπολη Nikolai Korotkov (1874-1920) περιέγραψε πώς μπορεί να μετρηθεί η συστολική και διαστολική πίεση με την ακρόαση των ήχων της αρτηρίας, αντί για την ψηλάφηση του σφυγμού. Χρειάστηκαν δηλαδή 172 χρόνια, όπως επίσης και

Nikolai Korotkov.

οι επινοήσεις ενός Άγγλου, ενός Γάλλου, ενός Γερμανού, ενός Ιταλού και ενός Ρώσου, για να πάμε από τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης του αλόγου στη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης στον άνθρωπο. Δύο ακόμα ιστορικά βήματα σχετικά με τον προσδιορισμό της αρτηριακής πίεσης αξίζει να αναφερθούν. Το πρώτο είναι η μελέτη και καταγραφή των πηγών σφαλμάτων κατά την εφαρμογή της ακροαστικής μεθόδου, που οδήγησε στην κατασκευή σφυγμομέτρων που επιτρέπουν τον «τυφλό» προσδιορισμό της αρτηριακής πίεσης, όπως αυτό της Σχολής Υγείας του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (Rose box), και τα οποία διευκόλυναν τη συγκρισιμότητα μελετών σε διαφορετικές χώρες, αλλά και την αξιοπιστία κλινικών μελετών. Το δεύτερο σημαντικό βήμα ήταν η παραγωγή συσκευών για τη συνεχή καταγραφή της αρτηριακής πίεσης σε περιπατητικά άτομα, οι οποίες συνέβαλαν δραματικά στις γνώσεις μας για τη συμπεριφορά της αρτηριακής πίεσης σε νορμοτασικά και υπερτασικά άτομα, κάτω από μεγάλη ποικιλία συνθηκών και ερεθισμάτων. Ο τεχνικός Frank Stott, στο τμήμα του Pickering στην Οξφόρδη, κατασκεύασε μικροσκοπική φορητή συσκευή για τη συνεχή ενδοαρτηριακή καταγραφή (μέσω λεπτότατου καθετήρα στη βραχιόνιο αρτηρία) της αρτηριακής πίεσης παλμό ανά παλμό. Με τη χρήση της συσκευής αυτής αποκτήθηκε μία τεράστια ποικιλία γνώσεων για τη συμπεριφορά της αρτηριακής πίεσης (ο γράφων υπήρξε ένα από τα άτομα πάνω στο οποίο δοκιμάστηκε το πρωτότυπο της συσκευής). Σχεδόν ταυτόχρονα, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στον Άγιο Φραγκίσκο, η Dorothy Pertoff με τον Maurice Sokolow και τον τεχνικό Cowan ανέπτυξαν τη μέθοδο της έμμεσης, με περιχειρίδα και ηλεκτρονικό ακουστικό μέτρησης και καταγραφής της αρτηριΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 43

Richard Brigh.

Frederick Mahomed.

ακής πίεσης σε περιπατητικά άτομα, που αποτέλεσε την πρόδρομη συσκευή των σύγχρονων εργαλείων 24ωρης παρακολούθησης. ΝΕΦΡΟΓΕΝΉΣ ΘΕΩΡΊΑ ΤΗΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ Αφετηρία στις αντιλήψεις για την υπέρταση θεωρείται η περιγραφή της θανατηφόρου νεφρικής νόσου από τον ιατρό του Νοσοκομείου Guy’s του Λονδίνου Richard Bright (1789-1855), από τον οποίο πήρε το όνομα Bright’s disease η σημερινή σπειραματονεφρίτιδα. Στη νεκροτομή των ασθενών αυτών βρίσκονταν ρικνωμένοι νεφροί, συχνά σε συνδυασμό με διογκωμένη και υπερτροφική καρδιά. Ο Bright υποστήριξε την άποψη, που έγινε δόγμα, ότι η πρωτογενής πάθηση βρίσκεται στα μικροσκοπικά αγγεία του νεφρού, που στενεύουν και αναγκάζουν την καρδιά να αυξήσει την πίεση –σκληρός σφυγμός– για να σπρώξει το αίμα μέχρι τις τελικές νεφρικές αγγειακές διακλαδώσεις. Η αύξηση δηλαδή της πίεσης είναι απαραίτητη προσαρμογή για τη διατήρηση της ζωής. Έτσι, γεννήθηκε η νεφρογενής αντίληψη για την υπέρταση, που με διάφορες μορφές είναι η κυρίαρχη μέχρι τις μέρες μας. Στη συνέχεια, ο διαπρεπής Γερμανός παθολογοανατόμος Ludwig Traube (18181876) επιβεβαίωσε τα ευρήματα του Bright το 1856 και προώθησε τις αντιλήψεις του για την υπέρταση, εισάγοντας τον όρο essential, δηλαδή απαραίτητη. Είναι όρος που επιζεί και σήμερα με άλλη έννοια, ταυτόσημη με τον όρο ιδιοπαθής. Ωστόσο, η αντίληψη αυτή δεν έμεινε χωρίς αμφισβήτηση και η διάψευση προήλθε πάλι από το Νοσοκομείο Guy’s του Λονδίνου. Το 1872, ο Sir William Gull και ο Henry Sutton περιγράφουν ασθενείς με σκληρό σφυγμό, που στη νεκροψία βρίσκεται να παρουσι-

44 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Franz Volhard.

άζουν καρδιακή διόγκωση χωρίς βαλβιδικές βλάβες ή νεφρική νόσο, και υποστηρίζουν ότι στην υπέρταση, νεφρική και καρδιακή νόσος αποτελούν συνέπειες κοινού αιτίου. Δύο χρόνια αργότερα, ένας νεαρός επιμελητής του Νοσοκομείου Guy’s, ο οξυδερκής Frederick Mahomed (1846-1884), επιβεβαιώνει την άποψη αυτήν, συγκεντρώνοντας περιπτώσεις υπέρτασης χωρίς λευκωματουρία και υποθέτει ότι η υπέρταση συνεπάγεται γενικευμένη αρτηριοπάθεια, που μπορεί να οφείλεται σε κάποια τοξική ουσία. Ένα τεράστιο βήμα προόδου προς την κατεύθυνση της επιβεβαίωσης ότι κάποια ουσία που κυκλοφορεί στο αίμα, πιθανώς νεφρικής προέλευσης, είναι υπεύθυνη για την υπέρταση, έγινε στο τέλος του 19ου αιώνα. Ο Φινλανδός καθηγητής Robert Tigerstedt και ο συνεργάτης του Per Bergmann στο Ινστιτούτο Karolinska της Στοκχόλμης το 1898 ανακαλύπτουν ότι εκχυλίσματα νεφρικού φλοιού κονίκλου, όταν ενεθούν ενδοφλεβίως, προκαλούν σταθερή αύξηση της αρτηριακής πίεσης και ότι το αίμα της νεφρικής φλέβας, όταν ενεθεί σε άλλο ζώο, προκαλεί μικρή αύξηση της πίεσης. Την αγγειοσυσπαστική ουσία που θεώρησαν ότι προφανώς περιέχεται στα νεφρικά εκχυλίσματα ονόμασαν «ρενίνη». Η αρχή του 20ού αιώνα, με την εισαγωγή του σφυγμομέτρου, ήταν ο κρίσιμος σταθμός στην εξέλιξη των αντιλήψεων των ιατρών για την υπέρταση. Μέχρι τότε, υπέρταση σήμαινε σκληρός σφυγμός, σε συνδυασμό με υπερτροφία της καρδιάς, που συνήθως διαπιστωνόταν μετά τον θάνατο. Με τη σφυγμομετρική μέθοδο, η αρτηριακή πίεση μπορούσε εύκολα να μετρηθεί σε ασθενείς και έτσι ξεκίνησε η μελέτη της φυσικής ιστορίας της υπέρτασης. Πρωταγωνιστής της περιόδου αυτής είναι ένας λι-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Sir William Gull.

Theodore Janeway.

γότερο γνωστός, αλλά με σημαντική προσφορά, ο Νεοϋορκέζος ιατρός Theodore Janeway (1872-1917), ο οποίος, έχοντας κληρονομήσει το ιατρείο με τους ασθενείς του γιατρού πατέρα του, παρακολούθησε 7.872 ασθενείς, από το 1903 μέχρι το 1912, και όπως ανέφερε: «…Ούτε οι κλινικές μελέτες σχεδόν ενός αιώνα, ούτε πειραματικές έρευνες σχεδόν μισού αιώνα επέτυχαν να διαφωτίσουν την πραγματική αιτία της υπέρτασης». Ο Janeway κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πλέον σημαντικές εκδηλώσεις της υψηλής αρτηριακής πίεσης είναι κυκλοφορικές και όχι νεφρικές και ότι η νόσος που αποτελεί τη βάση της υψηλής αρτηριακής πίεσης είναι κατεξοχήν νόσος του κυκλοφορικού συστήματος και ορίζεται καλύτερα ως υπερτασική καρδιαγγειακή νόσος. Σχεδόν ταυτόχρονα, το 1914, ο Γερμανός Franz Volhard (1872-1950), σε συνεργασία με τον παθολογοανατόμο Theodor Fahr ανέπτυξαν τις απόψεις τους για τη σχέση υπέρτασης και νεφρών. Ο Volhard ξεχωρίζει την «ωχρά» υπέρταση με χαρακτηριστικό το γενικευμένο αγγειόσπασμα, νεφρική συμμετοχή και ραγδαία κακή εξέλιξη (κακοήθης υπέρταση), προφανώς ως αποτέλεσμα κυκλοφορούσης αγγειοσυσπαστικής ουσίας, και την «ερυθρά» υπέρταση, με τον ασθενή να μοιάζει γερός και υγιής, χωρίς νεφρική βλάβη (καλοήθης υπέρταση), αλλά να προσβάλλεται μετά από χρόνια από εγκεφαλικό ή καρδιακό επεισόδιο. Αργότερα παρατήρησε ότι υπερτασικοί ασθενείς μπορεί να αναπτύξουν αμφιβληστροειδοπάθεια πριν παρουσιάσουν νεφρική βλάβη και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει «ουραμική» και «μη ουραιμική» υπέρταση. Πολλοί μαθητές του ασχολήθηκαν με πειράματα σε ζώα, αναζητώντας αγγειοδραστικές ουσίες σε εκχυλίσματα νεφρών και μελέτησαν τις συνέπειες της

Harry Goldblatt.

πρόκλησης νεφρικής ισχαιμίας. Οριστική απόδειξη για το ότι ο ισχαιμικός νεφρός παράγει αγγειοσυσπαστική ουσία προήλθε από τα κλασικά πειράματα του Αμερικανού Harry Goldblatt (18911977). O Goldblatt, στην προσπάθειά του να συνδέσει την υπέρταση με νεφρική βλάβη, θεώρησε ως πιο πιθανό μηχανισμό την ισχαιμία. Σχεδίασε ένα ρυθμιζόμενο ασημένιο σφιγκτήρα για τη νεφρική αρτηρία του σκύλου, που δεν προκαλούσε άλλη παρεμβολή. Μελέτησε τη μεταβολή της πίεσης όταν προκαλούσε ισχαιμία στον έναν νεφρό, με ή χωρίς αφαίρεση του άλλου, και όταν προκαλούσε ισχαιμία και στους δύο νεφρούς. Επίσης, μελέτησε στα παραπάνω μοντέλα τις συνέπειες της αφαίρεσης των επινεφριδίων και της φόρτισης με αλάτι. Τα πειράματα του Goldblatt, που επιβεβαιώθηκαν και από άλλους, όχι μόνο αποτέλεσαν το μοντέλο της νεφροαγγειακής υπέρτασης, αλλά οδήγησαν και στη θεωρία ότι η αρχική ανωμαλία στην ιδιοπαθή υπέρταση είναι κάποια υποκλινική μικροαγγειακή νεφρική νόσος. Την άποψη αυτή προωθεί στις μέρες μας ο Johnson και οι συνεργάτες του. ΘΕΩΡΊΑ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΊΑΣ ΌΓΚΟΥ ΥΓΡΏΝ Μια σημαντική άποψη για τη ρύθμιση της πίεσης και τον μηχανισμό της υπέρτασης προώθησε ο Αμερικανός φυσιολόγος Arthur Guyton (1919-2003), ο οποίος έδειξε ότι στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης κυριαρχεί η σχέση του όγκου των υγρών του σώματος με τη νεφρική λειτουργία. Κάθε φορά που αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, αυξάνεται η διούρηση (pressure dieresis). Επομένως, οποιαδήποτε κι αν είναι η αιτία της υπέρτασης, συνεπάγεται μείωση της σχέσης νεφρικής απέκκρισης και πρόσληψης νερού και αλαΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 45

τιού, δηλαδή μείωση της ευαισθησίας των νεφρών στη διουρητική επίδραση της αυξημένης αρτηριακής πίεσης. Η μειωμένη αυτή νεφρική ευαισθησία μπορεί να είναι ενδογενής ή και δευτεροπαθής από την επίδραση νευρικών ρυθμίσεων ή ουσιών, όπως η αλδοστερόνη και άλλα. Η ενδογενής μείωση της ευαισθησίας μπορεί να εξηγήσει την «αλατοευαισθησία» ορισμένης κατηγορίας υπερτασικών. Ο Guyton επίσης προσδιόρισε ότι η σχέση όγκου υγρών με τη νεφρική απέκκριση είναι ο βραδύς μηχανισμός ελέγχου της αρτηριακής πίεσης που κυριαρχεί μακροπρόθεσμα. Άμεσοι ρυθμιστές της πίεσης που ανταποκρίνονται μέσα σε δευτερόλεπτα είναι το κεντρικό νευρικό σύστημα, τα αντανακλαστικά μέσω των τασεοϋποδοχέων και οι κατεχολαμίνες, ενώ το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης απαιτεί λίγα λεπτά για να ενεργοποιηθεί. Μια σύγχρονη ένδειξη του ρυθμιστικού ρόλου της αποβολής νατρίου από το νεφρό στην παθογένεια της υπέρτασης αποτελούν τα σπάνια κληρονομικά υπερτασικά και υποτασικά σύνδρομα. Σήμερα, έχουν ανακαλυφθεί 10 γονίδια, των οποίων μεταλλάξεις είναι υπεύθυνες για μονογονιδιακά σύνδρομα υπέρτασης και άλλα 9 για σύνδρομα υπότασης. Όλα αυτά τα γονίδια αφορούν λειτουργίες των νεφρικών επιθηλιακών κυττάρων, που σχετίζονται με τη νεφρική επαναρρόφηση νατρίου. ΑΝΑΚΆΛΥΨΗ ΤΗΣ ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΊΝΗΣ Πίσω στη δεκαετία του 1930, η ύπαρξη της ρενίνης των Tigersteft και Bergmann, που σχεδόν είχε ξεχαστεί, επιβεβαιώθηκε το 1938 από τρεις ανεξάρτητες ομάδες. Το γιγαντιαίο, όμως, βήμα στη διερεύνηση της παθογένειας της υπέρτασης έγινε το 1939 ταυτόχρονα στη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, το έτος που στην Ευρώπη ξεκινούσε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Irvine Page και ο χημικός συνεργάτης του Oscar Helmer, στην Ινδιανάπολη, καθώς και ο Eduardo BraunMenendez και οι συνεργάτες του στο Μπουένος Άιρες, ανακάλυψαν το ίδιο προϊόν που οι πρώτοι ονόμασαν angiotonin και οι δεύτεροι hypertensin. Στην προσπάθειά τους να απομονώσουν τη ρενίνη, διαπίστωναν ότι όσο καθαρότερα παρασκευάσματα πετύχαιναν τόσο ασθενέστερη ήταν η υπερτασική δράση και ότι η ρενίνη δεν έχει η ίδια υπερτασική δράση, αλλά είναι ένα ένζυμο που δρα σε μια σφαιρίνη που φυσιολογικά υπάρχει στο πλάσμα και παράγει το αγγειοσυσπαστικό προϊόν. Σε μία ασυνήθιστη συναινετική ενέργεια, οι δύο πρωτεργάτες της ανακάλυψης συμφώνησαν να συγχωνεύσουν τα δύο ονόματα της ουσίας που ανακάλυψαν σε ένα, και έτσι το 1948 από τους όρους angiotonin και hpertensin προέκυψε η angiotensin.

46 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Irvine Page.

Η τεράστια σημασία της ανακάλυψης αυτής φάνηκε από την έκρηξη μελετών και εφαρμογών σχετικά με το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης, που συνεχίζεται κλιμακούμενη στις μέρες μας και έχει επεκταθεί πέρα από την υπέρταση. ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΌ ΣΎΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΥΠΈΡΤΑΣΗ Κορυφαίοι φυσιολόγοι στα μέσα του 19ου αιώνα απέδειξαν τη σχέση του συμπαθητικού συστήματος με την αγγειοκίνηση. Το 1851, ο Claude Bernard (1813-1878) έδειξε ότι η διατομή των συμπαθητικών νεύρων του αυτιού του κουνελιού προκαλεί θερμότητα, ορατή διαστολή των αγγείων και ανάδειξη νέων αγγείων, μη ορατών προ της διατομής. Το 1852, ο Brown Séquard (1817-1894) έδειξε ότι ο γαλβανισμός (συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα) στο άνω τμήμα του συμπαθητικού στελέχους του αυχένα προκαλεί διαστολή στο πρόσωπο και τα αυτιά της πλευράς που ερεθίζεται και στη συνέχεια τα αγγεία προοδευτικά συσπώνται. Όταν η ηλεκτρική διέγερση (γαλβανισμός) διακοπτόταν, η διαστολή επανερχόταν. Οι δύο αυτοί διάσημοι Γάλλοι φυσιολόγοι τεκμηρίωσαν ότι η διατομή των συμπαθητικών νεύρων οδηγεί σε αγγειοδιαστολή και η διέγερση σε αγγειοσύσπαση. Η νευρογενής θεωρία της υπέρτασης στηρίχθηκε και σε άλλες κλινικές ενδείξεις, όπως η αυξημένη καρδιακή συχνότητα των υπερτασικών, η ευμεταβλητότητα της αρτηριακής πίεσης, αλλά και η υπέρταση που παρατηρείται στην αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση σε ασθενείς και σε πειραματόζωα. Έτσι, το 1913, ο Γάλλος χειρουργός René Leriche δοκίμασε τη διατομή των συμπαθητικών νεύρων, για να βελτιώσει την αιμάτωση των άκρων, μία εγχείρηση που γινόταν μέχρι τη δεκαετία του 1950. Με αυτόν

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ αντιστάσεων, δηλαδή η μείωση εύρους των αρτηριδίων και μικρών αρτηριών, αναπτύχθηκε η αγγειοτονική θεωρία της υπέρτασης. Η υπερτονία αυτή, εκτός από νευρογενής (υπερτονία συμπαθητικού), θα μπορούσε να είναι πρωτογενώς αγγειογενής υπερτονία, δηλαδή για κάποιον λόγο, πιθανώς γενετικό, τα αγγεία να είναι υπερευαίσθητα στα αγγειοσυσταλτικά ερεθίσματα. Ο Σουηδός Folkow πολύ αργότερα απέδειξε ότι η παρατεταμένη υπερτονία οδηγεί σε αγγειακή αναδιαμόρφωση, με υπερτροφία του μυϊκού χιτώνα. Με την αναγνώριση του σημαντικού ρόλου του ενδοθηλίου στην αρτηριακή αγγειονίνηση, η αντίληψη αυτή απέκτησε νέα διάσταση.

Arthur Guyton.

τον τρόπο ο δρόμος στρώθηκε για να δοκιμαστεί η διατομή των συμπαθητικών αλύσων για τη θεραπεία της υπέρτασης. Στη Mayo Clinic, οι Leonard Rowntree και Alfred Adson αποφάσισαν να δοκιμάσουν αυτήν την εγχείρηση σε υπερτασικά άτομα. Με την εγχείρηση η πίεση μειώνεται χωρίς μεταβολή στην ποσότητα ή στη σύνθεση των ούρων. Η εγχείρηση αυτή επεκτάθηκε από άλλους στην Αμερική και την Ευρώπη, αλλά τελικά αποδείχθηκε ότι τα αποτελέσματα δεν είχαν διάρκεια. Έδωσαν όμως αφορμή για να παραχθούν φάρμακα που εμποδίζουν τη διαβίβαση της συμπαθητικής διέγερσης με τον αποκλεισμό των συμπαθητικών γαγγλίων. Τα φάρμακα αυτά ήταν τα πρώτα που δοκιμάστηκαν στην υπέρταση και με τη χρήση τους αποδείχθηκε ότι οι εκδηλώσεις της κακοήθους υπέρτασης μπορούσαν να βελτιωθούν. Οι παρενέργειες των γαγγλιοπληγικών φαρμάκων ήταν σοβαρές και αποδεκτές μόνο στην πολύ βαριά υπέρταση. Η επεμβατική απονεύρωση για τη θεραπεία της υπέρτασης επανήλθε πρόσφατα, με τη μέθοδο της καταστροφής των συμπαθητικών νεύρων που περιβάλλουν τη νεφρική αρτηρία με ενέργεια (μικροκύματα), που διοχετεύεται με ηλεκτρόδια από το εσωτερικό της αρτηρίας. ΑΓΓΕΙΟΤΟΝΙΚΉ ΘΕΩΡΊΑ ΤΗΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΑΚΉ ΑΝΑΔΙΑΜΌΡΦΩΣΗ Καθώς είχε αποδειχθεί ότι η κυρίαρχη ανωμαλία στην ιδιοπαθή υπέρταση είναι η αύξηση των περιφερικών

ΠΟΙΑ ΕΊΝΑΙ Η ΦΎΣΗ ΤΗΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ; Ολοκληρωμένη αντίληψη για την υπέρταση διαμορφώθηκε στο δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα, πάνω σε δεδομένα επιδημιολογικών μελετών. Μέχρι τότε, η υπέρταση αντιμετωπιζόταν ως ειδική νόσος, της οποίας η αιτία αναζητούταν σε διαφόρους μηχανισμούς αγγειακούς, νευρικούς, νεφρικούς, ενδοκρινικούς και σε αίτια διατροφικά, ψυχολογικά και άλλα. Εξίσου ισχυρή φαινόταν η πιθανότητα της κληρονομούμενης ανωμαλίας, μέσω κάποιου επικρατούντος γονιδίου. Απογραφικές μελέτες έγιναν κυρίως τη δεκαετία του 1950, σε μεγάλες ομάδες πληθυσμού, με σκοπό τον καθορισμό της κατανομής των τιμών της αρτηριακής πίεσης ανά φύλο και ηλικία. Καθοριστική ήταν η μελέτη στον πληθυσμό της Νότιας Ουαλίας και συγκεκριμένα στις κοιλάδες Rhonda και Glamorgan, από τους Miall και Chinn. Τα δεδομένα από τις μελέτες αυτές οδήγησαν τον George Pickering (1904-1980) στο συμπέρασμα ότι η υπέρταση δεν αποτελεί ξεχωριστή νοσολογική οντότητα, αλλά το πάνω μέρος μιας συνεχούς ορμονικής κατανομής της αρτηριακής πίεσης, χωρίς την ύπαρξη φυσικής οριοθέτησης μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού. Η ιστορική διαμάχη Platt-Pickering αφορούσε ακριβώς αυτήν την παρατήρηση, καθώς ο Platt θεωρούσε ότι η υπέρταση οφειλόταν σε μονογονική κατά Mendel ανωμαλία και επομένως η καμπύλη κατανομής της αρτηριακής πίεσης είχε διπλή μορφολογία, με τους νορμοτασικούς και τους υπερτασικούς να διαμορφώνουν δίμορφη καμπύλη. Ωστόσο, τα δεδομένα δεν επιβεβαίωναν την άποψη του Plat και η άποψη Pickering επικράτησε οριστικά. Ο Pickering υποστήριξε τη νέα ιδέα σχετικά με τη φύση της ιδιοπαθούς υπέρτασης. Ότι δηλαδή δεν ισχύει η παλαιά ιδέα πως ένα μοναδικό και ειδικό ελάττωμα διαχωρίζει αυτούς που πάσχουν από αυτούς που δεν πάσχουν από υπέρταση, αλλά η ιδιοπαθής υπέρταση αποτελεί μία ποσοτική παρέκκλιση από το φυσιολογικό. Η νόσος αφορά στην αύξηση της αρτηριακής ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 47

πίεσης χωρίς ειδική αιτία και οι επιβλαβείς συνέπειες οφείλονται στην αύξηση αυτή. Η διαφορά αυτών που την έχουν και αυτών που δεν την έχουν, είναι διαφορά βαθμού και όχι είδους. Η διαφορά είναι ποσοτική και όχι ποιοτική. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν διαπιστώνεται άλλη ανωμαλία, εκτός από την αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Τα επιδημιολογικά δεδομένα που διαμόρφωσαν τις αντιλήψεις του Pickering ήταν τα εξής: Η κατανομή της αρτηριακής πίεσης στον πληθυσμό είναι κωδωνοειδής. Η συνολική πίεση αυξάνεται με την ηλικία (όχι τόσο η διαστολική). Δεν υπάρχει όριο, πάνω από το οποίο η αύξηση της πίεσης είναι επιβλαβής, αλλά ο κίνδυνος συνεπειών είναι συνεχής για όλα τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης. Όσο μεγαλύτερη η πίεση τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος και επομένως μεγαλύτερη η ανάγκη θεραπείας. Αξιοποίησε επίσης τα δεδομένα που έδειξαν ότι ο ρυθμός της αύξησης της πίεσης με την ηλικία δεν είναι ο ίδιος για κάθε πληθυσμό και, τέλος, ότι υπάρχει ομοιότητα στην πίεση συγγενών πρώτου βαθμού και στα μονωογενή δίδυμα αδέλφια, αλλά όχι στα υιοθετημένα! Συμπέρανε, επίσης, ότι η υπέρταση είναι αποτέλεσμα μιας κληρονομούμενης πολυγονιδιακής και πολυπαραγοντικής ποσοτικής προδιάθεσης, με τη συμβολή περιβαλλοντικών παραγόντων που αλληλεπιδρούν και τείνουν σε αύξηση της πίεσης με την ηλικία. Ταυτόχρονα σχεδόν, το 1963, ο μεγάλος Αμερικανός μελετητής της υπέρτασης, ο Irvine Page (1901-1991), με βάση πλέον τις παθοφυσιολογικές γνώσεις που είχαν αθροιστεί από τις μέχρι τότε μελέτες, διατύπωσε τη θεωρία του μωσαϊκού (mosaic concept). Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η πίεση είναι το μετρητό τελικό αποτέλεσμα μιας εξαιρετικά περίπλοκης σειράς παραγόντων,

οι οποίοι ελέγχουν τις αγγειακές διαστάσεις και αντιδραστικότητα, τον ενδοαγγειακό και εξωαγγειακό όγκο υγρών και την καρδιακή παροχή. Οι παράγοντες αυτοί δεν είναι ανεξάρτητοι, αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα τη μεταβολή της πίεσης. Οι δύο αυτές αλληλοσυμπληρούμενες απόψεις του Pickering και Page διαμόρφωσαν τις σύγχρονες αντιλήψεις για την υπέρταση, που ισχύουν μέχρι σήμερα. Στο μεταξύ, έχει ενταθεί η έρευνα αναζήτησης βιολογικών παραγόντων που συμμετέχουν στην παθογένεια της υπέρτασης με εντυπωσιακά αποτελέσματα, τα οποία έχουν εμπλουτίσει το μωσαϊκό των γνώσεων. Έχουν επίσης εντατικά αναζητηθεί γενετικοί δείκτες ειδικής προδιάθεσης. Οι γνώσεις αυτές αναπτύσσονται αναλυτικά στα επόμενα κεφάλαια. Ωστόσο, η πλήρης κατανόηση της αιτιολογίας της υπέρτασης συνεχίζει να μας διαφεύγει εξαιτίας της πολυ-ποικιλότητας των παραγόντων που ενέχονται. Η δε κληρονομική προδιάθεση που ευνοεί την ανάπτυξη της υπέρτασης είναι πολυγονική, ποσοτική και πολυπαραγοντική, που αλληλεπιδρά με περιβαλλοντικούς και άλλους επίκτητους παράγοντες. Με άλλα λόγια, οι διεργασίες που ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση σε κανονικό επίπεδο αφορούν στις σχέσεις μεγάλης ποικιλίας μοριακών, γενετικών και βιοχημικών παραγόντων, εξαιρετικά καλά συντονισμένων, ενώ η υπέρταση μπορεί να είναι το αποτέλεσμα πολλών μικρών σφαλμάτων του συστήματος ρύθμισης, γι’ αυτό και είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστούν. ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο «ΥΠΕΡΤΑΣΗ – ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ» του Νίκου Β. Καρατζά, εκδόσεις: Mendor Editions S.A. ▪

ΝΊΚΟΣ Β. ΚΑΡΑΤΖΆΣ Ο καρδιολόγος Νίκος Β. Καρατζάς γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, αρχικά πήρε ειδικότητα Παθολογίας και στη συνέχεια Καρδιολογίας σε νοσοκομεία της Μεγάλης Βρετανίας. Έγινε οργανικό μέλος του ακαδημαϊκού προσωπικού της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Οξφόρδης και συγχρόνως φοίτησε στο Κολέγιο Linacre για την απόκτηση του διπλώματος Doctor of Philosophy. Στη συνέχεια εργάστηκε ως επίκουρος καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στον Άγιο Φραγκίσκο και αναπληρωτής προϊστάμενος του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου εκεί. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα έγινε υφηγητής και υπηρέτησε ως υπεύθυνος καρδιολόγος στην Πανεπιστημιακή Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική του Λαϊκού Νοσοκομείου. Ίδρυσε και οργάνωσε το πρώτο και για πολλά χρόνια το μοναδικό στην Ελλάδα Κέντρο Υπέρτασης, καθώς και το Ερευνητικό Καρδιολογικό Εργαστήριο, όπου πολλοί νέοι γιατροί εργάστηκαν για διδακτορικό δίπλωμα. Έγινε στη συνέχεια διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής στο Λαϊκό Νοσοκομείο και μετά την αποχώρησή του από τον δημόσιο τομέα εργάστηκε στο Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ», όπου ήταν διευθυντής του Τμήματος Υπέρτασης και της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής.

48 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΤΟΎΤΟΥΖΑΣ

Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, υπεύθυνος Ιατρείου Δομικών Καρδιοπαθειών & Καρδιο-ογκολογίας Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.

Η ΕΠΙΣΤΉΜΗ ΚΑΤΑΓΡΆΦΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΉ ΠΡΌΟΔΟ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΏΝ ΠΑΘΉΣΕΩΝ Τα νεότερα δεδομένα από το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Καρδιολογίας

Συνέντευξη στην ΑΝΘΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

Η ΠΡΌΛΗΨΗ, ΟΙ ΝΈΕΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΈΣ ΤΕΧΝΙΚΈΣ και τα καινοτόμα φάρμακα είναι η ασπίδα των επιστημόνων ως προς την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Όπως μας εξηγεί ο καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και υπεύθυνος του Ιατρείου Δομικών Καρδιοπαθειών και Καρδιο-ογκολογίας της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Κωνσταντίνος Τούτουζας, είναι σημαντικές οι αλλαγές στην καθημερινή καρδιολογική πρακτική.

50 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

— Κύριε Τούτουζα, ξεκινώντας να μας πείτε τι σημαίνει για την ελληνική καρδιολογική κοινότητα η εκλογή ενός Έλληνα καρδιολόγου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC); Η εκλογή ενός Έλληνα καρδιολόγου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική τιμή και για τη χώρα μας. Πρόκειται για αναγνώριση της επιστημονικής ποιότητας, της ερευνητικής δραστηριότητας και της διεθνούς παρουσίας της ελληνικής Καρδιολογίας. Παράλληλα, η συμμετοχή στη διοίκηση της ESC δίνει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να έχει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών στρατηγικών για την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Επιτρέπει, επίσης, την ενίσχυση της συνεργασίας με κορυφαία ευρωπαϊκά κέντρα, την προώθηση ερευνητικών πρωτοβουλιών και την ευκολότερη πρόσβαση των νέων Ελλήνων καρδιολόγων σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα. — Ποια είναι τα νεότερα δεδομένα που μας έρχο-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Ο κ. Κωνσταντίνος Τούτουζας.

νται από το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Καρδιολογίας για την αντιμετώπιση (θεραπευτικών και χειρουργικών μέσων) των καρδιακών παθήσεων; Από το φετινό Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Καρδιολογίας στο Μόναχο ξεχωρίζουν σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή καρδιολογική πρακτική. Στις νέες οδηγίες για την καρδιακή ανεπάρκεια απλοποιείται η ταξινόμηση με βάση το κλάσμα εξώθησης, με όριο το 50%, μειωμένο κλάσμα εξώθησης κάτω από αυτό το ποσοστό και διατηρημένο κλάσμα εξώθησης από 50% και

πάνω, ενώ δίνεται ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και στην έγκαιρη αναγνώριση της νόσου, ήδη από τα στάδια πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων. Στο ίδιο πλαίσιο, για πρώτη φορά δημοσιεύθηκαν ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες της ESC για την καρδιαγγειακή και τη χρόνια νεφρική νόσο, αναδεικνύοντας τη στενή αλληλεπίδραση καρδιάς και νεφρών και τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης της νεφρικής δυσλειτουργίας στους καρΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 51

διολογικούς ασθενείς. Παράλληλα, διευρύνονται οι θεραπευτικές και επεμβατικές επιλογές, με νεότερα δεδομένα για τη φαρμακευτική θεραπεία, τις διαδερμικές παρεμβάσεις στις βαλβιδοπάθειες και την υποστήριξη ασθενών με προχωρημένη καρδιακή ανεπάρκεια. Παρουσιάστηκε, επίσης, ο 5ος Οικουμενικός Ορισμός του Εμφράγματος του Μυοκαρδίου, με επικαιροποιημένη ταξινόμηση των εμφραγμάτων και μεγαλύτερη έμφαση στη χρήση ορίων τροπονίνης αναλόγως φύλου, με στόχο την ακριβέστερη διάγνωση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, τέλος, στην καρδιακή αποκατάσταση, με τις πρώτες ειδικές οδηγίες της ESC, που αναδεικνύουν την οργανωμένη άσκηση, την εκπαίδευση, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και τη μακροχρόνια αλλαγή του τρόπου ζωής ως αναπόσπαστα στοιχεία της σύγχρονης καρδιολογικής φροντίδας. Συνολικά, το μήνυμα του συνεδρίου είναι σαφές: περισσότερη πρόληψη, πιο έγκαιρη διάγνωση και πιο εξατομικευμένη θεραπεία, με στόχο καλύτερα και πιο μακροχρόνια αποτελέσματα για τον ασθενή. Τέλος, ιδιαίτερη σημαντική ήταν η παρουσίαση της ελληνικής πολυκεντρικής προοπτικής μελέτης COMPASSARTeCAT, σε συνεδρία Late-Breaking Clinical Science του ESC Congress 2026. Στη μελέτη συμμετείχαν 1.064 ασθενείς με ενεργό καρκίνο και τα αρτηριακά θρομβωτικά επεισόδια έφθασαν το 7,7% στον έναν χρόνο. Ως ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες αναδείχθηκαν η μεγαλύτερη ηλικία, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η επιβαρυμένη γενική κατάσταση, η λήψη αντιαιμοπεταλιακής αγωγής και ερυθροποιητίνης, καθώς και η αντιαγγειογενετική θεραπεία, υπογραμμίζοντας την ανάγκη έγκαιρης αναγνώρισης και στενότερης καρδιολογικής παρακολούθησης των ασθενών υψηλού κινδύνου. — Οι προκλήσεις και οι εξελίξεις στην Καρδιολογία είναι πολλές. Ειδικότερα, όμως, στον τομέα της καρδιακής αποκατάστασης για τους ήδη νοσούντες πού βρισκόμαστε; Η καρδιακή αποκατάσταση αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης καρδιολογικής φροντίδας. Δεν αφορά μόνο τη φυσική αποκατάσταση μετά από ένα έμφραγμα ή μια επέμβαση, αλλά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που στοχεύει στη βελτίωση της συνολικής υγείας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς. Τα σύγχρονα προγράμματα περιλαμβάνουν: εξατομικευμένη άσκηση υπό ιατρική παρακολούθηση, εκπαίδευση για την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, έλεγχο παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή πίεση, χολη-

52 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

στερόλη, σακχαρώδης διαβήτης), διακοπή καπνίσματος, διατροφική υποστήριξη, ψυχολογική υποστήριξη και αντιμετώπιση άγχους ή κατάθλιψης, ενίσχυση της συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή. Οι διεθνείς μελέτες έχουν δείξει ότι η συμμετοχή σε οργανωμένα προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης μπορεί να μειώσει σημαντικά τις επανεισαγωγές στο νοσοκομείο, να περιορίσει τον κίνδυνο νέων καρδιαγγειακών συμβαμάτων και να μειώσει τη συνολική θνησιμότητα. Παρά τη σαφή επιστημονική τεκμηρίωση, η συμμετοχή των ασθενών παραμένει χαμηλή διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα. Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα δεν είναι πλέον να αποδείξουμε την αξία της καρδιακής αποκατάστασης, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι περισσότεροι ασθενείς θα έχουν πρόσβαση σε αυτήν. — Υπάρχουν ειδικά κέντρα αποκατάστασης στην Ελλάδα; Υπάρχουν οργανωμένα κέντρα και μονάδες καρδιακής αποκατάστασης κυρίως στον ιδιωτικό τομέα, επομένως χρειάζεται να αναπτυχθούν περισσότερα, ιδίως στο ΕΣΥ, για να καλυφθούν οι πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού. Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται και προγράμματα τηλε-αποκατάστασης (tele-rehabilitation), τα οποία επιτρέπουν την εξ αποστάσεως παρακολούθηση της άσκησης και της πορείας των ασθενών. Η εμπειρία της πανδημίας επιτάχυνε σημαντικά αυτήν την εξέλιξη και αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για το μέλλον. — Ποιες ειδικότητες εμπλέκονται στον τομέα της Αποκατάστασης; Η καρδιακή αποκατάσταση είναι κατεξοχήν διεπιστημονική. Στην ομάδα συμμετέχουν καρδιολόγοι, φυσίατροι, νοσηλευτές εξειδικευμένοι στην Καρδιολογία, φυσικοθεραπευτές, εργοφυσιολόγοι ή επιστήμονες άσκησης, διαιτολόγοι-διατροφολόγοι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί όπου απαιτείται, καθώς και οι θεράποντες ιατροί άλλων ειδικοτήτων όταν υπάρχουν συνοδά νοσήματα. Η επιτυχία της αποκατάστασης βασίζεται στη συνεργασία όλων αυτών των επαγγελματιών, με επίκεντρο τον ασθενή. — Κύριε καθηγητά, έχουμε τελευταία στοιχεία αναφορικά με τις καρδιακές παθήσεις στην Ελλάδα; Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν το σημαντικότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας στη χώρα μας. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου παραμένουν:

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ η αρτηριακή υπέρταση, η υπερχοληστερολαιμία, ο σακχαρώδης διαβήτης, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, η ανθυγιεινή διατροφή. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση της παχυσαρκίας και του διαβήτη, ενώ η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει επίσης τον συνολικό αριθμό των ατόμων με καρδιαγγειακές παθήσεις. Επίσης, τα τελευταία χρόνια σημαντικός αναδεικνύεται ο παράγοντας της μόλυνσης του περιβάλλοντος και των υψηλών θερμοκρασιών. Από την άλλη πλευρά, η πρόοδος στις επεμβατικές τεχνικές, στα νέα φάρμακα και στην καλύτερη πρόληψη έχει βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση των ασθενών. — Υπάρχει μείωση ή αύξηση περιστατικών; Η εικόνα είναι σύνθετη. Η συχνότητα εμφάνισης ορισμένων οξέων καρδιακών επεισοδίων έχει σταθεροποιηθεί ή παρουσιάζει μικρές μειώσεις σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες, κυρίως λόγω της καλύτερης πρόληψης και αντιμετώπισης των παραγόντων κινδύνου. Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που ζουν με καρδιαγγειακή νόσο αυξάνεται, επειδή ο πληθυσμός γερνά, περισσότεροι ασθενείς επιβιώνουν μετά από έμφραγμα ή καρδιακή ανεπάρκεια και, επίσης, αυξάνονται η παχυσαρκία και ο διαβήτης. Επομένως, το βάρος της νόσου για τα συστήματα υγείας παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. — Επίσης, υπάρχει αύξηση καρδιοπαθειών σε πιο νεαρές ηλικίες; Παρατηρείται μια ανησυχητική τάση εμφάνισης παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου σε ολοένα νεότερες ηλικίες. Η αύξηση της παιδικής και νεανικής παχυσαρκίας, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η κακή διατροφή, το κάπνισμα, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, το χρό-

νιο στρες και ο σακχαρώδης διαβήτης οδηγούν στην εμφάνιση υπέρτασης, δυσλιπιδαιμίας και στεφανιαίας νόσου νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι εμφανίζουν συχνότερα εμφράγματα από τους ηλικιωμένους. Σημαίνει, όμως, ότι οι παράγοντες κινδύνου εγκαθίστανται πολύ νωρίτερα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου κατά τις επόμενες δεκαετίες της ζωής τους. Η πρόληψη πρέπει επομένως να ξεκινά ήδη από την παιδική και εφηβική ηλικία. — Κλείνοντας, κύριε Τούτουζα, εξακολουθούν τα καρδιαγγειακά να αποτελούν τη Νο 1 αιτία θανάτου; Ναι. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη. Παρά τις σημαντικές θεραπευτικές εξελίξεις, ευθύνονται για περίπου έναν στους τρεις έως τέσσερις θανάτους, ανάλογα με τη χώρα και την ηλικιακή ομάδα. Η στεφανιαία νόσος και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο παραμένουν οι κυριότερες αιτίες καρδιαγγειακής θνησιμότητας. Το θετικό μήνυμα είναι ότι μεγάλο ποσοστό των καρδιαγγειακών νοσημάτων μπορεί να προληφθεί. Υπολογίζεται ότι έως και το 80% των πρόωρων καρδιαγγειακών επεισοδίων σχετίζεται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, ο διαβήτης, η παχυσαρκία, η έλλειψη άσκησης και η ανθυγιεινή διατροφή. Η μεγαλύτερη πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι να μεταφέρουμε το βάρος από τη θεραπεία στην πρόληψη, επενδύοντας στην ενημέρωση του πληθυσμού, στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στην έγκαιρη διάγνωση και στην καθολική πρόσβαση σε αποτελεσματικές υπηρεσίες πρόληψης και καρδιακής αποκατάστασης. ▪

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΤΟΎΤΟΥΖΑΣ Ο Κωνσταντίνος Τούτουζας είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ειδικεύτηκε στην Καρδιολογία στην Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του Ιπποκρατείου Νοσοκομείου. Εξειδικεύτηκε στην Επεμβατική Καρδιολογία στο Centro Cuore Columbus και στο San Raffaele στο Μιλάνο. Είναι καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και υπεύθυνος του Ιατρείου Δομικών Καρδιοπαθειών και Καρδιο-ογκολογίας της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο. Διατελεί πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, αντιπρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και Councillor στο Board της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας. Έχει διατελέσει μέλος των Διοικητικών Συμβουλίων του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου, του Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού» και της Σιβιτανιδείου Σχολής. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 53

Οι εξελίξεις στην επέμβαση bypass ασθενών με στεφανιαία νόσο, αλλά βελτιώνει και την ποιότητα ζωής τους. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την αγγειοπλαστική και την τοποθέτηση stent («μπαλονάκι»), που έχουν αποδείξει τον ρόλο τους στο οξύ έμφραγμα της καρδιάς αλλά όχι στη σταθερή στεφανιαία νόσο, όπου ο ασθενής είναι ασυμπτωματικός ή απλά αναφέρει ελαφρύ πόνο στο στήθος στην κόπωση (στηθάγχη). Στην επέμβαση bypass ο καρδιοχειρουργός χρησιμοποιεί αρτηρίες και φλέβες από άλλα μέρη του σώματος του ασθενούς για να παρακάμψει την αρτηρία της καρδιάς που έχει στένωση, αποκαθιστώντας έτσι τη φυσιολογική ροή του αίματος προς τον μυ της καρδιάς. Η επέμβαση αυτή ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 και σήμερα, πάνω από έξι δεκαετίες αργότερα, έχει υποστεί πολλές βελτιώσεις που έχουν επωφελήσει τους ασθενείς με στεφανιαία νόσο.

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΠΑΤΤΑΚΟΣ, διευθυντής Β’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ»

Η ΣΤΕΦΑΝΙΑΊΑ ΝΌΣΟΣ ΕΊΝΑΙ Η ΠΡΏΤΗ αιτία θανάτου στον δυτικό κόσμο και η αορτοστεφανιαία παράκαμψη, γνωστή και ως επέμβαση bypass, είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις. Δεκαετίες κλινικών μελετών έχουν αποδείξει ότι η επέμβαση bypass αυξάνει την επιβίωση των

54 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΉ ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΉ ΑΣΘΕΝΏΝ Συγκεκριμένες ομάδες ασθενών έχουν φανεί ότι ωφελούνται περισσότερο από το bypass. Αυτοί είναι οι ασθενείς με νόσο της κεντρικής αρτηρίας («νόσο στελέχους»), νόσο πολλαπλών αγγείων, διαβήτη, μειωμένη λειτουργία της καρδιάς από προηγούμενο έμφραγμα και ασθενείς που έχουν κάποια πρόσθετη καρδιακή πάθηση (συνήθως βαλβιδοπάθεια ή ανεύρυσμα αορτής που θα χειρουργηθεί ταυτόχρονα). Η προεγχειρητική αξιολόγηση των ασθενών εφαρμόζεται για να υπολογιστεί ο κίνδυνος της επέμβασης προς ενημέρωση του ασθενούς, αλλά και για να υπάρξει η βελτιστοποίηση των υπολοίπων παραμέτρων για να γίνει η επέμβαση υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες. Το σάκχαρο του ασθενούς, η αρτηριακή του πίεση, η αναπνευστική του λειτουργία και η νεφρική του λειτουργία είναι οι πιο σημαντικοί παράγοντες που θα αξιολογηθούν ώστε να μπορεί να

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ εφαρμοστεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή πριν την επέμβαση. ΠΡΟΣΠΈΛΑΣΗ Η επόμενη επιλογή του χειρουργού σε συνεννόηση με τον ασθενή αφορά τη χειρουργική προσπέλαση. Η στερνοτομή, η αριστερή μικρή θωρακοτομή και η ρομποτική προσπέλαση είναι όλες διαθέσιμες αναλόγως της ανατομίας του ασθενούς και το πόσα αγγεία της καρδιάς θα χρειαστούν μοσχεύματα. Το ιστορικό προηγούμενης επέμβασης στον θώρακα ή στον αριστερό πνεύμονα είναι συνήθως αντένδειξη για θωρακοτομή ή ρομποτική επέμβαση. Επίσης στενώσεις σε πολλαπλά αγγεία ή έντονα ασβεστωμένα αγγεία

συνήθως θα χρειαστεί να παρακαμφθούν με στερνοτομή. Η μικρή θωρακοτομή και η ρομποτική προσπέλαση χρησιμοποιούνται πιο τακτικά όταν μόνο ένα αγγείο χρειάζεται να αντιμετωπιστεί. Η υβριδική επέμβαση παίρνει το όνομά της από το γεγονός ότι συνδυάζει τη χρήση χειρουργικών και διαδερμικών τεχνικών. Στην επέμβαση αυτή (που είναι στην πράξη δύο χωριστές επεμβάσεις) θα γίνει μια ελάχιστη επεμβατική χειρουργική παράκαμψη του ενός αγγείου από καρδιοχειρουργό και στη συ-

νέχεια θα ακολουθήσει μελλοντική δεύτερη επέμβαση για τοποθέτηση stent από επεμβατικό καρδιολόγο στα υπόλοιπα αγγεία. Υπάρχει διεθνής συζήτηση για το ποιο από τα δύο τμήματα της επέμβασης θα πραγματοποιηθεί πρώτα. Αν το πρώτο βήμα είναι η τοποθέτηση των stents, ο ασθενής θα λαμβάνει ισχυρά αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο της αιμορραγίας όταν ακολουθήσει η χειρουργική επέμβαση. Αν το πρώτο βήμα είναι η χειρουργική επέμβαση σε ένα μόνο αγγείο, τότε ο ασθενής διατρέχει έναν κίνδυνο μέχρι να γίνει η δεύτερη επέμβαση, μιας και τα υπόλοιπα αγγεία με στενώσεις δεν έχουν αντιμετωπιστεί. Η τεχνική «off-pump», γνωστή και ως «πάλλουσα καρδιά», αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1990. Στην τεχνική αυτή ειδικά εργαλεία ακινητοποιούν ένα τμήμα της καρδιάς για να μπορεί ο χειρουργός να ράψει το μόσχευμα στην επιφάνεια της καρδιάς. Ο αρχικός ενθουσιασμός για την τεχνική μειώθηκε με τη δημοσίευση μελετών που έδειξαν ότι για τεχνικούς λόγους στις επεμβάσεις αυτές τοποθετούσαν λιγότερα μοσχεύματα από το προβλεπόμενο λόγω τεχνικών δυσκολιών και τα μοσχεύματα που είχαν τοποθετηθεί με αυτήν την τεχνική είχαν μικρότερη διάρκεια ζωής. Τη σημερινή εποχή στις ΗΠΑ μόνο περίπου το 10% των επεμβάσεων πραγματοποιείται με πάλλουσα καρδιά και συνήθως σε ασθενείς που πληρούν πολύ συγκεκριμένα ανατομικά κριτήρια. ΕΠΙΛΟΓΉ ΜΟΣΧΕΥΜΆΤΩΝ Θεωρητικά οποιοδήποτε αγγείο (αρτηρία ή φλέβα) του σώματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παράκαμψη. Στην πράξη χρησιμοποιούνται πιο τακτικά τα εξής αγγεία που έχουν μελετηθεί περισσότερο: η μαστική αρτηρία που βρίσκεται εντός του θωρακικού τοιχώματος, η κερκιδική αρτηρία από τα άνω άκρα και η σαφηνής φλέβα από το κάτω άκρο. Μια σημαντική μελέτη της δεκαετίας του 1980 απέδειξε ότι οι ασθενείς που λαμβάνουν το μόσχευμα της αριστερής μαστικής αρτηρίας είχαν καλύτερη επιβίωση και φάνηκε ότι το μόσχευμα αυτό έχει ιδιαίτερη αντοχή στον χρόνο. Για τα υπόλοιπα μοσχεύματα που θα χρησιμοποιηθούν υπάρχουν ανατομικά κριτήρια που θα επηρεάσουν την απόφαση και δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας που να ισχύει για όλους τους ασθενείς. ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΆ ΠΡΩΤΌΚΟΛΛΑ FAST-TRACK ΚΑΙ ERAS (ENHANCED RECOVERY AFTER SURGERY) Μεγάλη έμφαση έχει δοθεί σε μοντέρνα καρδιοχειρουργικά κέντρα στη γρήγορη αποθεραπεία των ασθενών μετά την επέμβαση bypass. Η ταχεία αποσωλήνωση μετά την επέμβαση και η μείωση της παΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 55

ραμονής του ασθενούς στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας αποτελούν σημαντικούς πυλώνες αυτής της προσέγγισης. Το πρωτόκολλο ERAS περιέχει οδηγίες για στρατηγικές που θα μειώσουν τον χρόνο παραμονής του ασθενούς στο νοσοκομείο και θα οδηγήσουν στη γρήγορη αποκατάστασή του. ΣΥΜΠΈΡΑΣΜΑ Με πάνω από 60 χρόνια δεδομένων για τις επεμβά-

σεις bypass η σημερινή Καρδιοχειρουργική είναι στην ευχάριστη θέση να μπορεί να προσφέρει εξατομικευμένα στον κάθε ασθενή την καταλληλότερη επέμβαση για τη δική του συγκεκριμένη περίπτωση. Η μείωση του χειρουργικού τραύματος, η καλύτερη επιλογή μοσχευμάτων και τεχνικής τοποθέτησης αυτών των μοσχευμάτων, καθώς και η γρήγορη μετεγχειρητική αποκατάσταση έχουν φέρει επανάσταση στα αποτελέσματα των επεμβάσεων bypass. ▪

ΣΤΡΑΤΉΣ ΠΑΤΤΑΚΌΣ Ο Στρατής Παττακός είναι καρδιοχειρουργός, διευθυντής Β’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ». ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ & ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΊ ΤΊΤΛΟΙ • Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιατρική Σχολή, Μ.D. 1969-1975 • Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιατρική Σχολή, Διδακτορική Διατριβή (Άριστα) 1976-1978 • Λήψη Ειδικότητος Γενικής Χειρουργικής, Ελλάδα 1982 • Άδεια Εξασκήσεως Ιατρικού Επαγγέλματος (Flex) Maryland And Washington, D.C. 1984 • Ειδικότητα Καρδιοχειρουργικής 31 Ιανουαρίου 1989 • Diplomate American Boards Of Surgery 1992 ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΎΣΕΙΣ • Επιδιόρθωση μιτροειδούς βαλβίδας με τον καρδιοχειρουργό Patrick Perier. • Endoscopic Mitral Valve Repair,10th OLV-College, Aalst, Belgium, Jun 2010. • Robotic Da Vinci S Training, IRCAD Strasbourg, As a Console Surgeon, Strasbourg, Jul 2007. • Training in Robotic Surgery (Da Vinci), IRCAD Strasbourg, Apr 2007. • Surgical Ventricular Restoration Training Course, Milan, Italy, May 2003. • Training in Beating Heart CABG, International. Cent. for C/Th Surg, Buffalo, N.Y USA, Apr 1998. • Τοποθέτηση βιοπροσθετικών βαλβίδων. University of Leiden, dr. H.A. Huijsmans, Φεβρουάριος 1997. • Mid cab surgery, beating heart surgery, arterial grafts (radial artery grafts). Washington Hospital Center 1-30 Aπριλίου 1997. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΉ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΊΑ Συνεργασίες: 1. Με τον καθ. Παρισίων κ. U. HVASS με αντικείμενο την τοποθέτηση Stentless αορτικών βαλβίδων και επισκευών μιτροειδούς στο «ΥΓΕΙΑ». 2. Με τον καρδιοχειρουργό RANDAS BATISTA με αντικείμενο την εγχείρηση «Βatista» με σύγχρονη συνεδριακή προβολή στο «ΥΓΕΙΑ». 3. Με τον καθ. Τ. SALERNO (BUFFALO N.Y.) με αντικείμενο τη MINIMALLY INVASIVE CARDIAC SURGERY. 4. Με τον δ/ντή P. CORSO του WASHINGTON HOSPITAL CENTER με αντικείμενο την ετήσια μετεκπαίδευση στελεχών της κλινικής. 5. Οργάνωση κέντρου επιδιόρθωσης μιτροειδούς βαλβίδας με τον καρδιοχειρουργό Patrick Perier. Προϋπηρεσία: • Λαϊκό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο 1979-1982, Εσωτερικός Βοηθός Γενικής Χειρουργικής • Ειδικευόμενος Καρδιοχειρουργικής Ιούνιος 1983 (Chief Resident) Veterans Administration Hospital, Ιούλιος 1984 Washington D.C. • Ειδικευόμενος και πρώτος Ιούλιος 1984, Πανεπιστημιακός βοηθός (Chief Resident) Γενικής Χειρουργικής Ιούνιος 1988, στο Georgetown University Hospital • Ειδικευόμενος Καρδιοχειρουργικής 1988-1991 στο Washington Hospital Center. Υπεύθυνος Fellow στο Τμήμα Μεταμοσχεύσεων Καρδιάς. • 1991-1997: Καρδιοχειρουργός Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ». • 1997-σήμερα: Διευθυντής Β’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ». ΚΛΙΝΙΚΌ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΌ ΕΝΔΙΑΦΈΡΟΝ • Αορτοστεφανιαία Παράκαμψη (By pass) με ή χωρίς εξωσωματική κυκλοφορία. • Αντικατάσταση καρδιακών βαλβίδων. • Πλαστική μιτροειδούς βαλβίδας. • Πλαστική τριγλώχινος βαλβίδας. • Ανευρύσματα αορτής. • Όγκοι καρδιάς. • Συγγενείς καρδιοπάθειες σε ενήλικους. • Διά Καθετήρα Εμφύτευση Αορτικής Βαλβίδας (TAVI) – Δ/ντής Καρδιοχειρουργός «HEART TEAM» «ΥΓΕΙΑ». • Πρώτη εμφύτευση ηλεκτρονικού απινιδωτού στην Ελλάδα (ΔΕΚΕΜ. 1991). • Πρώτη εγχείρηση «Batista» στην Ελλάδα 1998. • Πρώτη τοποθέτηση αορτικής βαλβίδας ON-X στην Ελλάδα. Μελέτη πρώτων περιστατικών, υπό την κάλυψη της κατασκευαστικής εταιρείας της βαλβίδας για έγκριση FDA. • Πρώτη ρομποτική εγχείρηση καρδιάς στην Ελλάδα.

56 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Η εποχή της «επανεκκίνησης» της ρομποτικής καρδιοχειρουργικής στην Ελλάδα σε σχέση με το παρελθόν. Η δεύτερη μεγάλη εξέλιξη αφορά την καθιέρωση των ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών. Σήμερα, σε εξειδικευμένα κέντρα ελάχιστα επεμβατικής καρδιοχειρουργικής, η πλειονότητα των επεμβάσεων μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς την κλασική διάνοιξη του θώρακα με μέση στερνοτομή. Η προσπέλαση αυτή έχει αντικατασταθεί από μικρές τομές στο πλάγιο θωρακικό τοίχωμα. Αυτό προσφέρει όχι μόνο σημαντικά αισθητικά και ψυχολογικά οφέλη για τον ασθενή, αλλά και μειωμένη διάρκεια παραμονής στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και στο νοσοκομείο, καθώς και χαμηλότερο κίνδυνο λοιμώξεων και αιμορραγικών επιπλοκών. Παράλληλα, ο χρόνος ανάρρωσης περιορίζεται σημαντικά, επιτρέποντας στον ασθενή να επιστρέψει στις καθημερινές του δραστηριότητες μέσα σε ημέρες αντί για εβδομάδες.

Γράφει ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΡΟΥΜΠΕΛΑΚΗΣ, διευθυντής Ε’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής - Ελάχιστα επεμβατικών και ρομποτικών τεχνικών, Νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν» ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΊΑ 35 ΧΡΌΝΙΑ, η Καρδιοχειρουργική έχει γνωρίσει δύο σημαντικές τεχνολογικές και κλινικές «επαναστάσεις»: Η πρώτη αφορά τη σημαντική βελτίωση των περιεγχειρητικών αποτελεσμάτων, με κυριότερη την ουσιαστική μείωση της θνητότητας και των επιπλοκών. Παρά το γεγονός ότι οι ασθενείς που υποβάλλονται σήμερα σε καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις είναι μεγαλύτερης ηλικίας και τα περιστατικά που αντιμετωπίζονται παρουσιάζουν ολοένα αυξανόμενη πολυπλοκότητα, η συχνότητα των σοβαρών και δυνητικά θανατηφόρων επιπλοκών έχει περιοριστεί σημαντικά

58 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Η ΕΞΈΛΙΞΗ ΤΗΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΉΣ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉΣ Οι πρώτες ρομποτικές επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1990, ενώ με την εισαγωγή του συστήματος Da Vinci της Intuitive η ρομποτική τεχνολογία άρχισε να χρησιμοποιείται συστηματικά στην Καρδιοχειρουργική από το 1999. Παρά την αρχική καμπύλη εκμάθησης για τους χειρουργούς, καθώς και το σημαντικό κόστος απόκτησης και λειτουργίας των ρομποτικών συστημάτων, η υπεροχή της ρομποτικής προσέγγισης ήταν από την αρχή ιδιαίτερα σαφής. Η υψηλή ακρίβεια των χειρουργικών χειρισμών και η εξαιρετική ποιότητα της τρισδιάστατης εικόνας αποτέλεσαν σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των συμβατικών ενδοσκοπικών τεχνικών, οι οποίες αναπτύχθηκαν παράλληλα κατά την ίδια περίοδο. Ωστόσο, παρά τη σταδιακή ανάπτυξη της ρομποτικής καρδιοχειρουργικής και για λόγους που δεν ήταν αποκλειστικά επιστημονικοί, το 2020 η Intuitive

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ αποφάσισε να περιορίσει σημαντικά την υποστήριξή της στις ρομποτικές καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις στην Ευρώπη (σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες). Ως αποτέλεσμα, ανεστάλησαν η εκπαίδευση νέων καρδιοχειρουργών, η ανάπτυξη νέων προγραμμάτων, καθώς και η επίσημη υποστήριξη της εταιρείας για ρομποτικές καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα το φάσμα των ρομποτικών καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων που μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στην Ελλάδα να περιοριστεί ουσιαστικά στη χρήση του ρομποτικού συστήματος για τη λήψη μοσχευμάτων μαστικής αρτηρίας στο πλαίσιο επεμβάσεων αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (bypass). ΤΟ 2026 ΩΣ ΈΤΟΣ-ΟΡΌΣΗΜΟ Το 2026 αποτελεί έτος-ορόσημο για τη ρομποτική καρδιοχειρουργική, για δύο λόγους: Πρώτον, η Intuitive επανεκκινεί επίσημα την υποστήριξη της Καρδιοχειρουργικής στην Ευρώπη σε όλα τα επίπεδα, με την εισαγωγή του νέου ρομποτικού συστήματος Da Vinci 5. Το νέο σύστημα έχει σχεδιαστεί με στόχο να είναι ακόμη πιο εύχρηστο για τον χειρουργό και να ενισχύει περαιτέρω την ασφάλεια του ασθενούς. Μεταξύ των σημαντικών τεχνολογικών αναβαθμίσεων ξεχωρίζει η εισαγωγή δυνατότητας απτικής ανάδρασης (tactile feedback) στα ρομποτικά εργαλεία, στοιχείο που αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την ακρίβεια και τον έλεγχο κατά τη διάρκεια των χειρουργικών χειρισμών. Δεύτερον, κατά τη διάρκεια του έτους αναμένεται να προστεθούν στη φαρέτρα των καρδιοχειρουργών και άλλα ρομποτικά συστήματα, πέραν του Da Vinci. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το σύστημα Mantra της ινδικής εταιρείας SS Innovations, το οποίο αναμένεται σύντομα να αδειοδοτηθεί πανευρωπαϊκά. Το γεγονός αυτό θα διευρύνει τις διαθέσιμες τεχνολογικές επιλογές και δυνητικά θα συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη της ρομποτικής καρδιοχειρουργικής.

Η ΝΈΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ Σήμερα, το μοναδικό σύστημα Da Vinci 5 στην Ελλάδα είναι εγκατεστημένο στις σύγχρονες χειρουργικές αίθουσες του Νοσοκομείου «Ερρίκος Ντυνάν». Πρόκειται για το μοναδικό πιστοποιημένο σύστημα στη χώρα που επιτρέπει την πραγματοποίηση του πλήρους φάσματος των ρομποτικών καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων. Με τη χρήση του μπορούν να πραγματοποιηθούν επεμβάσεις επιδιόρθωσης και αντικατάστασης καρδιακών βαλβίδων, αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (bypass), αφαίρεσης καρδιακών όγκων, όπως τα μυξώματα, σύγκλεισης μεσοκολπικής επικοινωνίας, αντιμετώπισης ανευρυσμάτων και καρδιακών αρρυθμιών, καθώς και επεμβάσεις του περικαρδίου. Πρόκειται για ένα σύστημα ρομποτικής χειρουργικής πέμπτης γενιάς, με προηγμένη τεχνολογία και διευρυμένες δυνατότητες εργαλείων, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης υποστήριξη της Intuitive για τη χρήση του στην Καρδιοχειρουργική. Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑ ΔΕΝ ΑΡΚΕΊ Η ύπαρξη σύγχρονου τεχνολογικού και νοσοκομειακού εξοπλισμού, ωστόσο, αποτελεί μόνο μία από τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου προγράμματος ρομποτικής καρδιοχειρουργικής. Στην Ελλάδα, οι καρδιοχειρουργικές ομάδες που διαθέτουν εξειδικευμένη εκπαίδευση και πιστοποίηση στο σύστημα Da Vinci απαριθμούνται σε λιγότερα από τα δάκτυλα του ενός χεριού. Η εμπειρία της χειρουργικής ομάδας είναι επομένως καθοριστικής σημασίας, καθώς η επιτυχής εφαρμογή της ρομποτικής καρδιοχειρουργικής δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία ή την ατομική καμπύλη εκμάθησης του χειρουργού. Απαιτείται συνολική και συστηματική εκπαίδευση ολόκληρης της καρδιοχειρουργικής ομάδας, με εμπειρία τόσο στις ρομποτικές όσο και στις ενδοσκοπικές καρδιοχειρουργικές τεχνικές, ώστε η αντιμετώπιση των περιστατικών να πραγματοποιείται με υψηλά επίπεδα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας. ▪

ΑΠΌΣΤΟΛΟΣ ΡΟΥΜΠΕΛΆΚΗΣ, MD, PhD, FETCS Ο Απόστολος Ρουμπελάκης είναι καρδιοχειρουργός. Μετά την αποφοίτησή του από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, πραγματοποίησε elective στο Methodist Hospital, Texas – USA και στη συνέχεια ειδικεύθηκε στην Καρδιοχειρουργική και εργάστηκε επί σειρά ετών στο University Hospital Southampton-UK. Εργάστηκε σαν fellow στο St Michael’s Hospital, Toronto – Canada ενώ εξειδικεύθηκε στη ρομποτική και ενδοσκοπική καρδιοχειρουργική στο OLV Ziekenhuis, Aalst – Belgium. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, το 2016, οργάνωσε και ανέπτυξε από μηδενική βάση την κλινική ενδοσκοπικής και ρομποτικής καρδιοχειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών. Από το 2026 είναι διευθυντής της Ε’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν». ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 59

Ο κ. Κωνσταντίνος Τσιούφης.

60 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

ΓΝΑ «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ»

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΙΟΥΦΗΣ

Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, διευθυντής Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής, ΓΝΑ «Ιπποκράτειο»

ΣΗΜΑΝΤΙΚΌ ΤΟ ΠΡΌΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ

Συνέντευξη στην ΑΝΘΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΣΤΙΣ ΣΟΒΑΡΈΣ ΕΠΙΠΤΏΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ στον ελληνικό πληθυσμό και στις εξειδικευμένες μελέτες που διεξάγει η επιστημονική ομάδα του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου αναφέρθηκε ο καθηγητής Καρδιολογίας, διευθυντής της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο «Ιπποκράτειο» και αντιπρόεδρος της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Τσιούφης. — Ελέγχοντας την υπέρταση, κύριε καθηγητά, τι νεότερα έχουμε; Ποιο είναι το μέγεθος του προβλήματος στην Ελλάδα; Η υπέρταση παραμένει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ευθυνό-

μενη για το 12% της συνολικής θνητότητας και για το 40% των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων παγκοσμίως. Σήμερα όμως έχουμε περισσότερα και καλύτερα εργαλεία για τη διάγνωσή της και την αντιμετώπισή της. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη διάγνωση και στην επιβεβαίωση της αρτηριακής πίεσης με μετρήσεις εκτός ιατρείου (μετρήσεις στο σπίτι με πιστοποιημένα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα με την κατάλληλη περιχειρίδα). Έχει ιδιαίτερη συμβολή η εξατομικευμένη θεραπεία για την επίτευξη των στόχων της πίεσης με τη χρήση των κατάλληλων υγιεινοδιαιτητικών μέσων, τη χρήση συνδυασμένης φαρμακευτικής αγωγής σε απλουστευμένα δοσολογικά σχήματα και τη χρήση της απονεύρωσης του νεφρού σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Τα δεδομένα από τη μελέτη May Measurement Month δείχνουν ότι περίπου 4 στους 10 ενήλικες Έλληνες έχουν υπέρταση. Στην πιο πρόσφατη σύγκριση των μετρήσεων του 2019 και του 2022, η συχνότητα ήταν περίπου 42%, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό των υπερτασικών δεν γνώριζε ότι πάσχει από υπέρταση και περίπου ένας στους πέντε θεραπευόμενους παρέμενε αρρύθμιστος. Επομένως, το μεγάλο στοίχημα σήμερα δεν είναι μόνο να εντοπίσουμε τον υπερτασικό ασθενή, αλλά να τον εντοπίσουμε νωρίς, να τον θεραπεύσουμε σωστά και να διατηρήσουμε την πίεσή του ρυθμισμένη μακροπρόθεσμα. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε σημαντική μείωση εμφραγμάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων, καρδιακής ανεπάρκειας ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 61

και νεφρικής νόσου. — Τι περιλαμβάνει η ελληνική πρόταση για τη βελτίωση της ρύθμισης της υπέρτασης; Η ελληνική πρόταση βασίζεται σε μια πολύ ρεαλιστική προσέγγιση: Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την υπέρταση χωρίς ένα δομημένο σύστημα φροντίδας του υπερτασικού ασθενούς από την πρώτη μέτρηση της πίεσής του έως τη θεραπευτική αντιμετώπιση και τη μακροχρόνια παρακολούθησή του. Η ελληνική πρόταση ρύθμισης της υπέρτασης αποτελεί κοινή πρωτοβουλία της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, της Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας και της Ελληνικής Ακαδημίας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής. Στόχος της είναι να υπάρχει μια σαφής διαδρομή από την αναγνώριση του αρρύθμιστου ασθενούς μέχρι την εξειδικευμένη αξιολόγηση και, όπου ενδείκνυται, τη χρήση της απονεύρωσης του νεφρού ως συμπληρωματικής της φαρμακευτικής αντιμετώπισης. Δημιουργήθηκε μάλιστα μια ψηφιακή πλατφόρμα στον ιστότοπο της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης για την καταγραφή των αρρύθμιστων υπερτασικών που θα υποβληθούν σε απονεύρωση του νεφρού, ώστε σε λίγο καιρό να έχουμε τα δικά μας δεδομένα σε εθνικό επίπεδο για την αρρύθμιστη υπέρταση. Σύμφωνα με την πρόταση αυτήν, χρειαζόμαστε πρώτα καλύτερη ανίχνευση της υπέρτασης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα από τον γιατρό ή τον εκπαιδευμένο φαρμακοποιό, επιβεβαίωση της υπέρτασης από τον γιατρό με συστηματικές και σωστές μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης και ευρύτερη χρήση της κατ’ οίκον και της 24ωρης καταγραφής. Εκτιμώντας ο γιατρός τη βαρύτητα της υπέρτασης και τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο του ασθενούς, θα συστήσει μείωση του πλεονάζοντος σωματικού βάρους, περιορισμό της κατανάλωσης άλατος, εντατικοποίηση της σωματικής άσκησης, διακοπή του καπνίσματος και περιορισμό του αλκοόλ. Στις περισσότερες περιπτώσεις θα χορηγήσει επιπρόσθετα των ανωτέρω και ένα απλό φαρμακευτικό σχήμα, τονίζοντας στον ασθενή το όφελος από την καθημερινή λήψη της αγωγής του. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η έγκαιρη αναγνώριση του ασθενούς που παραμένει αρρύθμιστος παρά τη θεραπεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αναζητηθούν δευτεροπαθείς αιτίες υπέρτασης, να επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται πράγματι για ανθεκτική ή μη ελεγχόμενη υπέρταση και να παραπεμφθεί ο ασθενής σε εξειδικευμένο κέντρο ή εξειδικευμένους γιατρούς για τη διερεύνηση αν πρέπει ή όχι να υποβληθεί σε απονεύρωση του νεφρού σε έμπειρα αιμοδυναμικά εργαστήρια.

62 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

— Ποια είναι η μακρά εμπειρία του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου στην απονεύρωση του νεφρού σε αρρύθμιστους υπερτασικούς; Το «Ιπποκράτειο» έχει μια πολύ μακρά και σημαντική εμπειρία στη ρύθμιση της υπέρτασης με τη χρήση της νεφρικής απονεύρωσης. Ήδη από το 2012, στη Α’ Καρδιολογική Κλινική του «Ιπποκρατείου» δημοσιεύσαμε την πρώτη εμπειρία στην Ελλάδα με τις δύο πρώτες περιπτώσεις ασθενών που υποβλήθηκαν σε διακαθετηριακή νεφρική απονεύρωση με τη χρήση ραδιοκυμάτων για ανθεκτική υπέρταση. Στη συνέχεια, η ομάδα μας συμμετείχε ενεργά σε όλες τις μεγάλες διεθνείς πολυκεντρικές μελέτες, που με τα δεδομένα τους συνέβαλαν ώστε σήμερα οι κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Υπέρτασης, της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας και της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας να συστήνουν τη νεφρική απονεύρωση ως τον τρίτο πυλώνα μαζί με τις αλλαγές στο τρόπο ζωής και την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση των δύσκολων περιπτώσεων που η πίεση παραμένει αρρύθμιστη. Μάλιστα, πρόσφατα δημοσιεύθηκε η εμπειρία μας αυτή σε μεγάλο διεθνές περιοδικό, δείχνοντας την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της μεθόδου. Με μία ημέρα νοσηλείας, υπό τοπική αναισθησία και ήπια καταστολή, η απονεύρωση του νεφρού πέτυχε σημαντική μείωση της συστολικής πίεσης κατά μέσο όρο άνω των 12mmHg, που διατηρήθηκε στα 10 περίπου χρόνια της παρακολούθησής τους. Το 85% των ασθενών χαρακτηρίστηκαν ως ανταποκριθέντες με βάση προκαθορισμένο κριτήριο. Παράλληλα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές της νεφρικής λειτουργίας ή στενώσεις στη νεφρική αρτηρία που να σχετίζονται με την επέμβαση. Η μακροχρόνια ενασχόλησή μας με την πρωτοποριακή αυτή μέθοδο μας έχει επιτρέψει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξή της από τα πρώτα χρόνια, όταν υπήρχαν ακόμη αρκετά ερωτήματα, μέχρι σήμερα, όπου η νεφρική απονεύρωση αποτελεί πλέον τεκμηριωμένη συμπληρωματική θεραπευτική επιλογή για επιλεγμένους ασθενείς με μη ελεγχόμενη ή ανθεκτική υπέρταση και έχει ενσωματωθεί στην καθημερινή κλινική πρακτική. — Έχουμε κάποια στοιχεία από τις εν εξελίξει έρευνες για τις πιθανές ωφέλιμες επιδράσεις της νεφρικής απονεύρωσης σε καταστάσεις που συνυπάρχουν στον υπερτασικό ασθενή; Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα νέα πεδία της έρευνας. Η νεφρική απονεύρωση δεν μελετάται πλέον μόνον ως μια μέθοδος μείωσης της

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ αρτηριακής πίεσης. Εξετάζουμε κατά πόσον η τροποποίηση της υπερδραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος μπορεί να έχει ευρύτερες ευεργετικές επιδράσεις και σε άλλα συστήματα στον υπερτασικό ασθενή. Υπάρχουν ενθαρρυντικά δεδομένα για πιθανές επιδράσεις σε καταστάσεις που συνοδεύουν την υπέρταση, όπως η καρδιακή ανεπάρκεια, η κολπική μαρμαρυγή, η υπνική άπνοια, οι μεταβολικές διαταραχές, η νεφρική νόσος και η ψυχολογική επιβάρυνση, όπως το άγχος και το αντιλαμβανόμενο στρες. Ωστόσο, εδώ χρειάζεται επιστημονική προσοχή: Πολλά από αυτά τα ευρήματα είναι ακόμη υπό διερεύνηση και δεν θα πρέπει να θεωρηθούν ως αποδεδειγμένα θεραπευτικά οφέλη. Ένα τέτοιο καλό παράδειγμα είναι η μελέτη ERSHAM, που πραγματοποιήθηκε στο «Ιπποκράτειο» και τα αποτελέσματα παρουσιάσθηκαν στο πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Υπέρτασης, στη συνεδρία των LATE BREAKING CLINICAL TRIALS. Πρόκειται για τυχαιοποιημένη μελέτη που απέδειξε ότι η νεφρική απονεύρωση με την ενδαγγειακή χρήση

υπερήχων μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την αρτηριακή πίεση, αλλά και το άγχος, το στρες, την κατάθλιψη και την ποιότητα ζωής σε ασθενείς με μη ελεγχόμενη υπέρταση. Τα δεδομένα αυτά ανοίγουν ένα πολύ ενδιαφέρον νέο ερευνητικό πεδίο στον τομέα υπέρταση και στρες. Αντίστοιχα πεδία ερευνητικού ενδιαφέροντος αποτελεί μια σειρά νοσηροτήτων που συνοδεύουν τον υπερτασικό ασθενή, όπως η ασταθής υπέρταση, η στυτική δυσλειτουργία, η λιπώδης διήθηση του ήπατος κ.λπ. Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι αρχίζουμε να βλέπουμε την υπέρταση όχι ως ένα μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου καρδιονεφρικού και νευρομεταβολικού συνδρόμου. Η νεφρική απονεύρωση μπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο που, πέρα από τη μείωση της πίεσης, επηρεάζει ορισμένους από τους μηχανισμούς που συνδέουν την υπέρταση με άλλες συννοσηρότητες. Χρειάζονται όμως μεγαλύτερες και μακροχρόνιες τυχαιοποιημένες μελέτες για να καθορίσουμε ποια από αυτά τα πιθανά οφέλη θα μεταφραστούν τελικά σε αλλαγή της κλινικής πρακτικής. ▪

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΤΣΙΟΎΦΗΣ Ο Κωνσταντίνος Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας και διευθυντής της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Ιπποκράτειο Γ.Ν. Αθηνών. Τα ιδιαίτερα γνωστικά του αντικείμενα αφορούν την επεμβατική Καρδιολογία με πιστοποιημένη εξειδίκευση σε όλο το φάσμα των διαγνωστικών και θεραπευτικών επεμβατικών πράξεων, συμπεριλαμβανομένων επεμβάσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες (στεφανιογραφίες, αγγειοπλαστικές με μπαλόνι/στεντς, IVUS, αθηρεκτομή, IVUS, IVL), στις περιφερικές αρτηρίες (στεντ νεφρικών αρτηριών), στις δομικές παθήσεις καρδιάς (TAVI, PFO, LAAO, TEER), στην ανθεκτική-μη ελεγχόμενη υπέρταση (απονεύρωση των νεφρικών αρτηριών με ραδιοκύματα ή υπερήχους), στην εμφύτευση συσκευών διαχείρισης καρδιακού ρυθμού (βηματοδότες, απινιδωτές), στη διαχείριση των δύσκολων περιπτώσεων υπέρτασης, στην Καρδιονεφρολογία και την Καρδιονευρολογία. Μετεκπαιδεύτηκε στο Veterans Affairs Medical Centre, Georgetown University Washington DC, USA. Έχει περισσότερες από 1.280 δημοσιευμένες εργασίες σε peer-reviewed Journals, περισσότερες από 120.000 βιβλιογραφικές αναφορές, με h-index 99 και i10-index 647 (AD Scientific Index, 2026). Το προφίλ του στο Scopus καταγράφει 57.935 βιβλιογραφικές αναφορές και h-index 73. Η ερευνητική του δραστηριότητα επικεντρώνεται στην αρτηριακή υπέρταση, στην καρδιαγγειακή πρόληψη, στην επεμβατική Καρδιολογία και στην καρδιονεφρική Ιατρική με εστίαση στην απονεύρωση του νεφρού (RENAL DENERVATION), όπου έχει τύχει της παγκόσμιας αναγνώρισης και εκτίμησης. Είναι μέλος της συγγραφικής ομάδας των κατευθυντηρίων οδηγιών για την υπέρταση και την προληπτική Καρδιολογία και τη νευροτροποίηση. Έχει διατελέσει πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (2016-18) και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Υπέρτασης (European Society of Hypertension 2017-19) και από το 2023 ως σήμερα είναι αντιπρόεδρος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, πρόεδρος της Εφορείας των 2 πανεπιστημιακών νοσοκομείων, «Αρεταίειο» και «Αιγινήτειο», και διευθυντής Ιατρικής Υπηρεσίας στο «Ιπποκράτειο» ΓΝΑ. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 63

Εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης προβλέπει την καρδιακή ανεπάρκεια 5 χρόνια πριν εκδηλωθεί

Της ΓΙΑΝΝΑΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗ

Ο κ. Χαράλαμπος Αντωνιάδης.

Η ΚΑΡΔΙΑΚΉ ΑΝΕΠΆΡΚΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΊ μια από τις σοβαρότερες χρόνιες παθήσεις της καρδιάς, με σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των ασθενών και στα συστήματα υγείας. Εκτιμάται ότι παγκοσμίως περισσότεροι από 26 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η καρδιακή ανεπάρκεια συχνά διαγιγνώσκεται αργά, όταν η βλάβη στην καρδιά έχει ήδη προχωρήσει και συχνά είναι μη αναστρέψιμη. Ένα καινοτόμο εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) που αναπτύχθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με επικεφαλής τον διακεκριμένο Ελληνοκύπριο καρδιολόγο Δρα Χαράλαμπο Αντωνιάδη, μπορεί να προβλέψει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας τουλάχιστον πέντε χρόνια

πριν από την εκδήλωση της νόσου. Το νέο εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης επεξεργάζεται αξονικές τομογραφίες καρδιάς (cardiac CT) και ανιχνεύει αλλαγές στην υφή του λίπους που περιβάλλει την καρδιά, ενδείξεις που είναι «αόρατες» στο ανθρώπινο μάτι. Αξιοποιώντας αυτές τις πληροφορίες, το σύστημα AI υπολογίζει έναν εξατομικευμένο δείκτη κινδύνου για κάθε ασθενή, ο οποίος μπορεί να καθοδηγήσει τους γιατρούς ως προς το επίπεδο και τη συχνότητα της ιατρικής παρακολούθησης που απαιτείται στην πορεία. Ο Χαράλαμπος Αντωνιάδης είναι καθηγητής Καρδιαγγειακής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που ανέπτυξε τη σημαντική αυτή τεχνική.

64 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Δρ Αντωνιάδης μιλά στο «Health Next Generation» για τη σημασία του καινοτόμου αυτού εργαλείου στην πρόληψη της καρδιακής ανεπάρκειας, αλλά και άλλων ασθενειών όπως ο καρκίνος, για τις προκλήσεις της μελέτης καθώς και για τα επόμενα βήματα της ερευνητικής ομάδας της οποίας ηγείται. — Κύριε Αντωνιάδη, ποια είναι η βασική καινοτομία του νέου εργαλείου Τεχνητής Νοημοσύνης που δημιουργήσατε σε σχέση με τις υπάρχουσες διαγνωστικές μεθόδους; Το νέο αυτό μοντέλο είναι το πρώτο που μπορεί να πάρει απλές αξονικές τομογραφίες καρδιάς, από εντελώς υγιή άτομα, χωρίς κανένα ίχνος καρδιακής βλάβης, και να παρουσιάσει μια πολύ ακριβή εκτίμηση του κινδύνου για εκδήλωση καρδιακής ανεπάρκειας τα επόμενα χρόνια. Η καινοτομία του μοντέλου έρχεται από τον τρόπο που κάνει την εκτίμηση κινδύνου, αναλύοντας όχι την καρδιά αλλά το λίπος που βρίσκεται γύρω από την καρδιά: έχουμε βρει ότι το λίπος που περιβάλλει την καρδιά μπορεί να λαμβάνει σήματα από το μυοκάρδιο και να αλλάζει σε απάντηση προς αυτά τα σήματα. Αυτές οι αλλαγές γίνονται πολλά χρόνια προτού η καρδιά αναπτύξει καρδιακή ανεπάρκεια, οπότε, «διαβάζοντας» αυτή την κρυμμένη πληροφορία, το σύστημα ΤΝ μπορεί να προβλέψει τη νόσο πολύ νωρίς, ώστε να μπορούμε να παρέμβουμε και να την προλάβουμε. — Το νέο σύστημα AI προβλέπει την εμφάνιση της νόσου με ακρίβεια 86%. Αυτό σημαίνει ότι η τεχνολογία αυτή θα μπορέσει να σώσει χιλιάδες ζωές

στο άμεσο μέλλον; Σωστά, έτσι είναι. Με την πρόβλεψη της νόσου, μπορούμε να εισαγάγουμε τον μελλοντικό ασθενή σε πρόγραμμα παρακολούθησης ώστε να παρέμβουμε έγκαιρα προτού η νόσος είναι μη αναστρέψιμη. Εφόσον τώρα μπορούμε να προβλέψουμε ποιος θα εκδηλώσει καρδιακή ανεπάρκεια, το επόμενο βήμα είναι να αποδείξουμε με τυχαιοποιημένες μελέτες ποια από τα φάρμακα που έχουμε στα χέρια μας σήμερα, που έχουν σχεδιαστεί για τη θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας, μπορούν να προλάβουν τη νόσο αν χορηγηθούν νωρίς. — Το νέο αυτό μοντέλο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για άλλες μορφές καρδιοπάθειας ή και για άλλες ασθένειες; Ναι, η τεχνολογία στηρίζεται στη βιολογική ανακάλυψη ότι το λίπος μπορεί να «νιώθει» την τοπική φλεγμονή στην περιοχή που βρίσκεται και να αλλάζει τη σύσταση και δομή του, οπότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν «θερμόμετρο» της περιοχής που βρίσκεται. Το μοντέλο ΤΝ που έχουμε δημιουργήσει μπορεί να αναλύει αυτήν την πληροφορία και να μας λέει πόση τοπική φλεγμονή υπάρχει στο όργανο το σώματός μας που περιβάλλεται από το λίπος που αναλύουμε. Αρχικά η προσέγγιση αυτή εφαρμόστηκε στο λίπος που περιβάλλει τα αγγεία της καρδιάς και μπόρεσε να μετρήσει τη φλεγμονή σε αυτά, προβλέποντας τα εμφράγματα. Η νέα τεχνολογία μετρά τη φλεγμονή μέσα στον καρδιακό μυ και προβλέπει καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά μπορεί να μεταφερθεί η προσέγγιση αυτή και σε άλλα όργανα του σώματος και να προβλέψει καταστάσεις όπως ο διαβήτης και γιατί όχι και διάφορα είδη καρκίνου. ▪

ΧΑΡΆΛΑΜΠΟΣ ΑΝΤΩΝΙΆΔΗΣ Ο Χαράλαμπος Αντωνιάδης γεννήθηκε στην Κύπρο, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και με υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση ολοκλήρωσε το διδακτορικό του με θέμα τη γενετική του πρόωρου εμφράγματος του μυοκαρδίου. Σήμερα είναι τακτικός καθηγητής Καρδιαγγειακής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και σύμβουλος καρδιολόγος στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Οξφόρδης. Ο έγκαιρος εντοπισμός των ασθενών που μελλοντικά κινδυνεύουν να εκδηλώσουν καρδιακή ανεπάρκεια δεν είναι το μοναδικό ιατρικό επίτευγμα του Χ. Αντωνιάδη. Το 2018, αξιοποιώντας νέους βιοδείκτες που προέρχονται από αξονική τομογραφία και με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Δρ Αντωνιάδης και η ομάδα του κατόρθωσαν, για πρώτη φορά, να αναπτύξουν μια νέα τεχνική έγκαιρης πρόβλεψης του εμφράγματος, εντοπίζοντας με ακρίβεια ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν με έμφραγμα, ακόμη και αρκετά χρόνια προτού αυτό συμβεί. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 65

Αιφνίδιος Kαρδιακός Θάνατος: Οι νεότερες εξελίξεις στη διερεύνηση και τη θεραπεία άτομα ετησίως άνω των 70 ετών, με την επιβίωση να παραμένει κάτω από 15%. Στην Ελλάδα, μελέτη σε αστικό πληθυσμό εκτιμά την επίπτωση σε ~9/10.000 άτομα ετησίως, με το 86% να αφορά ηλικίες 50-70 ετών. Η επιστήμη σημειώνει σήμερα σημαντικά βήματα ώστε ένα φαινομενικά «απρόβλεπτο» συμβάν να δύναται να προβλεφθεί.

Γράφει ο ΣΤΈΛΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΊΔΗΣ, καρδιολόγος, διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ»

Ο AΙΦΝΊΔΙΟΣ KΑΡΔΙΑΚΌΣ ΘΆΝΑΤΟΣ (ΑΚΘ) είναι ο απροσδόκητος θάνατος μέσα σε λίγα λεπτά από την έναρξη συμπτωμάτων, συνήθως λόγω θανατηφόρου αρρυθμίας, σε άτομα που συχνά αγνοούσαν ότι είχαν καρδιακό πρόβλημα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC), περίπου 300.000 άνθρωποι στην Ευρώπη υφίστανται κάθε χρόνο καρδιακή ανακοπή εκτός νοσοκομείου, ενώ ο ΑΚΘ ευθύνεται για το 10-20% του συνόλου των θανάτων στην ήπειρο· η επίπτωση αυξάνεται με την ηλικία, από ~1/100.000 στην παιδική ηλικία έως ~200/100.000

66 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΤΙ ΣΥΜΒΑΊΝΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΆ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΓΚΈΦΑΛΟ Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, ο ΑΚΘ είναι το τελικό στάδιο μιας ηλεκτρικής «καταιγίδας»: Σε έδαφος προϋπάρχουσας βλάβης του μυοκαρδίου ή διαταραχής ιοντικών διαύλων, η καρδιά αρχικά αναπτύσσει μια πολύ γρήγορη, αλλά ακόμη οργανωμένη αρρυθμία (κοιλιακή ταχυκαρδία), η οποία, αν δεν ανακοπεί, εκφυλίζεται σε κοιλιακή μαρμαρυγή· οι μυϊκές ίνες «τρεμουλιάζουν» χαοτικά και η καρδιά σταματά να αντλεί αίμα, παρότι διατηρεί ηλεκτρική δραστηριότητα. Σε μικρότερο ποσοστό ο μηχανισμός είναι βραδυαρρυθμία ή ασυστολία. Ο εγκέφαλος, χωρίς αποθέματα οξυγόνου, πλήττεται πρώτος: Μέσα σε 10-20 δευτερόλεπτα επέρχεται απώλεια αισθήσεων, στα 4-6 λεπτά χωρίς κυκλοφορία αρχίζει εγκεφαλική βλάβη και μετά τα 10 λεπτά χωρίς αποτελεσματική ΚΑΡΠΑ ο κίνδυνος μόνιμης εγκεφαλικής βλάβης αυξάνεται απότομα. Γι’ αυτό η άμεση ΚΑΡΠΑ και ο έγκαιρος απινιδισμός (με αυτόματο απινιδωτή) είναι εξίσου κρίσιμα με την ιατρική θεραπεία που ακολουθεί. Η ΣΗΜΑΣΊΑ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΉΣ ΔΙΕΡΕΎΝΗΣΗΣ Μεγάλο μέρος των περιστατικών ΑΚΘ σε νέους οφείλεται σε κληρονομικά νοσήματα, όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, η αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια της δεξιάς κοιλίας και σύνδρομα διαταραχής ιοντικών διαύλων (σύνδρομο μακρού QT, Brugada). Η γενετική ανάλυση επόμενης γενιάς έχει κάνει τη διάγνωση πολύ πιο προσιτή. Όταν ένα νέο άτομο πεθαίνει αιφνίδια χωρίς προφανή αιτία, συνιστάται πλέον γενετική εξέταση ιστού ή αίματος για εντοπισμό παθογόνου μετάλλαξης. Αν βρεθεί, εξετάζονται και οι στενοί συγγενείς, καθώς μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί φορείς. Αυτή η εις βάθος διερεύνηση οικογενει-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ών αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα πρόληψης. ΑΠΕΙΚΌΝΙΣΗ, ΤΕΧΝΗΤΉ ΝΟΗΜΟΣΎΝΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ Η μαγνητική τομογραφία καρδιάς εντοπίζει σήμερα μικρές περιοχές ίνωσης του μυοκαρδίου, το «υπόστρωμα» επικίνδυνων αρρυθμιών, ακόμη και σε φυσιολογικό υπερηχογράφημα. Εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης συνδυάζουν απεικονιστικά, γενετικά και κλινικά δεδομένα για πιο εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου, πέρα από το κλάσμα εξώθησης που για δεκαετίες ήταν το βασικό κριτήριο για εμφύτευση απινιδωτή. Παράλληλα, ο επεμβατικός ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος –με καθετήρες που καταγράφουν την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς και, αν χρειαστεί, προκαλούν ελεγχόμενα μια αρρυθμία– βοηθά στη λήψη απόφασης σε οριακές περιπτώσεις. Η κατάλυση αρρυθμιών με καθετήρα (ραδιοσυχνότητες ή κρυοενέργεια) έχει εξελιχθεί σε θεραπεία εκλογής όχι μόνο για υπερκοιλιακές, αλλά και για επικίνδυνες κοιλιακές αρρυθμίες. Τα νεότερα συστήματα τρισδιάστατης χαρτογράφησης αυξάνουν την ακρίβεια και την επιτυχία της επέμβασης, μειώνοντας τα μελλοντικά επεισόδια και τα πιθανά shock από τον εμφυτευμένο απινιδωτή. ΝΕΌΤΕΡΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΈΣ ΕΠΙΛΟΓΈΣ Ο εμφυτεύσιμος απινιδωτής (ICD) παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέσο πρόληψης σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, με την τεχνολογία να εξελίσσεται: οι υποδόριοι απινιδωτές (S-ICD) μειώνουν επιπλοκές από ενδοφλέβια καλώδια, ενώ οι εξωαγγειακοί (EV-ICD) προσφέρουν ενδιάμεσα πλεονεκτήματα. Ο φορητός απινιδωτής-γιλέκο χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως προσωρινή «γέφυρα» προστασίας, π.χ. μετά από έμφραγμα. Παράλληλα, σημειώνεται πρόοδος σε στοχευμένα φάρμακα για γενετικά σύνδρομα που τροποποιούν τη λειτουργία των ιοντικών διαύλων.

Η ΑΞΊΑ ΤΗΣ ΠΡΌΛΗΨΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΌΤΗΤΑ Στην Ελλάδα, η επιβίωση μετά από καρδιακή ανακοπή εκτός νοσοκομείου εκτιμάται στο ~10%, έναντι ~26% εντός νοσοκομείου. Ο χρόνος είναι καθοριστικός. Η ευρύτερη διάθεση αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών (AED) σε δημόσιους χώρους και σχολεία, σε συνδυασμό με εκπαίδευση του κοινού στην ΚΑΡΠΑ, αυξάνει σημαντικά την επιβίωση. Τα φορητά έξυπνα ρολόγια αρχίζουν να αποκτούν ρόλο στην έγκαιρη ανίχνευση αρρυθμιών, αν και η αξία τους ως εργαλείο μαζικού ελέγχου παραμένει υπό μελέτη. ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΚΌ ΣΤΡΕΣ Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, περίπου 1 στους 5 καρδιαγγειακούς θανάτους στην Ε.Ε. αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι ακραίες θερμοκρασίες, που επιβαρύνουν την καρδιά ή προκαλούν αγγειοσύσπαση. Παράλληλα, το χρόνιο εργασιακό στρες, ιδίως σε συνθήκες υψηλών απαιτήσεων και χαμηλής αναγνώρισης, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αρρυθμίας και στεφανιαίων επεισοδίων, ενισχύοντας την άποψη ότι η πρόληψη του ΑΚΘ δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα. ΣΥΜΠΈΡΑΣΜΑ Ο Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος δεν αποτελεί πλέον ένα «αόρατο» ενδεχόμενο. Η κατανόηση του μηχανισμού του, σε συνδυασμό με τη γενετική διερεύνηση, την προηγμένη απεικόνιση, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις νεότερες θεραπευτικές επιλογές, επιτρέπει σήμερα την έγκαιρη αναγνώριση των ατόμων υψηλού κινδύνου και την εξατομικευμένη προστασία τους. Ωστόσο, η επιστημονική πρόοδος δεν αρκεί από μόνη της: η ενημέρωση των οικογενειών με ιστορικό αιφνίδιου θανάτου, η ευρεία εκμάθηση ΚΑΡΠΑ και η διαθεσιμότητα AED παραμένουν εξίσου καθοριστικοί κρίκοι, αφού καθορίζουν, στα πρώτα πολύτιμα λεπτά, αν μια ζωή θα σωθεί. ▪

ΣΤΈΛΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΊΔΗΣ Ο Στέλιος Κωνσταντινίδης είναι καρδιολόγος, διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ, αντιπρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ». ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ & ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΊ ΤΊΤΛΟΙ • Πτυχιούχος της Ιατρικής Σχολής του Ελληνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, 1981. • Τίτλος ιατρικής ειδικότητας Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών (1989). • Πιστοποίηση εκτέλεσης υπερήχων καρδιάς (υπουργείο Υγείας). • Πτυχιούχος μετά από εξετάσεις σε Μετεκπαιδευτικά Σεμινάρια της Ελληνικής Αγγειοχειρουργικής Εταιρείας. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 67

ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Β’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική ΕΚΠΑ - Κέντρο Κλινικής και Ερευνητικής Αριστείας Σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές μέθοδοι για το πλήρες φάσμα της Καρδιολογίας

Γράφει ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΦΙΛΙΠΠΑΤΟΣ, MD, DrHonC, FESC, FHFA, FHFSA (hon), καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, διευθυντής Β’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής, Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Η Β’ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΉ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΉ Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) ιδρύθηκε το 2003 και ξεκίνησε τη λειτουργία της στο τότε νεοανεγερθέν Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» στο Χαϊδάρι.

68 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Πρώτος διευθυντής της Κλινικής υπήρξε ο αείμνηστος καθηγητής Καρδιολογίας και υπουργός Υγείας Δημήτριος Κρεμαστινός, ο οποίος έθεσε τις βάσεις για την ταχεία εξέλιξη της Κλινικής σε ένα πρότυπο ακαδημαϊκό κέντρο κλινικής αριστείας, ιατρικής εκπαίδευσης, καθώς και κλινικής και προκλινικής έρευνας. Τα επόμενα χρόνια, η Κλινική συνέχισε τη σημαντική κλινική και ακαδημαϊκή της πορεία υπό την καθοδήγηση διακεκριμένων καθηγητών Καρδιολογίας: Μαρία Αναστασίου-Νανά (2009-2014), Ιωάννης Λεκάκης (2014-2017), Ευστάθιος Ηλιοδρομίτης (2017-2021) και Γεράσιμος Φιλιππάτος (2021-). Σήμερα, η Β’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική παρέχει υψηλού επιπέδου κλινικό έργο, προσφέροντας σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους που καλύπτουν το πλήρες φάσμα της σύγχρονης Καρδιολογίας σε μεγάλο αριθμό νοσηλευόμενων ασθενών και ασθενών των εξωτερικών ιατρείων. Στο πλαίσιο αυτό, η Κλινική ενσωματώνει εργαστήρια αιχμής που διενεργούν όλες τις σύγχρονες διαγνωστικές και επεμβατικές εφαρμογές της Καρδιολογίας, όπως η σύγχρονη καρδιαγγειακή απεικόνιση, η μελέτη της ενδοθηλιακής λειτουργίας, η διακαθετηριακή εμφύτευση καρδιακών βαλβίδων, οι σύμπλοκες αγγειοπλαστικές των στεφανιαίων αρτηριών ή η διαδερμική κατάλυση καρδιακών αρρυθμιών. Παράλληλα, έχει αναπτύξει ιδιαίτερα εξειδικευμένα ιατρεία, όπως η μονάδα καρδιακής ανεπάρκειας & προμεταμοσχευτικού ελέγχου, τα ιατρεία κληρονομικών καρδιοπαθειών και γενετικής συμβουλευτικής, Καρδιο-ογκολογίας, συγκοπής, κύησης υψηλού κινδύνου, καρδιολογικής παρακολούθησης αιμοσφαιρινοπαθειών κ.ά., ιατρεία που δέχονται παραπομπές απ’ όλη τη χώρα. Παρά το βαρύ και απαιτητικό κλινικό έργο, η Κλινική παραμένει πάντα προσηλωμένη στην παροχή υψηλού επιπέδου προπτυχιακής, μεταπτυχιακής και συνε-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Ο πρώτος διευθυντής της Κλινικής, ο αείμνηστος καθηγητής Καρδιολογίας και υπουργός Υγείας κ. Δημήτριος Κρεμαστινός, με τους συνεργάτες του.

χιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης. Το εκπαιδευτικό της πρόγραμμα καλύπτει προπτυχιακούς φοιτητές του ελληνόφωνου και του αγγλόφωνου προγράμματος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μεγάλο αριθμό υποψήφιων Διδακτόρων του ΕΚΠΑ. Πολλοί προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί από το εξωτερικό παρακολουθούν τις δραστηριότητές της. Παράλληλα, η Κλινική παρέχει ένα ιδιαίτερα πυκνό, καθημερινό πρόγραμμα εκπαίδευσης στους ειδικευόμενους Καρδιολογίας, που συνδυάζει διά ζώσης και διαδικτυακές εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Οι εκπαιδευτικές δράσεις συμπληρώνονται από τακτικά συνέδρια και εξειδικευμένες ημερίδες με τη συμμετοχή διακεκριμένων Ελλήνων και ξένων ομιλητών. Η Κλινική διενεργεί κάθε Δεκέμβριο ένα ετήσιο συνέδριο που καλύπτει όλο το φάσμα της καρδιαγγειακής Ιατρικής, αλλά και εξειδικευμένες ημερίδες και

διημερίδες για την καρδιακή ανεπάρκεια, την Καρδιο-ογκολογία και την ενδοστεφανιαία φυσιολογία και απεικόνιση. Παράλληλα με το εκτενές κλινικό και εκπαιδευτικό έργο, η Κλινική επιτελεί και υψηλού επιπέδου ιατρική έρευνα που καλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα της καρδιαγγειακής Ιατρικής, μέσα από τοπικά ερευνητικά πρωτόκολλα, διεθνείς κλινικές μελέτες, εθνικές και ευρωπαϊκές μελέτες καταγραφής και τη συμμετοχή σε προγράμματα βασικής και μεταφραστικής έρευνας. Το ερευνητικό έργο υποστηρίζεται από σημαντικές συνεργασίες σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και ερευνητικές επιχορηγήσεις από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ έχει καταστήσει την Κλινική πρωτοπόρα σε συγκεκριμένους τομείς της καρδιαγγειακής έρευνας. Όπως είναι αναμενόμενο, το ανωτέρω έργο υποΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 69

Ο σημερινός διευθυντής της Κλινικής, καθηγητής Καρδιολογίας κ. Γεράσιμος Φιλιππάτος με τους συνεργάτες του.

στηρίζεται από ένα υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, αποτελούμενο από διακεκριμένους καρδιολόγους του ΕΚΠΑ και του ΕΣΥ, άρτια εκπαιδευμένους ειδικευόμενους ιατρούς, εξειδικευμένο νοσηλευτικό

προσωπικό, έμπειρους τεχνολόγους και αφοσιωμένο διοικητικό προσωπικό. Στελέχη της Κλινικής έχουν διακριθεί σε διεθνές επίπεδο και εκπροσωπούν επάξια τη χώρα σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς. ▪

ΓΕΡΆΣΙΜΟΣ ΦΙΛΙΠΠΆΤΟΣ Ο Γεράσιμος Φιλιππάτος είναι καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ» και αντιπρόεδρος Δ.Σ. του Ωνασείου. Διετέλεσε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Καρδιακής Ανεπάρκειας, μέλος του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) και International Governor του American College of Chest Physicians. Επίσης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής των Κατευθυντήριων Οδηγιών της ESC, καθώς και της επιτροπής κατευθυντήριων οδηγιών για την Καρδιακή Ανεπάρκεια του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας και της American Heart Association. Έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 900 άρθρα στο PubMed, 5 βιβλία και περισσότερα από 30 κεφάλαια βιβλίων, συμπεριλαμβανομένων του Braunwald (8th edition). Ήταν Associate Editor του «European Heart Journal», του «International Journal of Cardiology» και σύμβουλος έκδοσης του «JACC-HF» και του «European Journal of Heart Failure». Βρίσκεται στη λίστα του Thomson Reuters/Clarivate list of Highly Cited Researchers από το 2015. Είναι επίτιμο μέλος πολλών καρδιολογικών εταιρειών. Google Scholar H-Index >170. Πλήρης λίστα δημοσιεύσεων στο Pubmed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=filippatos%2Bg

70 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Η Καρδιολογική Κλινική πραγματοποιεί τις περισσότερες επεμβάσεις TAVI πανελλαδικώς

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΤΡΙΚΑΣ, συντονιστής διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής του ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ», αν. καθηγητής ΕΚΠΑ

Η KΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΉ ΚΛΙΝΙΚΉ του «Ευαγγελισμού» ιδρύθηκε το 1954, όταν η Καρδιολογία καθιερώθηκε στην Ελλάδα ως ανεξάρτητη ειδικότητα. Κατ’ εκείνο τον χρόνο, η Α’ Παθολογική Κλινική του «Ευαγγελισμού» μετατράπηκε σε Καρδιολογική Κλινική με

72 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

πρώτο διευθυντή τον Παναγιώτη Βατσινέα και εν συνεχεία τον καθηγητή Κωνσταντίνο Σαμαρά. Με την αφυπηρέτηση του καθηγητή Σαμαρά το 1975, η Κλινική διαχωρίστηκε σε Α’ Καρδιολογική Κλινική και Β’ Καρδιολογική Κλινική, ενώ ιδρύθηκε και ανεξάρτητο αιμοδυναμικό εργαστήριο με επικεφαλής τον καθηγητή Κοροξενίδη. Από τον Φεβρουάριο του 2024, οι δύο Κλινικές ενοποιήθηκαν εκ νέου υπό την ενιαία διεύθυνση του συντονιστή διευθυντή, καθηγητή Αθανάσιου Τρίκα. Η Κλινική έχει αναπτυγμένες 61 κλίνες σε δύο πτέρυγες στον 4ο όροφο του κτιρίου Πατέρα του «Ευαγγελισμού», καθώς και 14 κλίνες στη Μονάδα Εμφραγμάτων στον 3ο όροφο, γεγονός που την καθιστά τη μεγαλύτερη καρδιολογική κλινική της Ελλάδας. Υπηρετούν 27 ειδικευμένοι ιατροί και 34 ειδικευόμενοι, ενώ το 2025 νοσηλεύθηκαν στην Καρδιολογική Κλινική 6.000 ασθενείς. Στην Κλινική λειτουργούν αιμοδυναμικό εργαστήριο (2 αίθουσες με τελευταίας τεχνολογίας μηχανήματα), ηλεκτροφυσιολογικό εργαστήριο (2 αίθουσες), εργαστήριο υπερηχοκαρδιογραφίας (2 αίθουσες, 3 μηχανήματα υπερήχων), εργαστήριο δοκιμασιών κοπώσεως, καθώς και πληθώρα εξωτερικών ιατρείων, όπως τακτικό καρδιολογικό ιατρείο, ιατρείο βηματοδοτών και αρρυθμιών, αντιυπερτασικό ιατρείο, υπολιπιδαιμικό ιατρείο, ιατρείο μυοκαρδιοπαθειών και πρόληψης αιφνιδίου θανάτου, ιατρείο καρδιακής ανεπάρκειας, καρδιομεταβολικό και καρδιοογκολογικό ιατρείο. Στην Καρδιολογική Κλινική ασκείται όλο το φάσμα της σύγχρονης Καρδιολογίας: από την κλινική Καρδιολογία στους θαλάμους μέχρι τις πλέον εξειδικευμένες επεμβατικές πράξεις στο αιμοδυναμικό και το ηλεκτροφυσιολογικό εργαστήριο. Στους θαλάμους νοσηλείας, οι ασθενείς βρίσκονται υπό τη φροντίδα ειδικών καρδιολόγων που καθορίζουν το διαγνωστικό και θεραπευτικό πλάνο με στόχο τη βελτίωση της υγείας των ασθενών. Η μονάδα εμφραγμάτων νοσηλεύει περιστατικά που χρήζουν εξειδικευμένης φροντίδας και πλαισιώ-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ νεται από ειδικούς καρδιολόγους/εντατικολόγους και διαθέτει όλα τα μηχανήματα που είναι αναγκαία για την υποστήριξη του βαρέως πάσχοντος (αναπνευστήρες, μηχανήματα συνεχούς αιμοδιήθησης, συσκευές υποστήριξης της κυκλοφορίας). Το 2025 νοσηλεύθηκαν στη μονάδα εμφραγμάτων 1.000 ασθενείς. Στο υπερηχοκαρδιογραφικό εργαστήριο, το οποίο διαθέτει τα πλέον εξειδικευμένα μηχανήματα υπερήχων, διενεργούνται, εκτός του κλασικού υπερηχοκαρδιογραφήματος, όλες οι νεότερες τεχνικές υπερήχων, όπως το διοισοφάγειο υπερηχογράφημα, καθώς και stress echo, τόσο για τους νοσηλευόμενους όσο και για εξωτερικούς ασθενείς. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στο αιμοδυναμικό εργαστήριο. Όπως αναφέρθηκε, διαθέτει 2 αίθουσες με τελευταίας τεχνολογίας μηχανήματα και εφημερεύει 24 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα. Στελεχώνεται από εξειδικευμένους επεμβατικούς καρδιολόγους με τεράστια εμπειρία στον τομέα τους. Διενεργούνται επεμβάσεις στα στεφανιαία αγγεία με όλα τα διαθέσιμα μέσα (ενδοστεφανιαία απεικόνιση, λιθοτροψία, rotablation, μηχανική υποβοήθηση), τα οποία επιτρέπουν τη διενέργεια σύμπλοκων αγγειοπλαστικών και την αντιμετώπιση ασθενών με πολλαπλές συννοσηρότητες. Αντιμετωπίζονται περιστατικά τόσο σε επείγουσα φάση όσο και περιστατικά τα οποία προσέρχονται προγραμματισμένα. Αναπόσπαστο κομμάτι της λειτουργίας του αιμοδυναμικού εργαστηρίου και τομέας τεράστιας εξέλιξης αποτελεί το πρόγραμμα δομικών καρδιοπαθειών, με κύριο εκπρόσωπο αυτού τη διενέργεια επεμβάσεων διακαθετηριακής αντικατάστασης της αορτικής βαλβίδας (TAVI). Στο αιμοδυναμικό εργαστήριο του «Ευαγγελισμού» πραγματοποιούνται οι περισσότερες επεμβάσεις TAVI πανελλαδικώς. Χρησιμοποιούνται όλοι οι διαθέσιμοι τύποι βαλβίδων και όλες εκείνες οι τεχνικές οι οποίες επιτρέπουν την ασφαλή διενέργεια της επέμβασης και την επιτυχή έκβαση. Εβδομαδιαίως πραγματοποιείται συζήτηση των περιστατικών (Heart team) όπως προστάζουν και οι σύγ-

χρονες οδηγίες και καθορίζεται το πλάνο αντιμετώπισης των ασθενών αυτών, οι οποίοι συνήθως είναι ασθενείς με σύνθετα προβλήματα υγείας που χρήζουν αντιμετώπισης σε εύλογο χρονικό διάστημα, το οποίο γίνεται προσπάθεια να μειωθεί στο ελάχιστο δυνατό. Επιπροσθέτως, διενεργούνται επεμβάσεις σύγκλεισης μεσοκολπικής επικοινωνίας, παραβαλβιδικών διαφυγών, εμφύτευσης πνευμονικής βαλβίδας, ενώ αναμένεται να ξεκινήσει και πρόγραμμα διαδερμικής βαλβιδοπλαστικής μιτροειδούς και τριγλώχινας (Mitraclip, Triclip) σύντομα. Στο εργαστήριο ηλεκτροφυσιολογίας διενεργούνται εμφυτεύσεις όλων των διαθέσιμων τύπων συσκευών (βηματοδότες, απινιδωτές, αμφικοιλιακοί απινιδωτές, εξωαγγειακοί απινιδωτές, leadless βηματοδότες), καθώς και ηλεκτροφυσιολογικές μελέτες και καταλύσεις αρρυθμιών με όλες τις νεότερες τεχνικές (όπως το PFA) που αυξάνουν την ασφάλεια των επεμβάσεων και την αποτελεσματικότητά τους. Κύριος πυλώνας της Καρδιολογικής Κλινικής αποτελούν σαφώς και οι ειδικευόμενοι ιατροί. Υπό την καθοδήγηση των επιμελητών, των διευθυντών και του συντονιστή διευθυντή τους, αντιμετωπίζουν όλο το φάσμα των περιστατικών, εκπαιδεύονται σε όλες τις τεχνικές που διενεργούνται στην Κλινική και προετοιμάζονται για τη λήψη του τίτλου ειδικότητας, την αυτόνομη άσκηση της ειδικότητάς τους και την περαιτέρω εξέλιξη της Καρδιολογίας. Από το 2024, υπάρχει καθημερινό καθορισμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με διαδραστικά μαθήματα ειδικευομένων, ομιλίες από εξωτερικούς διακεκριμένους ομιλητές, καθώς και βιβλιογραφικές ενημερώσεις. Στον 3ο και στον 4ο όροφο του «Ευαγγελισμού», του μεγαλύτερου νοσοκομείου της χώρας που αποτελεί τη ναυαρχίδα του ΕΣΥ, η Καρδιολογία ωθείται στα όριά της. Το προσωπικό της Καρδιολογικής Κλινικής περιθάλπει όλους τους ασθενείς σε μια αέναη προσπάθεια να αντιμετωπίσει την ασθένεια, να βελτιώσει το επίπεδο ζωής των καρδιοπαθών και να προάγει την επιστήμη και την Καρδιολογία, μιας ειδικότητας που γνωρίζει τεράστια ανάπτυξη. ▪

ΑΘΑΝΆΣΙΟΣ ΤΡΊΚΑΣ Ο Αθανάσιος Τρίκας είναι συντονιστής διευθυντής του Καρδιολογικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ-ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ», αν. καθηγητής ΕΚΠΑ. Είναι επιστημονικά υπεύθυνος και διοργανωτής Ετησίων Καρδιολογικών Συνεδρίων της Καρδιολογικής Κλινικής του «Ευαγγελισμού» και από τον Οκτώβριο 2024 εκλεγμένος γενικός γραμματέας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 73

ΠΓΝ ΙΩΑΝΝΊΝΩΝ

Η σημαντική συμβολή της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής στη φροντίδα των καρδιοπαθών της Δυτ. Ελλάδας

Γράφει ο ΛΑΜΠΡΟΣ Κ. ΜΙΧΑΛΗΣ, MD, PhD, FRCP, FESC, καθηγητής Καρδιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής ΠΓΝ Ιωαννίνων

Η Β’ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΉ ΚΛΙΝΙΚΉ ΤΟΥ ΠΓΝΙ ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 2014 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Λάμπρου Κ. Μιχάλη. Απαρτίζεται από 19 ιατρούς (3 μέλη ΔΕΠ, 4 ιατρούς ΕΣΥ, 2 επικουρικούς καρδιολόγους, 1 εξειδικευόμενο Επεμβατικής Καρδιολογίας, 2 εκπαιδευομένους στις νεότερες τεχνικές υπερήχων, 7 ειδικευόμενους), 60

74 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

νοσηλευτές [18 στην Κλινική, 32 στις ΜΕΠΚ, 11 στο Αιμοδυναμικό, 3 στις κλίνες ημερήσιας νοσηλείας από κοινού με την Α’ ΚΚ]. Διαθέτει 3 τεχνολόγους και 1 γραμματέα με την Α’ ΚΚ, ενώ 2 νοσηλευτές και 2 γραμματείς απασχολούνται στα ερευνητικά πρωτόκολλα αμειβόμενοι από ειδικό λογαριασμό του πανεπιστημίου. Διαθέτει 47 κλίνες (30 κοινές, 14 ΜΕΠΚ και 3 ημερήσιας νοσηλείας). Ο πληθυσμός αναφοράς του ΠΓΝΙ εκτιμάται περίπου 700.000 ( Ήπειρος, Κέρκυρα, Λευκάδα, Β. Αιτωλοακαρνανία, Δ. Μακεδονία και ειδικά για επεμβάσεις δομικών καρδιοπαθειών ασθενείς από ολόκληρη τη χώρα). Μερικά σημαντικά σημεία που καταδεικνύουν τη λειτουργία της: • Η Κλινική εφημερεύει κάθε 4 μέρες και δέχεται επείγοντα περιστατικά από τα Ιωάννινα και τα περιφερικά νοσοκομεία γειτονικών νομών (Ηπείρου, Κέρκυρας, Λευκάδας, Δ. Μακεδονίας). • Η Κλινική λειτουργεί: — 2 ΜΕΠΚ με δυνατότητα αντιμετώπισης ασθενών με το σύνολο των καρδιαγγειακών νοσημάτων: καρδιογενή καταπληξία, οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, οξεία καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ), μαζική πνευμονική εμβολή, καρδιακό επιπωματισμό, οξεία μυοκαρδίτιδα, αρρυθμιολογικά προβλήματα, βαλβιδοπάθειες και άλλες απειλητικές για τη ζωή παθήσεις. Στη ΜΕΘ 3 επιπέδου νοσηλεύονται διασωληνωμένοι ασθενείς, ασθενείς με συσκευές προσωρινής μηχανικής υποστήριξης καρδιάς, ασθενείς που χρειάζονται αιμοδιαδιήθηση/αιμοκάθαρση ή εξειδικευμένες θεραπείες. — 2 σύγχρονες αίθουσες αιμοδυναμικού εργαστηρίου, όπου διενεργούνται καθημερινά αριστεροί/δεξιοί καθετηριασμοί, σύμπλοκες αγγειοπλαστικές στεφανιαίων, περιφερικών αγγείων και καρωτίδων, διαδερμικές επεμβάσεις δομικών καρδιοπαθειών (TAVI, TEER μιτροειδούς και τριγλώχινας, σύγκλειση PFO, σύγκλειση ωτίου αριστερού κόλπου, αντικατάσταση μιτροειδούς βαλβίδας στο πλαίσιο κλινικής μελέτης και στο άμεσο μέλλον αντικατάστασης τριγλώχινας βαλβίδας). Χρησι-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ μοποιούνται ενδοστεφανιαία απεικόνιση (IVUS, OCT), επεμβατική φυσιολογία (FFR, rFR), συσκευές αθηρεκτομής και λιθοτριψίας, ενώ τοποθετούνται συσκευές μηχανικής υποστήριξης (ΙΑΒΡ, Impella). — Τμήμα ηλεκτροφυσιολογίας με ξεχωριστό αιμοδυναμικό όπου διενεργούνται ηλεκτροφυσιολογικές μελέτες και εμφυτεύονται βηματοδότες, απινιδωτές, αμφικοιλιακοί βηματοδότες-απινιδωτές. — Εργαστήριο Ηχοκαρδιοκαρδιογραφίας με 4 σύγχρονους ηχοκαρδιογράφους για εξωτερικούς ασθενείς και 4 για νοσηλευόμενους. Διενεργούνται διαθωρακικά/διοισοφάγεια ηχοκαρδιογραφήματα, stress echo, ενώ χρησιμοποιούνται όλες οι νεότερες εξειδικευμένες τεχνικές (speckle tracking, 3D κ.λπ.). — Εργαστήριο δοκιμασίας κόπωσης/εργοσπιρομετρίας. — Εργαστήριο δοκιμασίας ανάκλισης. • Τακτικά εξωτερικά ιατρεία που εξυπηρετούν μεγάλο όγκο ασθενών: ΤΕΙ Γενικής Καρδιολογίας και Καρδιαγγειακής Πρόληψης, Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας, Προχωρημένης Καρδιακής Ανεπάρκειας, Πνευμονικής Υπέρτασης, Υπερηλίκων με Καρδιακή Ανεπάρκεια, Μυοκαρδιοπαθειών και Κληρονομούμενων Παθήσεων, Καρδιοογκολογίας και Επανεκτίμησης ασθενών με στεφανιαία νόσο. • Οι ιατροί υποδιαιρούνται σε τρεις υποομάδες, για πιο αποτελεσματική φροντίδα των ασθενών: α) ομάδα Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, β) ομάδα στεφανιαίας νόσου, γ) ομάδα καρδιακής ανεπάρκειας/αρρυθμιών (ΚΑ, αρρυθμίες, δομικές καρδιοπάθειες, βαλβιδοπάθειες, μυοκαρδιοπάθειες, πνευμονική υπέρταση, μυοκαρδίτιδες, περικαρδίτιδες, ενδοκαρδίτιδες). • Στο Τμήμα Ημερήσιας Νοσηλείας νοσηλεύονται

ασθενείς ενταγμένοι σε προγράμματα ενδοφλέβιας χορήγησης φαρμάκων (σιδήρου, διουρητικών, διαλείπουσας χορήγησης ινοτρόπων). • Η Β’ ΚΚ αποτελεί μέλος του Δικτύου Ακριβείας για σπάνια κληρονομούμενα νοσήματα. Για ασθενείς με προχωρημένη ΚΑ συνεργάζεται με το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο διεκπεραιώνοντας επιτόπια πλήρως τον προμεταμοσχευτικό έλεγχο (3 μεταμοσχεύσεις ασθενών μας τα τελευταία έτη). • Η Β’ ΚΚ επιδεικνύει σημαντικό ερευνητικό/εκπαιδευτικό έργο. — Πέραν των διδακτορικών διατριβών συμμετέχει σε διεθνείς πολυκεντρικές τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες, Ευρωπαϊκά Ερευνητικά Προγράμματα Horizon 2020 [Kardiatool (768686), Insilc (777119), Cardiocare (945175)], ενώ οι ιατροί της διαθέτουν δημοσιεύσεις σε έγκριτα διεθνή περιοδικά. — Διαθέτει εβδομαδιαίο διετές πρόγραμμα συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης για ειδικευόμενους και ειδικούς καρδιολόγους. Σε συνεργασία με την Καρδιολογική Κλινική του Νοσοκομείου Φλέμιγκ έχει πρόγραμμα ΚΕΒΙΔΙΜ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην Καρδιογηριατρική, ενώ διοργανώνει κάθε χρόνο ημερίδες, συνέδρια τοπικού, εθνικού και διεθνούς χαρακτήρα. — Διαθέτει ιστοσελίδα https://www.bcardio.gr/el/, στην οποία θα βρείτε πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία της, καθώς και τη βιβλιοθήκη των μαθημάτων συνεχιζόμενης εκπαίδευσης. • Για την άμεση, συνεχή και εχέμυθη φροντίδα των ασθενών υπάρχει διαθέσιμη τηλεφωνική υποστήριξη (2651099847), προγραμματισμός ραντεβού (2651099039) και mail για αποστολή αποτελεσμάτων (heartfailure.uhi@gmail.com). ▪

ΛΆΜΠΡΟΣ Κ. ΜΙΧΆΛΗΣ Ο καθηγητής Λάμπρος Κ. Μιχάλης είναι μέλος ΔΕΠ της Ιατρικής Σχολής Ιωαννίνων από το 1995. Έχει λάβει τιμητικές διακρίσεις με σημαντικότερη το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών 2013 (βραβείο Βασιλικής χήρας Γερασίμου Νοταρά). Έχει υπηρετήσει ή υπηρετεί σε διάφορες διοικητικές θέσεις με σημαντικότερες: εκλεγείς πρόεδρος Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, μέλος της Διοικούσης Επιτροπής ΚΕΣΥ, πρόεδρος UEMS Cardiology Section, πρόεδρος του Grouping 1 (των Παθολογικών Ειδικοτήτων) UEMS, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής UEMS, μέλος της επιτροπής εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας και αντιπρόεδρος της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Πραγματοποιεί συστηματικά επεμβατικές καρδιολογικές πράξεις στο ΠΓΝΙ από το 1995. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 350 εργασίες, με 14.462 αναφορές και h-index 62. Έχει συμμετάσχει στη συγγραφή των δύο πρόσφατων Ευρωπαϊκών Οδηγών Οργάνωσης Εκπαίδευσης στην Ειδικότητα της Καρδιολογίας Core Curriculum in Cardiology (ESC)/Training Requirements Document in Cardiology (UEMS) 2019 και 2026, ενώ εμπνεύσθηκε και οργάνωσε την πρώτη πανευρωπαϊκά εκπαίδευση εκπαιδευτών στην ειδικότητα (Train the Trainers) σε συνεργασία με την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, την UEMS, την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία και το Royal College of Physicians. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 75

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΌ ΓΕΝΙΚΌ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΟ ΗΡΑΚΛΕΊΟΥ

Παχυσαρκία και καρδιαγγειακά νοσήματα: Η σκοτεινή σχέση της Υγείας

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΧΙΑΔΑΚΗΣ, καθηγητής Καρδιολογίας, τ. διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής του ΠΑΓΝΗ, τ. πρόεδρος Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας

Η ΠΑΧΥΣΑΡΚΊΑ, ΆΡΡΗΚΤΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΈΝΗ με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την υγεία της ανθρώπινης κοινότητας, υποβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής μας και είναι προπομπός πολλών άλλων νοσημάτων, καρδιαγγειακών και μη. Έχει πολύπλευρες επιπτώσεις στην υγεία,

76 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

υπονομεύοντας την ατομική και κοινωνική ευημερία. Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται ως η αυξημένη συσσώρευση λίπους στο σώμα, πέρα από τα επίπεδα που θεωρούνται υγιεινά. Αυτή η συσσώρευση λίπους συνήθως συμβαίνει όταν η εισαγωγή θερμίδων υπερβαίνει την ενέργεια που καταναλώνεται. Τα αίτια της παχυσαρκίας είναι πολλαπλά και περιλαμβάνουν τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, τους γενετικούς παράγοντες και το περιβάλλον. Για λόγους κατηγοριοποίησης χρησιμοποιείται ο Δείκτης Μάζας Σώματος (Body Mass Index, BMI), ένας δείκτης που υπολογίζεται αν διαιρέσουμε το σωματικό βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Ο ΒΜΙ, η περίμετρος μέσης, ο λόγος «περίμετρος μέσης/περίμετρος γλουτών» και ο λόγος «βάρος/ ύψος» έχουν επαρκώς μελετηθεί σε επιδημιολογικές μελέτες. Οι δύο πρώτοι αποτελούν ίσως τους πιο εύχρηστους και κλινικά εφαρμόσιμους δείκτες στην καθημερινή πρακτική. Ως υπέρβαρα ορίζονται τα άτομα με ΒΜΙ 25-29,9 kg/m2, ενώ ως παχύσαρκα αυτά με ΒΜΙ >30 kg/m2. Σύμφωνα με την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία, τα παχύσαρκα άτομα κατηγοριοποιούνται περαιτέρω σε κατηγορία Ι με ΒΜΙ 30-35 kg/m2, κατηγορία ΙΙ με ΒΜΙ 35-40 kg/m2 και κατηγορία ΙΙΙ με ΒΜΙ >40 kg/m2. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με βάση την περίμετρο της μέσης καθορίζονται δύο επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο, όταν η περίμετρος είναι >94 cm σε άνδρες και >80 cm σε γυναίκες, πρέπει να μην αυξηθεί επιπλέον το σωματικό βάρος, ενώ στο δεύτερο επίπεδο δράσης, όταν η περίμετρος μέσης είναι >102 cm σε άνδρες και >88 cm σε γυναίκες, πρέπει να ξεκινήσει παρέμβαση. Η παχυσαρκία είναι εξαιρετικά διαδεδομένη παγκοσμίως, με τις ΗΠΑ να κρατούν τα πρωτεία σε απόλυτους αριθμούς, ωστόσο, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 63% του ελληνικού πληθυσμού ανήκει στην κατηγορία υπέρβαρων ή παχύσαρκων, ποσοστό μεγαλύτερο

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ του ευρωπαϊκού μέσου όρου, που βρίσκεται στο 58%. Ακόμη δεν μπορεί να αγνοήσει κανείς τα ολοένα αυξανόμενα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας, με την Ελλάδα να βρίσκεται δεύτερη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 4-6 ετών, τα οποία είναι παχύσαρκα ή υπέρβαρα, κυμαίνεται στο 20,6%. Στα παιδιά ηλικίας 6-10, δε, ανεβαίνει στο 38,5% και στα παιδιά ηλικίας 10-12 ετών φτάνει το 41,2%. Τέτοια ποσοστά οφείλουν να μας προβληματίσουν, καθώς τα σημερινά παχύσαρκα παιδιά τείνουν να γίνονται οι αυριανοί παχύσαρκοι ενήλικες. Η επιδημία αυτή δεν περιορίζεται σε χώρες με

1. Υπέρταση: Οι παχύσαρκοι άνθρωποι έχουν συχνά υψηλότερη αρτηριακή πίεση. Αυτό αυξάνει το καρδιακό έργο και μπορεί να οδηγήσει σε υπέρταση, δυσλειτουργία των αρτηριών και τελικά καρδιακές παθήσεις. 2. Υψηλές συγκεντρώσεις λιπιδίων: Οι παχύσαρκοι άνθρωποι συχνά έχουν υψηλές συγκεντρώσεις χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων στο αίμα τους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην αθηροσκλήρωση, όπου τα λιπίδια συσσωρεύονται στο εσωτερικό των αρτηριών, περιορίζοντας τη ροή του αίματος και αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων.

υψηλό εισόδημα, αλλά αυξάνεται και σε χώρες με χαμηλότερο εισόδημα, προκαλώντας ανησυχία για τις μελλοντικές συνέπειές της στη δημόσια υγεία.

3. Διαβήτης: Η παχυσαρκία επηρεάζει αρνητικά τον μεταβολισμό της γλυκόζης, αυξάνοντας τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Ο διαβήτης αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. 4. Φλεγμονές: Η παχυσαρκία σχετίζεται με φλεγμονές στο σώμα, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στα αγγεία και τον καρδιακό ιστό, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Στη μελέτη Framingham η ετήσια επίπτωση αιφνίδιου καρδιακού θανάτου ήταν σχεδόν 40 φορές υψηλότερη στον παχύσαρκο σε σύγκριση με τον μη παχύσαρκο πληθυσμό. Επίσης, η παχυσαρκία, μέσω του αυξημένου ενδαγγειακού όγκου και λόγω της μειωμένης φυσικής δραστηριότητας μπορεί να οδηγήσει σε φλεβική ανεπάρκεια, οιδήματα και σε αυξημένο κίνδυνο φλεβικής θρομβοεμβολής, καθώς και πνευμονικής εμβολής. Ακόμα η εκσεσημασμένη παχυσαρκία επιβαρύνει άμεσα την καρδιακή λειτουργία οδηγώντας σε μυο-

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΆ ΝΟΣΉΜΑΤΑ: Ο ΣΙΩΠΗΛΌΣ ΘΎΤΗΣ Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως. Περιλαμβάνουν καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, περιφερικές αγγειοπάθειες, υψηλή αρτηριακή πίεση και άλλες σοβαρές παθήσεις του κυκλοφορικού συστήματος. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα περιλαμβάνουν το κάπνισμα, τον σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση, την υπερχοληστερολαιμία (δηλαδή υψηλά επίπεδα LDL, της λεγόμενης κακής χοληστερίνης, και χαμηλά επίπεδα HDL, της λεγόμενης καλής χοληστερίνης) και την έλλειψη φυσικής δραστηριότητας. Ωστόσο, η παχυσαρκία έχει εκδηλωθεί ως ένας ανεξάρτητος κίνδυνος για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων. Πώς συμβαίνει αυτό;

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 77

καρδιοπάθειες και καρδιακή ανεπάρκεια, καθώς και σε βαλβιδοπάθειες ή σε αρρυθμίες, όπως η κολπική μαρμαρυγή. Συχνά λοιπόν φτάνει κανείς να χρειάζεται εξειδικευμένες επεμβάσεις και φάρμακα εφ’ όρου ζωής για να διαχειριστεί μια κατάσταση η οποία προλαμβάνεται με τις κατάλληλες παρεμβάσεις. ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΊΑΣ Οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι άλλες από την αλλαγή του τρόπου ζωής. Στόχος είναι να εξαφανίσουμε το αίτιο, δηλαδή την παχυσαρκία. Η αλλαγή βασίζεται σε δύο κύριους πυλώνες, τη σωστή διατροφή και την ενσωμάτωση σωματικής άσκησης στην καθημερινότητά μας. Σωστή διατροφή σημαίνει κατανάλωση φρούτων και λαχανικών καθημερινά, επιλογή προϊόντων ολικής άλεσης, χρήση ελαιόλαδου έναντι άλλων ελαίων ή λιπών στο φαγητό. Σημαντικό είναι αυτά να αποτελούν τη βάση του γεύματος και όχι μια απλή προσθήκη σε ένα κατά τα άλλα χαμηλής διατροφικής αξίας γεύμα. Πρέπει ταυτόχρονα να περιορίζονται το κόκκινο κρέας και τα αναψυκτικά σε λιγότερο από μία φορά τον μήνα. Πολύ σημαντική είναι η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας νερού, πάνω από 1,5 λίτρο την ημέρα. Όσον αφορά το κομμάτι της άσκησης, στόχος είναι η μέτριας έντασης αερόβια άσκηση για τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα, καθώς και μυϊκή ενδυνάμωση. Πέραν όμως αυτών πρέπει να προσπαθούμε να μένουμε ενεργοί στην καθημερινότητά μας, να περπατάμε όσο το δυνατόν περισσότερο και να περιορίζουμε την καθιστική ζωή και ειδικά τον χρόνο που περνάμε μπροστά από οθόνες. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως οι αλλαγές δεν πρέπει να είναι παροδικές με στόχο να χάσουμε μερι-

κά κιλά και μετά πίσω στις παλιές συνήθειες. Έτσι επιστρέφει το χαμένο βάρος και με αυτό και ο αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος. Ο νέος τρόπος ζωής επιφέρει τα επιθυμητά καρδιαγγειακά οφέλη και εξασφαλίζει μια μακρά και ποιοτική ζωή. Σε ανθρώπους με σοβαρή παχυσαρκία, δηλαδή με BMI>40 ή πάνω από 35kg/m2, και σχετικές συννοσηρότητες, τα βαριατρικά χειρουργεία, δηλαδή επεμβάσεις χειρουργικές που αποσκοπούν στην απώλεια βάρους, φαίνεται να έχουν όφελος για τον ασθενή, οδηγώντας σε μείωση του σωματικού βάρους, το οποίο όμως επανέρχεται σχεδόν στο 40% των ασθενών. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως οι υπάρχουσες θεραπευτικές παρεμβάσεις για την παχυσαρκία έχουν υποστηρικτικό ρόλο, με την αλλαγή του τρόπου ζωής να προσφέρει τα περισσότερα μακροχρόνια οφέλη. Η έρευνα σε αυτόν τον τομέα είναι σε συνεχή εξέλιξη, με νέες αποτελεσματικότερες φαρμακευτικές επιλογές να διαφαίνονται στον ορίζοντα. Ωστόσο, πέραν της αλλαγής του τρόπου ζωής, δεν φαίνεται να υπάρχει εύκολη οδός για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. ΤΟ ΜΉΝΥΜΑ ΤΗΣ ΥΓΕΊΑΣ Σε έναν κόσμο όπου η παχυσαρκία και τα καρδιαγγειακά νοσήματα αυξάνονται, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η πρόληψη και η διαχείριση της παχυσαρκίας είναι θεμελιώδεις για τη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας. Η ευαισθητοποίηση του κοινού, η εκπαίδευση σχετικά με τις συνέπειες της παχυσαρκίας και οι προσπάθειες για την πρόληψη αυτής της επιδημίας αποτελούν καίρια βήματα προς τη μείωση των καρδιαγγειακών νοσημάτων και την αύξηση της υγείας και της ποιότητας ζωής μας. ▪

ΓΙΏΡΓΟΣ ΚΟΧΙΑΔΆΚΗΣ Ο Γιώργος Κοχιαδάκης γεννήθηκε στη Σητεία της Κρήτης. Ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση στη Σητεία και τις σπουδές του στο Λύκειο της Ιεράπετρας της Κρήτης. Το 1976, μετά από πανελλαδικές εξετάσεις, εισήχθη στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε το 1982. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο Πολεμικό Ναυτικό και μετά από εξετάσεις έλαβε την ειδικότητα της Καρδιολογίας το 1992. Είναι επεμβατικός καρδιολόγος και είχε μέχρι τις 31 Αυγούστου 2026 την επιστημονική και διοικητική ευθύνη του Αιμοδυναμικού Τμήματος της Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου. Είναι σήμερα μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, ενώ έχει διατελέσει διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου, πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, πρόεδρος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Ιατρικού Συλλόγου Ηρακλείου, καθώς και κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

78 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΩΝΑΣΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΣΟΥΛΤΑΝΑ (ΤΑΝΙΑ) ΚΟΥΡΤΙΔΟΥ

Παιδοκαρδιολόγος, επιμελήτρια Α’ στο Τμήμα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων και Ενηλίκων, Ωνάσειο Νοσοκομείο

Η ΝΈΑ ΕΠΟΧΉ ΤΗΣ ΠΑΙΔΟΚΑΡΔΙΟΛΟΓΊΑΣ ΕΣΤΙΆΖΕΙ ΣΤΗΝ ΟΛΙΣΤΙΚΉ ΥΠΟΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΎ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΈΝΕΙΆΣ ΤΟΥ «βρισκόμαστε σε μια πραγματικά συναρπαστική εποχή, όπου η Παιδοκαρδιολογία μεταμορφώνεται μέσα από την τεχνολογία αιχμής. Παλαιότερα, ο στόχος μας ήταν απλώς να κρατήσουμε ένα παιδί με σοβαρή καρδιοπάθεια στη ζωή. Πλέον, εστιάζουμε στην ολιστική υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του».

Συνέντευξη στην ΑΝΘΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

Η ΠΑΙΔΟΚΑΡΔΙΟΛΟΓΊΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΞΕΛΊΞΕΙΣ που την αφορούν μπήκε στο μικροσκόπιο της συζήτησής μας με την κυρία Σουλτάνα (Τάνια) Κουρτίδου, MD, MSc, PhD, FSCMR, παιδοκαρδιολόγο, επιμελήτρια Α’ στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, στο Τμήμα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων και Ενηλίκων. Όπως η ίδια λέει,

80 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

— Κυρία Κουρτίδου, έχετε εξειδίκευση σε έναν νευραλγικό τομέα, αυτόν της Παιδοκαρδιολογίας. Τι νεότερα έχουμε αναφορικά με τον τομέα αυτόν τα τελευταία χρόνια; Βρισκόμαστε σε μια πραγματικά συναρπαστική εποχή, όπου η Παιδοκαρδιολογία μεταμορφώνεται μέσα από την τεχνολογία αιχμής. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω τις πιο εντυπωσιακές εξελίξεις που εφαρμόζονται στα μεγάλα ιατρικά κέντρα παγκοσμίως, θα εστίαζα σε τρεις πυλώνες: Στον δικό μου τομέα, οι προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές στην τρισδιάστατη υπερηχοκαρδιογραφία, στη μαγνητική και την αξονική τομογραφία καρδιάς μάς επιτρέπουν να κατασκευάσουμε εξατομικευμένα τρισδιάστατα μοντέλα της καρδιάς με εξαιρετική ακρίβεια, με τα οποία μπορούμε να αλλη-

| ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Η κ. Σουλτάνα (Τάνια) Κουρτίδου. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 81

λοεπιδράσουμε σε περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας, είτε να τα εκτυπώσουμε κιόλας. Επομένως, οι επεμβατικοί καρδιολόγοι και οι καρδιοχειρουργοί μπορούν να σχεδιάσουν μια επέμβαση ειδικά για τη συγκεκριμένη καρδιά του συγκεκριμένου παιδιού όσο σύνθετη και εάν είναι, να προσομοιάσουν την τεχνική ή εάν ταιριάζουν τα χειρουργικά μοσχεύματα που θα χρησιμοποιήσουν πριν ακόμη μπουν στο χειρουργείο, να συνεργαστούν σε υβριδικά εργαστήρια και να διορθώσουν βλάβες με ελάχιστη χειρουργική ή διακαθετηριακή παρέμβαση και χωρίς καν να σταματήσει η καρδιά του παιδιού, κάτι αδιανόητο πριν από λίγες δεκαετίες. Το ίδιο ισχύει και για τα εμβρυϊκά χειρουργεία που πραγματοποιούνται πριν ακόμη γεννηθεί το παιδί σε εξειδικευμένα προγράμματα του εξωτερικού. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αρχίζει να ενσωματώνεται ιδίως στις διαγνωστικές τεχνικές τόσο στο ηλεκτροκαρδιογράφημα όσο και στην απεικόνιση και αυτό βοηθά στην πρώιμη διάγνωση πριν καν εμφανισθούν συμπτώματα. Υπό το ίδιο πρίσμα, με την εκτεταμένη γενετική ανάλυση αρχίζουμε να κατανοούμε καλύτερα όχι μόνο την αιτία της καρδιοπάθειας, αλλά και να σχεδιάζουμε και ένα εξατομικευμένο πλάνο που να καλύπτει ολιστικά τις ανάγκες του παιδιού. Πέρα από την Επιβίωση, η Ποιότητα Ζωής: Παλαιότερα, ο στόχος μας ήταν απλώς να κρατήσουμε ένα παιδί με σοβαρή καρδιοπάθεια στη ζωή. Πλέον, εστιάζουμε στην ολιστική υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του: στην ψυχολογία, στη σχολική απόδοση, στον αθλητισμό και την ομαλή μετάβασή του στην ενήλικη ζωή με την καλύτερη δυνατή ποιότητα ζωής και το μέγιστο των επιλογών τους. — Τι ποσοστά παιδιών παρατηρούνται να αντιμετωπίζουν προβλήματα στην Ελλάδα; Σε γενικές γραμμές, τα στατιστικά δεδομένα της χώρας συμβαδίζουν με τους διεθνείς μέσους όρους, αν και πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν διαθέτουμε πρόσφατο πανελλαδικό μητρώο για απόλυτη ακρίβεια. Όσον αφορά τις συγγενείς καρδιοπάθειες περίπου 800 έως 1.000 παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο στη χώρα μας με κάποιου είδους κατασκευαστική ανωμαλία στην καρδιά. Και, βέβαια, η βαρύτητα διαφέρει εντυπωσιακά από παιδί σε παιδί. Από αυτά, μόνο το ένα τρίτο περίπου θα χρειαστεί άμεση χειρουργική ή επεμβατική αντιμετώπιση τους πρώτους μήνες της ζωής. Υπάρχουν μικρές βλάβες που μπορεί να μη χρειαστούν ποτέ επέμβαση ή ακόμη και να υποχωρήσουν αυτόματα. Κάτι που δείχνει πόσο έχει αλλάξει το τοπίο είναι ότι πλέον οι ενήλικες με συγγε-

82 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

νή καρδιοπάθεια είναι περισσότεροι από τα παιδιά, κάτι που παλαιότερα δεν συνέβαινε, αφού πολλά παιδιά δεν έφταναν στην ενήλικη ζωή, κάτι που αντικατοπτρίζει την εξέλιξη της επιστήμης. Οι κληρονομικές παθήσεις όπως σπάνιες διαταραχές του ηλεκτρικού συστήματος ή του μυός της καρδιάς έχουν μικρότερη συχνότητα, περίπου 26 περιπτώσεις ανά 100.000 παιδιά. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και επίκτητους καρδιακούς κινδύνους, καθώς σχεδόν το 34% των Ελλήνων εφήβων εμφανίζει τουλάχιστον έναν παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση και η δυσλιπιδαιμία. — Ποιες καρδιολογικές παθήσεις είναι συνήθεις στα παιδιά και για ποιους λόγους; Οι πιο συχνές παθήσεις, όπως είπαμε και παραπάνω, είναι οι συγγενείς καρδιοπάθειες, δηλαδή κατασκευαστικές ανωμαλίες της καρδιάς που υπάρχουν ήδη από τη γέννηση: μεσοκολπικές ή μεσοκοιλιακές επικοινωνίες, ανοιχτός αρτηριακός πόρος, στενώσεις βαλβίδων, αλλά και πιο σύνθετες ανωμαλίες, όπως η τετραλογία του Fallot ή η μετάθεση των μεγάλων αγγείων και η μονήρης κοιλία. Από εκεί και πέρα, στις καρδιολογικές παθήσεις ανήκουν οι αρρυθμίες, δηλαδή διαταραχές του ηλεκτρικού συστήματος και του τρόπου που χτυπάει μια κατά τα άλλα φυσιολογική καρδιά, οι μυοκαρδιοπάθειες που αφορούν σε διαταραχές στη λειτουργία του καρδιακού μυός, οι επίκτητες φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η νόσος Kawasaki, που μπορεί να προσβάλει και τα στεφανιαία αγγεία, και οι μυοκαρδίτιδες μετά από ιογενείς λοιμώξεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι η παχυσαρκία, οι διαταραχές των λιπιδίων και η υπέρταση αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο στην ενήλικη ζωή και αναδεικνύουν τη σημασία της πρόληψης από την παιδική ηλικία. Το ερώτημα είναι γιατί συμβαίνουν; Όσον αφορά στις συγγενείς καρδιοπάθειες, πρόκειται για διαταραχές κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης της εμβρυϊκής καρδιάς, που έχουν ήδη καθοριστεί στις πρώτες εβδομάδες της κύησης. Στο σύνολο όμως των καρδιακών παθήσεων, τις περισσότερες φορές η αιτία είναι πολυπαραγοντική. Γνωρίζουμε ότι ο συνδυασμός γενετικού υπόβαθρου και περιβαλλοντικών παραγόντων (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης κατά την εγκυμοσύνη) είναι σημαντικός και αυτό ισχύει τόσο για τις συγγενείς όσο και για τις επίκτητες καρδιακές παθήσεις. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου θα οδηγήσει υποχρεωτικά σε καρδιοπάθεια ή ότι ευθύνεται αποκλειστικά κάποιος από τους γονείς. Το κοινό νήμα σε όλες είναι

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ότι η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει ριζικά την πορεία και την πρόγνωση. — Πόσο δύσκολη είναι η αντιμετώπιση ενός μικρού ασθενούς με σοβαρό πρόβλημα σε σχέση με τους ενήλικες; Η επικοινωνία μαζί του, η εμπιστοσύνη μεταξύ γιατρού και ασθενούς, η επικοινωνία με τους γονείς πόσο δύσκολη ή εύκολη είναι για τον θεράποντα ιατρό; Το παιδί δεν είναι ένας «μικρός ενήλικας» και αυτή είναι ίσως η βασικότερη αρχή της Παιδιατρικής και της Παιδοκαρδιολογίας. Κατ’ αρχάς είναι μια ιατρική πρόκληση: Το μέγεθος της καρδιάς είναι περίπου όσο είναι το μέγεθος της γροθιάς μας. Σκεφτείτε, λοιπόν, την καρδιά ενός πρόωρου νεογνού και πόσο εύθραυστοι είναι οι ιστοί. Η εξέλιξη της επιστήμης μάς επιτρέπει να έχουμε να κάνουμε μαγνητικές τομογραφίες χωρίς τη χορήγηση σκιαγραφικού ή να έχουμε στη διάθεσή μας μικροσυσκευές για νεογνά των 700 γραμμαρίων. Και φυσικά πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπόψη όχι μόνο το σήμερα, αλλά και το πώς θα εξελιχθεί η καρδιά και το σώμα του παιδιού τα επόμενα χρόνια, γι’ αυτό και η διαχείριση βασίζεται και στην ομαδική συνεργασία με τους παιδιάτρους και τους συνάδελφους από άλλες ειδικότητες. Το σημαντικότερο όμως είναι η επικοινωνία με το παιδί και την οικογένεια. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι τα παιδιά είναι πολύ καλοί ασθενείς, με την έν-

νοια ότι είναι ειλικρινείς ασθενείς: Εάν δεν νιώθουν καλά δεν θα παίξουν, δεν θα έχουν όρεξη να φάνε, θα περιγράψουν το πρόβλημα εάν νιώθουν ότι βρίσκονται σε ασφαλές περιβάλλον. Για τους περισσοτέρους παιδιάτρους, πέρα από ότι μας αρέσει να μπαίνουμε στον κόσμο του παιδιού με υπομονή και κατανόηση, έχουμε εκπαιδευτεί και για αυτό. Από εκεί και πέρα, καίριο ρόλο έχει η σχέση εμπιστοσύνης με την οικογένεια. Ένας γονιός που μόλις έχει ακούσει ότι το παιδί του έχει ένα καρδιολογικό πρόβλημα βρίσκεται αναπόφευκτα κάτω από μεγάλη συναισθηματική πίεση. Οφείλουμε να ενημερώσουμε τους γονείς με άψογη επιστημονική κατάρτιση και ειλικρίνεια για αυτά που γνωρίζουμε, αλλά και για τα κενά της επιστήμης που δεν έχουμε ακόμη τη γνώση και δεν μπορούμε να προβλέψουμε στο παρόν. Και πολλές φορές αυτή η ενημέρωση χρειάζεται να επαναληφθεί και αυτό είναι ευχάριστο γιατί ανανεώνει τη σύμβαση της συμπαράστασης, της εμπιστοσύνης και της από κοινού προσπάθειας που καταβάλλουμε με τους γονείς και το παιδί για το καλύτερο αποτέλεσμα. Αυτό είναι ίσως και το πιο ιδιαίτερο κομμάτι της ειδικότητάς μας: Δεν αντιμετωπίζουμε μόνο μία καρδιά. Φροντίζουμε ένα παιδί που μεγαλώνει και, μαζί του, μια ολόκληρη οικογένεια. Αυτή η συμμαχία με ασθενείς και οικογένειες, σε συνδυασμό με τις συναρπαστικές εξελίξεις της επιστήμης, μας παρέχουν το προνόμιο, εκτός από δύσκολες στιγμές, να μοιραζόμαστε και πολύ περισσότερες χάρες. ▪

ΣΟΥΛΤΆΝΑ (ΤΆΝΙΑ) ΚΟΥΡΤΊΔΟΥ Η Σουλτάνα (Τάνια) Κουρτίδου, MD, MSc, PhD, FSCMR, είναι παιδοκαρδιολόγος, επιμελήτρια Α’ στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, στο Τμήμα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων και Ενηλίκων, με περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια διεθνούς κλινικής, ακαδημαϊκής και ερευνητικής εμπειρίας. Είναι απόφοιτη της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος MSc στην Προληπτική Καρδιολογία από το Imperial College London. Εκπαιδεύτηκε στις ΗΠΑ, ολοκληρώνοντας την ειδικότητα της Παιδιατρικής στη Νέα Υόρκη, την εξειδίκευσή της στην Παιδιατρική Καρδιολογία στο Seattle Children’s Hospital και την υπερ-εξειδίκευσή της στην Εμβρυϊκή Καρδιολογία και την προηγμένη καρδιαγγειακή απεικόνιση στο Cincinnati Children’s Hospital. Πριν επιστρέψει στην Ελλάδα, διετέλεσε Assistant Professor of Clinical Pediatrics στο Weill Cornell Medical College της Νέας Υόρκης. Το κλινικό της έργο καλύπτει όλο το φάσμα της Παιδιατρικής Καρδιολογίας και των συγγενών καρδιοπαθειών, με ιδιαίτερη έμφαση στο εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα, στην παιδιατρική υπερηχοκαρδιογραφία και στη Μαγνητική Τομογραφία Καρδιάς (Cardiac MRI) σε νεογνά, παιδιά και εφήβους. Στο Ωνάσειο ίδρυσε το Πρόγραμμα Παιδιατρικής Μαγνητικής Τομογραφίας Καρδιάς και είναι υπεύθυνη του Προγράμματος Εμβρυοκαρδιολογικής Απεικόνισης. Είναι Fellow της Society for Cardiovascular Magnetic Resonance (FSCMR) και διαθέτει πιστοποίηση SCMR Level III στην καρδιαγγειακή απεικόνιση. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 83

Χοληστερίνη, φλεγμονή και αθηροσκλήρωση Ιστορική αναδρομή για την εξέλιξη των θεραπευτικών μεθόδων

Γράφει ο ΝΙΚΟΣ Β. ΚΑΡΑΤΖΑΣ, MD, DPhil (Oxford), επίτιμος διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής «ΥΓΕΙΑ»

ΈΝΑΣ ΣΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΘΑΝΆΤΟΥΣ σε όλο τον κόσμο οφείλεται σε καρδιακά νοσήματα, των οποίων η συχνότερη αιτία είναι η αθηροσκλήρωση των αρτηριών. Η αθηροσκλήρωση συνόδευε πάντα το ανθρώπινο γένος, καθώς διαπιστώθηκε με αξονική τομογραφία σε μούμιες 7.000 ετών, κανένας όμως από τους αρχαίους συγγραφείς δεν την αναφέρει. Ούτε ο Γαληνός, αλλά ούτε και

84 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

οι μεγάλοι ανατόμοι της Αναγέννησης μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν ο Rokitansky και ο Virchow διατύπωσαν απόψεις για αυτήν. Ο πατέρας της Παθολογοανατομίας, ο μεγάλος Rudolf Virchow (1821-1902), θεώρησε την αρτηριοσκλήρωση ως φλεγμονώδη αντίδραση του τοιχώματος της αρτηρίας. Έγραψε σχετικά: Η αρτηριοσκλήρωση είναι το αποτέλεσμα φλεγμονώδους αντίδρασης της αρτηρίας με διίδρωση και διαπότιση με συστατικά του αίματος. Η εναπόθεση λίπους είναι δευτερογενής, λιπώδης μεταμόρφωση συνδετικού ιστού. Την ονόμασε endarteriitis chronica sive nodosa (Phlogose and Thrombose in Gefassystem. Hirsch, Berlin 1862). Η άποψή του αυτή υπερκεράστηκε τον 20ό αιώνα όταν αναπτύχθηκε και κυριάρχησε η λιποειδική αντίληψη. Σήμερα όμως ο φλεγμονώδης χαρακτήρας της αθηροσκλήρωσης έχει επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος της έρευνας, αλλά και της ιατρικής πράξης . Η λιποειδική θεωρία της αθηρογένεσης έλκει την καταγωγή της στην αυτοκρατορική Ρωσία. Πρωτοπόρος ήταν ο στρατιωτικός γιατρός Alexander I. Ignatofki (1875-1955), ο οποίος είχε παρατηρήσει σε νεκροτομές ότι η αθηροσκλήρωση ήταν συχνή στους αξιωματικούς και σπάνια στους οπλίτες. Σκέφτηκε ότι οι αξιωματικοί προέρχονται από την αριστοκρατία και καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε ζωικά, κρέας, αυγά, γαλακτικά, ενώ οι οπλίτες προέρχονται από την αγροτιά που τρέφεται με φυτικές κυρίως τροφές, όπως δημητριακά, λάχανα και τεύτλα και σπάνια λίγο ισχνό κρέας. Αποφάσισε να κάνει το πρώτο διατροφικό πείραμα σε ζώα. Το 1907 τάισε κουνέλια με αυγά, γάλα και άφθονο κρέας και προκάλεσε αθηρωματικές βλάβες στις αορτές τους. Υπέθεσε ότι τροφή πλούσια σε πρωτεΐνες προκαλεί αθηροσκλήρωση (δημοσίευση του 1909). Το 1912 ο συνάδελφός του Stukken επανέλαβε το πείραμα ταΐζοντας τα κουνέλια του με μυαλά που είναι πλούσια σε λιποειδή και απέδωσε την πρόκληση αρτηριοσκλήρωσης στη διατροφή με λίπη. Στο μεταξύ ανακαλύφθηκε η χοληστερίνη από τη χολή και στη συνέχεια ανακαλύφθηκε από τον Γερμανό Adolf Otto Reinhold Windaus (1876-1959, βραβείο Nobel

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ 1928) ότι οι αθηροσκληρωτικές βλάβες των αρτηριών περιέχουν χοληστερίνη. Ρώσος, πάλι στρατιωτικός γιατρός, ο Nikolai N. Anichkov (1885-1964), επανέλαβε τα πειράματα σε κουνέλια ταΐζοντάς τα με χοληστερίνη, προκαλώντας και σε αυτά αθηροσκλήρωση (1913). Η δυτική βιβλιογραφία αγνόησε το όνομα του Anichkov για μερικές δεκαετίες για πολιτικούς λόγους, καθώς εκείνος είχε παραμείνει στον σοβιετικό στρατό και μόλις το 2013, στα 100 χρόνια από

πήρε μέρος και η Ελλάδα με συμμετοχή δύο περιοχών, της Κρήτης και της Κέρκυρας, με την επίβλεψη και οργάνωση των αείμνηστων Α. Δοντά και Χ. Αραβανή. Η μελέτη αυτή είχε τεράστια απήχηση, οδήγησε σε 550 δημοσιεύσεις, 10 βιβλία και μονογραφίες και 1 εκατομμύριο αναφορές καταμετρημένες μέχρι τον θάνατο του Keys το 2004. Η μελέτη αυτή έδειξε γραμμική συσχέτιση του μέσου επιπέδου χοληστερίνης των 16 πληθυσμών που μελετήθηκαν με τη συχνό-

την πρώτη του δημοσίευση, αναγνωρίστηκε επίσημα ως ο πατέρας της λιπιδιακής θεωρίας της αθηροσκλήρωσης. Η λιπιδιακή θεωρία της αρτηριοσκλήρωσης απογειώθηκε μετά τον 2ο ΠΠ, κυρίως από τις έρευνες ενός από τους διασημότερους και με μεγάλη επιρροή ερευνητή, του φυσιολόγου του Πανεπιστημίου της Μινεσότα Ancel Keys (1904-2004). To 1951 o Keys μαζί με τη γυναίκα του Margaret βρίσκονταν σε ακαδημαϊκή άδεια (sabbatical) στην Οξφόρδη. Την άνοιξη του 1952 φόρτωσαν το αυτοκίνητό τους, ένα Triumph Herald, και ξεκινήσουν ένα ταξίδι στη Νότιο Ιταλία, ένα ταξίδι που έμελλε να καθορίσει την ιστορία της Ιατρικής και της διατροφολογίας για πολλές δεκαετίες και να καθιερώσει τη μεσογειακή διατροφή. Στη Νεάπολη ο Keys πληροφορήθηκε ότι το έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι σπάνιο στους εργάτες της περιοχής. Συνεργάστηκε με τους Ιταλούς συναδέλφους του και διαπίστωσαν ότι υψηλή χοληστερίνη είχαν μόνο τα μέλη μιας λέσχης για εύπορους. Δημοσίευσαν τα αποτελέσματα από τις σχετικές έρευνες στη Νεάπολη και στη Μαδρίτη το 1954 και απέδωσε τις διαφορές συχνότητας καρδιακών επεισοδίων στη διαφορετική δίαιτα. Για να τεκμηριώσει την ιδέα του οργάνωσε μια μεγάλη συγκριτική πληθυσμιακή μελέτη, την περίφημη «Μελέτη των Επτά Χωρών», στην οποία

τητα των στεφανιαίων θανάτων και με τις διαφορές της διατροφής. Διατύπωσε την «Υπόθεση Καρδιά-Διατροφή», που λέει ότι η αντικατάσταση κορεσμένων λιπών με πολυακόρεστα φυτικά λίπη θα μειώσει τους καρδιαγγειακούς θανάτους μειώνοντας τη χοληστερίνη. Η υπόθεση αυτή είχε τεράστια απήχηση και οδήγησε σε διατροφικές συστάσεις αντικατάστασης κάθε είδους ζωικού λίπους με υδατάνθρακες, αντικατάσταση βουτύρου με μαργαρίνες από υδρογονωμένα φυτικά έλαια και αποφυγή χοληστερίνης τροφών (κόκκινο κρέας, αυγά, όστρακα θαλασσινά). Οι διατροφικές αυτές συστάσεις υιοθετήθηκαν από εθνικούς επιστημονικούς φορείς, από κυβερνήσεις, από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το κοινό, τη βιομηχανία τροφίμων και την αγροτική παραγωγή. Έτσι το πρωινό με αυγά, μπέικον και λουκάνικα έπρεπε να αντικατασταθεί με φρυγανιές με μαργαρίνη και μαρμελάδα και κορν-φλέικς με αποβουτυρωμένο γάλα. Ωστόσο δεν αργησαν οι ανατρεπτικές μελέτες. Πρώτα διαπιστώθηκε ότι η χοληστερίνη των όστρακων θαλασσινών δεν είναι ίδια με την ανθρώπινη και έτσι τα θαλασσινά αθωώθηκαν. Διαπιστώθηκαν επίσης ότι τα αυγά δεν αυξάνουν σημαντικά τη χοληστερίνη, ούτε η κατανάλωσή τους αυξάνει τον καρδιακό κίνδυνο, και αυτά αθωώθηκαν. Μετά από ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 85

πολλούς αγώνες, όπως του καθηγητή του Ιλινόι Fred Kammerow (1914-2017), που από το το 1957 ξεκινάει την καμπάνια εναντίων των τρανς λιπαρών, δημοσιεύοντας πάνω από 70 άρθρα, επιβεβαιώθηκε η βλαπτική δράση των τρανς λιπαρών που παράγονται κατά την υδρογόνωση των φυτικών λιπών για να παραχθούν οι μαργαρίνες. Η σημαντικότερη όμως και σοβαρότερη κριτική αφορά την αντικατάσταση στη διατροφή των λιπών με ιδατάνθρακες και ιδιαίτερα με ζάχαρη, που ενοχοποιήθηκε για την επιδημία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Οι σύγχρονες πάντως διατροφικές συστάσεις συνεχίζουν να τονίζουν την αξία της μεσογειακής διατροφής, την ποικιλότητα, την αποφυγή των σακχαρούχων προϊόντων, γενικά όλων των υπερεπεξεργασμένων τροφών που βρίσκονται στα ράφια των σούπερ μάρκετ, την προτίμηση του ελαιολάδου και φυτικών τροφών και τον περιορισμό του κόκκινου κρέατος. Η λιπιδιακή θεωρία τις αθηροσκλήρωσης ισχυροποιήθηκε μετά την εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα των στατινών που μειώνουν δραστικά τη χοληστερίνη και οδηγούν στη μείωση των εμφραγμάτων και των θανάτων από καρδιαγγειακά αίτια. Η χοληστερίνη κυκλοφορεί στο αίμα συνδεδεμένη με πρωτεΐνες ως λιποπρωτεΐνη. Οι λιποπρωτεΐνες δεν είναι όλες ίδιες, ούτε όλες ενέχονται στην αθηρογένεση. Η κυρίως ένοχη είναι η λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας, η LDL. Βιολογικές έρευνες σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο, που ξεκίνησαν στα τέλη του προηγούμενου αιώνα και συνεχίζονται τον 21ο, έχουν σε σημαντικό βαθμό διευκρινίσει τα μυστικά της δημιουργίας της αθηροσκλήρωσης. Το πρώτο βήμα είναι η είσοδος της LDL στο τοίχωμα της αρτηρίας και η καθήλωσή της στη θεμέλιο ουσία του υπενδοθηλιακού χώρου, όπου εκεί στο προστατευμένο από αντιοξειδωτικά περιβάλλον μπορεί να οξειδωθεί. Η οξειδωμένη LDL χοληστερίνη βάζει μπρος φλεγμονώδη επεξεργασία που οδηγεί στη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας. Όταν, στις παρυφές κυρίως της πλάκας, συγκεντρωθούν φλεγμονώδη κύτταρα, όπως Τ και Β λεμφοκύτταρα, η πλάκα γίνεται ευάλωτη σε ρήξη, καθώς παράγονται από τα κύτταρα αυτά ένζυμα που αδυνατίζουν την ινώδη κάψα της πλάκας. Ρήξη ή διάβρωση της πλάκας οδηγεί σε οξύ επεισόδιο, όπως έμφραγμα, και για αυτό η διάγνωση «θερμής» φλεγμαίνουσας πλάκας αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο καυτά θέματα της Καρδιολογίας και όχι μόνο. Η φλεγμονή επομένως ενέχεται καίρια και στη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας και στη ρήξη που οδηγεί στις σοβαρές συνέπειες. Οι γνώσεις αυτές παντρεύουν τις δύο θεωρίες, τη

86 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Μελέτη επτά χωρών.

λιπιδιακή με τη φλεγμονώδη. Η αναγνώριση του ρόλου της φλεγμονής οδήγησε αφενός στην αναζήτηση συστημικών δεικτών φλεγμονής, αλλά και στην προσπάθεια εντοπισμού των βλαβών που φλεγμαίνουν και είναι ευπαθείς σε ρήξη. Υπάρχουν διάφοροι βιοδείκτες φλεγμονής αλλά ο πλέον κλινικά χρήσιμος είναι η C αντιδρώσα πρωτεΐνη, η CRP και μάλιστα η υψηλής ευαισθησίας η hsCRP. Είχε διαπιστωθεί ότι αύξηση της CRP παρατηρείται μετά το έμφραγμα που είναι αναμενόμενο αλλά και στην ασταθή στηθάγχη και είναι αυτό που κτύπησε το καμπανάκι. Σε προοπτικές μελέτες παρατήρησης διαπιστώθηκε ότι αυξημένη CRP συνδέεται με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Συγκεντρώθηκαν και άλλες τέτοιες μελέτες και συγκεντρωτική μετανάλυση καθιέρωσε τη CRP ως παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου. Αλλά και σε ασθενείς κάτω από θεραπεία στατινών και χαμηλή LDL, η CRP είναι πιο ισχυρός παράγοντας κινδύνου από την ίδια την LDL. Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν τον ρόλο της φλεγμονής στην αθηροσκληρωτική νόσο. Για τον εντοπισμό των πλακών που φλεγμαίνουν και άρα είναι ευάλωτες στη ρήξη έχουν γίνει πολλές έρευνες και προσπάθειες, οι οποίες στηρίζονται σε μορφολογικά κυρίως χαρακτηριστικά της πλάκας. Τελευταία, μία από αυτές αναπτύχθηκε από μια ομάδα της Οξφόρδης με επικεφαλής τον Ελληνοκύπριο καθηγητή Χαράλαμπο Αντωνιάδη με συνεργάτες και άλλους Έλληνες. Μελέτησαν τη βιολογία του λιπώδους ιστού. Οι επικαρδιακές στεφανιαίες αρτηρίες περιβάλλονται από λίπος, το λίπος αυτό συνομιλεί αμφίδρομα με το τοίχωμα της αρτηρίας. Λιποκυττοκίνες διαχέονται στο αρτηριακό τοίχωμα και φλεγμονώδη μόρια που παράγονται από τις φλεγμαίνουσες αθηρωματικές πλάκες διαχέονται στο περιαγγειακό λίπος και ασκούν λιπολυτική δράση. Υπό την επίδραση αυτών των φλεγμονωδών μορίων τα λιποκύτταρα

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

δεν αναπτύσσονται κανονικά, είναι μικρότερα και δεν αποταμιεύουν αρκετό λίπος, γίνονται πιο νερουλά. Στην αξονική τομογραφία επομένως φαίνονται σκιερότερα. Ανέπτυξαν οι ερευνητές αυτοί ένα εργαλείο ακριβούς ποσοτικοποίησης του απεικονιστικού σήματος που το ονόμασαν Fat Attenuation Index. Ανέπτυξαν με αλγόριθμους Τεχνητής Νοημοσύνης έναν δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου, ενσωματώνοντας στον δείκτη απορρόφησης ακτίνων στο περιααγγειακό λίπος το ολικό αποφρακτικό φορτίο των στεφανιαίων από την αξονική τομογραφία και τους κλινικούς παράγοντες κινδύνου. Στο μεταξύ, οι εταιρείες κατασκευής αξονικών τομογράφων ανέπτυξαν την επαναστατική τεχνολογία της καταμέτρησης φωτονίων (Photon Counting), που μπορεί να ξεχωρίσει την ασβέστωση του τοιχώματος της αρτηρίας από τον αυλό και να διακρίνει τη «μαλακή» πλάκα που έχει άφθονα κύτταρα, φλεγμαίνει και κινδυνεύει να ραγεί και να προκαλέσει επεισόδιο, όπως έμφραγμα. Το πρώτο τέτοιο μηχάνημα στην Ελλάδα, το Siemens Naeotom Pro, έχει αποκτήσει πρόσφατα το Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» και το λειτουργεί. Αντιμετωπίζεται ο παράγοντας φλεγμονή; Ας ξεκινήσουμε από τη διατροφή. Μελέτες υποστηρίζουν τη

μεσογειακή διατροφή, τον περιορισμό του κόκκινου κρέατος και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και την προσθήκη φαγώσιμων που έχουν υποστεί ζύμωση (γιαούρτι, τουρσιά κ.λπ.). Οι στατίνες μειώνουν την αυξημένη hsCRP. Η μελέτη JUPITER έδειξε ότι η Rosuvastatin ακόμα και σε άτομα και με χαμηλή χοληστερίνη μειώνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ωστόσο, είναι δύσκολο να διαχωριστεί το όφελος από την παραπέρα μείωση της χοληστερίνης με τη στατίνη από τη μείωση της φλεγμονής. Μελετήθηκαν φάρμακα με αποκλειστικά αντιφλεγμονώδη δράση. Το Canakinumab, που είναι ανθρώπινο μονοκλονικό αντίσωμα, το οποίο αδρανοποιεί την ιντερλευκίνη IL-1β, που είναι προφλεγμονώδης και ενέχεται στην ενδογενή ανοσία. Η μελέτη Cantos με αυτό το φάρμακο έδειξε σε ασθενείς που έπαιρναν στατίνες σημαντική μείωση υποτροπών καρδιακών επεισοδίων της τάξεως του 15% και 17%, αλλά δεν επηρέασε την ολική θνησιμότητα, διότι, ενώ μειώθηκαν οι καρδιακοί θάνατοι, αυξήθηκαν οι μη καρδιακοί. Έτσι η μελέτη αυτή, ενώ απέδειξε το όφελος της αντιφλεγμονώδους αγωγής, δεν έγινε φάρμακο για την αθηροσκλήρωση. Άλλοι αντιφλεγμονώδεις παράγοντες δοκιμάστηκαν και απέτυχαν. Ωστόσο, υπάρχει ένα φάρμακο που καταξιώθηκε. Ο κρόκος, το ταπεινό αγριολούλουδο που καλλιεργείται στην Κοζάνη, γιατί από το λουλούδι του παρέχεται το ακριβότερο μπαχαρικό στον κόσμο, ο κρόκος ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 87

ή σαφράν. Ο βολβός του όμως περιέχει ένα δηλητήριο, που πήρε το όνομά του από την αρχαία πόλη όπου ο Ιάσονας αναζήτησε το χρυσόμαλλον δέρας, την Κολχίδα. Είναι το αλκαλοειδές κολχικίνη, γνωστό από χιλιάδες χρόνια, όπως αναφέρει αιγυπτιακός πάπυρος. Αναφέρεται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς, αλλά και από τον Διοσκουρίδη. Από τον 17ο αιώνα χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ποδάγρας μέχρι και σήμερα. Πριν από μερικά χρόνια Ιταλοί καρδιολόγοι χρησιμοποίησαν την κολχικίνη για να αντικαταστήσουν την κορτιζόνη στην πρόληψη υποτροπών της περικαρδίτιδας. Η χρήση αυτή σιγά σιγά διαδόθηκε και στη συνέχεια δοκιμάστηκε και μετά στο έμφραγμα. Ακολούθησαν μελέτες πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης με κολχικίνη χαμηλής δόσης 0,5mg

την ημέρα σε άτομα χωρίς ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια και με αυξημένη CRP και η κολχικίνη έχει αποδειχθεί αποτελεσματική και ασφαλής. Η θεραπεία αυτή έχει τώρα εγκριθεί και από τις Αμερικανικές και τις Ευρωπαϊκές Υπηρεσίες για ασθενείς σε κίνδυνο για στεφανιαία επεισόδιο και ιδίως με αυξημένο CRP. ▪

ΝΊΚΟΣ Β. ΚΑΡΑΤΖΆΣ Ο καρδιολόγος Νίκος Β. Καρατζάς γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, αρχικά πήρε ειδικότητα Παθολογίας και στη συνέχεια Καρδιολογίας σε νοσοκομεία της Μεγάλης Βρετανίας. Έγινε οργανικό μέλος του ακαδημαϊκού προσωπικού της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Οξφόρδης και συγχρόνως φοίτησε στο Κολέγιο Linacre για την απόκτηση του διπλώματος Doctor of Philosophy. Στη συνέχεια, εργάστηκε ως επίκουρος καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στον Άγιο Φραγκίσκο και αναπληρωτής προϊστάμενος του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου εκεί. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα έγινε υφηγητής και υπηρέτησε ως υπεύθυνος καρδιολόγος στην Πανεπιστημιακή Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική του Λαϊκού Νοσοκομείου. Ίδρυσε και οργάνωσε το πρώτο και για πολλά χρόνια το μοναδικό στην Ελλάδα Κέντρο Υπέρτασης, καθώς και το Ερευνητικό Καρδιολογικό Εργαστήριο, όπου πολλοί νέοι γιατροί εργάστηκαν για διδακτορικό δίπλωμα. Έγινε στη συνέχεια διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής στο Λαϊκό Νοσοκομείο και μετά την αποχώρησή του από τον δημόσιο τομέα εργάστηκε στο Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ», όπου ήταν διευθυντής του Τμήματος Υπέρτασης και της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής.

88 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Η χοληστερόλη δεν λέει όλη την ιστορία: O «κρυφός» καρδιαγγειακός κίνδυνος που αποκαλύπτει η φλεγμονή δυνος». Ένας από τους παράγοντες που φαίνεται να συμβάλλουν σε αυτόν είναι η χρόνια, χαμηλού βαθμού, υποκλινική φλεγμονή.

Γράφει ο Δρ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΟΒΟΛΑΣ, καρδιολόγος, υπεύθυνος Καρδιολογικού Τμήματος Affidea Ελλάδος

ΓΙΑ ΧΡΌΝΙΑ, Η ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ του καρδιαγγειακού κινδύνου επικεντρωνόταν κυρίως στην LDL-χοληστερόλη. Πόσο υψηλή είναι; Έχει επιτευχθεί ο θεραπευτικός στόχος; Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι ακόμη και όταν η LDL είναι καλά ελεγχόμενη, μπορεί να παραμένει σημαντικός «υπολειπόμενος καρδιαγγειακός κίν-

90 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΉ ΦΛΕΓΜΟΝΉ ΚΑΙ ΥΠΟΛΕΙΠΌΜΕΝΟΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΌΣ ΚΊΝΔΥΝΟΣ Ένας σημαντικός δείκτης της υποκλινικής φλεγμονής είναι η υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (hs-CRP). Ήδη από τη μελέτη JUPITER, είχε φανεί ότι άτομα με αυξημένη hs-CRP παρουσίαζαν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ακόμη και όταν είχαν φυσιολογική LDL-χοληστερόλη. Η θεραπεία με στατίνες μείωσε σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων. Τα ευρήματα ενισχύθηκαν από τις μελέτες PROMINENT, REDUCE-IT και STRENGTH, σε περισσότερους από 31.000 ασθενείς με ή σε υψηλό κίνδυνο αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου που λάμβαναν ήδη στατίνες. Η αρχική hs-CRP συσχετίστηκε με μελλοντικά καρδιαγγειακά συμβάντα και θάνατο, αναδεικνύοντας τη σημασία της φλεγμονής ακόμη και σε ήδη θεραπευμένους ασθενείς. Ο ΡΌΛΟΣ ΤΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΉΣ ΈΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΊΩΝ Μια νεότερη μελέτη σε περισσότερα από 9.400 άτομα που λάμβαναν στατίνες και είχαν καλά ελεγχόμενη LDL, μετά από επέμβαση επαναιμάτωσης, εξέτασε τον ρόλο των τριγλυκεριδίων και της φλεγμονής. Το εύρημα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον: H επίμονη φλεγμονή συνδεόταν με σχεδόν διπλάσια πιθανότητα σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου. Αντίθετα, τα αυξημένα τριγλυκερίδια από μόνα τους, χωρίς αυ-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ξημένο δείκτη φλεγμονής, δεν φάνηκε να αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο. Το μήνυμα δεν είναι ότι τα τριγλυκερίδια δεν έχουν σημασία, αλλά ότι η φλεγμονή μπορεί να αποτελεί σημαντικό μηχανισμό του υπολειπόμενου καρδιαγγειακού κινδύνου. ΠΈΡΑ ΑΠΌ ΤΗΝ LDL-ΧΟΛΗΣΤΕΡΌΛΗ Η LDL εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό στόχο της πρόληψης και της θεραπείας, όμως η αξιολόγηση του κινδύνου γίνεται πλέον πιο ολοκληρωμένη. Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες του American College of Cardiology (ACC) και της American Heart Association (AHA), που δημοσιεύθηκαν τον Μάρτιο του 2026, συστήνουν τη μέτρηση της λιποπρωτεΐνης(a) – Lp(a) σε όλους τους ενήλικες και καθολικό έλεγχο λιπιδίων σε παιδιά ηλικίας 9-11 ετών. Η Lp(a) είναι κυρίως κληρονομική και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού ακόμη και όταν άλλες λιπιδικές παράμετροι είναι φυσιολογικές. Οι οδηγίες θέτουν επίσης στόχο LDL <55 mg/dL σε ασθενείς πολύ υψηλού κινδύνου και <70 mg/dL σε ασθενείς υψηλού κινδύνου. Παράλληλα, δείκτες όπως η apoB, η non-HDL χοληστερόλη, η Lp(a) και το CAC score μπορούν να προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες για τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. ΝΕΌΤΕΡΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΕΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΙΚΌΝΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΊΑΣ ΑΘΗΡΟΣΚΛΉΡΩΣΗΣ Η εξέλιξη αφορά και την απεικόνιση. Η αξονική στεφανιογραφία αποτελεί σημαντικό εργαλείο, όμως η έντονη ασβέστωση των στεφανιαίων αρτηριών μπορεί να δυσκολέψει την ακριβή εκτίμηση του αυλού και της αθηρωματικής πλάκας.

Η αξονική τομογραφία μέτρησης φωτονίων (Photon-counting CT – PCCT) αποτελεί σημαντική τεχνολογική εξέλιξη. Οι photon-counting ανιχνευτές καταγράφουν άμεσα τα φωτόνια των ακτίνων Χ και την ενέργειά τους, προσφέροντας υψηλότερη χωρική και φασματική ανάλυση και λεπτομερέστερη απεικόνιση των στεφανιαίων αγγείων και της αθηρωματικής πλάκας. Η μελέτη HURRICANE, που αξιοποίησε την PCCT, έδειξε ότι ακόμη και σε ασθενείς με καλά ελεγχόμενη LDL, η αθηρωματική νόσος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνεχίζει να εξελίσσεται. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΈΝΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΉ ΠΡΌΛΗΨΗ Τα νεότερα δεδομένα οδηγούν σε ένα σαφές συμπέρασμα: η LDL παραμένει θεμελιώδης, αλλά δεν αποτελεί ολόκληρη την εικόνα. Η φλεγμονή, η Lp(a), η apoB, η μακροχρόνια έκθεση στη χοληστερόλη και η πραγματική κατάσταση των στεφανιαίων αγγείων μπορούν να διαμορφώσουν τον υπολειπόμενο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Για τον ασθενή, το μήνυμα είναι πρακτικό: Eάν υπάρχει αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος, οικογενειακό ιστορικό ή γνωστή καρδιαγγειακή νόσος, αξίζει να συζητήσει με τον γιατρό του εάν χρειάζεται πιο ολοκληρωμένος έλεγχος, ο οποίος μπορεί, ανάλογα με το ατομικό προφίλ, να περιλαμβάνει δείκτες όπως Lp(a) και hs-CRP, καθώς και κατάλληλες εξετάσεις απεικόνισης. Γιατί πλέον δεν ρωτάμε μόνο «πόσο χαμηλή είναι η χοληστερόλη;», αλλά και «πόσος καρδιαγγειακός κίνδυνος παραμένει και ποιοι παράγοντες τον διαμορφώνουν;». Μάθετε περισσότερα στο affidea.gr. ▪

Δρ ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΤΣΟΒΌΛΑΣ Ο Δρ Κωνσταντίνος Τσοβόλας είναι καρδιολόγος και υπεύθυνος Καρδιολογικού Τμήματος Affidea Ελλάδος, διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, με πολυετή εμπειρία στη Γενική Καρδιολογία και εξειδίκευση στις κληρονομικές μυοκαρδιοπάθειες στο The Heart Hospital (UCLH) του Λονδίνου. Έχει σημαντική εμπειρία στην πρόληψη, διάγνωση και αντιμετώπιση καρδιαγγειακών νοσημάτων, στην καρδιαγγειακή απεικόνιση, καθώς και στην καρδιολογία αθλητών και την πρόληψη αιφνίδιου θανάτου. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 91

Η υγεία της καρδιάς ξεκινά από την πρόληψη Όσα πρέπει να γνωρίζουμε για να προστατεύσουμε την καρδιά μας διάγνωση και η αντιμετώπισή τους είναι καθοριστικής σημασίας, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. ΤΙ ΕΊΝΑΙ ΟΙ ΠΑΡΆΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΎ ΚΙΝΔΎΝΟΥ; Είναι οι παράγοντες που αυξάνουν τις πιθανότητες να εμφανίσουμε κάποια στιγμή στη διάρκεια της ζωής μας καρδιαγγειακή νόσο. Οι κυριότεροι παράγοντες είναι: • Η ηλικία • Το φύλο • Το κληρονομικό ιστορικό • Η αρτηριακή υπέρταση • Ο σακχαρώδης διαβήτης • Η δυσλιπιδαιμία • Το κάπνισμα

Γράφει ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ, καρδιολόγος, διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος Αθηναϊκής Γενικής Κλινικής

ΤΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΆ ΝΟΣΉΜΑΤΑ, όπως η στεφανιαία νόσος, το εγκεφαλικό επεισόδιο και η περιφερική αγγειοπάθεια, παραμένουν από τις κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνητότητας στον ανεπτυγμένο κόσμο και επηρεάζουν την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων, επιβαρύνοντας παράλληλα σημαντικά τα εθνικά συστήματα υγείας. Η πρόληψη, η έγκαιρη

92 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΠΏΣ ΜΠΟΡΏ ΝΑ ΜΕΙΏΣΩ ΤΗΝ ΠΙΘΑΝΌΤΗΤΑ ΝΑ ΑΠΟΚΤΉΣΩ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΉ ΝΌΣΟ; • Με τακτικούς ελέγχους διαπιστώνουμε και ελέγχουμε τους τροποποιήσιμους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία). • Διακοπή καπνίσματος. • Υιοθετούμε έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής που να περιλαμβάνει τακτική σωματική δραστηριότητα, τουλάχιστον 150-300 λεπτά μέτριας έντασης ή 75-150 λεπτά έντονης άσκησης την εβδομάδα. • Διατηρούμε σε φυσιολογικά επίπεδα το σωματικό μας βάρος (ΔΜΣ=20-25kg/m2) • Ακολουθούμε ένα διαιτολόγιο, όπως η μεσογειακή δίαιτα ή διαιτολόγιο DASH, που περιλαμβάνει φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ψάρι, είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, ακόρεστα λιπαρά οξέα και Ω3 λιπαρά οξέα. Περιορίζουμε την κατανάλωση επεξεργασμένων και συσκευασμένων τροφών, κόκκινου κρέατος, αλατιού και οινοπνεύματος.

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΟΙΑ ΕΊΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΜΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΉΣ ΔΙΑΤΡΟΦΉΣ; • Υιοθέτηση ενός διαιτολογίου βασισμένου περισσότερο σε τρόφιμα φυτικής παρά ζωικής προέλευσης. • Τα κορεσμένα λιπαρά θα πρέπει να αναλογούν σε <10% της συνολικής προσλαμβανόμενης ενέργειας, με αντικατάστασή τους από πολυακόρεστα και μονοακόρεστα λιπαρά οξέα και υδατάνθρακες από μη επεξεργασμένα προϊόντα ολικής άλεσης. • Τα trans ακόρεστα λιπαρά θα πρέπει να περιορίζονται όσο το δυνατόν περισσότερο, με αποφυγή, ιδίως, των επεξεργασμένων τροφών που τα περιέχουν.

• <5 g αλάτι ημερησίως. • 30-45 g φυτικών ινών την ημέρα, κατά προτίμηση από προϊόντα ολικής άλεσης. • >200 g φρούτα την ημέρα (>2-3 μερίδες). • >200 g λαχανικά την ημέρα (>2-3 μερίδες). • Το κόκκινο κρέας θα πρέπει να περιορίζεται σε μέγιστο σε 350-500g την εβδομάδα, με ελαχιστοποίηση του επεξεργασμένου κρέατος. • Συστήνεται η κατανάλωση ψαριού 1-2 φορές την εβδομάδα (ιδίως λιπαρά ψάρια). • 30 g ανάλατοι ξηροί καρποί ημερησίως. • Η κατανάλωση οινοπνεύματος θα πρέπει να περιορίζεται σε έως 100g την εβδομάδα. • Τα αναψυκτικά με προσθήκη ζάχαρης και οι χυμοί φρούτων θα πρέπει να αποφεύγονται. Ο τακτικός ετήσιος προληπτικός έλεγχος (checkup) και η συζήτηση των αποτελεσμάτων με τον ιατρό μας βοηθούν στην ανίχνευση και έγκαιρη αντιμετώπιση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου και μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής μας. Σε συνεργασία με τον ιατρό μας, θα θέσουμε τους στόχους των παρεμβάσεων, την ανάγκη για ενδεχόμενη φαρμακευτική αγωγή, καθώς και τις επιπλέον εξετάσεις που απαιτούνται κατά περίπτωση. ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΌ ΤΜΉΜΑ ΑΘΗΝΑΪΚΉΣ ΓΕΝΙΚΉΣ ΚΛΙΝΙΚΉΣ ΚΑΙ ΠΟΛΥΪΑΤΡΕΊΩΝ MEDIFIRST Η πρόληψη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βήματα για τη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας. Το Καρδιολογικό Τμήμα της Αθηναϊκής Γενικής Κλινικής και των Πολυϊατρείων Medifirst, με τη συνεργασία έμπειρων καρδιολόγων, παρέχει ολοκληρωμένη καρδιολογική φροντίδα σε παιδιά και ενήλικες, με έμφαση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και την παρακολούθηση της καρδιαγγειακής υγείας. ▪

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΠΑΠΆΖΟΓΛΟΥ Ο Παναγιώτης Παπάζογλου είναι καρδιολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και ειδικευμένος στη Θεραπευτική Κλινική του ΕΚΠΑ. Μετεκπαιδεύτηκε στην Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και εργάστηκε επί σειρά ετών στα Ιατρεία Πνευμονικής Αρτηριακής Υπέρτασης και Καρδιακής Ανεπάρκειας της Θεραπευτικής Κλινικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει συμμετάσχει σε διεθνείς πολυκεντρικές μελέτες, ερευνητικά προγράμματα και πλήθος επιστημονικών δημοσιεύσεων και παρουσιάσεων. Από το 2005 εργάζεται στην Αθηναϊκή Γενική Κλινική και από το 2009 είναι διευθυντής του Καρδιολογικού Τμήματος, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και τη σύγχρονη αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παθήσεων. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 93

Η εξελισσόμενη απεικόνιση στην Καρδιολογία

Γράφει ο Δρ ΙΩΑΝΝΗΣ Β. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, MD, FESC, FACC, FASNC, διευθυντής καρδιολόγος

ΣΤΗ ΜΑΚΡΆ ΠΟΡΕΊΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΊΑΣ των τελευταίων 40 ετών η καρδιαγγειακή απεικόνιση εξελίχτηκε με ταχείς ρυθμούς που καθοδηγήθηκαν από τις κλινικές απαιτήσεις και την εξελισσόμενη βιοϊατρική τεχνολογία. Στη δεκαετία του ’80 η υπερηχογραφία και το σπινθηρογράφημα καρδιάς αποτέλεσαν τον βασικό πυλώνα της τότε απεικόνισης, ενώ τη δεκαετία 2000 εμφανίζεται η αξονική στεφανιογραφια και τελευταία η μαγνητική τομογραφία καρδιάς. Η επιλογή της αρίστης μεταξύ αυτών αποτελεί μια διαρκή πρόκληση, της οποίας η λύση διαφαίνεται να προκύπτει μέσα από τον συνδυασμό τους και όχι από την αντιπαράθεση των πλεονεκτημάτων ή των αδυναμιών κάθε μίας εξ αυτών. Σήμερα η καρδιακή απεικόνιση θεωρείται ως ενιαία με δυναμική αύξηση των νέων τεχνικών PET-CTACMR, ενώ οι παλαιότερες τεχνικές παραμένουν σταθερές ή σε μείωση, παρότι εξακολουθούν να αποτελούν συχνότερη προτίμηση και εφαρμογή μεταξύ των καρδιολόγων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, σύμφωνα με survey που δημοσίευσε το Circulation Cardiol imaging 2024. Tο Σπινθηρογράφημα Αιμάτωσης Μυοκαρδίου (SPECT) αποτελεί τον κύριο εκπρόσωπο των εξετάσεων της Πυρηνικής Καρδιολογίας. Το SPECT παρέχει αντικειμενικές πληροφορίες που αφορούν στην ποιοτι-

94 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

κή και ποσοτική εκτίμηση της αιμάτωσης του μυοκαρδίου στη χρόνια και οξεία μορφή της στεφανιαίας νόσου. Ο ποσοτικός προσδιορισμός της έκτασης και της βαρύτητας της εμφραγματικής περιοχής και του διασωζόμενου μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις μυοκαρδίου (μελέτη COURAGE) αποτελούν αξιόπιστους προγνωστικούς δείκτες για τη διαστρωμάτωση της επικινδυνότητας ασθενών μετά από οξέα ισχαιμικά επεισόδια και στην πρόγνωση ασθενών μετά από παρεμβάσεις επαναιμάτωσης του μυοκαρδίου (μελέτη STICH). Το SPECT με ΗΚΓ/κή καθοδήγηση (gated SPECT) επιτυγχάνει την ταυτόχρονη μελέτη αιμάτωσης και λειτουργικότητας (όγκοι - κλάσμα εξώθησης - κινητικότητα και συστολική πάχυνση) σε συνεχή κίνηση (endless cine-loop). Εξελίξεις στον τομέα αυτόν θα πρέπει να θεωρηθούν: • Συνδυαστική απεικόνιση SPECT/CT ολοκληρώνει τον έλεγχο αιμάτωσης με την προσθήκη της ανατομίας σε μία εξέταση. • Η κυκλοφορία νέων συσκευών solid state CZT ανιχνευτών (Dynamic-SPECT) για την ταχύτερη, χαμηλότερης έκθεσης στην ακτινοβολία και υψηλότερης ανάλυσης εικόνας, με δυνατότητα ποσοτικού προσδιορισμού της στεφανιαίας ροής (MBF). • Η χρήση νέων ιχνηθετών αιμάτωσης που μειώνουν τα τεχνήματα και βελτιώνουν την εκλεκτική καθήλωσή τους. Η υπερηχοκαρδιογραφία (ECHO) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες και πιο διαδεδομένες απεικονιστικές εξετάσεις στην Καρδιολογία. Μέσω της εξέτασης αξιολογούνται η ανατομία, το μέγεθος και η λειτουργία των καρδιακών κοιλοτήτων, η συσταλτικότητα του μυοκαρδίου, η κατάσταση των καρδιακών βαλβίδων και η ροή του αίματος. Η διαθωρακική υπερηχοκαρδιογραφία αποτελεί την πιο συχνά χρησιμοποιούμενη τεχνική ιδιαίτερα χρήσιμη στην καρδιακή ανεπάρκεια, στην εκτίμηση των βαλβιδοπαθειών, στην αξιολόγηση μυοκαρδιοπαθειών, συγγενών καρδιοπαθειών, πνευμονικής υπέρτασης και περικαρδιακών παθήσεων. Αξιόλογες εν χρήσει εξελίξεις θεωρούνται: • Η διοισοφάγειος υπερηχοκαρδιογραφία παρέχει λεπτομερέστερες εικόνες, ιδιαίτερα των καρδιακών βαλβίδων, των κόλπων και της αορτής, και χρησιμοποιείται συχνά στη διερεύνηση λοιμώδους ενδοκαρ-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ δίτιδας ή στην αναζήτηση πηγών εμβολών. • Το δυναμικό υπερηχογράφημα (STRESS Echo), σε συνδυασμό με παράγοντες ηχοαντίθεσης, αποτελεί σημαντικό εργαλείο στη διάγνωση και εκτίμηση στεφανιαίας νόσου. • Η τρισδιάστατη υπερηχοκαρδιογραφία προσφέρει πιο ολοκληρωμένη απεικόνιση των καρδιακών δομών και συμβάλλει στον ακριβέστερο σχεδιασμό επεμβάσεων. • Η ιστική παραμόρφωση speckle-tracking επιτρέπει τη μελέτη της παραμόρφωσης του μυοκαρδίου και την έγκαιρη ανίχνευση υποκλινικής καρδιακής δυσλειτουργίας, ακόμη και όταν το κλάσμα εξώθησης παραμένει φυσιολογικό. Η αξονική τομογραφία της καρδιάς (CTA) ανιχνεύει και ποσοτικοποιεί το αθηρωματικό φορτίο των στεφανιαίων αγγείων και το επικαρδιακό λίπος που αποτελούν νεότερους βιοδεικτες διερεύνησης ασθενών με υποκλινική μορφή στεφανιαίας νόσου και ενδιάμεσο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών συμβαμάτων στη 10ετία. Στις εξελίξεις των εφαρμογών αναμένεται η ευρεία κλινική χρήση των: • Αιμάτωσης του μυοκαρδίου (Dynamic CT). • Αναίμακτου προσδιορισμού της στεφανιαίας εφεδρείας (FFR CT) (μελέτη DEFACTO) και της εφαρμογής της. • Φωτον-μετρητικής (Photon-counting) CTA. Ο μαγνητικός συντονισμός καρδιάς (CMR) καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα παθήσεων παρέχοντας αξιόπιστες εικόνες λειτουργικότητας με τη μέτρηση του κλάσματος εξώθησης και των όγκων της αριστερής και δεξιάς κοιλιάς, εικόνες ανατομίας των καρδιαγγειακών δομών, της σύστασης του μυοκαρδίου και, τέλος, προσφέρει πληροφορίες αιμάτωσης του μυοκαρδίου (μελέτη CE-MARC) με ιδιαίτερα υψηλή ευαισθησία σε περιπτώσεις νέκρωσης, φλεγμονής ή βιωσιμότητας. Οι πιο ενδιαφέρουσες όμως μελλοντικές κλινικές

εφαρμογές αναμένονται να είναι: • Parametric mapping (T1,T2,ECV), βοηθά στην ανίχνευση οιδήματος/φλεγμονής σε διάχυτη ινώδη, αμυλοείδωση. • Ποσοτική αιμάτωση και Stress CMR. • Free running CMR για τη συνεχή λήψη δεδομένων χωρίς την ανάγκη συγκράτησης της αναπνοής με δυνατότητα αναδρομικής επιλογής κατάλληλων καρδιακών φάσεων. • 4D-flow τριδιάστατη και χρονικά δυναμική απεικόνιση ροής με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις βαλβιδοπάθειες. • Συνδυαστική απεικόνιση (Fusion imaging) MRI/ PET) για την απεικόνιση της ευάλωτης αθηρωματικής πλάκας. Τεχνητή Νοημοσύνη και η μηχανική εκμάθηση αποτελoύν βασικό μοχλό εξέλιξης στην απεικόνιση καρδιάς. Αυτοματοποιεί την αναγνώριση και ποσοτικοποίηση ευρημάτων σε CT, MRI, SPECT ECHO, βελτιώνοντας την ακρίβεια και την ταχύτητα, βοηθά στην πρόβλεψη κινδύνου μελλοντικών καρδιαγγειακών συμβαμάτων με αναλύσεις εικόνων που δεν είναι εμφανείς με ανθρώπινο μάτι και δυνητικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την προεπιλογή ασθενών για περαιτέρω διαγνωστικές και παρεμβατικές πράξεις. ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΈΣ ΕΦΑΡΜΟΓΈΣ Η συνδυασμένη υβριδική τεχνολογία απεικόνισης της αιμάτωσης και της ανατομίας, ή ανατομίας και σύστασης της αθηρωματικής πλάκας για την αναγνώριση της προσυμπτωματικής σοβαρής στεφανιαίας νόσου, παραμένει η από μακρού αναμενόμενη one stop shop στην Καρδιολογία, όπου μπορεί να ενσωματώσει πληροφορίες που αφορούν σε αθηρωματικες αλλοιώσεις των στεφανιαίων αγγείων και των παθοφυσιολογικών τους επιπτώσεων και του εντοπισμού της ευάλωτης αθηρωματικής πλάκας. ▪

ΙΩΆΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΆΔΗΣ Ο Ιωάννης Βασιλειάδης είναι διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής στην ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗ Αθηνών και διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος διαγνωστικού κέντρου EUROMEDICA-ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ. Γεννήθηκε στον Πειραιά, υπηρέτησε στο Π.Ν. ως αξιωματικός-ιατρός μέχρι τη βαθμίδα του διευθυντή Καρδιολογικής Κλινικής του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, απ’ όπου αφυπηρέτησε με τον βαθμό του υποναύαρχου. Εκπαιδεύτηκε στην Καρδιολογία στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο Christian Albrecht’s Universitat της Γερμανίας και μετεκπαιδεύτηκε στο γνωστικό αντικείμενο της καρδιαγγειακής απεικόνισης στο Νοσοκομείο Mt. Sinai του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης ΗΠΑ και του Πανεπιστήμιου της Ζυρίχης Ελβετίας. Αριστούχος Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών με τίτλους υπο-ειδικότητας στην Εντατικολογία και Πυρηνική Καρδιολογία Boards των ΗΠΑ. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 95

Πρωτοποριακή επέμβαση στο ΑΧΕΠΑ σε ασθενή με καρδιακή ανεπάρκεια ΣΤΟ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ ΔΙΕΝΕΡΓΉΘΗΚΕ επιτυχώς –για πρώτη φορά σε δημόσιο νοσοκομείο στη Θεσσαλονίκη– διακαθετηριακή επιδιόρθωση μιτροειδούς βαλβίδας σε ασθενή με σοβαρού βαθμού ανεπάρκεια μιτροειδούς βαλβίδας και πολύ υψηλού κινδύνου για να υποβληθεί σε ανοικτό χειρουργείο καρδιάς, από τις Ομάδες Καρδιάς της Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής ΑΠΘ και του Καρδιολογικού Τμήματος του ΓΝΘ «Παπανικολάου» (ιατροί Ι. Ζαρίφης, Α. Ζιάκας, Μ. Διδάγγελος, Α. Κουπαράνης, Β. Τζαλαμούρας, Α. Μαυρογιάννη, Β. Καμπερίδη, Θ. Γκόσιο, Π. Γιαννακοπούλου). Η διακαθετηριακή επιδιόρθωση της μιτροειδούς βαλβίδας είναι μία ελάχιστη επεμβατική τεχνική, κατά την οποία τοποθετείται στην καρδιά μία ειδική συσκευή που συμπλησιάζει τις γλωχίνες της πάσχουσας βαλβίδας μέσω μίας φλέβας των κάτω άκρων, χωρίς ανάγκη για ανοικτό χειρουργείο καρδιάς. Πρόκειται για μία καινοτόμα και σωτήρια επέμβαση που διενεργείται παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια, προσφέροντας τη δυνατότητα επιδιόρθωσης προβλημάτων στη μιτροειδή βαλβίδα σε ασθενείς που δεν δύνανται να υποβληθούν σε χειρουργείο καρδιάς λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας τους. Δίνει έτσι λύση σε περιπτώσεις που έως τώρα θεωρούνταν ανεγχείρητες, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών. Η Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική ΑΠΘ και το Καρδιολογικό Τμήμα του ΓΝΘ «Παπανικολάου» αναγνωρίσθηκαν πρόσφατα ως το πρώτο κοινό κέντρο μη χειρουργικής εμφύτευσης συσκευών διόρθωσης ενδοκαρδιακών βλαβών στην Ελλάδα και έλαβαν τη σχετική άδεια για τη διενέργεια αυτών των επεμβάσεων υπό την καθοδήγηση των διευθυντών των δύο κλινικών, καθηγητή Αντωνίου Ζιάκα και Δρος Ιωάννη Ζαρίφη. Στην περίπτωση του ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ, πρόκειται για ασθενή 79 ετών, ο οποίος έπασχε από καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική ανεπάρκεια, κολπική μαρμαρυγή, σακχαρώδη διαβήτη και έφερε εμφυτεύσιμο απινιδωτή. Ο ασθενής εμφάνιζε δύσπνοια και εύκολη κόπωση και τους τελευταίους μήνες η κατάσταση είχε επιδεινωθεί με συχνές νοσηλείες στην Α’ Καρδιολογική Κλινική και με άμεσο πλέον κίνδυνο για τη ζωή

96 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

του. Λόγω των σοβαρών συννοσηροτήτων του, κατόπιν διαβούλευσης της ομάδας καρδιάς του ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ και του ΓΝΘ «Παπανικολάου» (καρδιολόγοι, καρδιοχειρουργοί, αναισθησιολόγοι) αποφασίσθηκε ότι ο βέλτιστος τρόπος αντιμετώπισης του ασθενούς, με τον μικρότερο δυνατό κίνδυνο για τη ζωή του, θα ήταν η προσπάθεια διαδερμικής επιδιόρθωσης της μιτροειδούς βαλβίδας. Η επέμβαση ολοκληρώθηκε επιτυχώς, ο ασθενής παρουσίασε σαφή βελτίωση των συμπτωμάτων του, εξήλθε από το νοσοκομείο και βρίσκεται σε τακτική καρδιολογική παρακολούθηση. Τέτοιου είδους επεμβάσεις αναδεικνύουν: 1. Τις δυνατότητες του Εθνικού Συστήματος Υγείας να αντεπεξέλθει σε δύσκολες, πρωτοποριακές επεμβάσεις, συναγωνιζόμενο ισάξια αντίστοιχα κέντρα του εξωτερικού. 2. Τη σημασία ύπαρξης συμπαγών και έμπειρων ομάδων καρδιάς στα δημόσια νοσοκομεία για τη βέλτιστη διαχείριση των δύσκολων περιστατικών. 3. Την αξία της συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων νοσοκομείων. ▪

We are proud to be a part of the Olympic & Paralympic Movement

A L L I A N Z .G R

Ποιες νέες θεραπείες εγκρίθηκαν από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ για τις καρδιοπάθειες Της ΑΝΘΗΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΟΙ ΕΞΕΛΊΞΕΙΣ ΣΤΑ ΦΆΡΜΑΚΑ στην Kαρδιολογία το 2026 επικεντρώνονται σε νέες κατηγορίες για γενετικές και αποφρακτικές καρδιακές παθήσεις, διαχείριση λιπιδίων και διευρυμένες χρήσεις για μεταβολικές θεραπείες, νέες κατευθυντήριες οδηγίες και σημαντικές ενημερώσεις κλινικών δοκιμών σε προχωρημένο στάδιο. Οι πρόσφατες εγκρίσεις από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) στην Kαρδιολογία χαρακτηρίζονται από επεκτάσεις-ορόσημα για μεταβολικές και πρωτοποριακές θεραπείες που στοχεύουν σε σπάνιες γενετικές, υπερτασικές και λιπιδαι-

98 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

μικές διαταραχές. ΑΝΑΔΥΌΜΕΝΑ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΆ ΚΑΙ ΠΑΡΆΓΟΝΤΕΣ ΥΠΈΡΤΑΣΗΣ Αναστολείς του παράγοντα XIa: Παράγοντες όπως η αβελακιμάμπη, η ασουντεξιάνη και η μιλβεξιάνη βρίσκονται υπό διερεύνηση ως ασφαλέστερα αντιπηκτικά που ενδεχομένως αποσυνδέουν τη μείωση της θρόμβωσης από τους κινδύνους σοβαρής αιμορραγίας. Αναστολείς Συνθάσης Αλδοστερόνης: Φάρμακα όπως η μπαξδροστάτη και η λορουνδροστάτη αντι-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ προσωπεύουν μια νεότερη ακριβή προσέγγιση για την ανθεκτική στη θεραπεία υπέρταση. ΚΎΡΙΕΣ ΕΓΚΡΊΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΉΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΈΣ Φινερενόνη: Συνιστάται από το NICE τον Ιούλιο του 2026 για ενήλικες με συμπτωματική χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο ή ελαφρώς μειωμένο κλάσμα εξώθησης για τη μείωση του κινδύνου μη προγραμματισμένων εισαγωγών στο νοσοκομείο. Furoscix ReadyFlow: Εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2026 ως υποδόρια επιλογή διουρητικού της αγκύλης (ένεση φουροσεμίδης) για τη διαχείριση του οιδήματος σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια ή χρόνια νεφρική νόσο. Lipfendra (ενλικιτίδη): Εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2026 ως αναστολέας PCSK9 συμπληρωματικά στη δίαιτα και την άσκηση για τη μείωση της χοληστερόλης λιποπρωτεΐνης χαμηλής πυκνότητας (LDL) σε ενήλικες με υπερχοληστερολαιμία. Νέα για την πελακαρσένη: Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Novartis ανακοίνωσε ότι η στενά παρακολουθούμενη, μεγάλης κλίμακας δοκιμή τελικού σταδίου για την πελακαρσένη –ένα πειραματικό φάρμακο που στοχεύει τη λιποπρωτεΐνη(α) για την πρόληψη σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων– δεν πέτυχε τον βασικό πρωταρχικό στόχο του, σηματοδοτώντας μια σημαντική οπισθοδρόμηση για τις θεραπείες μείωσης της Lp(a). Επαναξιολόγηση Γλυκοζιτών Δακτυλίτιδας: Πρόσφατα δεδομένα του 2026 από δοκιμές όπως οι DIGIT-HF και DECISION επανεξέτασαν τις χαμηλές δόσεις γλυκοζιτών δακτυλίτιδας (όπως η διγιτοξίνη και η αποτοξίνη) ως πρόσθετη θεραπεία για τη σύγχρονη διαχείριση της καρδιακής ανεπάρκειας. Αναδυόμενες Κατηγορίες: Η συνεχής κλινική εστίαση παραμένει στην επέκταση της καρδιο-νεφρικής-μεταβολικής φροντίδας, ιδιαίτερα χρησιμοποιώντας αγωνιστές υποδοχέα GLP-1 για καρδιακή ανεπάρκεια που σχετίζεται με την παχυσαρκία με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης (HFpEF) μαζί με μη στεροειδείς ανταγωνιστές υποδοχέα μεταλλοκορτικοειδών (MRAs). ΚΑΡΔΙΟΝΕΦΡΙΚΉ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΉ ΔΙΑΧΕΊΡΙΣΗ Mavacamten (Camzyos): Εγκρίθηκε ως ο πρώτος αναστολέας καρδιακής μυοσίνης για τη θεραπεία της συμπτωματικής αποφρακτικής υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας (HCM) αντιμετωπίζοντας τη νόσο στις γενετικές και δομικές της ρίζες. Τιρζεπατίδη (Mounjaro): Έλαβε σημαντική επέκταση της ετικέτας από τον FDA για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης σοβαρών ανεπιθύμητων καρ-

διαγγειακών συμβαμάτων (MACE) -συμπεριλαμβανομένων καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιαγγειακού θανάτου- σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο. Σεμαγλουτίδη (Wegovy / Rybelsus): Το Wegovy επέκτεινε τις ενδείξεις του για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους ενήλικες χωρίς διαβήτη. Ταυτόχρονα, η από του στόματος χορήγηση, Rybelsus, εξασφάλισε έγκριση για την ελαχιστοποίηση των σημαντικών καρδιακών επιπλοκών, ειδικά σε διαβητικές ομάδες. ΚΑΡΔΙΟΜΥΟΠΆΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΧΩΡΗΜΈΝΗ ΥΠΈΡΤΑΣΗ Acoramidis (Attruby): Εγκεκριμένο ως ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός από του στόματος σταθεροποιητής τρανσθυρετίνης. Ενδείκνυται για τη δραστική μείωση των νοσηλειών και των ποσοστών θνησιμότητας που σχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα σε ασθενείς που πάσχουν από κληρονομική ή άγριου τύπου τρανσθυρετινική αμυλοειδική μυοκαρδιοπάθεια (ATTR-CM). Aficamten: Ένας αναστολέας καρδιακής μυοσίνης επόμενης γενιάς σχεδιασμένος για αποφρακτική υπερτροφική καρδιομυοπάθεια (HCM), προσφέροντας μεγαλύτερη επιλεκτικότητα και πρόσφατες εγκρίσεις/φάσεις ανάπτυξης μετά τη μαβακαμτένη. Mavacamten: Ο πρωτοποριακός αναστολέας καρδιακής μυοσίνης που μειώνει την υπερσυσταλτικότητα στην υπερτροφική καρδιομυοπάθεια. Baxdrostat (Baxfendy): Εγκεκριμένο ως πρώτος στην κατηγορία του αναστολέας συνθάσης αλδοστερόνης. Δρα ως συμπληρωματική θεραπεία που έχει σχεδιαστεί ειδικά για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης σε άτομα που πάσχουν από ανθεκτική στη θεραπεία υπέρταση. ΈΛΕΓΧΟΣ ΛΙΠΙΔΊΩΝ ΚΑΙ ΣΠΆΝΙΕΣ ΑΓΓΕΙΑΚΈΣ ΠΑΘΉΣΕΙΣ Plozasiran: Έγινε δεκτό ως πρώτο στην κατηγορία του θεραπευτικό μέσο παρεμβολής RNA (RNAi). Στοχεύει στην APOC3 για τη μείωση των τριγλυκεριδίων έως και 80% και τον σημαντικό μετριασμό των κινδύνων οξείας παγκρεατίτιδας σε άτομα με σύνδρομο οικογενούς χυλομικροναιμίας. Λεροδαλιμπέπη: Νέος παράγοντας για εξειδικευμένη διαχείριση λιπιδίων και τριγλυκεριδίων. Σοτατερσέπτη (Winrevair): Εγκεκριμένο ως πρώτος στην κατηγορία του αναστολέας σηματοδότησης ακτιβίνης, εισάγοντας έναν νέο μηχανισμό για τη σημαντική βελτίωση της ικανότητας άσκησης και την τροποποίηση της αγγειακής αναδιαμόρφωσης στην πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (ΠΑΥ). ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 99

ΕΡΕΥΝΑ ΕΛ.ΣΤΑΤ.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα πρώτη αιτία θανάτου στη χώρα μας ΤΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΆ ΝΟΣΉΜΑΤΑ αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου και ακολουθούν οι διάφορες μορφές καρκίνου, σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ.), που αποτυπώνουν τις αιτίες θανάτου για το έτος 2023. Πηγή των στοιχείων αυτών είναι τα πιστοποιητικά θανάτου που υποβάλλουν οι ιατροί και, για τις περιπτώσεις βίαιων ή αιφνίδιων θανάτων, οι Ιατροδικαστικές Υπηρεσίες. Ειδικότερα, τα στοιχεία έχουν ως εξής: • Οι θάνατοι κατά το 2023 ανήλθαν σε 128.0971 (64.898 άντρες και 63.199 γυναίκες), παρουσιάζοντας μείωση κατά 9,0% σε σχέση με τους 140.792 θανάτους (70.795 άντρες και 69.997 γυναίκες) που σημειώθηκαν το 2022. • Οι κυριότερες αιτίες θανάτου το 2023 ήταν τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος (καρδιακά νοσήματα και νοσήματα των εγκεφαλικών αγγείων) με 40.812 θανάτους. Ειδικότερα, οι θάνατοι από καρδιακά νοσήματα ήταν 29.396 και οι θάνατοι από νοσήματα των εγκεφαλικών αγγείων 9.942. Ακολουθούν οι θάνατοι από νεοπλάσματα και οι θάνατοι που οφείλονται σε παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος, που ανήλθαν σε 30.095 και 12.894, αντίστοιχα. • Οι θάνατοι από τη νόσο COVID-19 ανήλθαν σε 5.975 (3.131 άνδρες και 2.844 γυναίκες) κατά το 2023. Οι περισσότεροι θάνατοι καταγράφηκαν στην ηλικιακή ομάδα 75 ετών και άνω (4.789 θάνατοι) και ακολουθούν οι ηλικιακές ομάδες 60-74 ετών και 45-59 ετών με 941 και 208 θανάτους, αντίστοιχα. Στην ηλικιακή ομάδα κάτω των 15 ετών καταγράφηκαν 4 θάνατοι από τη νόσο. Η νόσος COVID-19 ήταν η μόνη αιτία θανάτου, όπως αναφέρθηκε στα πιστοποιητικά θανάτου, σε ποσοστό 21,9% των θανάτων από COVID-19 (1.311 θάνατοι), ενώ για το 78,1% (4.664 θάνατοι) υπήρχε αναφορά σε υποκείμενο νόσημα (συννοσηρότητα). Τα κυριότερα υποκείμενα νοσήματα των θανόντων από τη νόσο COVID-19 ήταν τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος, τα νεοπλάσματα και οι παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος, με ποσοστά 27,9% (1.666 θάνατοι), 18,4% (1.098 θάνατοι) και 6,6% (395 θάνατοι), αντίστοιχα.

100 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Ποσοστιαία κατανομή θανάτων κατά κυριότερες κατηγορίες αιτιών θανάτου, έτος 2023

14,3 4,0

22,9

2,8 3,1 3,2

7,8 3,6

4,7

23,5 10,1

Καρδιακά νοσήµατα Εγκεφαλικά νοσήµατα Νεοπλάσµατα Παθήσεις του αναπνευστικού συστήµατος COVID-19 Νοσήµατα του ουρογεννητικού συστήµατος Νοσήµατα του νευρικού συστήµατος Νοσήµατα του πεπτικού συστήµατος Λοιµώδη και παρασιτικά νοσήµατα Βίαιοι θάνατοι Άλλες αιτίες

• Σε σύγκριση με παλαιότερα έτη, το ποσοστό θανάτων από νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος στο σύνολο των θανάτων, από 10,0% που ήταν το 1938 (πρώτο έτος για το οποίο υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία), ανήλθε σε 25,0% το 1956 (πρώτο μεταπολεμικό έτος για το οποίο υπάρχουν στοιχεία) και σε 31,9% το 2023. Αντίστοιχα, το ποσοστό θανάτων από νεοπλασματικές νόσους από 4,1% το 1938, ανήλθε σε 11,7% το 1956 και σε 23,5% το 2023. Αντίθετα, οι θάνατοι από λοιμώδη και παρασιτικά νοσήματα από 18,4% των θανάτων το 1938 έχουν περιοριστεί σε ποσοστό 2,8% το 2023.

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Θάνατοι κατά κυριότερες κατηγορίες αιτιών θανάτου, ηλικιακή ομάδα και φύλο, έτος 2023 Θάνατοι κατά ηλικιακή ομάδα και φύλο 30-44 45-59 60-74 Άρρενες

Θήλεις

Άρρενες

Θήλεις

128.097

209

153

442

163

1.194

520

5.163

2.569 15.159 8.190 42.731 51.604

Ορισμένα λοιμώδη και παρασιτικά νοσήματα

3.528

1

2

4

5

33

9

82

42

Νεοπλάσματα εκ των οποίων:

30.095

14

9

51

23

206

223

1.627

1.318

Κακόηθες νεόπλασμα παχέος εντέρου

2.498

0

0

4

0

10

18

115

Κακόηθες νεόπλασμα βρόγχου και πνεύμονα

6.537

0

0

2

0

30

12

Κακόηθες νεόπλασμα μαστού

2.094

0

0

1

3

0

Κακόηθες νεόπλασμα προστάτη

1.781

0

0

0

0

Κακόηθες νεόπλασμα εγκεφάλου

1.020

2

3

12

Λευχαιμίες

1.059

4

2

Νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος εκ των οποίων:

40.812

3

Καρδιακά νοσήματα

29.396

Νοσήματα των εγκεφαλικών αγγείων

Θήλεις

Θήλεις

259

Άρρενες

Θήλεις

Σύνολο θανάτων

Άρρενες

Αιτίες Θανάτου

Άρρενες

75 και άνω

Σύνολο θανάτων ανά αιτία

Θήλεις

15-29

Άρρενες

Κάτω των 15 ετών

182

1.134

1.775

6.272 3.538

9.843

6.971

77

456

251

897

670

459

190

2.245

706

2.214

679

56

3

280

5

502

22

1.222

0

0

17

0

294

0

1.470

0

0

25

18

97

86

230

173

199

175

10

2

11

8

48

38

155

94

383

304

4

52

15

272

79

1.580

417

4.128 1.774 13.645 18.843

3

4

46

12

218

59

1.298

275

3.078 1.183

9.830 13.390

9.942

0

0

3

3

43

18

191

121

759

482

3.323

4.999

Παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος

12.894

17

12

5

5

34

10

151

81

776

479

5.462

5.862

Συγγενείς ανωμαλίες, δυσπλασίες και χρωμοσωμικές ανωμαλίες

204

46

27

8

10

15

11

30

24

19

10

2

2

Λοιπές παθολογικές αιτίες

29.455

107

87

60

34

216

107

969

465

2.388 1.588

8.972 14.462

Βίαιοι θάνατοι

5.134

19

10

260

69

399

71

601

137

729

266

1.276

Ατυχήματα μεταφοράς

819

2

4

169

45

119

25

148

27

126

22

94

1.297 38

Πτώσεις

1.237

2

1

5

2

10

1

32

6

77

22

483

596

Τυχαίος πνιγμός και εμβύθιση

386

6

1

5

0

16

0

39

11

92

44

112

60

Τυχαία δηλητηρίαση από και έκθεση σε επιβλαβείς ουσίες

233

0

0

14

3

75

15

76

11

12

9

8

10

Λοιπά ατυχήματα

1.221

4

2

16

1

55

8

112

23

164

71

351

414

Αυτοκτονία

488

1

0

28

15

81

10

115

31

102

21

74

10

Ανθρωποκτονία, επίθεση

75

1

2

13

2

19

4

18

4

7

2

1

2

Άλλες εξωτερικές αιτίες θνησιμότητας

675

3

0

10

1

24

8

61

24

149

75

153

167

COVID-19

5.975

2

2

2

2

19

10

123

85

588

353

2.397

2.392

• Ο αριθμός των θανάτων από αυτοκτονίες, όπως αυτές χαρακτηρίστηκαν από τις ιατροδικαστικές και ανακριτικές αρχές, ανήλθε σε 488 το 2023, έναντι 516 το 2022 (μείωση 5,4%). Σημειώνεται ότι ενδεχόμενες αποκλίσεις από στοιχεία άλλων φορέων μπορεί να οφείλονται σε διαφορετική μεθοδολογία ή άλλους παράγοντες, όπως ανάγκη χρονοβόρου έρευνας

από πλευράς ιατροδικαστικών αρχών για τις συνθήκες θανάτου, θάνατοι συνεπεία όψιμων αποτελεσμάτων απόπειρας αυτοκτονίας κ.ά. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι τον Ιανουάριο υπήρξαν οι περισσότεροι θάνατοι (13.168), ενώ οι περισσότεροι θάνατοι (1480) καταγράφηκαν στην Πελοπόννησο. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 101

Πώς συμβάλλει η φυσικοθεραπεία στην πρόληψη και την αποκατάσταση των καρδιαγγειακών νοσημάτων

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΛΟΥΜΕΝΟΥ

Η 8η ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ ΚΆΘΕ ΈΤΟΥΣ έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Φυσικοθεραπείας και αποτελεί μία ημέρα-αφορμή για τη διάδοση της συμβολής και του οφέλους της φυσικοθεραπείας στην υγεία του ανθρώπου. Για το 2026, η επιμέρους θεματική εστίαση αφορά στα καρδιαγγειακά νοσήματα και στο αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, αναδεικνύοντας τη συμβολή και τον καθοριστικό ρόλο της φυσικοθεραπείας και της σωματικής δραστηριότητας στην πρόληψη, στη διαχείριση και στην αποκατάσταση των σοβαρών αυτών παθήσεων. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρο Λυμπερίδη, «η φυσικοθεραπεία, ως η Επιστήμη της Κίνησης, εντάσσεται στα εργαλεία “πρώτης γραμμής” για την πρόληψη, τη θεραπευτική διαχείριση και την αποκατάσταση των συνεπειών των καρδιαγγειακών νοσημάτων και των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. Οι φυσικοθεραπευτές, με την εκπαίδευση και επιστημονική τεκμηρίωση που διαθέτουν, μπορούν να σχεδιάζουν εξειδικευμένες και εξατομικευμένες παρεμβάσεις για την αποκατάσταση, αλλά και προγράμματα θεραπευτικής άσκησης τα οποία προστατεύουν την υγεία, αποκαθιστούν τη λειτουργικότητα και ενισχύουν την αυτονομία». Γιατί η φυσικοθεραπεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πρόληψης και αποκατάστασης: Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως, προκαλώντας πε-

102 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ρισσότερους από 20,5 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο. Επιπρόσθετα, υπολογίζεται ότι ένας στους τέσσερις ανθρώπους θα υποστεί αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο κατά τη διάρκεια της ζωής του. Παράλληλα, ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών μπορεί να προληφθεί μέσα από την έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου, την υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής και την ενσωμάτωση της ασφαλούς και συστηματικής σωματικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα των πολιτών. Οι φυσικοθεραπευτές, επιστήμονες υγείας με εξειδικευμένη γνώση στην ανθρώπινη κίνηση και στη θεραπευτική άσκηση, συμβάλλουν: • στην αναγνώριση παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα • στον σχεδιασμό ασφαλών και εξατομικευμένων προγραμμάτων θεραπευτικής άσκησης • στην προώθηση της σωματικής δραστηριότητας ως βασικού στοιχείου πρόληψης • στη διαχείριση χρόνιων καρδιαγγειακών παθήσεων • στην καρδιακή και νευρολογική αποκατάσταση • στη μείωση του κινδύνου νέων καρδιαγγειακών συμβαμάτων • στη βελτίωση της κινητικότητας, της ισορροπίας, της λειτουργικότητας και της ανεξαρτησίας των ατόμων μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΉ ΆΣΚΗΣΗ: ΈΝΑ ΑΠΌ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΌΤΕΡΑ ΕΡΓΑΛΕΊΑ ΠΡΌΛΗΨΗΣ, ΑΛΛΆ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗΣ Η κίνηση που σχεδιάζεται και εφαρμόζεται με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των παραγόντων κινδύνου, στη βελτίωση της καρδιακής και αναπνευστικής λειτουργίας και στη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Μετά από ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, μέσω των εξατομικευμένων προγραμμάτων αποκατάστασης και των ειδικών τεχνικών που εφαρμόζει ο

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

φυσικοθεραπευτής, ενισχύεται η επαναφορά της λειτουργικότητας, η ασφαλής επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες και η μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία του ατόμου, και, με προγράμματα θεραπευτικής άσκησης από επαγγελματίες υγείας φυσικοθεραπευτές, διατηρείται και βελτιώνεται η λειτουργικότητα. Η έγκαιρη, συνεχής και εξειδικευμένη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση έχει αποδειχθεί και αποτελεί βασικό πυλώνα της αποκατάστασης μετά από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. ΠΡΌΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ: ΟΙ «ΕΚ ΤΩΝ ΩΝ ΟΥΚ ΆΝΕΥ» ΕΠΕΝΔΎΣΕΙΣ ΠΟΥ ΘΩΡΑΚΊΖΟΥΝ ΤΗ ΔΗΜΌΣΙΑ ΥΓΕΊΑ Αποτελεί πάγια και τεκμηριωμένη θέση του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών –μέσω και της πρόσφατης μελέτης για τη συμβολή της φυσικοθεραπείας στη δημόσια υγεία που εκπόνησε ο ΠΣΦ με το ΠαΔΑ– ότι η πρόληψη και η αποκατάσταση δεν νοούνται ως συμπληρωματικές υπηρεσίες, αλλά ως βασικές επενδύσεις για ένα σύστημα δημόσιας υγείας υποστηρικτικό για τον πολίτη και αποτελεσματικό στη διαχείριση των σύγχρονων προκλήσεων, για την Πολιτεία. Η ισότιμη και απρόσκοπτη πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες φυσικοθεραπείας, η ενεργός συμμετοχή των φυσικοθεραπευτών στις διεπιστημονικές ομάδες υγείας και η ανάπτυξη οργανωμένων προγραμμάτων καρδιακής και νευρολογικής αποκατάστασης

σε όλη τη χώρα αποτελούν σημαντικούς άξονες στο ανωτέρω πλαίσιο. ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΈΡΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΊΑΣ 2026 – ΜΊΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΊΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΉ ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Φυσικοθεραπείας 2026, ο ΠΣΦ υλοποιεί πανελλαδική εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, αξιοποιώντας σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας, με στόχο την ανάδειξη της σημασίας της πρόληψης, της κίνησης, της επιστημονικά καθοδηγούμενης σωματικής δραστηριότητας και της θεραπευτικής άσκησης. Η εκστρατεία επικεντρώνεται: — στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και του εγκεφαλικού επεισοδίου μέσω της κίνησης με κύρια συνθήματα: • «Κινηθείτε περισσότερο, σε κάθε ηλικία» και • «Ξεκινήστε νωρίς. Παραμείνετε δραστήριοι. Συνεχίστε να κινείστε σε όλη σας τη ζωή» — στην αποκατάσταση μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, προσεγγίζοντας διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού και ενισχύοντας τη συλλογική προσπάθεια για μια περισσότερο ενεργή και ενημερωμένη κοινωνία. Ο φυσικοθεραπευτής, μέσω της κίνησης και της θεραπευτικής άσκησης, συμβάλλει στην προστασία της καρδιάς και του εγκεφάλου και αποκαθιστά τη λειτουργία και την ανεξαρτησία. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 103

ΣΥΝΕΔΡΙΟ: Ημέρες Καρδιολογίας 2026

Οι τελευταίες εξελίξεις στην καρδιαγγειακή Iατρική στο επίκεντρο ΟΙ ΠΛΈΟΝ ΣΎΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΊΞΕΙΣ στον τομέα της καρδιαγγειακής Iατρικής αναπτύχθηκαν στο Πανελλήνιο Συνέδριο «Ημέρες Καρδιολογίας: Τελευταίες Εξελίξεις», που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, στις 18-20 Σεπτεμβρίου 2026. Το Συνέδριο διοργανώθηκε από την Εταιρεία Μελέτης Καρδιαγγειακών Παθήσεων (ΕΜΕΚΑΠ), σε συνεργασία με το Καρδιολογικό Τμήμα του ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός», υπό την αιγίδα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Καταξιωμένοι καρδιολόγοι και επιστήμονες από διαφορετικά γνωστικά πεδία επιχείρησαν να δώσουν απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα της καθημερινής κλινικής πράξης, παρουσιάζοντας παράλληλα τις τεχνολογικές και θεραπευτικές εξελίξεις που αλλάζουν ήδη το τοπίο της σύγχρονης Καρδιολογίας. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου, Δρ Αθανάσιος Τρίκας, MD, FESC, FACC (συντονιστής διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής ΓΝΑ «Ευαγγελισμός» και γενικός γραμματέας Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας), οι «Ημέρες Καρδιολογίας: Τελευταίες Εξελίξεις 2026» ήταν και φέτος ένα σημαντικό σημείο συνάντησης της ελληνικής καρδιολογικής κοινότητας, φέρνοντας στο ίδιο βήμα την επιστημονική γνώση, την κλινική

104 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Διοργάνωση

Υπό την αιγίδα

Ελληνική Kαρδιολογική Εταιρεία

18-20

Σεπτεμβρίου 2026 Divani Caravel

Αθήνα

Ημέρες Καρδιολογίας Τελευταίες Εξελίξεις Θα χορηγηθούν 22.5 European CME Credits (ECMECs) από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο Οργάνωση - Γραμματεία:

Πρόγραμμα

εμπειρία και την τεχνολογική καινοτομία. «Σε μια εποχή κατά την οποία η Τεχνητή Νοημοσύνη, η Γενετική, οι νέες φαρμακευτικές θεραπείες και οι ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές μεταμορφώνουν με ταχύτητα την καρδιαγγειακή Ιατρική, το συνέδριο επιχείρησε να μεταφέρει τις εξελίξεις αυτές από την έρευνα στην καθημερι-

AΦΙΕΡΩΜΑ | ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ και ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ σή της. Η εξατομίκευση της θεραπείας, η αντιμετώπιση των υπερήλικων ασθενών, ο ρόλος της φλεγμονής και της ίνωσης, αλλά και οι θεραπευτικές επιλογές για την προχωρημένη νόσο αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης. Στο πεδίο των μυοκαρδιοπαθειών παρουσιάστηκαν νεότερες θεραπευτικές επιλογές για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και την καρδιακή αμυλοείδωση, καθώς και η συμβολή της σύγχρονης απεικόνισης και της γενετικής στην ακριβέστερη διάγνωση και διαστρωμάτωση κινδύνου. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε η θεματική γύρω από τα νανοφάρμακα και τις στοχευμένες θεραπείες, καθώς και οι ερευνητικές προσπάθειες στον τομέα της μυογένεσης και της καρδιακής αναγέννησης, που αποτυπώνουν τις νέες κατευθύνσεις της καρδιαγγειακής έρευνας. νή κλινική πράξη, με τελικό στόχο καλύτερη πρόληψη, ακριβέστερη διάγνωση, αποτελεσματικότερη θεραπεία και καλύτερη ποιότητα ζωής για τον καρδιαγγειακό ασθενή», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Τρίκας. ΤΕΧΝΗΤΉ ΝΟΗΜΟΣΎΝΗ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΉ ΥΓΕΊΑ ΑΛΛΆΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΊΑ Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά ολοένα σημαντικότερο ρόλο στην καρδιαγγειακή Ιατρική και βρέθηκε στο επίκεντρο του φετινού προγράμματος. Οι δυνατότητες εφαρμογής της στην καρδιαγγειακή απεικόνιση, η συμβολή της στη διάγνωση και η αξιοποίησή της, μαζί με εργαλεία ψηφιακής υγείας, στην παρακολούθηση ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια ήταν στα θέματα που συζητήθηκαν. Παράλληλα, οι εξελίξεις στη γενετική διάγνωση και την Ιατρική ακριβείας ανοίγουν νέους δρόμους στην αντιμετώπιση των μυοκαρδιοπαθειών, επιτρέποντας σταδιακά μια περισσότερο εξατομικευμένη προσέγγιση του ασθενούς. ΝΈΕΣ ΘΕΡΑΠΕΊΕΣ ΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΚΉ ΑΝΕΠΆΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΆΘΕΙΕΣ Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην καρδιακή ανεπάρκεια, με τους ειδικούς να παρουσιάζουν τα νεότερα δεδομένα για τη φαρμακευτική και μη φαρμακευτική αντιμετώπι-

ΟΙ ΕΠΕΜΒΆΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΆ ΓΊΝΟΝΤΑΙ ΟΛΟΈΝΑ ΛΙΓΌΤΕΡΟ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΈΣ Ραγδαίες είναι οι εξελίξεις στην επεμβατική Καρδιολογία και τις δομικές παθήσεις της καρδιάς. Οι ειδικοί παρουσίασαν νεότερες τεχνικές για την αντιμετώπιση σύνθετων και επασβεστωμένων στεφανιαίων βλαβών, τη χρήση drug-coated balloons, καθώς και τις σύγχρονες δυνατότητες υποστήριξης της κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια αγγειοπλαστικών υψηλού κινδύνου. Την ίδια στιγμή, οι διακαθετηριακές τεχνικές διευρύνουν συνεχώς τις θεραπευτικές δυνατότητες για ασθενείς με βαλβιδοπάθειες με τις νεότερες εφαρμογές της TAVI, τη διακαθετηριακή αντιμετώπιση παθήσεων της τριγλώχινας βαλβίδας και την αντιμετώπιση παραβαλβιδικών διαφυγών. ΑΡΡΥΘΜΊΕΣ ΚΑΙ ΝΈΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΕΣ Σημαντικές εξελίξεις καταγράφονται και στην αντιμετώπιση των αρρυθμιών. Στο συνέδριο συζητήθηκαν οι νεότερες τεχνικές κατάλυσης της κολπικής μαρμαρυγής και των κοιλιακών αρρυθμιών, η διαχείριση της υποκλινικής κολπικής μαρμαρυγής που ανιχνεύεται μέσω εμφυτεύσιμων συσκευών, καθώς και οι εξελίξεις στη βηματοδότηση και στους εμφυτεύσιμους απινιδωτές. ΚΑΡΔΙΆ ΚΑΙ ΚΑΡΚΊΝΟΣ: ΈΝΑ ΝΈΟ ΠΕΔΊΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑΣ Στο συνέδριο ιδιαίτερη θέση επίσης κατείχε και η Καρδιο-ογκολογία, καθώς η αύξηση της επιβίωσης των ογκολογικών ασθενών δημιουργεί νέες ανάγκες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών επιπλοκών των αντικαρκινικών θεραπειών. Μεταξύ άλλων, συζητήθηκαν η καρδιακή ανεπάρκεια που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία, η μυοκαρδίτιδα από ανοσοθεραπεία, η θρόμβωση σε ασθενείς με ενεργό καρκίνο και η αντιμετώπιση των βαλβιδοπαθειών σε ογκολογικούς ασθενείς. Η ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΊΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ ΜΕ ΟΡΊΖΟΝΤΑ ΤΟ 2030 Πέρα από τις αμιγώς επιστημονικές εξελίξεις, το συνέδριο άνοιξε τη συζήτηση και για το μέλλον της Καρδιολογίας στην Ελλάδα. Η εκπαίδευση της νέας γενιάς καρδιολόγων, η ανάπτυξη εξειδικεύσεων, η γεωγραφική κατανομή του ιατρικού δυναμικού, η εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην ελληνική πραγματικότητα και η ανάγκη για νέα μοντέλα συνεργασίας μεταξύ Πρωτοβάθμιας Φροντίδας, νοσοκομείων και ιδιωτικού τομέα αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την επόμενη ημέρα της ειδικότητας. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 105

ΕΙΔΉΣΕΙΣ από την ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΑ Επιμέλεια ΓΙΑΝΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗ

ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»: Εγκαίνια του νέου Κέντρου Κυτταρικών και Γονιδιακών Θεραπειών και Εργαστηρίων

ΠΑΡΟΥΣΊΑ ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΎ, Κυριάκου Μητσοτάκη, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του νέου κτιρίου Κυτταρικών και Γονιδιακών Θεραπειών και Εργαστηρίων της Αιματολογικής Κλινικής του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με συμβατικό τίμημα περίπου 13,36 εκατ. ευρώ. Το κτίριο έχει συνολική επιφάνεια 2.507,95 τ.μ., αναπτύσσεται σε τρεις υπέργειους ορόφους και υπόγειο και συνδέε-

106 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ται με στεγασμένο διάδρομο με το υφιστάμενο κτίριο «ΣΤΟΡΓΗ». Η ουσιαστικότερη καινοτομία της νέας πτέρυγας είναι ότι συγκεντρώνει σε έναν ενιαίο χώρο όλες τις κρίσιμες λειτουργίες της σύγχρονης Αιματολογίας: το Εργαστήριο Μοριακής Αιματολογίας, τη Δημόσια Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος, τα Εργαστήρια Γονιδιακής και Κυτταρικής Θεραπείας, Κυτταρογενετικής, Κυτταρομορφολογίας και Κυτταρο-

| ΕΙΔΗΣΕΙΣ μετρίας Ροής, καθώς και Βιοτράπεζα και υποδομές κλινικών μελετών. Στον β’ όροφο δημιουργείται νέα Μονάδα Μεταμόσχευσης Αιμοποιητικών Κυττάρων και Κυτταρικών Θεραπειών με 11 νέες μονόκλινες κλίνες-μονώσεις. Η νέα υποδομή αυξάνει σημαντικά τη δυνατότητα νοσηλείας, βελτιώνει την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ποιότητα φροντίδας και επιτρέπει την αντιμετώπιση περισσότερων εξαιρετικά ευάλωτων ασθενών. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης των CAR-T και άλλων προηγμένων κυτταρικών και γονιδιακών θεραπειών. Το νοσοκομείο έχει ήδη ολοκληρώσει και επικυρώσει τη διαδικασία παραγωγής γενετικά τροποποιημένων CAR-T λεμφοκυττάρων υπό συνθήκες GMP, εντός του δημόσιου συστήματος υγείας. Η «in-house» παραγωγή μπορεί να προσφέρει ταχύτερη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες και σημαντική μείωση του κόστους σε σχέση με τα αντίστοιχα εμπορικά διαθέσιμα προϊόντα. Με τη λειτουργία της νέας πτέρυγας εκτιμάται ότι ο αριθμός των κυτταρικών θεραπειών μπορεί να αυξηθεί κατά 30% έως 50%, καθώς διευρύνονται και

οι θεραπευτικές ενδείξεις. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η χορήγηση κυτταρικών θεραπειών σε ασθενείς με πολλαπλούν μυέλωμα, για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ισχύουσας ευρωπαϊκής ένδειξης. Παράλληλα, η Βιοτράπεζα και το ειδικό Εργαστήριο Κλινικών Μελετών δημιουργούν νέες δυνατότητες για ερευνητικά πρωτόκολλα, ανάπτυξη θεραπευτικών προϊόντων και συμμετοχή σε διεθνείς μελέτες. Η μεταφορά των εργαστηρίων αποσυμφορεί επίσης το κτίριο «ΣΤΟΡΓΗ», επιτρέποντας την αναδιοργάνωσή του, τη βελτίωση της ημερήσιας νοσηλείας και την επέκταση του Εργαστηρίου Συλλογής και Επεξεργασίας Μοσχευμάτων. Για την πλήρη λειτουργία της νέας δομής προβλέπονται τέσσερις ειδικοί αιματολόγοι και 53 εργαζόμενοι νοσηλευτικού, εργαστηριακού, διοικητικού και βοηθητικού προσωπικού. Με την ολοκλήρωση της στελέχωσης, η νέα πτέρυγα δεν θα αποτελεί απλώς μία κτιριακή επέκταση, αλλά ένα ολοκληρωμένο εθνικό κέντρο διάγνωσης, θεραπείας, έρευνας και εκπαίδευσης στις μεταμοσχεύσεις και στις κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες.

Nοσοκομεία Κορίνθου, Αργολίδας και Λακωνίας: Σύγχρονος εξοπλισμός 2,67 εκατ. ευρώ από την Περιφέρεια Πελοποννήσου ΜΕ ΝΈΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΉΣΕΙΣ συνολικού ύψους 2.667.418,58 ευρώ, η Περιφέρεια Πελοποννήσου προχωρά σε μία ουσιαστική παρέμβαση για την ενίσχυση της δημόσιας υγείας. Με απόφαση του περιφερειάρχη Πελοποννήσου, Δημήτρη Πτωχού, εντάσσονται στο Πρόγραμμα «Πελοπόννησος 2021-2027» τρεις σημαντικές πράξεις που αφορούν την προμήθεια σύγχρονου ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού για τα Γενικά Νοσοκομεία Αργολίδας, Κορίνθου και Λακωνίας. Οι αποφάσεις ένταξης ενισχύουν ουσιαστικά τις δημόσιες δομές υγείας της Περιφέρειας, εξασφαλίζοντας σύγχρονο εξοπλισμό που αναβαθμίζει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες και βελτιώνει τις συνθήκες εργασίας του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Ειδικότερα, στο Γενικό Νοσοκομείο Κορίνθου εντάσσεται έργο προϋπολογισμού 1.081.900 ευρώ, που προβλέπει την εκτεταμένη ανανέωση του εξοπλισμού των Τμημάτων Επειγόντων Περιστατικών και των Τακτικών Ιατρείων, με την προμήθεια δεκάδων σύγχρονων ιατροτεχνολογικών μηχανημάτων,

όπως αναισθησιολογικά μηχανήματα, αναπνευστήρες, monitor ζωτικών λειτουργιών, υπερήχους, απινιδωτές, εξεταστικές κλίνες, φορεία και εξειδικευμένο εξοπλισμό για πολλές ιατρικές ειδικότητες. Στο Γενικό Νοσοκομείο Λακωνίας, με συνολικό προϋπολογισμό 1.235.518,58 ευρώ, ενισχύονται τόσο η Νοσηλευτική Μονάδα Σπάρτης όσο και η Νοσηλευτική Μονάδα Μολάων, μέσω της προμήθειας σύγχρονου ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας, όπως ψηφιακός μαστογράφος με τομοσύνθεση, ψηφιακό ακτινολογικό συγκρότημα, υπερηχογράφοι, γαστρεντερολογικός πύργος, καρδιολογικοί υπέρηΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 107

χοι, εξοπλισμός τεχνητού νεφρού και πλήθος ακόμη μηχανημάτων που αναβαθμίζουν καθοριστικά τις δυνατότητες των δύο νοσηλευτικών μονάδων. Στο Γενικό Νοσοκομείο Αργολίδας εντάσσεται έργο προϋπολογισμού 350.000 ευρώ, που αφορά

την προμήθεια δύο νέων κλιβάνων αποστείρωσης και 26 σύγχρονων κλινών νοσηλείας για την Οργανική Μονάδα Άργους, ενισχύοντας την εύρυθμη λειτουργία του νοσοκομείου και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας.

«Μποδοσάκειο» Γενικό Νοσοκομείο Πτολεμαΐδας: 27 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία Κέντρου Ολιστικής Διαχείρισης Καρκίνου ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΊΑ ΚΈΝΤΡΟΥ Ολιστικής Διαχείρισης Καρκίνου στο Γενικό Νοσοκομείο Πτολεμαΐδας «Μποδοσάκειο» προχωρούν τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών και Υγείας, προκηρύσσοντας σχετική πρόσκληση ύψους 27 εκατομμυρίων ευρώ. Όπως ανακοινώθηκε από τα δύο υπουργεία, αντικείμενο της πρόσκλησης είναι η χρηματοδότηση των εργασιών προσθήκης υποδομών στο εν λόγω νοσοκομείο, προκειμένου να παρέχονται ολοκληρωμένες και αναβαθμισμένες ογκολογικές υπηρεσίες στο σύνολο της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Ειδικότερα, το έργο περιλαμβάνει την κατασκευή νέου ισόγειου κτιρίου Ακτινοθεραπευτικού Κέντρου συνολικής επιφάνειας 1.500 τ.μ., στο οποίο θα εγκατασταθεί απεικονιστικό μηχάνημα PET-SCAN, την κατασκευή νέου ισόγειου κτιρίου επέκτασης του Ακτινολογικού Τμήματος συνολικής επιφάνειας 150 τ.μ. για

την εγκατάσταση Μαγνητικού Τομογράφου υψηλής ισχύος 3 Tesla, καθώς και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου των δύο κτιρίων για την εξασφάλιση της λειτουργικότητας και τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ασθενών. Η χρηματοδότηση προέρχεται από το Ειδικό Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030.

Νοσοκομείο Ρόδου: Η Ένωση Ξενοδόχων στηρίζει με 300.000 ευρώ γιατρούς και υγειονομικό προσωπικό

ΣΕ ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΉ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΊΑ προχωρά η Ένωση Ξενοδόχων Ρόδου, στηρίζοντας έμπρακτα το Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου και συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση του σοβαρού προβλήματος στελέχωσης που αντιμετωπίζει. Η πρωτοβουλία αποτελεί απάντηση στο αίτημα της Διοίκησης του Νοσοκομείου για τη στήριξη της

108 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

διαμονής ιατρών και υγειονομικού προσωπικού που καλούνται να υπηρετήσουν στη Ρόδο, καθώς το υψηλό κόστος στέγασης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην προσέλκυση και παραμονή ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της Υγείας στο νησί. Στο πλαίσιο της δράσης, η Ένωση Ξενοδόχων Ρόδου, με τη συμμετοχή των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων-μελών της, αναλαμβάνει την ετήσια οικονομική ενίσχυση 8 ιατρών, 9 ειδικευόμενων ιατρών και 3 τεχνολόγων, με τριετή δέσμευση, συνολικού ύψους 320.000 ευρώ. Η στήριξη θα παρέχεται καθ’ όλη τη διάρκεια της τριετίας και στις τρεις κατηγορίες δικαιούχων, αποτελώντας μια σημαντική και μακροχρόνια επένδυση του ξενοδοχειακού κλάδου στη δημόσια υγεία και την κοινωνία της Ρόδου.

Δύο επιτυχημένες μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς στο Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΔΎΟ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΎΣΕΙΣ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΎΣ πραγματοποιήθηκαν με επιτυχία στη Β’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική του Νοσοκομείου «Παπαγεωργίου», στις 9 Ιουλίου 2026, χάρη στη δωρεά οργάνων 53χρονης γυναίκας, η οποία νοσηλευόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) του νοσοκομείου. Η δωρεά της έδωσε το πολύτιμο δώρο της όρασης σε δύο ασθενείς. Ο πρώτος λήπτης είναι άνδρας 73 ετών από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος έλαβε μόσχευμα κερατοειδούς στον αριστερό οφθαλμό, καθώς έπασχε από φυσαλιδώδη κερατοπάθεια. Η δεύτερη λήπτρια είναι γυναίκα 54 ετών από τη Νάουσα, στην οποία μεταμοσχεύθηκε κερατοειδής στον αριστερό οφθαλμό λόγω κερατόκωνου. Η ομάδα μεταμοσχεύσεων του Νοσοκομείου «Παπαγεωργίου» εκφράζει τα θερμά της συλλυπητήρια στους οικείους της δότριας και τις ειλικρινείς ευχαριστίες της για τη γενναία απόφασή τους να προχωρήσουν στη δωρεά οργάνων, μετατρέποντας μια στιγμή βαθιάς απώλειας σε ελπίδα για συνανθρώπους τους. Ειδικά στην περίπτωση των μεταμοσχεύσεων κερα-

τοειδούς, η προσφορά αυτή μπορεί να αποκαταστήσει την όραση και να επιτρέψει στους λήπτες να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους με αυτονομία και αισιοδοξία. Η ενίσχυση της κουλτούρας της δωρεάς αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των λιστών αναμονής και την παροχή ελπίδας σε ακόμη περισσότερους ασθενείς που περιμένουν ένα συμβατό μόσχευμα. Για πολλούς ασθενείς, η μεταμόσχευση αποτελεί τη μοναδική θεραπευτική λύση, γι’ αυτό το Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου» απευθύνει έκκληση για ενίσχυση της δωρεάς οργάνων και ιστών, ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των διαθέσιμων μοσχευμάτων και να δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους ασθενείς να αποκτήσουν πρόσβαση σε μεταμοσχεύσεις που μπορούν να αλλάξουν τη ζωή τους. Το Μεταμοσχευτικό Κέντρο του Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» συνεχίζει να πρωτοπορεί στις μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς, εφαρμόζοντας σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές και αποτελώντας το μοναδικό κέντρο του δημόσιου τομέα στη Βόρεια Ελλάδα που διενεργεί αμιγείς μεταμοσχεύσεις ενδοθηλίου κερατοειδούς.

Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας: Επιτυχής η πρώτη θεραπεία Selective Internal Radiation Therapy (SIRT) ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΊΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΉΘΗΚΕ η πρώτη θεραπεία Επιλεκτικής Εσωτερικής Ακτινοθεραπείας του Ήπατος (Selective Internal Radiation Therapy – SIRT) στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας. Η ανωτέρω θεραπεία, γνωστή και ως «ραδιοεμβολισμός» ήπατος, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας του Εργαστηρίου Πυρηνικής Ιατρικής και της μονάδας Επεμβατικής Ακτινολογίας του Εργαστήριου Ακτινολογίας από τον κ. Εμμανουήλ Παναγιωτίδη, επίκουρο καθηγητή Πυρηνικής Ιατρικής & Ποζιτρονιακής Απεικόνισης, και τον κ. Συμεών Λεχαρέα, επίκουρο καθηγητή Ακτινολογίας. Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή του κ. Ιωάννη Τσούγκου, καθηγητή Ιατρικής Φυσικής, καθώς και της κ. Βασιλικής Τσιτσία, ακτινοφυσικού, της κ. Δήμητρας Τσιβάκα, επίκουρης καθηγήτριας Ακτινοφυσικής, του

110 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

κ. Γεωργίου Αγγελίδη, επιμελητή Πυρηνικής Ιατρικής, του κ. Δημήτρη Ψημάδα, ραδιοβιολόγου, και των τεχνολόγων ακτινολόγων του Εργαστηρίου Πυρηνικής Ιατρικής, κ. Ευδοξίας Θεοδώρου και κ. Χρυσάνθης Τζιουμέρκα. Η επιτυχής υλοποίηση της πρώτης αυτής θεραπείας αποτελεί σημαντικό ορόσημο για το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας και το Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, καθώς θέτει τις βάσεις για την ανάπτυξη μιας νέας, εξειδικευμένης θεραπευτικής υπηρεσίας, η οποία εφαρμόζεται διεθνώς για τη θεραπεία ασθενών με πρωτοπαθείς και μεταστατικούς όγκους του ήπατος, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο του νοσοκομείου ως τριτοβάθμιου κέντρου αναφοράς για τη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα. ▪

ΥΓΕΙΑ | ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ | ΑΣΦΑΛΙΣΗ

21 ΙΟΣ 20 ΕΜΒΡ ΣΕΠΤ

Α Ν ΥΓΕΙ

• 5€

NOΕ

ΟΣ 4 • ΤΕΥΧ

Α ΤΗ

ΕΙ∆ΙΚΗ

ΣΗ ΓΙ ΕΚ∆Ο

ΕΙΔ

ΛΙ∆ΕΣ ΩΜΑ 64 ΣΕ Ο ΑΦΙΕΡ ΤΡΟΙ Α Λ ΜΕΓΑ ΡΥΦΑΙΟΙ ΓΙ ΚΑΡ∆ΙΑ!

12 ΚΟ Ν ΓΙΑ ΤΗΝ Υ ΜΙΛΟ ν µείω ΡΤΑΖ εία ΡΕΠΟ αξη νοσοκο εραπ ρ Σύµπ Υ για τη θ αλικών! φ Σ του Ε κών εγκε α αγγει

κάνει α ν Η Τ ι Α Ρ ε ΣΤ πρέπετι θα έκαν ς ό ρ τ , Ο για ασθενή ό ου! τ ν στο αδελφό στον ΞΗ

ΟΣ ΤΤΑΚ Σ ΠΑ ργικής

ΤΕΥ ΥΝΕΝ

Σ

ιρου ρδιοχε ΓΕΙΑ» Β’ Κα ίου «Υ ντής ∆ιευθυ Νοσοκοµε ής Κλινικ

ΙΚΗ

ΕΚΔ

ΟΣΗ

ΓΙΑ

ΥΓΕ ΤΗΝ

ΜΒΡ

ΙΟΣ

202

1

ΙΑ

ΕΛΟΣ ΦΑΚ

Νέες λογίες τεχνο υπηρεσία στην γείας! της Υ ες 28 νέ πείες θερα σω εν μέ ημίας δ ν πα

ΞΗ

ΝΤΕΥ

ΣΥΝΕ

ΊΝΟΣ ΤΑΝΤ ΊΔΗΣ, ΩΝΣ Δρ Κ ΣΤΑΝΤΊΝΑθηνών ο Ν τρ ΚΩ ό Κέν

όνια 15 χρ ρίας οπο πρωτομποτική στη ριρουργική χε Ιατρικ

...σε έντυπη και ηλεκτρονική µορφή σε ένα πλούσιο και ενηµερωµένο site

Το περιοδικό για την Υγεία µας

www.healthng.gr

Πώς κάνουμε επανεκκίνηση μετά τις διακοπές;

Γράφει η Δρ ΣΜΑΡΟΥΛΑ ΠΑΝΤΕΛΗ, ψυχολόγος

ΠΏΣ ΝΑ ΜΑΖΈΨΕΙΣ ΈΝΑ ΠΑΙΔΊ από το πάρκο όταν περνάει καλά; Πολύ δύσκολο, κάτι που το γνωρίζουμε καλά όσοι μεγαλώσαμε ή μεγαλώνουμε παιδιά! Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με μας τους ενήλικες, όταν πρέπει να μαζέψουμε το εσωτερικό παιδί μας από τις παραλίες, τις θάλασσες, τα γραφικά ταβερνάκια και την ξεγνοιασιά των διακοπών. Απλά, δεν θέλει να επιστρέψει! Όλοι μέσα μας έχουμε έναν παιδικό εαυτό, εκείνον που λειτουργεί συναισθηματικά και περικλείει όλη μας τη φαντασία και άρα την ικανότητα να κάνουμε όνειρα. Είναι αυτό το κομμάτι της προσωπικότητάς μας, σε άλλους πιο ανεπτυγμένο και σε άλλους λιγότερο, που όταν το αφήσουμε ελεύθερο να χαρεί, να παίξει, να γελάσει, να ρεμβάσει, να ονειρευτεί, δύσκολα το επαναφέρουμε στην τάξη! Αρνείται να μπει στη ρουτίνα, αρνείται να ανταποκριθεί με συνέπεια στις ευθύνες της καθημερινότητας, κλοτσά-

112 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ει και εκνευρίζεται με μικρές αφορμές, μόνο και μόνο γιατί επέστρεψε στην ενήλικη ρουτίνα. Θυμόσαστε όταν ήμασταν παιδιά στο σχολείο και πηγαίναμε ημερήσια εκδρομή; Τουλάχιστον μία μέρα πριν και μία-δύο μέρες μετά, δεν μπορούσαμε να συγκεντρωθούμε! Φυσικά δεν είμαστε όλοι ίδιοι και για κάποιους από μας είναι δυσκολότερο να μπούμε σε πρόγραμμα, ενώ για κάποιους άλλους είναι ευκολότερο. Όλα συνδέονται με την προσωπική μας ιστορία, με το πώς μεγαλώσαμε, πόσο επιτρεπόταν να βγαίνουμε εκτός ρουτίνας όταν ήμασταν παιδιά και πόσο οι γονείς μας οι ίδιοι ήταν ελεύθεροι και επιεικείς ή ερωτευμένοι με το πρόγραμμα! Γι’ αυτό δεν υπάρχουν σωστές και λάθος προσωπικότητες. Είμαστε αυτό που είμαστε και χρειάζεται να σεβόμαστε ο καθένας και η καθεμία τον εαυτό μας. Είτε περάσαμε καλά και πραγματικά ξεχαστήκαμε στις διακοπές είτε περάσαμε μέτρια είτε δεν κάναμε διακοπές για κάποιον λόγο, το εσωτερικό παιδί μας ενδέχεται να αντιστέκεται με διάφορους τρόπους όταν ξεκινά η ρουτίνα. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε επανεκκίνηση, έτσι ώστε να παραμείνουμε ήρεμοι και χαρούμενοι; Ας σκεφτούμε τι χρειάζεται ένα παιδί για να είναι συνεργάσιμο. Χρειάζεται συχνά διαλείμματα, την προοπτική να παίξει σύντομα με φίλους, καλό ύπνο, νόστιμο φαγητό, όχι φωνές και πίεση χωρίς λόγο και πάνω απ’ όλα χρειάζεται να αισθάνεται ότι δεν εξαρτάται μόνο από τις επιλογές των φροντιστών του. Ας το μεταφέρουμε αυτό στην ενήλικη πραγματικότητα. Επιστρέφουμε, λοιπόν, στη ρουτίνα μας, στην εργασία μας, στο σπίτι που μας φιλοξενεί, στην πόλη μας. Πώς μπορούμε να οργανωθούμε έτσι ώστε να συνεχίσουμε να φροντίζουμε τον παιδικό μας εαυτό; Μπορούμε να μην έχουμε ενοχές όταν χρειαζόμαστε ένα διάλειμμα; Μπορούμε να το λέμε ξεκάθαρα στους γύρω μας ότι θα κάνουμε ένα διάλειμμα; Μπορούμε να μην αμελούμε την ανάγκη μας να δούμε φίλους, να παίξουμε ένα παιχνίδι που μας αρέσει (σκάκι, τάβλι, χαρτιά – όχι ηλεκτρονικά!), να πάμε σε ένα σινεμά, να περπατήσουμε κάπου στη φύση; Μπορούμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας έναν καλό ύπνο; Μπορούμε να μην αγωνιούμε για δύο-τρία κιλά που πήραμε στις διακοπές και να χαιρόμαστε το φαγητό μας;

| ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Αυτό που κάνει τα παιδιά πραγματικά χαρούμενα είναι η συναισθηματική σύνδεση με άλλα παιδιά. Αυτή η ανάγκη για συναισθηματική σύνδεση δεν μας εγκαταλείπει ποτέ όσο και να έχουμε μεγαλώσει. Αν βρισκόμαστε στη θέση του να έχουμε ανάγκη να απομονωθούμε ή αν δυσκολευόμαστε να συνυπάρχουμε με άλλους ανθρώπους για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτοί είναι λόγοι για να ζητήσουμε βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη. Όταν είμαστε ψυχικά υγιείς, έχουμε ανάγκη από συναισθηματική σύνδεση. Βεβαίως, δεν είμαστε όλοι στον ίδιο βαθμό εσωστρεφείς ή εξωστρεφείς, όμως αυτό δεν μας εμποδίζει να συνδεθούμε. Ας μην παραβλέπουμε, λοιπόν, αυτήν μας την ανάγκη όταν επιστρέφουμε στην καθημερινότητα. Δεν έχει τόση σημασία αν θα κάνουμε το ένα ή το άλλο χόμπι, αρκεί να βρισκόμαστε συχνά σε χώρους και σε συνθήκες που μπορούμε να συνδεθούμε συναισθηματικά. Μία από τις βασικές ψυχολογικές ανάγκες του ανθρώπου είναι η ανάγκη να ανήκει. Γι’ αυτό οι άνθρωποι ζούμε μέσα σε ομάδες. Ανήκουμε σε οικογένειες, σε παρέες, σε συλλόγους, σε ομάδες φιλά-

θλων, σε δόγματα και σε κάθε μορφής ομαδικότητα. Αυτήν την ανθρώπινη ανάγκη της σύνδεσης και του ανήκειν δεν τη λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη, ίσως γιατί δεν γνωρίζουμε πόσο σημαντική είναι για την ψυχική μας υγεία. Ο σύγχρονος άνθρωπος κινδυνεύει από την εξέλιξη της τεχνολογίας που τον έχει καθηλώσει μπροστά σε οθόνες και σε δήθεν συνδέσεις εικονικής πραγματικότητας. Πολλοί άνθρωποι που ζουν μόνοι, για να μην αισθάνονται μόνοι την ώρα του φαγητού, βάζουν μπροστά τους ένα βίντεο με ανθρώπους που τρώνε έτσι ώστε να μην αισθάνονται μόνοι! Δεν γνωρίζουμε ακόμη με ποιον τρόπο επηρεάζει την ψυχική μας υγεία η αντικατάσταση των αληθινών σχέσεων με ανθρώπους με σχέσεις μέσω της οθόνης. Όμως είναι κάτι που πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά τόσο επιστρέφοντας από τις διακοπές όσο και γενικότερα ως στάση ζωής. Ας κάνουμε μια επανεκκίνηση με αφορμή το ξεκίνημα της νέας σεζόν, χωρίς να παραβλέπουμε την ανθρώπινη ανάγκη μας για συναισθηματική σύνδεση, για παιχνίδι, για το δικαίωμα να κάνουμε όνειρα. ▪

ΣΜΑΡΟΎΛΑ ΠΑΝΤΕΛΉ Η Σμαρούλα Παντελή είναι ιατρική ψυχολόγος και διδάκτωρ Ψυχολογίας, ψυχοθεραπεύτρια, διπλωματούχος ψυχοδράματος και κοινωνιοδράματος και συγγραφέας. Έχει θητεύσει ως μέλος Δ.Σ. στην Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, στο Δ.Σ. του International Network of Playback Theatre, έχει διδάξει για δέκα έτη στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς στο Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και είναι τ. πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Ψυχοδράματος. Τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη, Ελληνικά Γράμματα και Μίνωας. www.smaroula.gr · info@smaroula.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 113

Από την ασφάλιση της ασθένειας στην πρόληψη της Υγείας Η νέα εποχή στην Καρδιολογία, η συνεργασία ασφαλιστικών εταιρειών και νοσοκομείων και ο στρατηγικός ρόλος του HHG ασθένεια, αλλά πολύ νωρίτερα: στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση, στην αξιολόγηση του κινδύνου και στη συνολική διαχείριση της υγείας του ανθρώπου. Η σύγχρονη Καρδιολογία διαθέτει πλέον σημαντικές δυνατότητες έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου. Αυτό δημιουργεί μία μεγάλη ευκαιρία και για την ασφαλιστική αγορά. Τα προγράμματα υγείας του μέλλοντος δεν μπορούν να περιορίζονται μόνο στην αποζημίωση ενός περιστατικού. Οφείλουν σταδιακά να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένα προγράμματα διαχείρισης της υγείας. Η μεγάλη ερώτηση δεν είναι μόνο: «Τι καλύπτουμε όταν ο ασφαλισμένος νοσήσει;», αλλά: «Τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να συμβάλουμε στο να μη νοσήσει;». Αυτή, κατά την άποψή μου, είναι η ουσιαστική αλλαγή που πρέπει να συζητήσουμε σήμερα.

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΑΤΣΗΣ, Insurance & Healthcare Analyst, διευθυντής Επιχειρηματικής Ανάπτυξης Ομίλου HHG

Η ΥΓΕΊΑ ΚΑΙ Η ΙΔΙΩΤΙΚΉ ΑΣΦΆΛΙΣΗ βρίσκονται μπροστά σε μία σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας. Για χρόνια, η σχέση ασφαλιστικών εταιρειών και νοσοκομείων βασίστηκε κυρίως στη διαχείριση ενός περιστατικού και στην κάλυψη του κόστους νοσηλείας. Σήμερα, όμως, οι εξελίξεις στην ιατρική επιστήμη και ιδιαίτερα στον τομέα της Καρδιολογίας δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα νέο μοντέλο συνεργασίας. Ένα μοντέλο που δεν θα ξεκινά όταν εμφανιστεί η

114 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

Η ΠΡΌΛΗΨΗ ΩΣ ΚΟΙΝΉ ΕΠΈΝΔΥΣΗ Η πρόληψη δεν αποτελεί απλώς μία επιπλέον παροχή υγείας. Αποτελεί επένδυση. Επένδυση για τον πολίτη και την ποιότητα ζωής του. Επένδυση για το σύστημα υγείας. Αλλά και μία σημαντική στρατηγική επιλογή για την ασφαλιστική αγορά. Ένα σοβαρό καρδιολογικό περιστατικό έχει σημαντικό ανθρώπινο και κοινωνικό αποτύπωμα, πέρα από το καθαρά οικονομικό κόστος. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή διαχείριση των παραγόντων κινδύνου μπορούν να δημιουργήσουν ουσιαστική αξία για όλους. Σε αυτήν την κατεύθυνση, ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσπάθεια της Πολιτείας μέσα από το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» του υπουργείου Υγείας. Η ενίσχυση της οργανωμένης πρόληψης και ειδικά η εστίαση στα καρδιαγγειακά νοσήματα δημιουργούν μία νέα κουλτούρα υγείας στη χώρα. Η πρόληψη δεν μπορεί πλέον να είναι μια αποσπασματική ενέργεια. Πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής στρατη-

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ γικής. Και αυτή η στρατηγική χρειάζεται τη συνεργασία όλων. ΜΊΑ ΝΈΑ ΣΧΈΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΏΝ ΕΤΑΙΡΕΙΏΝ ΚΑΙ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΩΝ Πιστεύω ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μία σημαντική ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της συνεργασίας μεταξύ ασφαλιστικών εταιρειών και νοσοκομείων. Η σχέση αυτή δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στη διαχείριση του κόστους νοσηλείας. Πρέπει να εξελιχθεί σε μία πραγματική στρατηγική συνεργασία. Οι ασφαλιστικές εταιρείες διαθέτουν τη δυνατότητα να σχεδιάσουν νέα, σύγχρονα προγράμματα υγείας. Τα νοσοκομεία διαθέτουν την επιστημονική γνώση, την τεχνολογία και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες. Η σύνδεση αυτών των δύο κόσμων μπορεί να δημιουργήσει ολοκληρωμένες διαδρομές φροντίδας. Από την πρόληψη και την αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, μέχρι τη διάγνωση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση του ασθενούς. Αυτό είναι το μοντέλο της επόμενης ημέρας. Ένα μοντέλο που μετακινείται από τη μεμονωμένη ιατρική πράξη στη συνολική διαχείριση της υγείας. Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΌΣ ΡΌΛΟΣ ΤΟΥ HELLENIC HEALTHCARE GROUP Σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, ο ρόλος των ολοκληρωμένων ομίλων Υγείας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Hellenic Healthcare Group διαθέτει ένα ευρύ οικοσύστημα υπηρεσιών υγείας, που μπορεί να συνδέσει την πρόληψη, την πρωτοβάθμια φροντίδα, τη διάγνωση, τη νοσοκομειακή περίθαλψη, την αποκατάσταση και τη συνεχή παρακολούθηση. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα ολοκληρωμένης προσέγγισης μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μία νέα στρατηγική συνεργασία με την ασφαλιστική αγορά. Ειδικά στον χώρο της Καρδιολογίας, η δημιουργία οργανωμένων διαδρομών φροντίδας μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την υγεία του ασφαλισμένου. Ο HHG μπορεί να αποτελέσει έναν βασικό πυλώνα αυτής της νέας εποχής. Όχι μόνο ως πάροχος νοσοκομειακών υπηρεσιών. Αλλά ως στρατηγικός συνεργάτης στη δημι-

ουργία ενός ολοκληρωμένου μοντέλου πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας. Ενός μοντέλου που δημιουργεί αξία για τον άνθρωπο, την ασφαλιστική εταιρεία και συνολικά το σύστημα υγείας. Ο ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΌΣ ΡΌΛΟΣ ΤΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΏΝ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΏΝ Σε αυτήν τη νέα εποχή, ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο ρόλος των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών. Ο σύγχρονος διαμεσολαβητής δεν καλείται απλώς να παρουσιάσει ένα ασφαλιστικό πρόγραμμα. Καλείται να λειτουργήσει ως σύμβουλος εμπιστοσύνης. Να βοηθά τον ασφαλισμένο να κατανοήσει την πραγματική αξία ενός σύγχρονου προγράμματος υγείας. Η συνεργασία μεταξύ ασφαλιστικών εταιρειών, νοσοκομείων και ασφαλιστικών διαμεσολαβητών μπορεί να δημιουργήσει μία νέα σχέση με τον πολίτη. ΑΠΌ ΤΟ ΚΌΣΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΞΊΑ Η συζήτηση για το μέλλον της Υγείας δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο κόστος. Πρέπει να αφορά την αξία. Την αξία που δημιουργείται για τον άνθρωπο. Αυτή είναι και η φιλοσοφία του Value-Based Healthcare. Να μη μετράμε μόνο πόσες υπηρεσίες παρέχονται. Αλλά ποιο είναι το πραγματικό αποτέλεσμα για τον ασθενή: καλύτερη πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, αποτελεσματικότερη θεραπεία, καλύτερη ποιότητα ζωής. Η ΕΠΌΜΕΝΗ ΗΜΈΡΑ Η Καρδιολογία μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πεδία εφαρμογής αυτής της νέας φιλοσοφίας. Η Πολιτεία ενισχύει την πρόληψη. Η επιστήμη και η τεχνολογία δημιουργούν νέες δυνατότητες. Οι ασφαλιστικές εταιρείες καλούνται να επανασχεδιάσουν σταδιακά τα προγράμματα υγείας. Τα νοσοκομεία καλούνται να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένους οργανισμούς διαχείρισης της Υγείας και οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τον συμβουλευτικό τους ρόλο. Σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, ο Hellenic Healthcare Group μπορεί να αποτελέσει έναν βασικό πυλώνα συνεργασίας μεταξύ όλων των πλευρών. ▪

ΜΙΧΆΛΗΣ ΤΆΤΣΗΣ Ο Μιχάλης Τάτσης είναι Insurance & Healthcare Analyst, διευθυντής Επιχειρηματικής Ανάπτυξης Ομίλου Hellenic Healthcare Group (HHG), με πολυετή εμπειρία στην ασφαλιστική αγορά και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην ιδιωτική ασφάλιση υγείας, τη νοσοκομειακή διοίκηση και τη στρατηγική συνεργασία μεταξύ ασφαλιστικών εταιρειών και παρόχων υγείας. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 115

Πώς καλύπτουν οι ασφαλιστικές εταιρείες τις καρδιολογικές παθήσεις

Της ΛΑΟΥΡΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ

ΟΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΈΣ ΠΑΘΉΣΕΙΣ ΕΊΝΑΙ ένας από τους σοβαρούς λόγους για νοσηλεία και η ύπαρξη ασφαλιστηρίου συμβολαίου είναι πολύ σημαντική. Σύμφωνα με πρόσφατη πανελλαδική μελέτη που βασίστηκε σε στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία νοσηλείας στην Ελλάδα, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 14% όλων των νοσοκομειακών εισαγωγών. Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου 200.000-210.000 νοσηλείες ετησίως γίνονται για καρδιαγγειακές παθήσεις. Ένα αιφνίδιο καρδιολογικό περιστατικό, όπως ένα έμφραγμα ή μια σοβαρή αρρυθμία, μπορεί να απαιτήσει άμεση ιατρική παρέμβαση, εξειδικευμένες εξετάσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, επεμβατική θεραπεία. Για τον λόγο αυτόν, η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου προγράμματος ιδιωτικής ασφάλισης υγείας μπορεί να προσφέρει σημαντική οικονομική και πρακτική υποστήριξη. Οι περισσότερες ασφαλιστικές εταιρείες πλέον έχουν συμβάσεις με νοσοκομεία και διαγνωστικά κέντρα και παρέχουν στους πελάτες τους Α’ βάθμια κάλυψη, επιπλέον από τα ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα Α’ βάθμιας περίθαλψης. Με αυτόν τον τρόπο προτρέπουν τους ασφαλισμένους να προστρέξουν για ιατρική βοήθεια με την πρώτη ενόχληση. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη σοβαρότερων προβλημάτων και να μειώσει την ανάγκη για πιο σύνθετες θεραπείες στο μέλλον. Επισκέψεις σε καρδιολόγο και διαγνωστικές εξε-

116 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

τάσεις, όπως το ηλεκτροκαρδιογράφημα, το υπερηχογράφημα καρδιάς (triplex), Holter ρυθμού ή πίεσης και δοκιμασία κόπωσης, καλύπτονται ανάλογα με το ασφαλιστήριο συμβόλαιο. Μπορεί επίσης να καλύπτονται πιο εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως αξονική ή μαγνητική τομογραφία καρδιάς. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να τροποποιήσει προς το καλύτερο την πορεία της ασθένειας. Μετά την πρώτη αντιμετώπιση, αν κριθεί απαραίτητο, ακολουθεί νοσηλεία. Η σημαντικότερη παροχή ενός ασφαλιστηρίου υγείας αφορά την κάλυψη των εξόδων της νοσηλείας. Σε περίπτωση οξέος καρδιολογικού επεισοδίου, όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου, οι ασφαλιστικές εταιρείες καλύπτουν το κόστος της νοσηλείας σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου. Επιπλέον καλύπτονται επεμβάσεις όπως: • Στεφανιογραφία, • Αγγειοπλαστική με τοποθέτηση stent, • Εμφύτευση βηματοδότη ή απινιδωτή, • Χειρουργική επέμβαση αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (bypass), • Επεμβάσεις επιδιόρθωσης ή αντικατάστασης καρδιακών βαλβίδων. Η έκταση της κάλυψης εξαρτάται από το πρόγραμμα που έχει επιλέξει ο ασφαλισμένος, το ύψος της απαλλαγής, τη συμβολή του Ταμείου του, καθώς και τη χρήση συμβεβλημένων ή μη νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Για τις περισσότερες ασφαλιστικές εταιρείες, ένα καρδιολογικό περιστατικό θεωρείται έκτακτο και επείγον περιστατικό. Αν και κάθε Ασφαλιστική έχει τον δικό της ορισμό, συγκλίνουν όλες στο εξής: Ως επείγον περιστατικό ορίζεται κάθε απρόβλεπτη και αιφνίδια διαταραχή της υγείας, συνεπεία ατυχήματος ή ασθένειας, που χρήζει άμεσης ιατρικής φροντίδας εντός των πρώτων 12-24 ωρών, καθώς η καθυστέρηση απειλεί τη ζωή, την υγεία ή μπορεί να προκαλέσει ανήκεστο βλάβη. Αυτός ο ορισμός πρακτικά σημαίνει πως χρόνια νοσήματα που δεν παρουσίασαν οξεία επιδείνωση ή απλά περιστατικά που μπορούν να αντιμετωπιστούν σε τακτικό ιατρείο δεν

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

καλύπτονται από το σκέλος των «Επειγόντων». Για μια σωστή κάλυψη θα πρέπει να λάβουμε υπόψη τους περιορισμούς ενός συμβολαίου, δηλαδή τις προϋποθέσεις κάλυψης, τις αναμονές και τις τυχόν εξαιρέσεις. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να γνωρίζει κάθε ασφαλισμένος αφορά τις προϋπάρχουσες παθήσεις. Εάν πριν από την έκδοση του ασφαλιστηρίου υπήρχε ήδη διαγνωσμένη καρδιολογική νόσος, η ασφαλιστική εταιρεία ενδέχεται να ζητήσει επιπλέον ιατρικές πληροφορίες, να επιβάλει επασφάλιστρο ή να εξαιρέσει τη συγκεκριμένη πάθηση από την κάλυψη. Παράλληλα, αρκετά ασφαλιστήρια προβλέπουν περιόδους αναμονής για ορισμένες παθήσεις ή επεμβάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η κάλυψη ενεργοποιείται μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος από την έναρξη του συμβολαίου. Προσοχή όμως: Για τα αιφνίδια και απρόβλεπτα καρδιολογικά περιστατικά, οι όροι διαφέρουν ανά εταιρεία και πρόγραμμα. Η σωστή ενημέρωση από έναν εξειδικευμένο ασφαλιστικό σύμβουλο βοηθά στην επιλογή ενός προγράμματος που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του ασφαλισμένου. Ένα καρδιολογικό περιστατικό μπορεί να εμφανιστεί χωρίς προειδοποίηση και να συνοδεύεται από σημαντικό οικονομικό κόστος. Αιφνιδιάζει τον πάσχοντα και όλη την οικογένεια. Σε αυτό το σημείο, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο παρέχει πρώτα από όλα μια ουσιαστική στήριξη. Στη δύσκολη στιγμή η οικογένεια θέλει να έχει την καλύτερη αντιμετώπιση ο άνθρωπός της. Το συμβόλαιο δίνει τη δυνατότητα για επιλογή νοσοκομείου, γιατρού, καλύπτει όλες τις εξετάσεις, πολλές φορές καλύπτει και το κόστος της αποκλειστικής νοσοκόμας.

Η ιδιωτική ασφάλιση υγείας δεν αντικαθιστά το δημόσιο σύστημα περίθαλψης, αλλά μπορεί να προσφέρει ταχύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, μεγαλύτερη ευελιξία στην επιλογή νοσοκομείου και ουσιαστική οικονομική προστασία. Η αξία ενός ασφαλιστηρίου δεν φαίνεται μόνο όταν χρειαστεί να χρησιμοποιηθεί, αλλά κυρίως στην αίσθηση ασφάλειας που προσφέρει, γνωρίζοντας ότι σε μια δύσκολη στιγμή ο ασφαλισμένος μπορεί να επικεντρωθεί στην υγεία και την αποκατάστασή του, χωρίς να επιβαρύνεται υπερβολικά από το οικονομικό κόστος της θεραπείας. Τέλος, οι περισσότερες ασφαλιστικές εταιρείες έχουν προγράμματα που παρέχουν χρήματα, με τη μορφή επιδόματος, ώστε να βοηθήσουν στο διάστημα της αποκατάστασης που ακολουθεί τη νοσηλεία. Τα προγράμματα αυτά συνήθως ονομάζονται «Ασφάλεια Σοβαρών Ασθενειών» και τα καρδιολογικά περιστατικά περιλαμβάνονται σε αυτά σε όλες τις εταιρείες. Οι δυνητικοί πελάτες, αν δεν έχουν την εμπειρία από τη νοσηλεία κάποιου δικού τους ατόμου, σπάνια σκέφτονται το «μετά». Η αποκατάσταση όμως σε ειδικά κέντρα κοστίζει και τα επιδόματα που παρέχουν οι εταιρείες δίνονται πολύ γρήγορα και γι’ αυτό είναι αποτελεσματικά. Συμπερασματικά λοιπόν θα λέγαμε ότι ένας καλός ασφαλιστικός σχεδιασμός πρέπει να καλύπτει τόσο την Α’ βάθμια κάλυψη και τη νοσηλεία όσο και την αποκατάσταση, δίνοντας εξίσου βάρος και στα τρία πακέτα κάλυψης. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 117

Ασφαλιστική προστασία σε κάθε στάδιο της καρδιολογικής φροντίδας

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, διευθυντής Ατομικών Ασφαλίσεων Ζωής και Υγείας της Εθνικής Ασφαλιστικής

118 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΟΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΈΣ ΠΑΘΉΣΕΙΣ παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η υπέρταση, η κολπική μαρμαρυγή και η καρδιακή ανεπάρκεια είναι καθημερινή πραγματικότητα για εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες και τις οικογένειές τους, με βαρύ οικονομικό, κοινωνικό αλλά και ασφαλιστικό αποτύπωμα. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat (2022), τα καρδιαγγειακά νοσήματα ευθύνονται για το 30,7% του συνόλου των θανάτων στη χώρα. Ιδιαίτερο ρόλο στην επιβάρυνση αυτή διαδραματίζει η παχυσαρκία, η οποία αφορά περίπου το 25% του ενήλικου πληθυσμού στην Ελλάδα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η μελέτη Global Burden of Disease (2023) καταγράφει αύξηση των θανάτων από καρδιαγγειακά, από 13,1 εκατ. το 1990 σε 19,2 εκατ. το 2023, με το 79,6% του φορτίου να αποδίδεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όπως υπέρταση, διατροφή, χοληστερόλη, κάπνισμα, παχυσαρκία. Η υπέρταση παραμένει ο κυριότερος τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακό επεισόδιο. Άνω του 95% των περιπτώσεων υπέρτασης αποδίδεται στην ιδιοπαθή υπέρταση και είναι αυτή που συνήθως οφείλεται στην ηλικία, στην παχυσαρκία και την κακή διατροφή, σε συνδυασμό με την έλλειψη άσκησης, κακές συνήθειες, όπως το κάπνισμα, το stress κ.λπ. Το υπόλοιπο ποσοστό είναι η δευτεροπαθής υπέρταση, της οποίας τα αίτια είναι νεφροπάθειες, ενδοκρινοπάθειες, στένωση ισθμού αορτής κ.λπ. Ελληνικές επιδημιολογικές μελέτες σε άτομα άνω των 65+ ετών καταγράφουν πως μόλις το 32,8% έχει πραγματικά ελεγχόμενη αρτηριακή πίεση. Το κενό αυτό μεταξύ διάγνωσης και ουσιαστικού ελέγχου είναι κομβικό τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ την ιατρική εκτίμηση κινδύνου (underwriting) στην ασφάλιση ζωής και υγείας. Το έμφραγμα μυοκαρδίου παραμένει από τα συχνότερα και σοβαρότερα καρδιαγγειακά συμβάντα. Διεθνώς η νοσηρότητα εκτιμάται σε περίπου 195 περιστατικά ανά 100.000 άνδρες και 115 ανά 100.000 γυναίκες, με πτωτική τάση χάρη στη βελτιωμένη θεραπευτική αντιμετώπιση στις ανεπτυγμένες χώρες. Στην Ελλάδα καταγράφονται ετησίως πάνω από 30.000 νέα περιστατικά οξέος εγκεφαλικού επεισοδίου, εκ των οποίων περίπου 12.000 καταλήγουν σε θάνατο, σε μεγάλο βαθμό λόγω μη έγκαιρης αντιμετώπισης. Το ισχαιμικό ΑΕΕ αντιστοιχεί στο 80-87% των περιστατικών, ενώ το αιμορραγικό στο υπόλοιπο 13-20%. Η κολπική μαρμαρυγή αποτελεί την πιο συχνή καρδιακή αρρυθμία σε άτομα άνω των 60 ετών. Αυξάνει την ολική θνησιμότητα κατά 1,5 έως 3,5 φορές και τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου κατά 2 έως 4 φορές, ενώ 1 στους 3 ασθενείς χρειάζεται τουλάχιστον μία νοσηλεία ετησίως. Σύμφωνα με την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, εκτιμάται ότι περίπου 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ), περίπου το 3% του ενήλικου πληθυσμού, ποσοστό που ξεπερνά το 10% στους άνω των 70 ετών. Παραμένει η συχνότερη αιτία νοσηλείας σε άτομα άνω των 65 ετών, με 600-700 νοσοκομειακά κρεβάτια στην Ελλάδα να είναι μονίμως κατειλημμένα από ασθενείς με ΚΑ. Απέναντι σε αυτήν τη «σιωπηλή επιδημία», ο ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης υγείας και ζωής είναι διττός: Αφενός διασφαλίζει άμεση πρόσβαση σε ποιοτική νοσηλεία όταν συμβεί ένα συμβάν, αφετέρου προσφέρει οικονομική στήριξη μέσω κεφαλαίου σε περίπτωση σοβαρής νόσου. Στο πλαίσιο αυτό, η Εθνική Ασφαλιστική έχει διαμορφώσει ένα οικοσύστημα προγραμμάτων που καλύπτει και τις δύο αυτές διαστάσεις, τόσο μέσα από τα νοσοκομειακά της προγράμματα όσο και μέσα από νεότερες, πιο ευέλικτες λύσεις. Μέσα από τα προγράμματα υγείας Full Health & Full Health Plus της Εθνικής Ασφαλιστικής, ο ασφαλισμένος μπορεί, ανάλογα με το πρόγραμμα και τους όρους του συμβολαίου, να έχει πρόσβαση σε ένα ευρύ δίκτυο νοσοκομείων και να καλύψει ολοκληρωμένα κάθε νοσηλεία που προκύπτει από καρδιαγγειακό περιστατικό (π.χ. αγγειοπλαστική, τοποθέτηση stent, αορτοστεφανιαία παράκαμψη, νοσηλεία λόγω εγκεφαλικού), με ανώτατο ετήσιο όριο κάλυψης έως €1.500.000 και δυνατότητα επιλογής απαλλαγής. Παράλληλα, το νέο πρόγραμμα Full Health Value

διατηρεί το ίδιο υψηλό ανώτατο όριο κάλυψης (€1.500.000) και την κάλυψη σε Ελλάδα και εξωτερικό, αλλά προσφέρει χαμηλότερο ασφάλιστρο μέσω συνεργασίας με αποκλειστικά συμβεβλημένα νοσοκομεία με προνομιακούς όρους και απευθείας πληρωμή, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα επιλογής οποιουδήποτε άλλου νοσοκομείου με απολογιστική αποζημίωση. Πέρα από την κάλυψη εξόδων νοσηλείας, η Εθνική Ασφαλιστική διαθέτει το πρόγραμμα Full Health Ασφάλιση Σοβαρών Ασθενειών, μία εφάπαξ παροχή κεφαλαίου, η οποία ενεργοποιείται με τη διάγνωση μίας εκ των περιοριστικά αναφερόμενων σοβαρών παθήσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ρητά τρεις καρδιαγγειακές καταστάσεις: « Έμφραγμα Μυοκαρδίου», «Αορτοστεφανιαία Παράκαμψη» και «Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο». Στην κάλυψη αυτήν το ασφαλισμένο κεφάλαιο καταβάλλεται εφάπαξ έναν μήνα μετά την αναγνώριση της πάθησης, δίνοντας στον ασφαλισμένο και την οικογένειά του την οικονομική «ανάσα» που χρειάζεται για αποκατάσταση, απώλεια εισοδήματος ή πρόσθετη φροντίδα, πέρα από ό,τι ήδη καλύπτει το νοσοκομειακό πρόγραμμα. Ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο συχνά ξεκινά από ένα επείγον περιστατικό. Το πρόγραμμα Full Health Emergency Care καλύπτει απευθείας τα έξοδα επίσκεψης σε Εξωτερικά Ιατρεία ή Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών συμβεβλημένων νοσοκομείων (αμοιβές ιατρών, εργαστηριακές/απεικονιστικές εξετάσεις, φάρμακα, αναλώσιμα), κάτι κρίσιμο για τα πρώτα βήματα διάγνωσης ενός καρδιαγγειακού συμβάντος. Η πρόληψη, η τακτική παρακολούθηση και η έγκαιρη διάγνωση αποτελούν εξίσου σημαντικά στοιχεία μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης. Στο πλαίσιο αυτό, το Full Health Διάγνωση παρέχει πρόσβαση σε διαγνωστικές και εξωνοσοκομειακές εξετάσεις, καθώς και σε πλήρες check-up, ενώ μέσω του συνεργαζόμενου δικτύου διατίθενται πρόσθετες υπηρεσίες, όπως ιατρικές επισκέψεις, φυσικοθεραπευτική φροντίδα, δεύτερη ιατρική γνώμη και νοσηλεία κατ’ οίκον. Τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα: Οι καρδιαγγειακές παθήσεις παραμένουν η μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία. Η σύγχρονη ιδιωτική ασφάλιση υγείας και ζωής προσφέρει σήμερα ένα ολοκληρωμένο δίχτυ προστασίας. Η ουσιαστική, όμως, πρόκληση για τον κλάδο και τους διαμεσολαβητές παραμένει η έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών, ώστε η ασφαλιστική κάλυψη να υπάρχει πριν προκύψει η ανάγκη. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 119

Όταν η καρδιά χρειάζεται φροντίδα: O ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης υγείας περιπτώσεις. Για τον ίδιο τον ασθενή, όμως, το ζητούμενο είναι απλό: να έχει πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα, τη στιγμή που τη χρειάζεται. Ένα καρδιολογικό περιστατικό μπορεί να ξεκινήσει από έναν προληπτικό έλεγχο ή ένα σύμπτωμα που χρειάζεται διερεύνηση, αλλά μπορεί και να εμφανιστεί αιφνίδια και να απαιτήσει άμεση αντιμετώπιση, νοσηλεία ή χειρουργική επέμβαση. Και συχνά η φροντίδα συνεχίζεται και μετά το εξιτήριο, με παρακολούθηση και αποκατάσταση.

Γράφει ο ΘΑΝΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, τεχνικός διευθυντής Ζωής και Υγείας, Eurolife FFH Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΉ ΥΓΕΊΑ ΑΠΟΤΕΛΕΊ μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα σύγχρονα συστήματα υγείας. Την ίδια στιγμή, η πρόοδος της Iατρικής έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο προλαμβάνονται, διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται τα καρδιολογικά περιστατικά. Η έγκαιρη διάγνωση, οι σύγχρονες επεμβατικές τεχνικές και η εξέλιξη της Καρδιοχειρουργικής προσφέρουν σήμερα περισσότερες θεραπευτικές επιλογές ακόμη και σε σύνθετες

120 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΔΗΜΌΣΙΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΌΣ ΤΟΜΈΑΣ: ΈΝΑΣ ΚΟΙΝΌΣ ΣΤΌΧΟΣ Στην Ελλάδα, τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας διαθέτουν σημαντική τεχνογνωσία και υποδομές για την αντιμετώπιση καρδιολογικών και καρδιοχειρουργικών περιστατικών. Ο δημόσιος τομέας διασφαλίζει την καθολική πρόσβαση στην περίθαλψη, ενώ ο ιδιωτικός διευρύνει τις διαθέσιμες επιλογές, παρέχοντας πρόσβαση σε ιδιωτικά νοσοκομεία, εξειδικευμένους ιατρούς και σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές δυνατότητες. Για τον ασθενή, ωστόσο, το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι η επιλογή μεταξύ δύο διαφορετικών συστημάτων. Είναι να μπορεί, όταν προκύψει η ανάγκη, να έχει έγκαιρη πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα και τις περισσότερες δυνατές επιλογές. Σε αυτό ακριβώς το σημείο η ιδιωτική ασφάλιση υγείας μπορεί να προσθέσει σημαντική αξία. Όχι μόνο ως μηχανισμός κάλυψης του οικονομικού κόστους μιας νοσηλείας, αλλά ως μέσο που διευρύνει τις επιλογές του ασφαλισμένου και του επιτρέπει να αντιμετωπίσει ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας με μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ Η ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΉ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ ΞΕΚΙΝΆ ΠΡΙΝ ΑΠΌ ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΟ Η αξία της ιδιωτικής ασφάλισης δεν περιορίζεται στη στιγμή της νοσηλείας. Μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά και στην πρόληψη και στην έγκαιρη διάγνωση, μέσα από προληπτικούς ελέγχους, ιατρικές επισκέψεις και διαγνωστικές εξετάσεις. Στην Καρδιολογία αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η έγκαιρη αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και η συστηματική παρακολούθηση μπορούν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη πρόληψη και αντιμετώπιση. Ανάλογα με το ασφαλιστικό πρόγραμμα, μπορεί να παρέχεται πρόσβαση σε εξετάσεις που σχετίζονται με σημαντικούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η ολική χοληστερίνη, τα τριγλυκερίδια, η HDL και η LDL, τεστ κοπώσεως και αγγειακό Triplex. ΌΤΑΝ ΠΡΟΚΎΨΕΙ ΈΝΑ ΣΟΒΑΡΌ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΌ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΌ Σε ένα οξύ καρδιολογικό περιστατικό, η ταχύτητα και η πρόσβαση στην κατάλληλη ιατρική ομάδα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η ασφαλιστική κάλυψη μπορεί, σύμφωνα πάντα με τους όρους και τις προϋποθέσεις του εκάστοτε προγράμματος, να καλύψει διαφορετικά στάδια της αντιμετώπισης: από ένα επείγον περιστατικό ή νοσηλεία μίας ημέρας έως πολυήμερη νοσηλεία και σύνθετες επεμβατικές ή χειρουργικές πράξεις. Μπορεί, επίσης, να περιλαμβάνει δαπάνες νοσοκομείου και ιατρών, διαγνωστικές εξετάσεις, φάρμακα, χειρουργικές δαπάνες, καθώς και χρήση Μονάδας Εντατικής Θεραπείας ή Μονάδας Αυξημένης Φροντίδας και τον απαραίτητο ιατρικό εξοπλισμό. Ανάλογα με την επιλογή του ασφαλισμένου, δίνεται η δυνατότητα νοσηλείας σε διαφορετικά νοσηλευτικά ιδρύματα, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, καθώς και πρόσθετη οικονομική στήριξη σε περίπτωση νοσηλείας, χειρουργικής επέμβασης ή σοβαρής ασθένειας. Στη Eurolife FFH, αυτή η φιλοσοφία αποτυπώνεται σε λύσεις υγείας που προσφέρουν διαφορετικές επιλογές ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ασφαλισμένου. Το Premium Health II παρέχει υψηλού επιπέδου νοσοκομειακή προστασία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, με όριο κάλυψης έως €700.000 και δυνατό-

τητα επιλογών ως προς τη συμμετοχή του ασφαλισμένου. Αντίστοιχα, το My Health F1rst δίνει έμφαση στην ευελιξία, παρέχοντας τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ συμβεβλημένων ιδιωτικών, μη συμβεβλημένων και δημόσιων νοσοκομείων, σύμφωνα πάντα με τους όρους και τις προβλέψεις του προγράμματος. Οι διαφορετικές αυτές επιλογές έχουν έναν κοινό στόχο: να μπορεί ο ασφαλισμένος να διαμορφώνει την κάλυψη που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του και, όταν προκύψει ένα σοβαρό περιστατικό, να έχει πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα με μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Η δυνατότητα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όσο εξελίσσεται η ιατρική τεχνολογία. Νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές τεχνικές προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες στους ασθενείς, αλλά παράλληλα μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το κόστος μιας σύνθετης νοσηλείας. Έτσι, η ιδιωτική ασφάλιση επιτρέπει στον ασφαλισμένο να επικεντρωθεί πρωτίστως στην επιλογή της κατάλληλης φροντίδας. Η ΦΡΟΝΤΊΔΑ ΣΥΝΕΧΊΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΆ ΤΟ ΕΞΙΤΉΡΙΟ Ένα σοβαρό καρδιολογικό ή καρδιοχειρουργικό περιστατικό δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα με την έξοδο από το νοσοκομείο. Μπορεί να ακολουθούν εξετάσεις, ιατρική παρακολούθηση ή περίοδος αποθεραπείας και αποκατάστασης. Ανάλογα με το πρόγραμμα, η ασφαλιστική προστασία μπορεί να περιλαμβάνει παροχές πριν και μετά τη νοσηλεία, καθώς και κάλυψη για ιατρικά τεκμηριωμένη αποκατάσταση ή αποθεραπεία. Έτσι, η ασφάλιση μπορεί να ακολουθεί τον ασφαλισμένο σε περισσότερα στάδια της διαδρομής της υγείας του και όχι μόνο κατά τη διάρκεια μιας νοσηλείας. Η ιδιωτική ασφάλιση υγείας μπορεί να βρίσκεται δίπλα στον ασφαλισμένο σε κάθε στάδιο, από την πρόληψη και τη διάγνωση έως τη νοσηλεία και την αποκατάσταση. Γιατί όταν η καρδιά χρειάζεται φροντίδα, η πραγματική αξία της ασφάλισης είναι ο ασφαλισμένος να γνωρίζει ότι έχει στη διάθεσή του τις επιλογές, την πρόσβαση και την οικονομική προστασία που χρειάζεται, ώστε να μπορεί να επικεντρωθεί σε αυτό που πραγματικά έχει σημασία: την υγεία του. ▪

ΘΆΝΟΣ ΕΥΣΤΑΘΊΟΥ Ο Θάνος Ευσταθίου είναι τεχνικός διευθυντής Ζωής & Υγείας στη Eurolife FFH. Διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ασφαλιστική αγορά, έχοντας αναλάβει θέσεις αυξημένης ευθύνης σε πολυεθνικούς ασφαλιστικούς ομίλους, με έμφαση στις ασφαλίσεις Ζωής και Υγείας και την αναλογιστική επιστήμη. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Αναλογιστών Ελλάδος. ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 121

Καρδιαγγειακή υγεία: H αξία της ολοκληρωμένης φροντίδας σε κάθε στάδιο Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΉ ΥΓΕΊΑ είναι ένας από τους τομείς όπου η έννοια της ολοκληρωμένης φροντίδας αποκτά πραγματική αξία. Γιατί η ανάγκη ενός ανθρώπου δεν ξεκινά τη στιγμή που θα περάσει την πόρτα ενός νοσοκομείου. Μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίτερα, με έναν προληπτικό έλεγχο, μια επίσκεψη στον καρδιολόγο ή μια διαγνωστική εξέταση. Και μπορεί να συνεχιστεί μετά τη νοσηλεία, με φαρμακευτική αγωγή ή υποστήριξη στο σπίτι. Αυτή τη συνέχεια επιδιώκει να υπηρετεί η Interamerican μέσα από το σύστημα υγείας της: όχι με μία ενιαία, ίδια λύση για όλους, αλλά με καλύψεις που μπορούν να συνδυαστούν ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ασφαλισμένου. Στην πράξη, η πρώτη γραμμή άμυνας είναι η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση. Μέσα από το δίκτυο υγείας της Interamerican ο ασφαλισμένος μπορεί, ανάλογα με το πρόγραμμά του, να έχει πρόσβαση σε γιατρούς και διαγνωστικές εξετάσεις. Ο ετήσιος προληπτικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει εξετάσεις που συνδέονται άμεσα με την καρδιαγγειακή υγεία και μπορούν να συμβάλουν στον έγκαιρο εντοπισμό σημαντικών ευρημάτων. Όταν ένα καρδιολογικό περιστατικό απαιτήσει νοσηλεία, η κάλυψη διευρύνεται σημαντικά. Το πρόγραμμα «Νοσηλεία από Ασθένεια & Ατύχημα» καλύπτει νοσηλεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και περιλαμβάνει τις δαπάνες που συνδέονται με τη θεραπεία: αμοιβές ιατρών και χειρουργών, διαγνωστικές εξετάσεις, φάρμακα, υγειονομικό υλικό κ.ά. Στην Kαρδιολογία έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η κάλυψη δεν περιορίζεται στην ίδια την ιατρική πράξη. Περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, εμφυτεύσιμα υλικά όπως βαλβίδες καρδιάς, βηματοδότες, απινιδωτές και stents αρτηριών. Έτσι, είτε πρόκειται για μια αγγειοπλαστική είτε για μια πιο σύνθετη καρδιοχειρουργική αντιμετώπιση, η ασφαλιστική προστασία ακολουθεί συνολικά τη θεραπευτική ανάγκη. Μια ακόμη σημαντική πρόβλεψη αφορά τη συμ-

122 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

μετοχή του ασφαλισμένου στο κόστος. Όταν αξιοποιείται παράλληλα άλλος δημόσιος ή ιδιωτικός ασφαλιστικός φορέας, η συμμετοχή μπορεί να μειωθεί σημαντικά ή ακόμη και να μηδενιστεί. Ειδικά για σοβαρά καρδιολογικά περιστατικά, όπως οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειοπλαστική στεφανιαίων, by-pass ή αποκατάσταση ανευρύσματος αορτής, προβλέπεται δυνατότητα μηδενικής συμμετοχής, ανάλογα με το πρόγραμμα που έχει επιλεγεί. Η φροντίδα συνεχίζεται και εκτός νοσοκομείου. Σε περίπτωση χειρουργικής επέμβασης μπορούν να καλύπτονται ιατρικές επισκέψεις, εξετάσεις και ιατρικές πράξεις που συνδέονται με αυτήν, πριν και μετά τη νοσηλεία. Εφόσον έχει προηγηθεί νοσηλεία σε ΜΕΘ και υπάρχει ιατρική ανάγκη, προβλέπονται επίσης νοσηλευτικές υπηρεσίες στο σπίτι, όπως παρακολούθηση ζωτικών σημείων και χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Παράλληλα, το bewell της Interamerican μπορεί να συμπληρωθεί με οικονομικές παροχές που λειτουργούν ανεξάρτητα από τα έξοδα θεραπείας. Το Επίδομα Σοβαρών Ασθενειών, για παράδειγμα, περιλαμβάνει το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και την αορτοστεφανιαία παράκαμψη, ενώ υπάρχει και δυνατότητα κάλυψης της συμμετοχής στα ηλεκτρονικά συνταγογραφούμενα φάρμακα, μέσω του ομώνυμου προγράμματος. Για την Interamerican, η ουσία της ασφάλισης υγείας δεν είναι μόνο η αποζημίωση ενός σοβαρού περιστατικού. Είναι να δημιουργεί μια ολοκληρωμένη διαδρομή φροντίδας: από την πρόληψη και τη διάγνωση μέχρι τη νοσηλεία, τη θεραπεία και την επιστροφή του ανθρώπου στην καθημερινότητά του. ▪

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 123

NN Hellas: Με σιγουριά απέναντι στις προκλήσεις της καρδιακής υγείας

124 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

| ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ Η ΚΑΛΉ ΥΓΕΊΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΆΣ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ποιότητα ζωής και τη μακροχρόνια ευεξία μας. Καταστάσεις όπως η υπέρταση, οι αρρυθμίες, η στεφανιαία νόσος ή ένα οξύ καρδιαγγειακό επεισόδιο υπενθυμίζουν πόσο σημαντική είναι η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες υγείας. Στην NN Hellas πιστεύουμε ότι η αποτελεσματική φροντίδα της καρδιάς ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί ένα πρόβλημα υγείας. Για τον λόγο αυτόν, προσφέρουμε μια ολοκληρωμένη πρόταση προστασίας που καλύπτει την πρόληψη, τη διάγνωση και τη νοσοκομειακή φροντίδα, δίνοντας στους ασφαλισμένους τη δυνατότητα να επιλέγουν το επίπεδο προστασίας που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους. Καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της καρδιαγγειακής υγείας παίζει η πρόληψη. Οι τακτικές εξετάσεις μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση πιθανών προβλημάτων πριν εξελιχθούν σε σοβαρότερες καταστάσεις. Το πρόγραμμα NN Orange First Care προσφέρει πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και διάγνωσης, καθώς και τη δυνατότητα πραγματοποίησης διαγνωστικών εξετάσεων μέσω των δικτύων της Affidea και της Βιοϊατρικής, υποστηρίζοντας έμπρακτα τη συστηματική παρακολούθηση. Όταν ένα καρδιακό πρόβλημα απαιτεί νοσηλεία ή εξειδικευμένη ιατρική αντιμετώπιση, η πρόσβαση σε αξιόπιστες νοσηλευτικές δομές είναι ιδιαίτερα σημαντική. Τo πρόγραμμα NN Orange Cross προσφέρει ευρεία νοσοκομειακή κάλυψη στην Ελλάδα και το εξω-

τερικό, δίνοντας τη δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα παροχών. Έτσι, οι ασφαλισμένοι μπορούν να αισθάνονται μεγαλύτερη σιγουριά σε περιπτώσεις που χρειάζονται εξειδικευμένη παρακολούθηση ή νοσοκομειακή φροντίδα. Παράλληλα, το NN Orange Health προσφέρει κάλυψη σε ιδιωτικά και δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ –επιπλέον– δίνει τη δυνατότητα ασφάλισης ολόκληρης της οικογένειας στο ίδιο συμβόλαιο. Με τον τρόπο αυτόν συμβάλλει στη δημιουργία ενός ισχυρού πλαισίου προστασίας για όλα τα μέλη της οικογένειας, ό,τι κι αν συμβεί. Επιπλέον, για όσους αναζητούν μια προσιτή λύση για την υγεία της καρδιάς τους, με πρόσβαση σε σύγχρονες ιατρικές υπηρεσίες, το NN Orange Easy Group, σε συνεργασία με κορυφαίους παρόχους υγείας, προσφέρει πρόσβαση σε νοσοκομειακές και διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου. Η φροντίδα της καρδιάς, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την ιατρική αντιμετώπιση, αλλά και την οικονομική προστασία που μπορεί να χρειαστεί ένας άνθρωπος, όταν βρεθεί αντιμέτωπος με μια σοβαρή ασθένεια. Για αυτόν τον λόγο, τα προγράμματα υγείας της NN Hellas μπορούν να συνδυαστούν με το NN ExtraMed, το οποίο προσφέρει δυνατότητα κάλυψης για σοβαρές παθήσεις, με καταβολή του ασφαλισμένου κεφαλαίου που έχει επιλέξει ο ασφαλισμένος. Στις παθήσεις που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα συγκαταλέγονται και σημαντικά καρδιαγγειακά συμβάντα, κάτι που ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας σε μια περίοδο όπου η προτεραιότητα πρέπει να είναι η υγεία και η αποκατάσταση του ασφαλισμένου. Ιδιαίτερη αξία έχει και το NN Hospital for All, ένα καινοτόμο πρόγραμμα που απευθύνεται ακόμη και σε άτομα με επιβαρυμένη υγεία ή ιατρικό ιστορικό, τα οποία συχνά δυσκολεύονται να αποκτήσουν ασφαλιστική κάλυψη. Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, αφού ασφαλίζονται άτομα μέχρι 80 ετών, καθώς οι ανάγκες υγείας και η συχνότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών προβλημάτων αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Η προστασία της καρδιάς δεν είναι μια μεμονωμένη ενέργεια, αλλά μια διαρκής διαδικασία που περιλαμβάνει πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και ουσιαστική υποστήριξη όταν χρειαστεί. Με ολοκληρωμένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες των ανθρώπων, η NN Hellas βρίσκεται δίπλα στους ασφαλισμένους της, βοηθώντας τους να προχωρούν στη ζωή με μεγαλύτερη σιγουριά, αισιοδοξία και φροντίδα για ό,τι έχει πραγματικά αξία – προστατεύοντας την καρδιά τους. ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 125

Πώς δημιουργήθηκε το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός» Ένας 10χρονος μαθητής ήταν ο πρώτος ασθενής που νοσηλεύτηκε το 1884

Του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΩΣ ΑΦΕΤΗΡΊΑ ΤΗΣ ΊΔΡΥΣΗΣ του Θεραπευτηρίου «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» θεωρείται η προσπάθεια που έγινε το 1872 από εξήντα δύο κυρίες, για τη σύσταση του «Συλλόγου Κυριών υπέρ Γυναικείας Παιδεύσεως». Με τη συνδρομή της βασίλισσας Όλγας εγκρίθηκε

126 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

με το από 27 Απριλίου 1872 Βασιλικό Διάταγμα (ΦΕΚΤΑ αρ. φύλου 22/15-6-1872) η σύσταση στην Αθήνα του «Συλλόγου Κυριών υπέρ Γυναικείας Παιδεύσεως» και τέθηκε υπό την προστασία της. Οι σκοποί του Συλλόγου ήταν: φιλανθρωπικός, κοινωφελής, καθώς και η μόρφωση των Νοσοκόμων Αδελφών. Eιδικά για τη μόρφωση των Αδελφών Νοσοκόμων και πάλι με την ηθική και υλική βοήθεια της βασίλισσας Όλγας ιδρύθηκε το 1875 το «Νοσοκομικόν Παιδευτήριον» για την κατάρτιση των Νοσοκόμων Αδελφών στην τέχνη της νοσηλείας και στις 5 Φεβρουαρίου του 1875 επικυρώθηκε ο Οργανισμός λειτουργίας του. Τον Απρίλιο του 1876 συγκροτήθηκε Επιτροπή από τον τότε μητροπολίτη Αθηνών Προκόπιο ως

| ΙΣΤΟΡΙΑ πρόεδρο και μέλη τους Λ. Μελά, Μ. Ρενιέρη, Γ. Μακκά και Α. Θεοφιλά για τη συγκέντρωση οικονομικών πόρων. Η Επιτροπή αυτή έκανε έκκληση στον λαό στις 25 Ιανουαρίου 1880 για τη συλλογή συνδρομών για την ανέγερση του Νοσοκομειακού Κέντρου. Συγχρόνως βρίσκεται και το κατάλληλο οικόπεδο και η Ιερά Μονή Ασωμάτων ή Πετράκη το προσφέρει τμηματικά από το έτος 1880 μέχρι το 1890. Η όλη έκταση του οικοπέδου ήταν (όπως και σήμερα) 39.185.36 πήχεις.

Το νοσοκομείο κατά το έτος 1884.

Το νοσοκομείο κατά το έτος 1934.

Το 1881 με Βασιλικό Διάταγμα εγκρίθηκε η ίδρυση του Θεραπευτηρίου σαν φιλανθρωπικό ίδρυμα με την ονομασία «ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ». Στις 25 Μαρτίου 1881 κατατέθηκε ο θεμέλιος λίθος για την ανέγερση του νοσοκομείου από τον βασιλέα Γεώργιο τον Α’. Στις 25 Μαρτίου 1884, μετά τρία έτη ακριβώς από την κατάθεση του θεμέλιου λίθου, γίνονται τα εγκαίνια του Θεραπευτηρίου. Στις 16 Απριλίου 1884 λειτουργεί αρχικά το Θεραπευτήριο με δύο Κλινικές που έχουν δύναμη 48 κρεβάτια: 1. Η Παθολογική με διευθυντή τον Ν. Γ. Μακκά, παθολόγο. 2. Η Χειρουργική με διευθυντή τον οφθαλμίατρο

Ιούλιο Γαλβάνη. Ο πρώτος ασθενής εισάγεται για νοσηλεία στις 16 Απριλίου 1884 στη Χειρουργική Κλινική. Είναι ο Γεώργιος Ζιζάκος, ηλικίας 10 ετών, μαθητής. Παραμένει 17 ημέρες και εξέρχεται θεραπευμένος. Όπως φαίνεται από στοιχεία που υπάρχουν στα αρχεία του νοσοκομείου, το Θεραπευτήριο «O ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» νοσήλευε κυρίως γυναίκες και παιδιά. Το 1885 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο πρώτος οργανισμός του «Ευαγγελισμού». Το 1888 κτίσθηκε το Α’ Χειρουργείο και το 1897 θεμελιώθηκε ο Οίκος Αδελφών, ο οποίος τελείωσε το 1898 με δωρεά του Ανδρέα Συγγρού. Το 1897 αρχίζει να λειτουργεί Επιστημονικό Εργαστήριο που αποτελείται από Χημείο και ακτίνες Roentgen. Το 1897 οι πόρτες του νοσοκομείου ανοίχτηκαν για πρώτη φορά στους ηρωικούς αγωνιστές του πολέμου. Το 1903 αρχίζουν να λειτουργούν τα πρώτα Εξωτερικά Ιατρεία: Παθολογικό, Χειρουργικό και Γυναικολογικό. Την πρώτη ημέρα εξετάζονται 60 ασθενείς. Στους πολέμους του 1912-13 «Ο Ευαγγελισμός» δίνει πάλι το παρών στην περίθαλψη των τραυματιών του μετώπου. Τα περισσότερα κρεβάτια του καλύπτονται από αυτούς. Το 1914 αρχίζει να λειτουργεί στην Πάρνηθα «το Νοσοκομείο Γ. Σταύρου και Γ. Φούγκου, παράρτημα του Θεραπευτηρίου “O Ευαγγελισμός”, προς νοσηλεία φυματιώντων». Το παράρτημα αυτό λειτουργεί μέχρι το 1960 με μια διακοπή τον Οκτώβριο του 19421946, λόγω του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Στα μαύρα χρόνια της Κατοχής οι εργαζόμενοι του «Ευαγγελισμού» έδωσαν με αυτοθυσία τη μάχη για τη ζωή και την υγεία του ελληνικού λαού. Εκατοντάδες αγωνιστές νοσηλεύτηκαν, αλλά και κρύφτηκαν μέσα στους κόλπους του για να επιστρέψουν πιο δυνατοί στους αγώνες της εποχής εκείνης για την ελευθερία. Όλα τα επόμενα χρόνια το νοσοκομείο με τη σημαντική χορηγία εθνικών ευεργετών σταδιακά επεκτάθηκε κτιριακά και εξοπλίστηκε με σύγχρονα ιατρικά μηχανήματα. Η ιστορία και η εξέλιξη του νοσοκομείου είναι στενά δεμένη με την ιστορία και την εξέλιξη της Αθήνας, καθώς και με την ιστορία και την εξέλιξη της Ελλάδας. Σήμερα το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός - Πολυκλινική» παρέχει κορυφαίου επιπέδου υπηρεσίες υγείας, αξιοποιώντας την υψηλή τεχνογνωσία και τη μακρόχρονη επιστημονική εμπειρία των στελεχών του, καθώς και τον σύγχρονο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό που διαθέτει, στον τομέα της διάγνωσης και θεραπείας. ΠΗΓΗ: www.evaggelismos-hosp.gr ▪ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026 | 127

Ποιοι επιστήμονες έχουν γράψει στο «Health Next Generation» • Clarke Jennifer, δ/ντρια Προγραμμάτων & Δωρεών Ιδρύματος Μποδοσάκη, τ. 8 • Coletti Luizi Franco, καρδιολόγος, τ. 5 • Jakoncic Agata, Managing Director MSD Ελλάδας, Κύπρου και Μάλτας, τ. 13 • Αγαπηδάκη Ειρήνη, αν. υπουργός Υγείας, τ. 19 • Αγγελής Άρης, γεν. γραμμ. Υπουργείου Υγείας, τ. 23 • Αθανασίου Δημήτρης, πρόεδρος Ένωσης Σπανίων Παθήσεων, τ. 18 • Αμφιλοχίου Αναστασία, πνευμονολόγος, τ. 16, 21 • Ανδρούδη Σοφία, καθ. Οφθαλμολογίας, τ. 18 • Αργυρακοπούλου Γιούλη, παθολόγοςδιαβητολόγος, τ. 3, 5, 15, 16, 17, 23 • Βαβούλη Χαριτωμένη, δερματολόγος - αφροδισιολόγος, τ. 9, 13 • Βακουφτσή Βάσω, πρόεδρος Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, τ. 18 • Βαρδινογιάννη Μαριάννα, πρόεδρος Συλλόγου «ΕΛΠΙΔΑ», τ. 7 • Βασιλειάδης Ιωάννης, καρδιολόγος, τ. 22 • Βασιλάτου – Κοσμίδη Ελένη, παιδίατρος – αιματολόγος – ογκολόγος, τ. 12 • Βέργου Κατερίνα, σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, τ. 26 • Βικελής Μιχαήλ, νευρολόγος, τ. 15 • Βιλδιρίδη Λίλιαν Βενετία, γεν. γραμμ. Υπηρεσιών Υγείας, τ. 18 • Βιτάλη Γκρατσιέλλα, καρδιολόγος, τ. 10 • Βλαχοπιώτη Ζέφη, δ/ντρια Εταιρικών Υποθέσεων BMS Ελλάδος, τ. 7 • Βοζίκης Αθανάσιος, αν. καθ. Οικονομικής Επιστήμης, τ. 1, 6 • Βουγιούκας Βασίλειος, νευροχειρουργός, τ. 2, 6 • Γαλάνη Ελένη, ογκολόγος – παθολόγος, τ. 6 • Γαλάνης Ιωάννης, καθ. Χειρουργικής, τ. 20 • Γερονικολάου Αντώνης, γενικός διευθυντής Αθηναϊκής Mediclinic, τ. 26 • Γεροτζιάφας Γρηγόρης, καθ. Αιματολογίας Ιατρικής Σχολής Σορβόνης, τ. 9, τ. 20 • Γεωργαράς Σπύρος, καθ. Οφθαλμολογίας, τ. 18 • Γεωργόπουλος Χρήστος, νευροχειρουργός, τ. 19 • Γιαβή Σταυρούλα, αλλεργιολόγος, τ. 7, 9, 10, 13, 15 • Γκάγκα Μίνα, πνευμονολόγος, τ. 7, 13, 21 • Γουδέβενος Γιώργος, φυσικοθεραπευτής, τ. 9, 14, 16, 21, 22, 24 • Γουργουλιάνης Κωνσταντίνος, πνευμονολόγος, τ. 2, 15, 21 • Γριβέας Ιωάννης, νεφρολόγος, τ. 23 • Γρουζή Ελισάβετ, αιματολόγος, τ. 4,

128 | ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026

6, 19 • Δεληχρίστου Βανέσα, πρόεδρος Συνδέσμου Ιδιωτικών Κλινικών Ελλάδας, τ. 24 • Δερβένης Χρήστος, καθ. Χειρουργικής Ογκολογίας, τ. 20 • Δημόπουλος Μελέτιος Αθανάσιος, καθ. Ιατρικής Σχολής και τ. πρύτανης ΕΚΠΑ, τ. 6, 18 • Δρίτσας Θανάσης, καρδιολόγος, τ. 20, 21, 22, 23 • Ζαμπάκης Πέτρος, καθ. Επεμβατικής Νευροακτινολογίας Παν/μίου Πατρών, τ. 25 • Ζαχαρόπουλος Γεώργιος, ακτινολόγος, τ. 5 • Ζήκος Παναγιώτης, νευρολόγος, τ. 15 • Ζήσης Μιλτιάδης, ιατρικός διευθυντής BRISTOL MYERS SQUIBB, τ. 19 • Ζησιμοπούλου Βάσω, νευρολόγος, τ. 7, 11 • Ζουμπούλης Παναγιώτης, επ. καθ. Ορθοπαιδικής, τ. 8 • Θεμιστοκλέους Μάριος, υφυπουργός Υγείας, τ. 21 • Θεοδωρακοπούλου Μαρία, εντατικολόγος, τ. 24 • Θεοδωρίδης Αντώνης, ορθοπαιδικός, τ. 22, 23 • Θεοχάρης Αθανάσιος, πρόεδρος ΟΚΑΝΑ, τ. 14 • Θεοχάρης Γεώργιος, δερματολόγος, τ. 15 • Θωμόπουλος Κωνσταντίνος, καρδιολόγος, τ. 16 • Ιατρού Χρήστος, νεφρολόγος, τ. 5, 23 • Ιωαννίδης Αργύριος, γενικός χειρουργός, τ. 14, 20 • Καλαγκός Αυξέντιος, καρδιοχειρουργός, τ. 22 • Καλδής Βασίλειος, γεν. χειρουργός εντατικολόγος, τ. 8, 24 • Καλλίτσης Αναστάσιος, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Καλύβας Αριστοτέλης, επ. καθ. Νευροχειρουργικής ΕΚΠΑ, τ. 25, 26 • Καμπούρογλου Γεώργιος, παιδοχειρουργός, τ. 12 • Κανακάκης Γιάννης, καρδιολόγος, τ. 4, 22 • Κανελλόπουλος Αναστάσιος, οφθαλμίατρος, επιστ. δ/ντής Laser Vision, τ. 22 • Κάνουλας Ευάγγελος, καθ. Ινστιτούτου Πληροφορικής Παν/μίου Άμστερνταμ, τ. 22 • Καπάνταης Ευθύμιος, παθολόγος – διαβητολόγος, τ. 13, 16 • Καπετανάκης Γιώργος, πρόεδρος Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου, τ. 19 • Καραϊτιανός Ιωάννης, αμ. επ. καθ. Χειρουργικής τ. 6, 9, 11, 15, 16, 20 • Καρατζάς Νίκος, καρδιολόγος, τ. 15, 22 • Καρέτσος Χρήστος, χειρουργός παίδων, τ. 20, 21

• Καστανάκης Μιλτιάδης, χειρουργός, τ. 20 • Κατσαούνου Παρασκευή, πνευμονολόγος, τ. 13, 21 • Κατταμής Αντώνης, καθ. Παιδιατρικής, Παιδιατρικής Αιματολογίας - Ογκολογίας, τ. 6, 12 • Κιτσάκος Αθανάσιος, γεν. χειρουργός, εντατικολόγος, τ. 24 • Κόκκινος Αλέξανδρος, καθ. Παθολογίας. τ.16 • Κολαΐτης Γεράσιμος, καθ. Παιδοψυχιατρικής, τ. 10, 24 • Κονιδάρης Γεράσιμος, σύμβουλος Διοίκησης και Επικοινωνίας ΤΑΥΦΕ, τ. 26 • Κούβελα Μαρούσα, πνευμονολόγος, τ. 20, 21 • Κουλάλης Δημήτριος, επ. καθ. Ορθοπαιδικής, τ. 8 • Κοσμαδάκη Μαρίτα, δερματολόγοςαφροδισιολόγος, τ. 14, 21 • Κουναλάκης Δημήτρης, γεν. ιατρός, τ. 17 • Κουρεντή Χριστίνα, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Κουρή Αγάθη, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Κουρλαμπά Γεωργία, καθ. Νοσηλευτικής, τ. 18 • Κουτσογιάννη Κατερίνα, αντιπρόεδρος Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, τ. 13 • Κοχιαδάκης Γιώργος, καθ. Καρδιολογίας, τ. 16, 22 • Κυλιντηρέας Κώστας, καθ. Νευρολογίας, τ. 20 • Κυριαζοπούλου Μαρία, δερματολόγος-αφροδισιολόγος, τ. 13, 14, 16, 21 • Κωνσταντινίδης Κωνσταντίνος, γεν. χειρουργός, τ. 2, 5, 6, 10, 13, 14, 16, 19, 20 • Κωνσταντινίδης Στέλιος, καρδιολόγος, τ. 4, 9, 11, 13, 14, 15, 22, 26 • Κωνσταντουλάκης Μανούσος, καθ. Χειρουργικής, τ. 20 • Λαβίδα Βάνα, πρόεδρος MDA Ελλάς, τ. 18 • Λαβρεντίεβα Αθηνά, αναισθησιολόγος, εντατικολόγος, τ. 24 • Λαμπρινουδάκη Ειρήνη, ενδοκρινολόγος, τ. 7, 13 • Λεκάκης Ιωάννης, καρδιολόγος, τ. 5, 7 • Λιάτσικος Ευάγγελος, καθ. Ουρολογίας, τ. 9 • Λινός Δημήτρης, χειρουργός, τ. 1, 6, 20 • Λιονής Χρήστος, ομ. καθ. Γενικής Ιατρικής και ΠΦΥ, τ. 17 • Λουκίδης Στυλιανός, καθ. Πνευμονολογίας, τ. 21 • Λυμπεροπούλου Όλγα, νευροψυχολόγος, τ. 11, 15 • Λύρας Ιωάννης, πλαστικός χειρουργός, τ. 7, 9, 13

| ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ • Μακρυγιάννης Γεώργιος, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Μάλο Ντανιέλα, πρόεδρος ΕΕΦΑΜ, τ. 16 • Μαλτέζος Χρυσόστομος, αγγειοχειρουργός τ. 9, • Μαρινάκη Σμαραγδή, νεφρολόγος, τ. 23 • Μαρίνης Αθανάσιος, χειρουργός, τ. 20 • Μαριόλης Ανάργυρος, γεν. ιατρός, τ. 17 • Μάρκου Κωνσταντίνος, καθ. ΩΡΛ, τ. 19 • Μιτάκης Μανώλης, Head of Public Affairs/ Communications Boehringer Ingelheim Ελλάς, τ. 17 • Μιχαηλίδου Δόμνα, υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, τ. 10 • Μιχάλης Λάμπρος, καθ. Καρδιολογίας, τ. 4 • Μόκκα Αγνή, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Μουζάκα - Ιωαννίδου Λυδία, μαστολόγος, τ. 6, 14 • Μουσάτου Βασιλική, δερματολόγος – αφροδισιολόγος, τ. 12, 21 • Μουτάφης Σπυρίδων, νεφρολόγος, τ. 5, 14, 23 • Μπακάκος Πέτρος, καθ. Πνευμονολογίας, τ. 21 • Μπάμπαλης Δημήτρης, παθολόγος, εντατικολόγος, επειγοντολόγος, τ. 24 • Μπαρμπαγιάννη Αικατερίνη, παθολόγος, Associate Medical Advisor Φαρμασέρβ-Λίλλυ, τ. 23 • Μπαρμπούνης Βασίλειος, παθολόγος ογκολόγος, τ. 6, 26 • Μπαφαλούκος Δημήτριος, παθολόγος ογκολόγος, τ. 6 • Μπίσδας Θεοδόσιος, αγγειοχειρουργός, τ. 1, 3, 6, 7, 14, 15 • Μπίσδας Σωτήριος, ακτινολόγος – νευροακτινολόγος, τ. 26 • Μπίστα Ευαγγέλη, υπεύθυνη Ανάπτυξης και Λειτουργίας ΚΑΠΑ 3, τ. 19 • Μπολέτης Ιωάννης, πρόεδρος Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου, τ. 20 • Μπούτης Αναστάσιος, παθολόγοςογκολόγος, τ. 6 • Νίκας Δημήτριος, πρόεδρος ΣΕΙΒ, πρόεδρος και δ/νων σύμβουλος Medtronic, Ελλάδα & Ισραήλ, τ. 5, 10 • Νικήτας Γεώργιος, καρδιολόγος, τ. 22 • Νικολαΐδου Ηλέκτρα, δερματολόγος – αφροδισιολόγος, τ. 9 • Νικολάου Μιχάλης, παθολόγος ογκολόγος, τ. 26 • Ντανάσης - Ευσταθόπουλος Ιωάννης, παθολόγος-ογκολόγος, τ. 18 • Ξενογιάννης Ιωσήφ, καρδιολόγος, τ. 22 • Οικονομοπούλου Μαριάντζελα, γεν. δ/ντρια PhRMA Innovation Forum (PIF) Greece, τ. 10, 15 • Ολλανδέζος Μάρκος, επιστ. δ/ντής ΠΕΦ, τ. 2, 23 • Παναγάκης Παντελής, δερματολόγοςαφροδισιολόγος, τ. 17 • Παναγούτσος Στυλιανός, καθηγητής Νεφρολογίας ΔΠΘ, τ. 23 • Πανταζής Τριαντάφυλλος, φυσικοθεραπευτής, τ. 7, 8, 9 • Παπαγιαννόπουλος Κωνσταντίνος,

θωρακοχειρουργός, τ. 21 • Παπαδημητρίου Δημήτρης, ενδοκρινολόγος, τ. 12 • Παπαδόπουλος Μάριος, καθ. Νευροχειρουργικής, τ. 14 • Παπαϊωάννου Ανδριάνα, καθ. Πνευμονολογίας, τ. 21 • Παπακωνσταντίνου Δημήτριος, καθ. Οφθαλμολογίας, τ.18 • Παπαναγιώτου Παναγιώτης, καθ. Ακτινολογίας ΕΚΠΑ, τ. 13, 14, 15, 16, 26 • Παππά Αθανασία, πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Αντιρευματικού Αγώνα, τ. 7, 15 • Πάππας Αθανάσιος, ουρολόγος, τ. 13 • Παπασταματίου Μιλτιάδης, χειρουργός, τ. 20 • Παπαστεργίου Δημήτρης, υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τ. 21 • Παρασκευόπουλος Ιωάννης, αλλεργιολόγος, τ. 20 • Παρίσης Ιωάννης, καθ. ΚαρδιολογίαςΕπείγουσας Ιατρικής, τ. 24 • Πάσχου Λίνα, καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ, τ. 23, 24 • Πατέλη Κορίνα, πρόεδρος FairLife, τ. 21 • Πατρινός Γεώργιος, αν. καθ. Φαρμακευτικής, τ. 12 • Πατσούρα Ελισάβετ, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Παττακός Στρατής, καρδιοχειρουργός, τ. 4 • Παττακός Γρηγόριος, καρδιοχειρουργός, τ. 22 • Πεϊτσίδου Ελένη, γεν./οικογενειακός γιατρός, επειγοντολόγος, τ. 25 • Περλίκος Φώτης, εντατικολόγος, τ. 24 • Πικουλής Εμμανουήλ, καθ. Χειρουργικής, τ. 20 • Πιλάλης Ελευθέριος, συνιδρυτής και Chief Technology Officer της e-NIOS τ. 10 • Πισσάκας Γιώργος, ακτινολόγος, τ. 6 • Πλαστήρας Άρης, χειρουργός ογκολόγος, τ. 5, 15, 20, 26 • Πλουμίδης Αχιλλέας, ουρολόγος, τ. 1, 4, 6, 7, 10, 12, 13, 14, 16, 23 • Πολίτη Μαρία, επεμβατική νευροακτινολόγος, τ. 26 • Πολίτου Μαρία, δερματολόγος – αφροδισιολόγος, τ. 9 • Πολυζωγοπούλου Έφη, αν. καθ. Επείγουσας Ιατρικής, τ. 24 • Πράπας Σωτήρης, καρδιοχειρουργός, τ. 4 • Πυργάκης Βλάσης, καρδιολόγος, τ. 4, 15, 22 • Ράπτη Ζωή, υφυπουργός Υγείας, τ. 7, 12, 13, • Ρηγάτος Γεράσιμος, ιατρός – συγγραφέας, τ. 5, 6, 13, 14, 16, 18, 19, 20, 21, 23 • Σακοράφας Γεώργιος, γεν. χειρουργός, τ. 13, 14, 15, 16, 23 • Σαλβάνος Παναγιώτης, οφθαλμίατρος, τ. 7, 12, 13, 18 • Σαπουνάς Σπύρος, ενδοκρινολόγοςδιαβητολόγος, Β’ αντιπρόεδρος ΕΟΦ, τ. 23, 24, 25, 26 • Σαριδάκη – Ζώρα Ζένια, παθολόγος ογκολόγος, τ. 7 • Σαρηγιάννης Δημοσθένης, καθ. Περιβαλλοντικής Μηχανικής ΑΠΘ, τ. 9 • Σταραντζής Κωνσταντίνος,

ορθοπαιδικός, τ. 8, 10, 26 • Στειρόπουλος Πασχάλης, καθ. Πνευμονολογίας, τ. 21 • Στόκκος Κωνσταντίνος, καρδιολόγος, εντατικολόγος, τ. 24 • Στυλιανού Κων/νος, νεφρολόγος, τ. 23 • Σωτηρίου Χρήστος, αντιπρόεδρος και δ/νων σύμβουλος Win Medica, τ. 23 • Ταβερναράκης Νεκτάριος, πρόεδρος Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, τ. 10 • Τερζίδου Χρύσα, οφθαλμίατρος, τ. 18 • Τζαβάρα Βασιλική, παθολόγος, τ. 17 • Τζανάκης Ιωάννης, νεφρολόγος, τ. 23 • Τζουβελέκης Αργύριος, καθ. Πνευμονολογίας, τ. 21 • Τοπούζης Φώτης, καθ. Οφθαλμολογίας, τ. 18 • Τρέσσου Μαρουσώ, εμπορική δ/ Affidea Ελλάδος, τ.17 • Τρίκας Αθανάσιος, καρδιολόγος, τ. 22 • Τσάμη Βίκυ, Director Public Affairs, Greece, Cyprus & European Distributor Markets Gilead Sciences, τ. 26 • Τσαρούχας Ιωάννης, ορθοπαιδικός, τ. 8 • Τσέτη Ιουλία, διευθύνουσα σύμβουλος ΟΦΕΤ, τ. 13, 21 • Τσιβγούλης Γεώργιος, καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ, τ. 26 • Τσοβόλας Κωνσταντίνος, καρδιολόγος, τ. 16, 22 • Τσούλφας Γεώργιος, καθ. Χειρουργικής και Χειρουργικής Μεταμοσχεύσεων, τ. 20 • Τούντας Γιάννης, ομ. καθ. Ιατρικής, τ. 13 • Τουρμούζης Κωνσταντίνος, οφθαλμίατρος, τ. 9, 18, 20 • Τούτουζας Κων/νος, καρδιολόγος, τ. 22 • Τσιούφης Κων/νος, καρδιολόγος, τ. 22 • Τσιφτσής Δημήτριος, γεν. χειρουργός, επειγοντολόγος, τ. 24 • Υφαντόπουλος Γιάννης, καθ., ακαδημαϊκός συντονιστής University of Athens MBA, πρόεδρος ΙΠΟΚΕ, τ. 1, 2, 14 • Φανδρίδης Εμμανουήλ, ορθοπαιδικός, τ. 8, 14 • Φιλιππάτος Γεράσιμος, καρδιολόγος, τ. 22 • Φιλιώτης Σπύρος, αντιπρόεδρος και γεν. δ/ντής Φαρμασέρβ-Lilly, τ. 22 • Φραγκούλης Ευάγγελος, γεν. ιατρός, τ. 17 • Χανδρινός Αριστείδης, οπτικός – οπτομέτρης, καθ. Βιοϊατρικών Επιστημών, τ. 9, 18 • Χαρμανδάρη Ευαγγελία, καθ. Παιδιατρικής, τ. 12, 16 • Χειμώνας Μιχάλης, γεν. δ/ντής ΣΦΕΕ, τ. 2 • Χονδρέλης Γιάννης, δ/ντής Ιατρικού Τμήματος ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ, τ. 14 • Χρυσού Γιάννης, διαιτολόγοςδιατροφολόγος, τ. 16 • Χουλιάρα Έλενα, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος AstraZeneca Ελλάδας και Κύπρου, τ. 13 • Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, παθολόγος, καθ. Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, τ. 17, 24, 26

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2025 | 129

Στο ΕΠΟΜΕΝΟ ΤΕΥΧΟΣ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2026

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ

Τ α Κέντρα Αντιμετώπισης Εγκεφαλικών Επεισοδίων

στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα Υγείας. Π ώς η τεχνολογική καινοτομία της Siemens Healthineers,

της GE HealthCare και της Philips συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη διάγνωση και αντιμετώπιση των εγκεφαλικών. Π ώς αποζημιώνουν οι ασφαλιστικές εταιρείες

την ιατρική καινοτομία στα εγκεφαλικά επεισόδια και την αποκατάσταση των ασθενών.

Αποκτήστε το έντυπο περιοδικό και κρατήστε το ή διαβάστε ΙΝΤΕΡΝΕΤΙΚΑ όσα σας ενδιαφέρουν στο healthng.gr και nextdeal.gr Φιλελλήνων 3, 10557, Σύνταγμα, Αθήνα

press@spiroueditions.gr nextdeal.gr healthng.gr