Jaarverslag 2018-2019 25 september 2019
29 juni 2019 was het zover: toen bereikte de wereld de datum waarop de mensheid evenveel grondstoffen had verbruikt als de aarde in ĂŠĂŠn jaar tijd kan genereren. 6 maanden te vroeg dus. Het is dus tijd voor actie! En dat doen we in Leiden. We ondertekenden de Green Deal van de Duurzaamste Kilometer en dit verslag laat zien wat er het eerste jaar is bereikt. De conclusie is: mooie intenties en mooie eerste resultaten. Maar er moet een tandje bij om echt verschil te maken. Wat en hoe? Dat leest u in dit Jaarverslag!
Leeswijzer Jaarverslag Duurzaamste Kilometer van Nederland 2018 -2019 Hoofdstukindeling aan de hand van 10 ambities
Per ambitie de concrete resultaten‌
‌ en wat we hebben geleerd
En tot slot de analyse en het vervolg
Nadia & Matthijs Community en innovation managers DZKMNL 25 september 2019
HET BEGIN: ONZE MISSIE! DE AMBITIE
HOE?
In het gebied rondom station Leiden Centraal en de Schipholweg is een
Door samen een start te maken met de allerbeste plannen. We zoeken grote en kleine
transformatie gaande. Het is een complexe uitdaging om het gebied - waar dagelijks
ideeën. We willen een community zijn van bedrijven, organisaties, burgers en
meer dan 70.000 mensen gebruik van maken - vóór 2025 te veranderen in de
overheden die zich als pioniers inzetten om profijt te hebben van duurzaamheid en
Duurzaamste Kilometer van Nederland. En toch is dát precies wat we gaan doen.
samenwerking. We zoeken ondernemers die van elkaar willen leren in een verbond van energie, mobiliteit, klimaat, vergroening en circulariteit. Want als het hier lukt, lukt
WAAROM?
het overal!
Heel simpel: omdat we een gezonde leefomgeving willen! De toekomst is duurzaam! De toekomst is dichtbij! Overheid, samenleving en economie ontketenen een groene
WAT?
revolutie, waarbij geen moment te verliezen is. De tijd is daarom aangebroken om van
Met burgers, bedrijven, organisaties, gemeente, waterschap en provincie vormen we
dit gebied in hoog tempo een plek te maken waar duurzaam denken en duurzaam
een coalitie van vooruitstrevendheid. Overeengekomen in een Green Deal, gesloten
doen de praktijk zijn. We beginnen in Leiden maar hebben de ambitie een voorbeeld te
door deelnemers van het eerste uur en geconcretiseerd in duurzame cases. We
zijn voor de wereld.
beloven: in 2025 zijn we aantoonbaar de Duurzaamste Kilometer van Nederland!!
AMBITIE 1: MET Z’N ALLEN
Om het maximale uit de coalitie te halen, hebben we individuele gesprekken gevoerd om de motivatie en wensen van de partners te achterhalen. Daarnaast hebben we verschillende bijeenkomsten georganiseerd en zijn themagroepen bij elkaar gekomen om vanuit belangen naar doelstellingen te komen. Alle input hebben we vervolgens gebruikt om de projecten per thema (zie onder ambitie 3) op te stellen. Ook hebben we frequent nieuwsbrieven met terug- en vooruitblikken verstuurd om de community te blijven informeren en inspireren.
DE PARTNERS VAN DE GREEN DEAL (SEMI) OVERHEDEN Provincie Zuid-Holland, Gemeente Leiden, Hoogheemraadschap Rijnland, NS Omgevingsdienst West Holland, Alliander
COMMERCIËLE PARTIJEN Synchroon, Van Wijnen, Hurks, Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Sustay, Bioscopen Leiden, Rijnwonen, ABN AMRO Real Estate Finance, Rabobank Leiden Katwijk, ProRail, Amvest, Vaanster, Heiligers, NUON, Achmea Facilitair bedrijf
OVERIGE ORGANISATIES Bureau Stadsnatuur, Technolab, Leiden Centraal Park, PLNT, Bewoners / buurtvereniging Maredijkbuurt, Bedrijvenvereniging Schipholweg, ClimateMatters, Milieudefensie
DE BIJEENKOMSTEN IN 2018 -2019 6 juni 2018 @ PROVADA Op de PROVADA in de RAI in Amsterdam hebben we met (semi-) overheden, commerciële partijen en maatschappelijke organisaties de “Green Deal Duurzaamste Kilometer van Nederland” ondertekend.
31 januari 2019 @ Leiden Centraal en Paradijsvogel
31 januari 2019 station Leiden Centraal en Paradijsvogel Op het station hebben NS en ProRail de Green Deal onderOndertekening nieuwe leden tekend en zijn ze door leerlingen van het Da Vinci College Interview NS en ProRail door leerlingen Da Vinci College geïnterviewd. Ook hebben we het concept-projectplan Bespreken concept-projectplan besproken.
9 juli 2018 @ Barista Stadskantoor Leiden
7 februari 2019 @ PLNT
Tijdens deze bijeenkomst hebben drie nieuwe leden de Green Deal
Op deze werksessie is de BREEAM-systematiek
ondertekend. Vervolgens hebben we in groepjes de zes thema’s
geïntroduceerd met een doorvertaling naar de DZKMNL.
verder uitgewerkt met doelen, ambities, projecten, etc.
Vervolgens hebben we per thema projecten ontwikkeld.
11 september 2018 @ Red Carpet Lounge
28 maart 2019 @ PLNT
In deze tijdelijke invulling van het ABN AMRO-kantoor hebben zes
In PLNT hebben we het projectplan met de lijst projecten
thematrekkers hun plannen gepitcht, hebben we een brief van Leiden
besproken en vastgesteld. Ook heeft de gemeente haar
Centraal Park besproken en gediscussieerd over o.a. de organisatie.
concept-Visie op de Schipholweg gepresenteerd.
9 november 2018 @ PLNT
8 mei 2019 @ Rabobank Leiden-Katwijk
Een nieuw lid heeft de Green Deal getekend en er zijn 2 SPONGE-
Tijdens deze bijeenkomst hebben we de voortgang van
subsidies uitgereikt voor 2 retentiedaken. De community manager en
de projecten per thema besproken en de plannen van The
innovatie manager hebben zich voorgesteld en de gemeente heeft
Field verder geconcretiseerd.
input opgehaald voor de Visie op de Schipholweg.
ERVARINGEN 2018 -2019 DE DUURZAAMSTE KILOMETER HEEFT WAARDE
ALGEMENE, THEMA- OF PROJECTBIJEENKOMSTEN?
De ondertekening van de Green Deal bewijst dat partijen tempo willen
We hebben afgesproken om gezamenlijk projecten op te zetten, van elkaar te willen
maken met verduurzamen. We laten niet alleen zien dat
leren, elkaars werkwijzen te begrijpen, en zodoende tot meer te komen dan de som der
duurzaamheidsmaatregelen in fysieke ontwikkelingen logisch zijn, maar
delen. In de praktijk blijkt het, o.a. vanwege tijdgebrek, om het animo voor “algemene”
ook gedurende de bouw ingevoegd kunnen worden (zie bv. het retentiedak
bijeenkomsten vast te houden. Ook blijkt het lastig om binnen themabijeenkomsten de
van Lorentz). Ook qua marketing bewijst de DZKMNL haar waarde. In het
concretiseringsslag naar projecten te maken. Projectbijeenkomsten in kleiner verband
persbericht van de komst van Heineken Commercie Nederland naar het
zijn effectiever omdat deelnemers een direct belang hebben bij deelname.
gebied, staat bv. met trots de DZKMNL vermeld.
Dit staat echter wel op gespannen voet met de oorspronkelijke community-gedachte.
DÉ COMMUNITY IS MOEILIJK VAST TE PAKKEN
INVULLING FAIRE-USE-POLICY BLIJKT INGEWIKKELD
We willen graag spreken over “De Community van de DZKMNL”. In de praktijk
De afspraak is dat elke partner bijdraagt naar draagkracht. In de praktijk is de
is er niet één community. Zo kunnen we de 29 Green Deal-partners zien
concretisering hiervan in termen van denk- en/of communicatiekracht, financiële
als community. Maar ook is er een community van deelnemers aan
bijdragen aan het proces of investeringen in het gebied, een hele opgave. Ook,
projecten die de Green Deal niet hebben ondertekend, en zijn er overige
omdat de community het afgelopen jaar is uitgebreid met veel individuen en partijen
geïnteresseerden die we hierbij kunnen scharen. Het gevolg is dat het
die zich formeel niet hoeven te houden aan deze policy, omdat zij de Green Deal niet
begeleiden van “de community” gedurende het jaar steeds complexer is
hebben ondertekend. Door de concretisering van de activiteiten in 41 projecten (zie
geworden en het bepalen van een eenduidige koers lastiger.
ambitie 3) zijn we wel gestart met het expliciteren van deze faire-use-policy.
AMBITIE 2: PROJECTSTRUCTUUR
We zijn een coalitie van doeners: een levendige coalitie die zoveel mogelijk resultaten wil bereiken. We hebben van te voren echter niet exact afgesproken hoe we dit zouden gaan aanpakken. Om richting te geven aan de samenwerking en de voortgang te bewaken, hebben we een projectplan opgesteld met daarin o.a. ambities, projecten, en richtlijnen voor governance en financiĂŤn (zie volgende pagina).
DE INGREDIËNTEN VAN HET PROJECTPLAN Ambitie van de Duurzaamste Kilometer van Nederland
Ambities per thema
“Het is een complexe uitdaging om het gebied rond Leiden Centraal
Elk thema binnen duurzaamheid heeft haar eigen opgave
en de Schipholwelg vóór 2025 te veranderen in de duurzaamste
en eigen duurzame case. Deze staan vermeld in het
kilometer van Nederland. En toch is dát precies wat we gaan doen!”
projectplan, aangevuld met inspirerende voorbeelden.
De Green Deal
Onderzoek
De Green Deal vormt de basis. Hierin staan namelijk de basis-
In het projectplan staat beschreven op welke manieren
uitgangspunten van de samenwerking: we werken bv. bottom-up,
we onderzoeken of we onze ambities halen. Dat geldt
volgen de energie, schalen op en dragen bij naar draagkracht.
zowel voor de inhoud als het proces (zie ambitie 7).
De formule voor onze werkwijze: {HD2+TR2}C
Marketing en communicatie
We combineren hoge dichtheid met Hoge Duurzaamheid, we vullen
Een sterke identiteit van de Duurzaamste Kilometer speelt een
Tijdelijke Ruimte in en hebben aandacht voor de TussenRuimte. En
belangrijke rol in de communicatie binnen en buiten de community;
dit doen we met de Community, met Creativiteit en Communicatie.
met alle doelgroepen en stakeholders.
De community van de duurzaamste kilometer
2
Structuur en financiën
Inmiddels zijn er zo’n 150 mensen betrokken om de ambitie waar
Zonder definitieve keuzes te maken, staan in het
te maken. Dit zijn Green Deal partners, projectpartners en overige
projectplan de contouren van de organisatie, de
geïnteresseerden in de Duurzaamste Kilometer.
bijeenkomsten en de financiële paragraaf.
ERVARINGEN 2018-2019 ONAFHANKELIJKE PROCESBEGELEIDING
GEEN STRUCTURELE FUNDING VOOR PROCES EN COMMUNICATIE
Een procesbegeleider is van levensbelang voor een coalitie van diverse
Belangrijke onderdelen van de invulling van de Green Deal zijn de onafhankelijke
(type) partijen. In de praktijk werkt het goed om onderscheid te maken
procesbegeleiding en communicatie in en over het gebied. Voor beide is geen
tussen een inhoudelijk deskundige op het thema in combinatie met een
structurele funding vanuit de community beschikbaar. Over het algemeen worden
procesbegeleider die zorgt voor community management, funding en
beide gezien als een overheidstaak, omdat er voor deze activiteiten geen directe
communicatie. Wel is een aandachtspunt de doorzettingsmacht van een
markt is. Voor de toekomst zou fondsvorming een optie kunnen zijn, waarbij het
procesbegeleider. Daarnaast is een aandachtspunt het zoeken naar de
fonds wordt gevuld met extra opbrengsten uit het gebied die dankzij de DZKMNL
juiste balans tussen procesmanagement en projectmanagent
worden gegenereerd.
COALITIE NAAST LOPENDE ONTWIKKELINGEN
VOLGENDE STAP: VERZAKELIJKING
De Duurzaamste Kilometer is een programma dat op dit moment is
Onze coalitie heeft ambitieuze doelstellingen met een lange doorlooptijd van
gepositioneerd naast de lopende ontwikkelingen rond het stationsgebied,
maar liefst 5 jaar. Op hoofdlijnen is iedereen het met elkaar eens, maar de
genaamd “STEO”. Dat is logisch, omdat de gemeente binnen STEO leidend
beelden over de uitwerking verschillen. Verzakelijking van de samenwerking is
is, en binnen de DZKMNL één van de partners. Dit biedt kansen, omdat hoge
gewenst om koers te bepalen en te houden, partijen te wijzen op hun verant-
dichtheid direct gecombineerd kan worden met hoge duurzaamheid, zoals
woordelijkheden, aanwezigheid bij bijeenkomsten te garanderen, investeringen
we hebben ervaren bij Lorentz. Wel blijft het van het grootste belang om de
te doen, besluiten te kunnen nemen, etc. Want alleen door de samenwerking te
ontwikkelingen binnen beide programma’s sterk aan elkaar te linken
intensiveren en te verzakelijken kunnen we onze ambitie behalen!
De zes thema’s vormen de paradepaardjes van de coalitie en een hele heldere uitvoeringsagenda voor de partners. Immers: de thema’s delen de abstracte term “duurzaamheid” op in concrete blokken. We hebben de ambities per thema vastgesteld en projecten op de korte en de lange termijn gedefinieerd.
AMBITIE 3: REALISATIE PROJECTEN
RESULTATEN EN ERVARINGEN 2018 -2019 41 CONCRETE PROJECTEN
LEREN VOOR DE TOEKOMST
Uit alle bijeenkomsten, gesprekken en lopende initiatieven zijn 41
De DZKMNL is een proeftuin voor nieuwe ontwikkelingen. We hebben dan ook
projecten gedestilleerd voor de korte termijn. Per project is een trekker
pilots opgezet, die ons inzichten geven waarmee we op de lange termijn
aangewezen, zijn teamleden betrokken en is een budget beschikbaar of
duurzame impact kunnen maken. Voorbeelden zijn een pilot rond het
bepaald.
circulair slopen van het voormalige ABN AMRO-gebouw, rond het delen van
In de bijlage bij dit Jaarverslag zijn de 41 projecten te bekijken en is ook
auto’s bij de Rabobank, rond natuurinclusief bouwen en rond het
de status opgenomen. Ook staan projecten genoemd die mogelijk op de
stroomlijnen van afvalstromen zodat deze hoogwaardig kunnen worden
langere termijn kunnen gaan spelen.
gerecyled. Bij gebleken succes kunnen we deze pilots opschalen.
PROJECTEN OP KORTE TERMIJN HEBBEN EIGEN DOELEN
OVERALL VISIE OP DE DZKMNL IS GEWENST
Niet alle projecten dragen direct bij aan meetbare duurzaamheidsdoelen.
Bij de start van het programma is ervoor gekozen om te werken vanuit
Toch zijn kortetermijnresultaten van belang om langetermijnwinsten te
zes thema’s. Elk van deze thema’s heeft een specifieke visie, maar de
kunnen boeken. We laten namelijk als community zien dat we bezig zijn en
overall visie ontbreekt nog. Hierdoor kunnen we niet met zekerheid
deze samenwerking fungeert weer als een vliegwiel voor nieuwe
zeggen of de gedefinieerde projecten gezamenlijk leiden tot het meest
initiatieven die wél het gewenste inhoudelijke effect hebben. Vandaar
duurzame binnenstedelijke stukje Nederland en ontbreekt een
dat ook projecten in het kader van bewustwording en PR zijn opgenomen
afwegingskader welke projecten we op de langere termijn moeten
in het projectenoverzicht.
opzetten. Dit is als een groot gemis ervaren.
AMBITIE 4: EEN RONDE KILOMETER
De DZKMNL is gestart met een strook van een strekkende kilometer, aan de stadszijde van het station. De ambitie is om dit gebied uit te bereiden met de partijen vanaf het station richting de zeezijde en een groter deel van de binnenstad. De idee: een groter gebied betekent meer partners en dus een groter potentieel om resultaten te boeken. We zijn hiermee gestart door nieuwe partners aan te haken.
RESULATEN EN ERVARINGEN 2018 -2019 NIEUWE SAMENWERKINGSPARTNERS
GROTER GEBIED IS GROTERE UITDAGING
Begin 2019 is de samenwerking gestart met de NS en met ProRail. Zij
De kansen die het vergroten van het gebied geeft op nieuwe partners,
hebben de Green Deal ondertekend en zijn actief bij projecten rond
heeft ook een keerzijde. We moeten namelijk ook het gebied vergroten
energie. Daarnaast is de Universiteit Leiden op twee manieren
waarbinnen we activiteiten uitvoeren, ĂŠn aantonen dat dit positieve
betrokken bij de Duurzaamste Kilometer: via opdrachten voor studenten
effecten heeft op duurzaamheid. De projecten op de korte termijn richten
en via het leveren van materialen en expertise voor het circulaire
zich op dit moment nog vooral op de oorspronkelijke (strekkende)
paviljoen op The Field. Ook de Hogeschool Leiden en een aantal
kilometer en het lijkt verstandig deze focus de komende periode te
middelbare scholen zijn via studenten en leerlingen aangehaakt.
behouden om voortgang te blijven boeken.
POTENTIE: HORECA Zeker met de komst van Heineken Commercie Nederland naar het gebied liggen er kansen om de Leidse horeca, die zich al sterk richt op verduurzaming, aan te haken. Mooie kansen zijn hierbij de afname van groene stroom en het afstemmen van de afvalstromen. We kunnen nog veel winnen door als community eenduidige producten te gebruiken, dit afval gezamenlijk in te zamelen en dit vervolgens hoogwaardig te recyclen.
AMBITIE 5: NIEUW THEMA “GEZONDHEID EN SOCIAAL�
De uitbreiding van het gebied biedt de mogelijkheid een zevende thema toe te voegen. We zijn hiermee aan de slag gegaan door de fysieke component van duurzaamheid uit te breiden met het lichamelijke en geestelijke welzijn van mensen. We hebben dit verkend met het oppakken van zes projecten (zie de projectenbijlage) en proberen dit onderdeel ook een plek te geven op The Field (zie ambitie 6). Dit is een uitdaging, omdat in de praktijk het fysieke en sociale domein nog geen logische tandem zijn. De resultaten moeten dan ook in het volgende jaar volgen.
Een concept gaat pas leven wanneer zichtbaar is wat er gebeurt. In het gebied zelf is met name ingezet op activiteiten rond de voormalige kweektuin, genaamd The Field. Deze staan op de volgende pagina en gaan zichtbaar worden in de tweede helft van 2019. Om financiĂŤle redenen is het echter nog niet mogelijk gebleken om de DZKMNL in het gebied goed te branden.
AMBITIE 6: LOKALE ZICHTBAARHEID
RESULTATEN EN ERVARINGEN 2018 -2019 VAN KWEEKTUIN NAAR PROEFTUIN
TINY OFFICE CHALLENGE
Op 16 februari gaf de voorzitter van het Singelpark
Na de zomer verrijzen er op The Field 3 tot 6 tiny offices.
symbolisch het stokje van de Kweektuin (in de vorm van
Hiervoor is door PLNT een challenge uitgeschreven waarin
een spade) over aan de DZKMNL. De Kweektuin verhuist
geïnteresseerden zijn uitgenodigd een plan in te dienen. Deze
naar een permanente locatie in de tuin van Museum
worden beoordeeld op zes elementen: duurzaamheid,
Volkenkunde en het gebied wordt de komende anderhalf jaar een proeftuin voor
circulariteit, vergroening, creativiteit, haalbaarheid en impact. De Rabobank heeft drie maal
nieuwe ontwikkelingen en een showcase voor duurzaamheid. Het groen dat aanwezig
€2.500,- beschikbaar gesteld om de plannen te realiseren. De tiny offices mogen zeker
is wordt uiteraard gekoesterd en vormt de longen van The Field. De voorbereidingen
anderhalf jaar gebruikt worden waarna ze mogelijk verplaatst kunnen worden naar het dak
zijn getroffen en na de zomer van 2019 zijn de eerste concrete resultaten zichtbaar.
van PLNT.
ONTWIKKELING CIRCULAIR PAVILJOEN
MAAR: NOG (TE) WEINIG ZICHTBAARHEID
In samenwerking met de Universiteit van Leiden, Beelen,
Voor de gemiddelde bezoeker aan het gebied is de DZKMNL niet
Fonds1818 en Van Wijnen, werkt PLNT aan het realiseren
zichtbaar. Dit heeft twee oorzaken: er is geen budget
van een paviljoen dat geheel wordt gebouwd uit rest-
beschikbaar gekomen voor branding en daarnaast zijn er nog
materialen van het voormalige Gorlaeus-gebouw van de
nauwelijks projecten gerealiseerd die op maaivelniveau
Universiteit. Het ontwerp is klaar en de bouw start net na de zomer van 2019. Dit
zichtbaar zijn in de openbare ruimte (goed voorbeeld zijn wel de deelauto’s, zie onder ambitie
paviljoen zal dienen als werk-, studie- en ontmoetingsplek voor partners van de
8, maar die staan aan de achterzijde van het pand van de Rabobank). Het is sterk aan te
DZKMNL, voor studenten en voor geïnteresseerde burgers en organisaties. Hiermee
bevelen om in de uitingen bij projecten die op stapel staan, boodschappen over de DZKMNL op
maken we duurzaamheid tastbaar in het gebied.
te nemen om daarmee te laten zien welke vorderingen er worden geboekt.
AMBITIE 7: ONDERZOEK NAAR DE EFFECTEN
Om de resultaten en effecten van alle inspanningen inzichtelijk te maken, is onderzoek nodig. Dit onderzoek splitst zich op in onderzoek naar het proces en naar inhoudelijke resultaten zoals de daadwerkelijke reductie van CO2-uitstoot. Alle procesresultaten zijn te lezen in dit Jaarverslag. Inhoudelijk onderzoek staat in de steigers, waarbij we aansluiten bij Hogescholen en universiteiten, gebruikmaken van nieuwe technologische ontwikkelingen, ĂŠn van standaarden op het gebied van het meten van effecten via BREEAM-NL.
RESULTATEN EN ERVARINGEN 2018 -2019 KEUZE VOOR BREEAM-NL
METINGEN MET IOT EN MET DE HAND
We kiezen ervoor om BREEAM-NL in te zetten om een gezamenlijke taal te
T-Mobile heeft ons een meetinstrument cadeau gedaan waarmee we de
creëren wanneer het project succesvol is. BREEAM-NL is een instrument
luchtkwaliteit kunnen meten. Dit instrument is gebaseerd op iot – internet
dat richtlijnen biedt en integraal de duurzaamheid van nieuwe gebouwen,
of things en biedt ons via een real time dashboard zicht op de actuele
bestaande gebouwen, gebieden en sloopprojecten kan meten en
stand van zaken. Zodra het circulaire paviljoen op The Field gereed is,
beoordelen. Op dit moment wordt het instrument nog niet ingezet omdat
hangen we dit instrument aan het gebouw en start de meting. Leerlingen,
de kortetermijnprojecten zich hier onvoldoende voor lenen, maar wordt dit
bv. van het Driestar College uit het gebied, helpen vervolgens mee om
meegenomen in de visie op de DZKMNL (zie ambitie 10).
additionele metingen met de hand te verrichten.
AANSLUITEN BIJ ONDERZOEK NOG AANDACHTSPUNT
KANS VOOR KOMENDE TIJD: RAAK-AANVRAAG
Eén van de kansrijke opties om werk met werk te maken, is gebruikmaken
Eind juni hebben Hogeschool Inholland (ondersteund door de Universiteiten
van de onderzoekscapaciteit die al wordt ingezet binnen lopende
van Delft en Leiden), de gemeente Leiden en het Hoogheemraadschap van
ontwikkelingen. Deze onderzoeken zijn vaak wettelijk verplicht en daar is
Rijnland een RAAK-subsidie ingediend om gedurende 2 jaar, te starten
dus binnen de grondexploitatie budget voor gealloceerd. Deze kans hebben
vanaf 2020, onderzoekers en studenten in te zetten om zowel het proces
we in het afgelopen jaar nog niet verzilverd, omdat we nog niet
als de inhoud mee te begeleiden, te bepalen en te evalueren. In de tweede
automatisch de koppeling zoeken met de lopende onderzoeken en welke
helft van 2019 weten we of deze subsidie wordt toegekend, danwel dat we
vragen we zouden kunnen inbrengen.
op een andere manier met de Hogeschool gaan samenwerken.
AMBITIE 8: DAG VAN DE DZKMNL
21 juni 2019 was niet alleen de eerste dag van de zomer, maar ook de allereerste Dag van de Duurzaamste Kilometer. Op deze dag hebben we succesvolle projecten bekeken, zijn we met kinderen in gesprek gegaan over “eerlijk samenwerken� en hebben we getoost op The Field.
DE DAG IN VOGELVLUCHT Ploggen met leerlingen van het Driestar College In de ochtend van 21 juni hebben 60 brugklasleerlingen al rennend zwerfafval opgeruimd. Dit zgn. “ploggen” is een trend uit Zweden en het woord is een samenvoeging van het Zweedse 'plocka up' dat oprapen betekent, en jogging. Deze activiteit is dus niet alleen goed voor het milieu en voor de bewustwording hoeveel afval er eigenlijk op straat ligt, maar ook voor de gezondheid. Dit afval hebben ze vervolgens in een wereldbol (“De Wereld van Verschil”) op The Field gestopt om daarmee aandacht te vragen voor het milieu.
Onthulling Buurauto Bij de Rabobank zijn twee regionale elektrische deelauto’s feestelijk onthuld. Deze auto’s worden niet alleen gebruikt door medewerkers, maar ook door buurtbewoners en medewerkers van de gemeente Leiden..
Bezoek aan Lorentz We hebben het project Lorentz bezocht voor het retentiedak en andere maatregelen. Daarbij heeft Heineken verteld over haar ambities op het gebied van duurzaamheid.
Dialoog met leerlingen van JES Rijnland
Contouren circulaire paviljoen en tiny offices
Onze huidige beslissingen hebben impact op het leven
Na de zomer van 2019 wordt het circulaire paviljoen,
van toekomstige generaties. Daarom zijn 14 leerlingen
bestaande uit materialen afkomstig van het Gorlaeus
onder leiding van presentatrice Tyche van Bommel in
gebouw van de Universiteit Leiden, en drie tiny offices
gesprek gegaan over hoe een coalitie van partijen eerlijk
op The Field gerealiseerd. Op de Dag van de Duurzaamste
kan samenwerken. Wethouder Fleur Spijker gaf een aantal interessante noties aan die
Kilometer werd de locatie en het formaat door middel van houten rachels
de kinderen hadden aangestipt: spreek vroeg spelregels af hoe je verantwoordelijk-
zichtbaar gemaakt (deze worden uiteraard ook weer hergebruikt). Op The Field
heden neemt en deelt, investeer de opbrengsten in het gebied en vraag goed door wat
komt ook het iot-meetinstrument (zie ambitie 7) en installeren we drie
het belang is van een partner om zich al dan niet in te zetten.
bijenkasten om de bio-diversiteit te stimuleren.
ERVARINGEN 2018 -2019 DE DAG ALS VERSNELLER
IMPACT VAN DE DAG NOG BEPERKT
Het neerzetten van een datum werkt zeer positief om versnelling te krijgen
De doelstelling van de Dag van de Duurzaamste Kilometer was tweeledig:
in het uitvoeren van projecten. Immers: daarmee kan jouw project onderdeel
enerzijds om binnen de community de successen te vieren, en anderzijds om
zijn van de showcase van de DZKMNL. Ook in 2020 organiseren we weer een
aan “de buitenwereld� te laten zien welke resultaten er geboekt zijn. Deze
Dag, en willen we meer aansluiten bij relevante data, zoals De Dag van De
doelstellingen zijn ten dele behaald. Ondanks dat de Dag uit een ochtend-
Duurzaamheid (10 oktober), Earth Hour (28 maart) en het Jaar van het Dak.
en middagprogramma bestond, is de opkomst achtergebleven bij de
Hierdoor kunnen we aansluiten bij de aandacht die er al automatisch wordt
verwachtingen. Daarnaast bleek er weinig interesse vanuit de media.
gegenereerd.
Hierdoor was de impact op de community als geheel nog (te) beperkt.
Het ultieme doel is een CO2-neutraal stuk stad op basis van een rendabele business case. Wanneer we dat met de coalitie voor elkaar krijgen, kan het niet anders dat de rest van Nederland volgt. Daarom hebben we de DZKMNL op verschillende manieren onder de aandacht gebracht: via de media, via presentaties en op de PROVADA 2019.
AMBITIE 9: SHOWCASE NL
RESULTATEN 2018 -2019 Artikelen in de media
5 juni 2019 PROVADA
In november 2018 heeft de gemeente een Advertorial in
Exact een jaar na ondertekening van de Green Deal
Het Financieele Dagblad geplaatst met uitleg over de
stonden we op de PROVADA opnieuw in de stand van de
DZKMNL, interviews met stakeholders vanuit overheid,
gemeente Leiden om de resultaten van 1 jaar DZKMNL
bedrijven en bewoners, en een oproep om deel te nemen.
aan het publiek te laten zien:
Op 21 juni is een artikel gepubliceerd op de website Gebiedsontwikkeling.nu. Hierin staan achtergronden, de werkwijze en de eerste resultaten.
• Joost Martens, manager Legal Affairs van Heineken, werd als nieuwe huurder van Lorentz verwelkomd
Presentaties aan studenten Het afgelopen jaar hebben we vier keer een workshop gehouden; met studenten Leasure management, met TopDelft, met leerlingen 2 VWO van het Da Vinci College en met studenten Watermanagement van de TU Delft.
Presentatie Waterschapsbank Op 9 april kwam een internationale groep investeerders van de Waterschapsbank op bezoek. Wethouder Martine Leewis vertelde over duurzaamheid in Leiden en volgde een presentatie over de belangen van Het Waterschap bij stedelijke ontwikkeling in relatie tot klimaatverandering.
door wethouder Yvonne van Delft en vertelde hij over de duurzaamheidsambities van het bedrijf; • Stefan de Ruijter, projectdirecteur Lorentz vanuit de bouwcombinatie Hurks/Van Wijnen, gaf uitleg over het Retentiedak op Lorentz, één van de meest sprekende voorbeelden waar duurzaamheidsambities realiteit zijn geworden; • wethouder Fleur Spijker en Bastiaan de Roo, directeur van PLNT, ondertekenden de gebruiksovereenkomst van The Field; • Professor D. Uurzaamheid onthulde op geheel eigen wijze de formule voor onze werkwijze: {HD2+TR2}C.
AMBITIE 10: YES, WE CAN
De tiende ambitie is een manier van werken: yes we can! De “Coalitie van ambitie� van de Duurzaamste Kilometer heeft in het eerste jaar een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. In dit hoofdstuk geven we een analyse waar we staan, met daarbij een voorstel voor vervolg.
ANALYSE VAN DE FASE WAARIN WE ZITTEN ANALYSE AAN DE HAND VAN FASEMODEL VAN TUCKER
WE BEGONNEN IN DE FORMING-FASE…
De Amerikaanse sociaal psycholoog Bruce Tuckman publiceerde in 1965 zijn
Tijdens deze eerste fase hebben een ambitieuze Green Deal getekend met
onderzoek naar stadia van groepsvorming. Dit model beschrijft vier fasen
maar liefst 29 partijen. We hebben elkaar als Green Deal-partners leren
(“Forming – Storming – Norming – Performing”, zie bijlage A) die een groep
kennen, de community is sterk gegroeid met projectpartners en
doorloopt om tot een goede samenwerking te komen. De Forming-fase zijn
geïnteresseerden, er zijn projecten gedefinieerd én gerealiseerd, we
we gestart bij de ondertekening van de Green Deal. Vanaf 2019 zijn we in de
hebben ons gedachtegoed verspreid op veel verschillende manieren en bij
Storming-fase terechtgekomen en om resultaten (performing) te boeken,
veel verschillende bijeenkomsten, en we zijn gestart met opzetten van
moeten we nu richting de Norming-fase.
onderzoek. We kunnen hier best trots op zijn!
… ZITTEN OP DIT MOMENT IN DE STORMING-FASE
EN WE MOETEN NAAR DE NORMING-FASE
Op dit moment zijn er partijen die vinden dat de ambities te laag of te on-
Om de uitdagingen van de huidige storming-fase het hoofd te bieden,
duidelijk zijn, slinkt de animo voor de bijeenkomsten bij de Green Deal-partners,
moeten we onze aanpak heroverwegen. Hiervoor hebben we zeven
gaat de realisatie van de 41 projecten niet eenvoudig en is de vertaling van de
aanbevelingen gedefinieerd waar we een keuze uit moeten maken (zie
faire use-policy moeilijk, is de aansluiting bij de grote STEO-ontwikkelingen in
bijlage B). Deze zijn: 1. een verregaande samenwerking met STEO, 2:
het gebied nog te klein en is er weinig bereidheid bij de partners om te
bestuurlijke afspraken met partijen, 3: aantrekken ambassadeurs, 4: van
investeren in het proces en in communicatie/zichtbaarheid, waarmee ook het
proces- naar projectgericht, 5: een visie als basis, 6: investeren in
faciliteren van de bottom-up-werkwijze in gevaar komt. Kort en goed: het
zichtbaarheid en 7: naast projecten ook nieuwe concepten voor ruimtelijke
probleem-eigenaarschap van de DZKMNL wordt op dit moment onvoldoende
ordening. De mate waarin we kiezen voor deze ingrediënten hangt af van het
gevoeld en gedeeld.
gekozen scenario.
VOORSTEL VOOR HET PROCES OM HET SCENARIO TE KIEZEN SEPTEMBER: BRIEF VAN WETHOUDER FLEUR SPIJKER
OKTOBER - DECEMBER: GESPREKKEN MET PARTNERS
De wethouder stuurt een brief aan alle Green Deal-ondertekenaars.
Bij de gesprekken staan verschillende vragen centraal. Wat vindt
Hierin staan de resultaten van het eerste jaar, mogelijke scenario’s
iedereen van de voortgang in relatie tot de ambities van de
en een uitnodiging om in de laatste maanden van 2019 met elkaar
DZKMNL? Welke partner kiest welk scenario en levert welke
om tafel te gaan om de stand van zaken te bespreken en te
concrete bijdrage? En wat is een verstandige manier om verder te
bepalen welk scenario de voorkeur heeft.
gaan, met inachtneming van de oorspronkelijk uitgesproken ambities en de uitdagingen waar Nederland en Leiden voor staan?
JANUARI: BIJEENKOMST OP BESTUURLIJK NIVEAU Op basis van de gesprekken bepalen we het standpunt van de community en sluiten we een Green Deal 2.0. Hierin stellen we de afspraken, de bijdragen en de werkwijze voor het nieuwe jaar vast. En daarmee gaan we verder om onze doelstelling te behalen: het meest duurzame binnenstedelijke stukje Nederland!
Want als het hier lukt, dan lukt het overal!
VOORTGANG DZKMNL-PROJECTEN Voor je ligt het overzicht van de projecten die op de korte termijn, dat wil zeggen in 2019, gerealiseerd kunnen worden in de Duurzaamste Kilometer van Nederland. Per thema is ook een lijst weergegeven met projecten die mogelijk op de langere termijn gaan spelen. In totaal gaat het om het verbluffende aantal van 80 projecten. In dit overzicht is per project ook de status opgenomen. Dit is de status die we hebben gepresenteerd op de eerste Dag van de Duurzamste Kilometer, 21 juni 2019. Uiteraard nodigen we iedereen van harte uit om een constructieve bijdrage te leveren aan projecten waar nog geen bij staat. Want alleen als we ons gezamenlijk inspannen, kunnen we de projecten realiseren en onze ambities waarmaken. Nadia & Matthijs
VOORTGANG PROJECTPLANNEN ZONNE-ENERGIE VOOR IEDEREEN PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE EIGENAREN EN GEBRUIKERS IN HET GEBIED WILLEN GRAAG LOKAAL OPGEWEKTE ZONNESTROOM GEBRUIKEN, MAAR HOE KUNNEN WE DIT REALISEREN IN EEN HOOG VERSTEDELIJKT GEBIED? Bij bestaande panden in het gebied en nieuwe hoogbouwontwikkelingen, is het beschikbare oppervlak voor opwekking van zonne-energie beperkt. Monumentale woningen rondom het gebied hebben een relatief grote vraag en geen geschikt dakvlak voor zonnepanelen. Tegelijkertijd zijn er rondom het gebied partijen die grote dakvlakken beschikbaar hebben, maar een geringe eigen elektriciteitsvraag, of beperkte mogelijkheden tot investering in duurzame opwekking. DUURZAME CASE Op de daken en gevels van de panden in de Duurzaamste Kilometer, wordt zo veel mogelijk zonne-energie opgewekt. Deze opwekking wordt vanuit een collectief van lokale stakeholders ontwikkeld en gefinancierd. Op deze manier wordt de energietransitie versneld met lokale investeringen in een duurzamere omgeving met lokale zonne-stroom.
ONDERZOEK ZON OP LEIDEN CENTRAAL
SMARTFLOWER OP THE FIELD
1 WAT:
DOEL:
TEST IBIS POWERNEST 2
3
Er liggen volop kansen op de daken van Leiden Centraal om zonne-energie op te wekken. Deze kansen gaan we onderzoeken om daarna werkelijkheid te worden.
WAT:
Het onderzoek geeft aan hoeveel capaciteit er mogelijk is en welke andere partijen mee kunnen profiteren van het aanwezige dakoppervlak.
DOEL: Via de Smartflower kan The Field deels
DOEL:
STATUS:
STATUS:
STATUS:
Een Smartflower is een uitschuifbaar zonnepaneel in de vorm van een bloem. Deze bloem plaatsen we op The Field en daarna op andere plekken in de DZKMNL. van stroom worden voorzien. Daarnaast is het een eyecatcher voor het gebied.
Dit onderzoek zal het komende half jaar worden uitgevoerd.
De DZKMNL is op zoek naar partijen of personen die kunnen helpen bij het vinden van financiering, een locatie en afnemers voor de Powernest.
LED VERLICHTING LEIDEN CENTRAAL
SOLAR BENCH
4
5
WAT:
Indien nodig gebruiken we de E-aansluiting aan het begin van de Tunnelbak, die de rest van het jaar weinig gebruikt wordt, als elektriciteitsvoorziening voor The Field.
WAT:
DOEL:
Door een bestaande E-aansluiting te gebruiken voor The Field voorkomen we extra (net)investering, materiaal en werkzaamheden. Indien nodig kan deze aansluiting gebruikt worden voor de stroom voor het circulaire paviljoen (zie project 23).
Een Powernest wekt stroom op vanuit zon én wind. We gaan een testopstelling maken en maken zichtbaar hoeveel wind- en zonne-energie we opwekken. Met de Powernest experimenteren we met een evenwicht tussen zonne- en windenergie. Wanneer de test succesvol is, schalen we het op.
Op dit moment worden de mogelijkheden geïnventariseerd. Het is de bedoeling dat de Smartflower het circulaire paviljoen (zie project 23) van stroom gaat voorzien.
DUBBEL GEBRUIK E-AANSLUITING
STATUS:
WAT:
6 Een Solar Bench is een aantrekkelijke bank met een zonne-paneel, waarop mensen kunnen zitten en tegelijkertijd hun mobiel of laptop kunnen opladen.
DOEL: LED-verlichting is energiezuiniger en
DOEL:
Met een Solar Bench geven we extra zichtbaarheid aan zonne-energie in de DZKMNL en kunnen mensen direct profiteren van de kracht van de zon.
STATUS:
STATUS:
heeft een langere levensduur. Door recycling van materialen zorgen we voor minder belasting op het milieu.
Op dit moment is station Leiden Centraal voorzien van LED-verlichting, waardoor reizigers kunnen genieten van energiezuinige lichtbronnen.
1 2 3 4 5 6 7 8 9
ONDERZOEK MULTIFUNCTIONELE DAKDEKKERS ZONNEPANELEN OP GEVELS ZONNEDAK OP BRANDWEER ZONNEDAK OP REMISE ZONNEDAK OP LORENTZ 2 ZONNEDAK OP OCTAGON ENERGIE ONDER DE PERRONS ZONNE-ENERGIE OP ERFGOED OPSLAG VAN ZONNE-ENERGIE
VERDUURSAMEN
WAT:
De bestaande TL- en andere verlichting op het station wordt vervangen door LED-verlichting. Nu is de opgave: recycling van materialen die worden vervangen.
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
De ambitie is om deze Solar Bench in de zomer te plaatsen en de DZKMNL is nu op zoek naar een partij die deze bank-met-zonnepaneel wil financieren.
ALS HET HIER LUKT, LUKT HET OVERAL duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN DROGE VOETEN PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE HOE HOUDEN WE DROGE VOETEN IN DE DUURZAAMSTE KILOMETER, NU KLIMAATVERANDERING EEN FEIT IS, MET MEER PIEKBUIEN ALS GEVOLG? Het verdichten van het gebied rondom Leiden Centraal Station vraagt om een zorgvuldig plan voor wateropvang. Het riool heeft een beperkte capaciteit. Tegelijk wordt er ook veel drinkwater gebruikt en biedt deze gebiedsontwikkeling een kans om al het hemelwater beter te benutten. DUURZAME CASE We zorgen dat zo min mogelijk regenwater direct het riool in stroomt. Hiervoor zetten we in op groene daken en wateropslag op daken, zodat de afvoer van regenwater naar het riool wordt vertraagd. Een voordeel van het opslaan van water, is dat het weer hergebruikt kan worden. Zo gebruiken we het regenwater als water voor de wc, de wasmachine en het onderhoud van groene ruimten en daktuinen. Ook in de openbare ruimte richten we waterdoorlatend groene gebieden en plekken in Als we de mogelijkheden voor bufferen, opslaan en hergebruiken van water samen slim inzetten, houden we allemaal droge voeten en maken we de regen van last tot lust.
RETENTIEDAK PLNT
ESCAPEROOM DAK PLNT
7 WAT:
DOEL:
Op PLNT komt een retentiedak voor bestaande bouw: een groen dak met onder de substraatlaag een extra laag om regenwater te bergen. Op het dak worden activiteiten georganiseerd. De daken verhogen de sponswerking van de stad door het water op te vangen en slim toe te passen of te laten afvloeien. Ook is het groen aantrekkelijk.
STATUS:
KLIMAATADAPTIEF PAVILJOEN THE FIELD 9
8 WAT:
DOEL:
In de Escaperoom op het dak van PLNT kruipen deelnemers in de huid van waterschapsmedewerkers in de controlekamer. Met de Escaperoom maken we studenten en andere bezoekers meer bewust van klimaatadaptatie en de rol van het Waterschap daarin.
STATUS:
Het retentiedak op het gebouw van PLNT is gerealiseerd. Er wordt uitgebreid getest, zodat het systeem optimaal ingezet kan worden en we leren van de resultaten.
De Escaperoom is op 6 maart 2019 in gebruik genomen. Jongeren worden hiermee bewust gemaakt van het belang van duurzaamheid en de gevolgen van klimaatverandering.
POLDERDAK LORENTZ 1
WAT:
Op The Field komt een circulair paviljoen (zie 23). Dit paviljoen maken we klimaatadaptief en laten we zien hoe burgers zelf kunnen bijdragen. In het paviljoen kan ook worden gewerkt en vergaderd door partners van de DKZMNL
DOEL: Via deze showcase kunnen mensen direct een groen waterdak kopen voor hun eigen woning. Daarnaast gebruiken we dit voor educatieve doeleinden.
11
Op het dak van Lorentz komt een retentiedak: een groen dak met onder de substraatlaag een extra laag om regenwater te bergen.
WAT:
Bij het circulaire paviljoen op The Field (zie nr. 23) gaan we experimenteren met waterdoorlatende bestrating.
DOEL:
De daken verhogen de sponswerking van de stad door het water op te vangen en slim toe te passen of te laten afvloeien. Ook is het groen aantrekkelijk.
DOEL:
Deze pilot geeft inzicht in de werking van dit type bestrating en dit nemen we mee in toekomstige projecten. Ook dient het als showcase.
Het waterbergingssysteem op de hoogste toren van Lorentz wordt na de zomer gebouwd en bij de opening, begin 2020, in gebruik genomen.
14
HERGEBRUIK VAN REGENWATER NS HERGEBRUIK VAN REGENWATER IN GEBOUWEN TOEPASSEN WATERDOORLATENDE BESTRATING ONDERZOEK POTENTIE RETENTIEDAK OP OCTAGON WATERBERGING DE GEUS
Het circulaire paviljoen (zie project 23) wordt zoveel mogelijk klimaatadaptief ontwikkeld. De bouw hiervan start na de zomer.
WAT:
STATUS:
10 11 12 13
STATUS:
PILOT WATERDOORLATENDE BESTRATING 10
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
STATUS: Deze pilot, in samenwerking met het Waterschap, gaat plaatsvinden als onderdeel van het terrein rond het circulaire paviljoen (zie project 23).
VERDUURSAMEN
EEN MILJOEN MILLIMETER DUURZAAMHEID duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN SLIMME WARMTE EN KOUDE VISIE
PROJECTEN KORTE TERMIJN
HOE KUNNEN WE MET SLIMME EN DUURZAME ALTERNATIEVEN, DE GEBOUWEN IN DE DUURZAAMSTE KILOMETER VOORZIEN VAN WARMTE EN KOUDE?
12
Woningen hebben vooral behoefte aan warmte voor verwarming en warm water. Kantoren, een bioscoop en een supermarkt vragen ook koude. We willen van het gas los. Stadsverwarming en bodembronnen zijn dan logische alternatieven. De ‘drukte’in de bodem daardoor, vraagt coördinatie en samenwerking. DUURZAME CASE In 2020 wordt het warmtenet van Leiden gekoppeld aan de zeer duurzame restwarmte van Rotterdam. Het warmtenet ligt al in de Duurzaamste Kilometer. We zorgen dat iedereen hierop aansluit of een nog duurzamere oplossing voor warmte kiest. Naast het warmtenet leggen we een lokaal koudenet, met collectieve koudebronnen in de bodem, die worden geregenereerd met koude uit de Leidse singel. Zo kunnen alle panden worden voorzien van ‘plug & play’warmte en koude met een minimaal ruimtebeslag in de panden. Het warmtenet biedt de mogelijkheid om op termijn op meer lokale of regionale duurzame bronnen aan te sluiten. Dit biedt bijvoorbeeld een kans om ook de warmte uit asfalt of rioolwater te benutten.
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
GEBIEDS WKO
WAT:
DOEL:
De gemeente is aan het onderzoeken op welke manier ze een warmte-koude bodembron kunnen ontwikkelen waar partijen in het gebied gebruik van kunnen maken Met deze bron kan het gehele gebied worden voorzien van de benodigde warmte en zijn individuele bronnen niet meer nodig.
15 16 17 18 19 20
STATUS: De gemeente Leiden is op dit moment bezig met het uitvoeren van een onderzoek. Op basis van de resultaten van dit onderzoek, eind 2019, worden er vervolgstappen gezet.
ONDERZOEK KOUDE VOOR HET STATION
BRONBAKEN
13 WAT:
Boven elke warmte- en koudebron in de openbare ruimte leggen we een tegel, die via Augmented Reality informatie geeft over bv. de hoeveelheid opgewekte energie.
DOEL:
Hiermee maken we voor een groot publiek en op een innovatieve manier zichtbaar wat er onder de grond gebeurt en wat dat oplevert.
STATUS: In de komende maanden zoekt de DZKMNL actief naar een afdeling van de Universiteit Leiden of Hogeschool Leiden om het project op te pakken.
14 WAT:
Ten behoeve van het NS-station slaan we een bron voor (warmte en) koude. Hiervoor voeren we eerst een haalbaarheidsonderzoek uit.
DOEL:
Door deze bron wordt het NS-station voorzien van duurzame (warmte en) koude. In het onderzoek nemen we ook de verbinding met andere bronnen mee.
STATUS: Dit haalbaarheidsonderzoek wordt op dit moment uitgevoerd.
DUURZAAM WARMTENET BENUTTEN RETOURWARMTE WARMTE-KOUDE UIT OPPERVLAKTEWATER WARMTE-KOUDE UIT ASFALT UITWISSELING GEBOUWDE OMGEVING DZKMNL AANSLUITING DE GEUS OP WKO
VERDUURSAMEN ALS IK JE MIJN WARMTE GEEF, MAG IK DAN JOUW KOU? duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN SCHONE MOBILITEIT DELEN VISIE
PROJECTEN KORTE TERMIJN
KUNNEN WE MOBILITEIT VERDUURZAMEN EN INVESTERINGEN BEPERKEN DOOR SLIM SCHONE MOBILITEIT TE DELEN? In het hart van de Duurzaamste Kilometer ligt de vervoersknoop van station Leiden Centraal Station. Daarnaast is het gebied direct aangesloten op de ringstructuur voor autoverkeer met snelle verbindingen naar twee autosnelwegen. De plek is daarmee zeer goed bereikbaar, een belangrijke poort naar de stad, maar ook een overstapmachine naar andere vervoersmiddelen. De verdere ontwikkeling tot duurzaam knooppunt biedt veel kansen. DUURZAME CASE Duurzame mobiliteit is elektrisch. Daar gaan we voor. We maken gebruik van de hub Leiden CS; hier pak je de elektrische bus of trein, een (elektrische) deelfiets of een elektrische taxi. Bij de gebouwen staan elektrische deelauto’s voor gebruikers en bewoners, waardoor de behoefte een auto te bezitten afneemt. Door slimme combinaties met omliggende wijken, kunnen ook bewoners in de ruimere omgeving profiteren van deze gedeelde mobiliteit. Zo wordt alle mobiliteit duurzamer en schoner. Door ook nog te delen, zijn investeringen voor aanschaf lager. Duurzame gedeelde mobiliteit vraagt minder parkeerplekken en geeft ruimtewinst voor andere functies of ruimte voor vergroening van het gebied.
PARKEERPLAATSEN RETENTIEDAK PLNT DELEN
PILOT AUTODELEN
16
15 WAT:
DOEL:
In deze pilot onderzoeken we hoe we het beste kunnen omgaan met het delen van (e-)auto's in relatie tot het beperken van het aantal parkeerplaatsen, bv. in parkeergarages. Met een beperkte pilot kunnen we snel starten, experimenteren, veel aandacht generen en zo een vliegwiel op gang kunnen brengen voor de rest van de DZKMNL.
STATUS: Op de Dag van de Duurzaamste Kilometer zijn twee elektrische deelauto’s voor medewerkers van de Rabobank en bewoners van de Maredijkbuurt onthuld.
WAT:
DOEL:
Op de Schipholweg doen we een proef met het delen van parkeerplaatsen: overdag gebruikt door werknemers, op andere momenten door bewoners of hotelgasten in het gebied. Door parkeerplaatsen te delen gaan we efficiënter om met de openbare ruimte en houden we meer ruimte over voor vergroening van het gebied.
21 22 23 24
UITBANNEN TWEETAKTBROMMERS SCHONERE TAXI'S SCHONERE BUSSEN KLEINERE BUSSEN
STATUS: Het eerste onderzoek is inmiddels uitgevoerd. In de komende zes maanden worden er samen met Rabobank en Golden Tulip Hotels concrete stappen genomen.
VERDUURSAMEN
RETENTIEDAK WERKNEMERS UITPLNT DE AUTO
17 WAT:
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
We stimuleren ondernemers in de DZKMNL om hun werknemers te verleiden tot het gebruik van het ov via ov-probeerpassen of het gebruiken van e-bikes.
DOEL: Door mensen te laten ervaren hoe
aantrekkelijk het ov of een e-bike is, hoe groter de kans dat ze de auto laten staan.
STATUS: Het eerste onderzoek is inmiddels uitgevoerd. In de komende zes maanden worden er samen met Rabobank en Golden Tulip Hotels concrete stappen genomen.
SAMEN INNOVEREN MAAKT METERS duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN CIRCULAIR - AFVAL BESTAAT NIET PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE WAT KUNNEN WE MET AL DAT SLOOPAFVAL DAT VRIJKOMT BIJ RENOVATIE EN SLOOP VAN PANDEN? EN KUNNEN WE VOOR DE NIEUWBOUW DIE BERG SLOOPAFVAL IN DE TOEKOMST VOORKOMEN? De hoeveelheid materiaal die als gevolg van deze gebiedsontwikkeling in de afvalstroom terecht komt, en de hoeveelheid bijbehorend transport, is enorm. Daarbij moeten we ook de bouwmaterialen meewegen die het gebied ingebracht gaan worden. Dit geldt voor de gebouwen, maar ook voor de openbare ruimte en infrastructuur die in het gebied zal worden aangepast of vernieuwd. Een integrale aanpak kan deze stromen slim aan elkaar knopen. DUURZAME CASE Als er gesloopt wordt doen we dat slim. We kijken met een circulaire blik naar het sloopproject; kan er nog iets hergebruikt worden in het project of gebied? Bij nieuwe panden nemen we in de kavelpaspoorten en aanbestedingen op dat ze rekening houden met toekomstig hergebruik. Dit kan door het inzetten van een materialenpaspoort waardoor er in een centrale database bekend is waar het desbetreffende gebouw uit bestaat. Hiermee kunnen elementen in de toekomst in het gebied of elders hergebruikt worden. Zo buigen we laagwaardige afvalstromen en onnodig transport om naar circulaire stromen met een aanzienlijke vermindering van CO2-uitstoot.
AFVAL IS GOUD WAARD
TAM TAM TRASH
19
18 WAT:
DOEL:
Het zwerfafval in de DZKMNL wordt opgevangen en in een net tentoongesteld. Bij dit net komen beelden met producten die je hiermee had kunnen maken.
WAT:
Met dit project creëren we bewustzijn van de hoeveelheid zwerfafval in het gebied en het belang van het correct scheiden van afval.
DOEL:
We plaatsen afvalbakken met gescheiden inname, we implementeren de juiste keuze architectuur (nudging) en we zorgen voor kennis bij de consument. Het doel van dit project is om mensen te verleiden om hun afval in de afvalbakken te gooien en dit op de juiste manier gescheiden te doen.
Tijdens de Dag van de Duurzaamste Kilometer hebben leerlingen van het Driestar College zwerfafval opgeruimd en in een “wereldbol” op The Field tentoongesteld.
Als aftrap van dit project hebben leerlingen van het Driestar College teksten ingesproken voor een pratende prullenbak. Deze bak staat voor station Leiden Centraal. - Achmea Facilitair Bedrijf
PILOT CIRCULAIR SLOPEN
PILOT CIRCULAIR RENOVEREN 21
DOEL:
We slopen het voormalige pand van ABN AMRO en de oude basisschool aan het Ballonpad op circulaire wijze. Met deze pilot leren we hoe circulair slopen in de praktijk gaat: welke materialen zijn voor wie, waar slaan we het op, waarvoor hergebruiken we het en wat zijn de kosten?
STATUS: Er wordt voor beide panden een “urban mining”-rapport opgesteld. Hierin staat welke waardevolle materialen er in het gebouw hergebruikt kunnen worden in andere projecten.
20 WAT:
DOEL:
Samen met andere ondernemers in de DZKMNL gaan we in gesprek over het verduurzamen van de bedrijfsvoering binnen bestaande bouw. Door met elkaar in gesprek te gaan en kennis te delen versnellen we de transitie naar een meer duurzame bedrijfsvoering.
STATUS:
STATUS:
STATUS:
WAT:
CE; WIE DOET ER MEE?
Begin juli worden er workshops georganiseerd voor ondernemers binnen de DZKMNL. Ook is er een aparte workshop voor de Green Deal-ondertekenaars.
23
WAT:
De DZKMNL kent veel verouderd vastgoed. Graag renoveren we een bestaand pand aan de Schipholweg op circulaire duurzame wijze als pilot.
WAT:
We bouwen een circulair paviljoen van restmaterialen uit de regio. In dit paviljoen werken studenten en partners van de DZKMNL samen aan de stad van de toekomst.
DOEL:
Deze pilot met een vooruitstrevende vastgoedeigenaar dient als onderzoek voor circulair renoveren in de rest van de DZKMNL.
DOEL:
We bouwen van restmaterialen een circulair paviljoen. In dit paviljoen werken ondernemers, beleidsmakers en studenten samen aan de stad van de toekomst.
STATUS: Op dit moment zoekt de DZKMNL naar een vastgoedeigenaar binnen de DZKMNL die bereid is om de pilot uit te voeren in een eigen gebouw.
STATUS: De materialen zijn uit het Gorlaeus-gebouw van de Universiteit Leiden gehaald. Na de zomer gaat Van Wijnen aan de slag met de bouw van het paviljoen.
25 26 27 28 29 30
UITBREIDING HOGESCHOOL CIRCULAIR TERREINBEHEER ISOLATIEMATERIAAL VAN KLEDING TWEEDEHANDS MEUBILAIR IS DE NORM WEGGOOIEN IS ZONDE ONDERZOEKEN I.R.T. WARMTE-KOUDE EN GRONDSTOFSTROMEN
VERDUURSAMEN
CIRCULAIR PAVILJOEN FIELD 22
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
2018 RECYCLING 2025 PRECYCLING duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN DIVERS GROEN PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE HOE KUNNEN WE HET DICHTBEBOUWDE STEDELIJKE GEBIED VAN DE DUURZAAMSTE KILOMETER, VEEL GROENER MAKEN EN DE BIODIVERSITEIT FLINK VERGROTEN? In de Duurzaamste Kilometer neemt de hoeveelheid onbebouwde ruimte af, en toch biedt de gebiedsontwikkeling een kans om verder te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten. Veel bouwprojecten vragen om compensatie-maatregelen tijdens de bouw, waardoor een goede leefomgeving voor flora en fauna des te belangrijker is. DUURZAME CASE We laten de gebouwen en de openbare ruimte samenwerken in één grote groene structuur. Groene daken, geveltuinen, bomen, plantvakken en parkstructuren worden in samenhang ontworpen. Slimme soortkeuzes en natuurinclusieve gebouwen met bijvoorbeeld nestvoorzieningen zorgen ervoor dat een brede groep aan diersoorten in de Duurzaamste Kilometer hun plek vinden. Deze groene ingrepen met een verhoogde biodiversiteit, maken het gebied natuurlijk extra aantrekkelijk voor mensen. Veel groen vermindert fijnstof problemen en hittestress en zorgt voor een prettige woon- en leefomgeving.
PILOT KLIMAATADAPTIEF BOUWEN WAT:
DOEL:
ACTIE STEENBREEK
24
ONTWIKKELING BALLONPARK 25
In het voorjaar van 2019 wordt een witboek vastgesteld met maatregelen om klimaatbestendig te worden. De DZKMNL wordt een pilotgebied van dit witboek.
WAT:
Doel is om te komen tot maatregelen voor meer biodiversiteit en minder wateroverlast, hittestress, langdurige droogte en bodemdaling.
DOEL:
We nodigen bedrijven in de DZKMNL uit om mee te doen aan de actie Steenbreek en daarmee hun nabije openbare ruimte te vergroenen.
WAT:
Hoe meer organisaties meedoen, hoe meer groen we ontwikkelen en zorgen voor een klimaatbestendig, gezond en groen gebied.
DOEL:
ELEKTRICITEIT UIT PLANTEN
GROEN OP THE FIELD 27
WAT:
We maken een testopstelling waarbij planten elektriciteit opwekken die vervolgens verschillende sensoren en lampen van stroom voorzien.
DOEL:
Studenten kunnen spelenderwijs toepassingen van deze technologie in de DZKMNL ontdekken. Ook dient het ter inspiratie voor de hele DZKMNL-community.
STATUS: De partners zijn nu druk bezig met de voorbereidingen voor het project. In juli willen de betrokken partijen het project gerealiseerd hebben op het dak van PLNT.
28 The Field komt op de locatie van de Kweektuin en wordt een oase van rust binnen het stationsgebied. In dit gebied ontwikkelen we aantrekkelijk en eetbaar groen.
DOEL:
Met de groenontwikkeling, in combinatie met o.a. een circulair paviljoen (zie nr. 23) en horeca, activeren we mensen om naar The Field te komen en duurzaamheid te beleven.
STATUS: De DZKMNL maakt gebruik van het groen dat door de vrijwilligers van de Kweektuin de afgelopen jaren is gerealiseerd, i.c.m. 3 bijenkasten.
NATUURINCLUSIEF BOUWEN IS DE NORM LEIDEN CENTRAAL PARK KOMT ERAAN! BOMEN TER VERKOELING EN ALS RUSTPUNT GROENE LOPER NAAR THE FIELD GROENE GEVEL DE GEUS SHOWCASE CNC WANDOPBOUW OP THE FIELD
VERDUURSAMEN
GROEN IN GEBOUWEN
WAT:
31 32 33 34 35 36
De stedenbouwers van de gemeente Leiden maken een zorgvuldig ontwerp voor het Ballonpark tijdens de gebiedsontwikkeling van de naastgelegen Octagon.
In de zomer wordt de eerste Steenbreekactie georganiseerd met bewoners van de Maredijkbuurt, gefinancierd door Fonds1818.
Het voornemen is om de komende zes maanden het witboek te toetsen aan de hand van nieuw te ontwikkelen vastgoed binnen de DZKMNL.
Het stuk groen aan het Ballonpad is deels particulier en deels gemeentelijk bezit. We ontwikkelen dit integraal tot een aantrekkelijk nieuw stuk openbare ruimte. Door samen te werken gaan we versnippering tegen, vergroten we het te ontwikkelen gebied en daarmee de kwaliteit van het groen.
STATUS:
STATUS:
STATUS:
26
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
29 WAT:
We vergroenen een aantal kantoorpanden in de DZKMNL (o.a. Level) en doen vervolgens onderzoek naar de invloed van dit groen op de werkbeleving van medewerkers.
DOEL:
Door dit onderzoek weten we wat de impact van een groene werkomgeving is op de werkomstandigheden voor de medewerkers.
STATUS: In het gebouw van Achmea is een pilot uitgevoerd met de invloed van groen op het welzijn van de medewerkers. Ook de Rabobank gaat hiermee aan de slag.
IN 2025 IS DIT DE GROENE POORT NAAR LEIDEN duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN GEZONDHEID & WELZIJN PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE DUURZAAMHEID IS NIET ENKEL “GOED VOOR HET MILIEU”. WE DENKEN BIJ DUURZAAMHEID OOK AAN HET LICHAMELIJK EN GEESTELIJKE WELZIJN VAN MENSEN DOOR SOCIALE SAMENHANG EN EEN GOEDE KWALITEIT VAN DE LEEFOMGEVING. DIT PRINCIPE NEMEN WE WAAR MOGELIJK MEE IN DE EERDERGENOEMDE ZES THEMA’S, MAAR WE ZIEN OOK DE WAARDE OM ER VOOR DIT MOMENT EEN ZEVENDE THEMA AAN TOE TE VOEGEN. DUURZAME CASE Een goede kwaliteit van de leefomgeving is essentieel voor het welzijn van mensen. In de Duurzaamste Kilometer kunnen we hier verschil maken door projecten te initiëren rond bv. beweeg-inclusief ontwerpen en zelf moestuinieren. Hiermee laten we mensen onbewust bewegen, en ontmoeten, en vergroten we de sociale cohesie. We zoeken aansluiting bij de initiatieven in de Nota Sport & Gezondheid van de gemeente Leiden. Ook spannen we ons in om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te betrekken.
GEZONDE LOPER STATIONS- TOT STEENSTRAAT WAT:
DOEL:
DE DZKMNL HUISKAMER
30
Horeca-ondernemers verleiden tot een gezond voedingsaanbod om bezoekers te bewegen gezonde voeding te gebruiken en verduurzaming van hun bedrijfsvoering op diverse fronten. Hiermee werken we aan de gezondste straat van Nederland. Op de langere termijn promoten we ook verkeersluwte, wandelen en maken we de straat groener.
STATUS:
A TASTE OF HEALTH 31
WAT:
DOEL:
We ontwikelen inspirerende ontmoetingsplaatsen in de DZKMNL, creëren een huiskamer in de stationshal en informeren over het project en nodigen uit tot actieve deelname. Met deze plekken en passende activiteiten bevorderen we sociale cohesie in onze samenleving en bestrijden we eenzaamheid.
STATUS:
De DZKMNL is op zoek naar studenten van Universiteit Leiden of Hogeschool Leiden die samen met de horecaondernemers onderzoek gaan doen naar gezonde voeding.
Boven de Starbucks op Leiden Centraal komt een ontmoetingsplek. Op deze plek wordt groen geplaatst in combinatie met materialen uit oude treinstellen.
VR-ERVARINGS CABINE
TREEWIFI OP THE FIELD 33
WAT:
Ervaar persoonlijk hoe Leiden van vervuilde, overstroomde en opgewarmde stad naar een schone, frisse stad kan worden getransformeerd.
DOEL:
Met de cabine kun je zelf het toekomstige Leiden met tegelijkertijd je ogen, oren, neus en tast ervaren. Deze ervaringscabine stimuleert alle zintuigen.
STATUS: PLNT, de Universiteit Leiden en Sensiks hebben de ambitie om de cabine binnen zes maanden op het dak van PLNT te realiseren.
32 WAT:
DOEL:
Op The Field wordt een mini-biologische kas opgezet, wellicht van plastic flessen, met zitplekken en informatie wat planten doen voor je welzijn en gezondheid. Door deze experiences neemt de kans op gedragsbeïnvloeding toe: duurzaam gedrag wordt namelijk niet aangepraat maar mensen ervaren het zelf.
DOEL:
Mensen worden bewust van het belang van goede luchtkwaliteit en daarnaast kunnen ze gratis gebruikmaken van WiFi en de vogelhuisjes worden druk bezocht.
STATUS: T-Mobile heeft een Wifi-router beschikbaar gesteld. Zodra er een stroomvoorziening is (zie project 2 en 4), kunnen bezoekers van The Field hier gebruik van maken.
FRISSE LUCHT HOOR JE NIET LEIDSE LEEFSTIJL INCLUSIEVE SAMENLEVING
Dit project is nog niet gestart. Mogelijk kunnen bewoners en het Rabo Wendsenfonds hierin gezamenlijk optrekken.
34 Via vogelhuisjes krijgen bezoekers van The Field gratis toegang tot WiFi. Maar: de WiFi doet het enkel wanneer de luchtkwaliteit voldoende is.
37 38 39
STATUS:
VERDUURSAMEN
GEZOND ONDERNEMEN
WAT:
MOGELIJKE PROJECTEN OP LANGERE TERMIJN
35 WAT:
We werken aan een inrichting van het circulaie paviljoen op The Field (zie nr. 23) waarin duurzame inzetbaarheid van werknemers centraal staat.
DOEL:
Het paviljoen fungeert als showcase en proeftuin. Het is een informatiepunt waar werkgevers informatie kunnen inwinnen over een gezonde en groene werkomgeving.
TIMMER MEE AAN DE WEG NAAR MORGEN!
STATUS: Op dit moment vinden gesprekken plaats om het paviljoen op een zo duurzaam mogelijk manier in te richten, zowel voor het milieu als voor de mens.
duurzaamstekilometer.nl
VOORTGANG PROJECTPLANNEN COMMUNICATIE EN ONDERZOEK PROJECTEN KORTE TERMIJN
VISIE VISIE OP COMMUNICATIE "Een sterke identiteit van de Duurzaamste Kilometer van Nederland speelt een belangrijke rol in de communicatie binnen en buiten de community; met alle doelgroepen en stakeholders. Het is aansprekend voor de doelgroep en helpt om het merk onderscheidend neer te zetten ten opzichte van andere initiatieven. Een sterk merk moet daarnaast voelbaar en tastbaar zijn in alles wat je levert, doet en zegt, en inspirerend zijn voor iedereen die eraan meewerkt. Daarom is het van belang dat we de Duurzaamste Kilometer van Nederland ook letterlijk zichtbaar maken op de locatie." VISIE OP ONDERZOEK Om de resultaten van alle inspanningen inzichtelijk te maken, organiseren we onderzoek rond technische aspecten van duurzamheid, zoals de luchtkwaliteit. Daarnaast houden we een “reisverslag” bij dat inzichtelijk maakt wat er qua proces gebeurt. We willen namelijke weten wat onze collectieve inspanningen opleveren. Tenslotte helpen onderzoeken van kennisinstellingen ons verder bij het ons scherp houden op innovaties en het meten van onze resultaten.
DAG VAN DE DUURZAAMSTE KILOMETER
MARKETING, COMMUNICATIE EN VISUALISATIE
36
WAT:
Het hele jaar door communiceren we over de DZKMNL: in het gebied zelf, online, via werkbezoeken, via congressen en vakbladen, via community meet-ups, etc.
WAT:
DOEL:
Met gerichte communicatie maken we duidelijk dat we met iets unieks bezig zijn, dit met trots uitdragen en een voorbeeld willen zijn voor de rest van Nederland.
STATUS:
VISIE OP DE DZKMNL 37
38 WAT:
We ontwikkelen een visie op de Duurzaamste Kilometer. Hierin nemen we input vanuit BREEAM-NL mee, en waar nodig andere relevante meetinstrumenten.
DOEL: Op deze dag vieren we de successen,
DOEL:
Deze visie is het overkoepelende document waaraan we onze activiteiten staven. Ook maakt dit inzichtelijk hoe de DZKMNL staat ten opzichte van de hele stationsontwikkeling.
STATUS:
STATUS:
Op 21 juni, de eerste dag van de zomer, organiseren we een grote bijeenkomst voor de hele community, de stad en het land en laten we zien wat we hebben bereikt. maken we inzichtelijk wat onze plannen zijn en voeren we campagne om iedereen mee te krijgen in de transitie naar duurzaamheid.
De ambitie is om hier het komende jaar extra effort in te steken, zodat de Duurzaamste Kilometer nog beter zichtbaar wordt, zowel in het gebied als daarbuiten.
Op 21 juni 2019 heeft de eerste Dag van de Duurzaamste Kilometer plaatsgevonden. Hier zijn de eerste resultaten gedeeld en successen gevierd.
PROCESONDERZOEK
ONDERZOEK KENNISINSTELLINGEN 39
Na de zomer wordt gestart met een integrale visie voor de DZKMNL, waarin alle stakeholders worden gehoord. Hierbij wordt o.a. gebruikgemaakt van de BREEAM-meetlat.
14
RETENTIEDAK 0-METING AUTODELEN LUCHTKWALITEIT PLNT SCHIPHOLWEG
41
40
WAT:
We houden bij welke stappen we gezamenlijk nemen vanaf de voorbereidingen op de eerste ondertekening en trekken lessen voor de aanpak in de toekomst.
WAT:
Studenten van de universiteiten van Leiden en Delft (via oa. The Green Village), de Hogeschool Leiden en leerlingen van basis- en middelbare scholen doen onderzoek.
WAT:
Wedeze voeren eenonderzoeken nulmeting luchtkwaliteit In proef we of er uit waarmeedeelauto's we een vrij elektrische dienauwkeurig overdag beeld krijgen van ook het 's gehalte gebruikt worden, avondsNOx en en in CO2weekend in de lucht, en liefst ook PM2,5 en het kunnen rijden. PM10, en roet en ultrafijnstof.
DOEL:
Dit "reisverslag" maakt inzichtelijk wat de waarde is van samenwerken en vormt de basis voor kennisuitwisseling met andere steden en relevante stakeholders.
DOEL:
De studenten en leerlingen brengen up-to-date kennis in, meten de resultate en houden de community scherp op de nut en noodzaak van duurzame ontwikkelingen.
DOEL:
Met elektrische deelauto's hebben we Hiermee weten we de uitgangssituatie minder parkeeroppervlak nodig en kunnen we later nagaan of deen bovendien krijgen wede hiermee maatregelen binnen DZKMNL hebben minder vervuilende auto’s in dit gebied. gewerkt.
STATUS: De DZKMNL voert gesprekken met Hogeschool Inholland om de komende jaren onderzoek te doen naar zowel de inhoud van ons werk als het proces.
STATUS: Op incidentele basis hebben studenten het afgelopen jaar onderzoek gedaan. De wens is dat de Green Village aanhaakt voor up-to-date duurzaamheidskennis.
STATUS: BUDGET:Er gaan drie€luchtmetingen 50.000 van start: een ‘RIVM-proof’-expertmeting, een - Bedrijven Schipholweg WAARMAKERS: basismeting met palmesbuisjes ter
- Rabobank / Synchroon
controle, en een iot-meting via een Achmea facilitair bedrijf device van T-Mobile.
- Gemeente Leiden
VERDUURSAMEN
ALS HET HIER LUKT, LUKT HET OVERAL duurzaamstekilometer.nl
BIJLAGE A: MODEL VAN TUCKMAN VAN FORMING…
… VIA HD2+TR2 STORMING…
Groups initially concern themselves with orientation accomplished
The-second point inNiemand the sequence spreekt is elkaar characterized aan by conflict and
primarily through testing. Such testing serves to identify the boundaries
polarization aroundWeinterpersonal weten nog niet issues, wat with we precies concomitant doen emotional
of both interpersonal and task behaviors. Coincident with testing in the
responding in the task Dus “vage” sphere.afspraken These behaviors serve as resistance to
interpersonal realm is the establishment of dependency relationships
group Geen influence visie! and task requirements and may be labeled as
with leaders, other group members, or preexisting standards. It may be
storming Ambities . vaag
said that orientation, testing, and dependence constitute the group
De Green Deal heeft de vorm van een manifest met algemene
process of forming.
afspraken. DE expliciete keuze om
… EN PERFORMING…
… NAAR NORMING…
Finally, the group attains the fourth and final stage in which
Resistance is overcome in the third stage in which ingroup feeling and
interpersonal structure becomes the tool of task activities. Roles
cohesiveness develop, new standards evolve, and new roles are adopted.
become flexible and functional, and group energy is channeled into the
In the task realm, intimate, personal opinions are expressed. Thus, we
task. Structural issues have been resolved, and structure can now
have the stage of norming.
become supportive of task performance. This stage can be labeled as
performing.
BIJLAGE B: AANBEVELINGEN VOOR VERVOLG 1#2 1: VERREGAANDE SAMENWERKING MET STEO De gemeente Leiden is binnen “STEO” leidend en daarnaast één van de leadpartners binnen de DZKMNL. Een groot aantal Green Deal-partners is ook partner binnen STEO en kunnen zij in dit verband een mooie bijdrage leveren aan de duurzaamheidsagenda van STEO. STEO heeft een heldere projectstructuur die nog ontbreekt binnen de DZKMNL en heeft ambities om het huidige stedenbouwkundig plan uit 2012 te verrijken met o.a. duurzaamheid. Een verregaande samenwerking van beide programma’s ligt voor de hand om meer uitvoeringskracht binnen de DZKMNL te krijgen.
2: BESTUURLIJKE AFSPRAKEN MET PARTIJEN
3: OPZETTEN RAAD VAN INSPIRATIE
De DZKMNL is een publiek-private samenwerking. In de praktijk zijn partners
Op dit moment is er geen druk van buitenaf en op basis van de afspraken in
eerder klant of leverancier dan partners die mede aan het roer zitten. Zij
de Green Deal ook onvoldoende grond om elkaar binnen de coalitie aan te
willen wel iets betekenen voor de DZKMNL, maar laten de keuze van
spreken. Ambassadeurs die hun sporen hebben verdiend in het veld, zowel
projecten aan anderen en benutten nog niet de vrijheid om nieuwe projecten
binnen de publieke als in de private sector, kunnen dit doorbreken. Vanuit
in een open proces te ontwikkelen. Om de faire–use-policy te concretiseren
hun ervaring en netwerk kunnen zij de community aanspreken en eventueel
moeten we daarom op bestuurlijk niveau afspraken maken wat elke
nieuwe partners aandragen. Ook kunnen zij de resultaten communiceren
organisatie precies bijdraagt, en gaan we deze afspraken monitoren.
buiten de huidige community.
BIJLAGE B: AANBEVELINGEN VOOR VERVOLG 2#2 4: VAN PROCES- NAAR PROJECTGERICHT
5: EEN VISIE ALS BASIS
Gebleken is dat bijeenkomsten die een meer algemeen karakter hadden, en
We willen in 2025 kunnen aantonen dat we de duurzaamste zijn. Om dat te
bijeenkomsten die meer thematisch gericht waren, belangrijk waren voor
kunnen, hebben we een visie nodig die dient als afwegingskader waarmee we
de cohesie. Ze hebben echter geen concrete plannen voor, of resultaten in
gaan bepalen welke projecten we voor de langere termijn moeten realiseren.
het gebied opgeleverd, Een optie is dus om ons volledig op het realiseren
Deze visie op het gebied, die dus de basis vormt van onze activiteiten, willen
van projecten te richten, waarbij we specifieke bijeenkomsten rond een
we ontwikkelen met de Green Deal-partners, met inhoudelijk deskundigen op de
bepaald thema pas organiseren als daar aanleiding toe is. Nieuwe
verschillende thema’s, met onderzoeksinstellingen en in goede afstemming
projecten bepalen we bottom-up als het kan, en top-down als het moet.
met de ontwikkelingen die al gaande zijn in het gebied.
6: INVESTEREN IN ZICHTBAARHEID
7: NAAST PROJECTEN OOK NIEUWE CONCEPTEN VOOR RO
Zichtbaarheid is essentieel voor het enthousiasme over het programma.
Het is naast projecten ook tijd om nieuwe ruimtelijkeordeningsconcepten te
Daarvoor is een PR- en marketingplan nodig om de DZKMNL zowel in het
onderzoeken. Een voorbeeld hiervan zijn de air rights. Bij dit concept kun je met
gebied als online onder de aandacht te brengen. De ontwikkeling van The
slimme interventies, zoals het aanpassen van parkeernormen en bouwhoogtes,
Field zou daarom één van dé speerpunten voor het nieuwe jaar moeten zijn.
een gunstiger grondexploitatie realiseren, waarna de revenuen terugvloeien in
Daarnaast moeten we oog houden voor de rest van het gebied: de
het gebied en extra duurzaamheidsmaatregelen kunnen worden gefinancierd.
Schipholweg en rond het stationsplein waar veel reizigers komen.
Dit zorgt direct ook voor verduurzaming van de werkwijze als community!
Daarnaast kunnen we via onze website en via de kanalen van de partners nog meer resultaten boeken.