DE ILLEGALE TABAKSHANDEL COMPLEET IN KAART Stand van zaken medio 2026
Hoe de Staat € 3 miljard
misloopt Illegale handel groeit
sneller
dan aantal rokers daalt
Productie illegale namaak in 3 jaar tijd vertienvoudigd
Frankrijk en Australië:
strengste beleid, grootste illegale markt
Nationale Smokkel Monitor
de illegale tabakshandel compleet in kaart
1
Dit is een uitgave van de Nationale Smokkel Monitor in opdracht van de Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK). Eerste druk, augustus 2026. Aan deze uitgave is de grootst mogelijke zorg besteed. Mocht u van mening zijn dat bepaalde cijfers of andere data onjuist zijn, horen we dat graag via: redactie@smokkelmonitor.nl. Bronnen: Kantar, WSPM Group, S&P Global, KPMG, Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Centraal Planbureau (CPB), Eurostat, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Office Européen de la Lutte Antifraude (OLAF), Nederlandse Douane (Ministerie van Financiën), FIOD (Belastingdienst), Europol, European Union Intellectual Property Office (EUIPO), European Commission Directorate-General for Taxation and Customs Union (TAXUD), Australian Bureau of Statistics (ABS), World Bank Group, ANP, NOS, Algemeen Dagblad, Hart van Nederland, Tubantia, The Guardian, Daily Mail Australia, ABC Hobart, Sky News Australia, Le Figaro, Boursorama, Ouest-France, Journal Officiel de la République Française, Douane France, NLTO France, JT International.
Bekijk hier de vorige edities van deze uitgave.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Toen de Nederlandse tabaksproducenten enkele jaren geleden waarschuwden voor de gevolgen van steeds grotere prijsverschillen met onze buurlanden, ging het debat vooral over grenseffecten. We zagen Nederlandse rokers steeds vaker de grens oversteken om daar goedkoper sigaretten of shag te kopen. Vooral tabaksspeciaalzaken in de grensregio zagen hun omzet teruglopen. Dat was zorgelijk, maar het leek destijds nog een regionaal probleem. Inmiddels weten we dat dit pas het begin was. Wat begon met een slof sigaretten voor eigen gebruik tijdens een bezoek aan Duitsland, België of Luxemburg, groeide uit tot georganiseerde tabaksreizen en vervolgens tot een
professionele illegale markt. Via sociale media worden buitenlandse en namaaksigaretten tegenwoordig eenvoudig online verkocht en thuisbezorgd, zonder enige leeftijdscontrole of toezicht. Tegelijkertijd worden in Nederland steeds vaker illegale sigarettenfabrieken
ontdekt. Ons land is niet langer alleen een afzetmarkt voor illegale tabak, maar heeft zich ontwikkeld tot productieland.
De cijfers in deze uitgave laten zien hoe snel die ontwikkeling is gegaan. In slechts twee
jaar tijd verdubbelde het aandeel sigaretten waarover geen Nederlandse accijns is betaald
van 22% naar bijna 45%. Bij shag groeide dat aandeel van 31% naar 61%1. Daarmee is een
ondergrondse markt ontstaan die inmiddels miljarden euro’s vertegenwoordigt.
Die ontwikkeling vraagt om een eerlijke evaluatie van het gevoerde beleid. De opeenvol-
gende accijnsverhogingen en de afbouw van legale verkooppunten hadden als doel roken
terug te dringen. De praktijk laat echter zien dat een steeds groter deel van de consumptie verschuift naar buitenlandse en illegale verkoopkanalen. Daarmee verliest de prijsprikkel aan effect en wordt tabak juist makkelijker verkrijgbaar buiten het legale circuit.
Met deze derde editie willen wij bijdragen aan een open en feitelijke discussie over de
effectiviteit van het huidige beleid. Op basis van onafhankelijk onderzoek, cijfers van de douane en internationale praktijkvoorbeelden brengen wij recente ontwikkelingen in
kaart, met als doel een bijdrage te leveren aan de discussie over illegale tabakshandel. Arnoud Ongerboer de Visser
Voorzitter Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK)
1
Marktonderzoeken WSPM en Kantar (2023 - 2025)
3
Maatregelen die roken moesten ontmoedigen, maken sigaretten en shag via het illegale circuit juist goedkoper en makkelijker verkrijgbaar.
De De illegale illegale tabakshandel tabakshandel compleet compleet in in kaart kaart •• Stand Stand van van zaken zaken medio medio 2026 2026
INHOUD Over de illegale tabaksindustrie
6
Kerncijfers 2025-2026
10
Australië: gidsland of dwaalspoor?
16
Frankrijk: hoe prijsbeleid een zwarte markt creëerde
21
De praktijk achter de cijfers: in gesprek met Jan Hein Sträter (VSK)
26
Steeds meer inbeslagnames in Nederland
32
Tabaksbeleid over de grens: lessen voor Nederland
34
Tien jaar onderzoek: één duidelijke trend
36
Over het tabaksbeleid in Nederland
42
Hoe VSK de illegale handel helpt bestrijden
46
5
OVER DE ILLEGALE TABAKSINDUSTRIE
De De illegale illegale tabakshandel tabakshandel compleet compleet in in kaart kaart •• Stand Stand van van zaken zaken medio medio 2026 2026
De handel in illegale sigaretten en shag is in tien jaar tijd onherkenbaar veranderd. Wat begon als kleinschalige smokkel is uitgegroeid tot een professionele industrie, met eigen productielijnen, distributienetwerken en verkoopkanalen. Niet langer het werk van gelegenheidshandelaren, maar van de georganiseerde misdaad met internationaal opererende netwerken. Nederland is daarin een steeds grotere speler aan het worden. Internationaal: van amateurisme naar professionalisering
De ontwikkeling verliep wereldwijd in grote lijnen langs dezelfde weg. Eerst was er de
smokkel van legale, in het buitenland belaste sigaretten naar landen waar tabak duurder
is. Daarna kwam de grootschalige namaak van bekende merken. En inmiddels draait een
belangrijk deel van de markt op illegaal geproduceerde tabak uit clandestiene fabrieken, vaak geproduceerd binnen de Europese Unie zelf.
Voor de georganiseerde misdaad is tabak aantrekkelijk: hoge marges, een grote en stabiele afzetmarkt en, in vergelijking met de drugshandel, relatief lage risico’s en lichte straffen.
Europol2 en het Europese anti-fraude agentschap OLAF3 constateren dat het aantal ontmantelde sigarettenfabrieken in de EU de afgelopen jaren is gestegen. De banden met andere
zware criminaliteit, zoals wapenhandel en mensenhandel, worden sterker. Naarmate de winst groeit, professionaliseert de keten: van inkoop en productie tot transport en verkoop.
Ook de verkoop verschoof. Waar de illegale handel zich vroeger op straat en onder de
toonbank afspeelde, vindt een groeiend deel nu online plaats, vooral via sociale media.
Bestellen kan met een druk op de knop, de rookwaren worden gewoon thuisbezorgd en, anders dan in de legale tabakszaak, is er geen enkele controle op leeftijd of identiteit.
Nederland: van afzetmarkt naar productieland
Lange tijd was Nederland vooral een afzetmarkt: steeds meer rokers haalden hun tabak over de grens of kochten gesmokkelde tabak. Dat beeld is inmiddels achterhaald. Nederland is in toenemende mate ook een productieland geworden.
De douane en de FIOD ontmantelen steeds vaker volwaardige illegale fabrieken op
Nederlandse bodem: complete productielijnen, opslag van grondstoffen en met een capaciteit van vele miljoenen kant-en-klare sigaretten. Er worden volledig ingerichte
fabrieken aangetroffen, met impregnatie-, snij- en verpakkingsmachines en containers vol sigaretten, klaar voor levering aan distributeurs in Nederland, België en Duitsland. Geen amateuristisch atelier in een schuur, maar een volwaardige industriële faciliteit.
Sinds 2019 namen de douane en de FIOD in Nederland al meer dan een miljard illegale sigaretten in beslag. 2 3
Europol: EU Serious and Organised Crime Threat Assessment 2025 (EU-SOCTA) OLAF: Report 2025
7
Geen kwestie van vraag, maar van beleid
Deze illegale industrie is niet ontstaan omdat Nederlanders plotseling meer zijn gaan roken: het aantal rokers daalt al jaren geleidelijk. Deze markt is ontstaan omdat het beleid de ruimte heeft gecreëerd.
Twee beleidskeuzes vormen samen de motor. Ten eerste de opeenstapeling van forse
accijnsverhogingen, waardoor het prijsverschil met de buurlanden enorm is toegenomen. Nederland was qua prijsstijging in april 2025 zelfs koploper in Europa4: tabak was 35%
duurder dan een jaar eerder, tegenover een Europees gemiddelde van 7%.
€ 1219
€ 159
€ 1128
€ 768
€ 647 € 680 € 584 € 359 € 554
Gemiddelde prijs per pakje van 20 sigaretten
Een andere oorzaak is de sluiting van het overgrote deel van de legale verkooppunten.
In vijf jaar daalde het aantal verkooppunten van 21.600 naar 3.600. Supermarkten stopten
met de verkoop in 2024; sigarettenautomaten werden al in 2022 verboden. En de overheid heeft het voornemen om het aantal verkooppunten nog verder terug te dringen, totdat er maar een paar honderd tabaksspeciaalzaken in heel Nederland over zijn. Maar we
weten inmiddels: hoe groter het prijsverschil en hoe schaarser het legale aanbod, hoe aantrekkelijker en lucratiever het illegale alternatief wordt.
Deze illegale markt is niet ontstaan door stijgende vraag, maar door beleid dat de ruimte heeft gecreëerd: het prijsverschil en de schaarste aan legale verkooppunten vormen de motor. 4
Eurostat data (2026) De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
De vraag naar tabak verdween door al die verboden niet: deze verplaatste zich zicht-
baar naar het buitenland en naar het illegale circuit. Precies de twee kanalen waar de Nederlandse overheid geen grip op heeft.
Over hoeveel procent van alle sigaretten en shag werd in Nederland geen accijns betaald?5
Sigaretten
2024
2021 2022 29,9%
15,35%
2025
2023
21,70%
39,10%
44,70% 2025
2024
Shag
2021 17,7%
2022
23%
2023
31%
49%
60,5%
De gevolgen: goedkoper, makkelijker, ook voor jongeren
Hier wreekt zich de paradox van het Nederlandse overheidsbeleid. Maatregelen die
roken duurder en moeilijker moesten maken, maken tabak via het illegale circuit juist verhoudingsgewijs goedkoper en makkelijker verkrijgbaar. In dat circuit geldt geen leeftijdsgrens, geen identiteitscontrole en geen toezicht, drempels die in de legale
handel vanzelfsprekend zijn. Daardoor komt tabak ook makkelijker binnen bereik van minderjarigen, juist de groep die het beleid moest beschermen.
Naarmate een groter deel van de tabak goedkoper en illegaal wordt gekocht, daalt de prijs
die rokers gemiddeld feitelijk betalen. De prijsprikkel waarop het hele beleid steunt, verliest
daarmee zijn werking. Het risico dat daarvan uitgaat, een stagnerende of zelfs kerende daling van het aantal rokers, laat zich in Nederland nog niet hard aantonen: het aandeel rokers
daalde slechts licht, van 20% naar 18,2% tussen 2020 en 2025. Dat is in lijn met eerdere
jaren. Maar de ervaringen in het buitenland leren dat accijnsverhoging en minder aanbod een beperkt en soms zelfs averechts effect hebben. 5
Kantar en WSPM onderzoeken (2021 - 2025)
9
KERNCIJFERS 2025-2026 Misgelopen staatsinkomsten per jaar
Het bedrag dat de Nederlandse schatkist misloopt aan accijns en btw is in de afgelopen jaren opgelopen van 1,4 miljard naar 3 miljard euro per jaar.
Misgelopen staatsinkomsten in miljarden
1,4 0,8
2021
2022
2,6
3,0
1,2
2023
2024
2025
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Prijsverschillen met buurlanden
€ 27,20
Prijs pakje shag (50 gram)
De prijsverschillen met
€ 17,60
onze buurlanden blijven
stijgen. In Duitsland is een pakje shag ruim 14 euro
2023
goedkoper. In Luxemburg
2026
betaal je op dit moment bijna
6 euro minder voor een pakje € 13,00
2023
2026
€ 9,00
€ 12,00
2023
2026
€ 8,50 2023
sigaretten.
€ 13,50 2026
€ 13,00
€ 8,20
€ 9,00
2023
2026
2026
€ 8,00 2023
€ 10,00
2026
2023
€ 15,00
€ 21,00
Prijs pakje sigaretten (20 stuks) € 6,00
€ 7,70
2023
2026
11
Prijsstijging sigaretten en shag
Prijs sigaretten
Prijs shag
Miljoenen in beslag genomen sigaretten
De Douane en FIOD namen sinds 2019 meer dan 1 miljard illegale sigaretten in beslag.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
21.637
21.400
8.294
8.171
7.241
3.620
Aantal verkooppunten in Nederland
?
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2030
? 2032
Als het aan het kabinet ligt, geldt er per 2030 een verkoopverbod voor
tankstations en per 2032 voor gemakswinkels. Na 2032 zouden er nog maar enkele honderden tabaksspeciaalzaken overblijven.
SIGARETTEN
45%
SHAG
61%
Hoeveel % van alle tabak is niet in Nederland gekocht? In 2025 werd over 45% van alle sigaretten en 61% van alle shag geen
Nederlandse accijns betaald. Een jaar eerder ging het nog om 39% van de sigaretten en 49% van de shag. In 2023 was dat nog 22% en 49%. In slechts twee jaar tijd steeg het aandeel sigaretten zonder
Nederlandse accijns daarmee van één op de vier naar bijna één op
de twee (+80%). Bij shag nam het aandeel in dezelfde periode toe van bijna de helft naar ruim drie op de vijf.
13
Australië was volgens sommigen jarenlang een gidsland als het ging om antirookbeleid. Desondanks is het nicotinegebruik in de laatste acht jaar met 40% toegenomen en is inmiddels 80% van de handel in sigaretten illegaal.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
15
AUSTRALIË: GIDSLAND OF DWAALSPOOR?
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Australië wordt in het internationale tabaksdebat vaak aangehaald als voorbeeld van streng ontmoedigingsbeleid. Het land voerde in 2012 als eerste ter wereld neutrale verpakkingen in. Daarna volgde een reeks forse accijnsverhogingen, waardoor een pakje sigaretten inmiddels omgerekend ruim €30 kost. Het doel was helder: roken minder aantrekkelijk maken. Dat lukte deels. Het aantal rokers daalde in ruim twintig jaar tijd fors. Maar tegelijk
gebeurde iets anders: naarmate de legale markt kromp, groeide de illegale markt.
Hoe de ondergrondse markt de legale handel inhaalde
Wat begon als een relatief beperkt fenomeen, groeide in enkele jaren uit tot een situatie
waarbij de ondergrondse markt de legale handel inhaalde. In 2020 werd naar schatting al 15% van alle in Australië gerookte sigaretten illegaal verkregen. In 2024 was dat 40%.
In 2025 rapporteerde het Australian Bureau of Statistics dat dit percentage was opgelopen tot 80%.
In 2025 was 80%7 van alle geconsumeerde tabak in Australië illegaal van herkomst. De ondergrondse markt had de legale handel links en rechts ingehaald. Met andere woorden: het strengste tabaksbeleid ooit leidde niet alleen tot minder legale
verkoop, maar ook tot een explosieve groei van illegale consumptie en een toename van maar liefst 40% in het gebruik van nicotine.
7
Australian Bureau of Statistics 2026, Illegale vs. legale tabaksconsumptie in Australië, dec 2022 - dec 2025
17
8.000
Aantal kilo’s nicotine per maand
6.000
4.000
2.000
Bron:
Australian Bureau of
Statistics 2026, Illegale vs. legale tabaksconsumptie in Australië, dec 2022 -
Dec 22
Dec 23
Legale tabak e-sigaretten
Dec 24
Dec 25
dec 2025
Illegale sigaretten overige nicotine
“ Nicotine use soars by 40% in eight years as Australian black market explodes” Health | The Guardian
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Criminelen zien een verdienmodel
De Australische autoriteiten zaten intussen niet stil. Douane en opsporingsdiensten
realiseerden recordniveaus aan inbeslagnames. In 2023 en 2024 bereikte de hoeveelheid onderschepte illegale tabak een historisch hoogtepunt. Toch bleef de markt groeien.
De Australische minister van volksgezondheid Mark Butler moest openlijk erkennen dat de illegale handel was overgenomen door georganiseerde misdaad.
“Illicit trade has become the biggest threat to our most important public
health program.” - Mark Butler, Australische minister van volksgezondheid, 2025
Zelfs een eiland krijgt het niet onder controle
Australië is juist interessant omdat het een eiland is. Smokkel via de weg is onmogelijk. Illegale tabak moet per schip of vliegtuig binnenkomen, via relatief beperkte en controleerbare invoerpunten.
Toch lukt het smokkelaars steeds beter om die barrière te omzeilen. Illegale sigaretten
worden onder meer vanuit China en Vietnam ingevoerd, vaak verborgen tussen andere
goederen. Australische opsporingsinstanties spreken inmiddels van een crisis die wordt aangejaagd door de torenhoge prijs van legale tabak.
De overheid reageerde met extra maatregelen. In 2023 werd de Illicit Tobacco Taskforce
versterkt en in 2024 volgden nieuwe wetten om de invoer van tabak strenger te reguleren. Maar ook hier geldt: meer handhaving bleek noodzakelijk, juist omdat het prijsverschil het illegale verdienmodel steeds aantrekkelijker maakte.
Wat Nederland hiervan kan leren
Australië laat zien dat streng beleid in eerste instantie effect kan hebben op het aantal rokers, maar ook een illegale markt kan creëren die daarna moeilijk te beheersen is. En dat in een land zonder open landsgrenzen.
Voor Nederland is die les ongemakkelijk. Wij delen open grenzen met landen waar tabak
veel goedkoper is. Als zelfs Australië, met zijn geografische voordelen, de illegale handel
niet onder controle krijgt, dan is het risico voor Nederland nog veel groter. Hier is de stap naar goedkope tabak letterlijk een autoritje over de vrijwel onbewaakte grens.
De les uit Australië is daarom niet dat ontmoedigingsbeleid onmogelijk is. Maar dat beleid dat de legale markt steeds duurder en kleiner maakt (zonder voldoende rekening te houden met alternatieven en handhaving) ruimte schept voor georganiseerde criminaliteit.
Australië laat zien dat een dalende legale markt niet automatisch betekent dat er minder wordt geconsumeerd: de consumptie verschuift voor een groot deel naar de ondergrondse markt.
19
Daily Mail Australia, 7 november 2025
The Guardian, 3 juni 2026
Daily Mail Australia, 8 mei 2026
Daily Mail Australia, 5 juni 2026
ABC Hobart, 6 juli 2026
Sky News Australia, 5 juni 2026 De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
FRANKRIJK: HOE PRIJSBELEID EEN ZWARTE MARKT CREËERDE
21
Frankrijk geldt inmiddels als het duidelijkste Europese voorbeeld van wat er kan gebeuren wanneer prijsverschillen elk jaar groter worden. Sinds 2018 voerde het land een reeks forse accijnsverhogingen door. Inmiddels kost een pakje sigaretten er gemiddeld rond de €13. Het doel was helder: roken ontmoedigen en de volksgezondheid verbeteren. Maar terwijl de legale markt onder druk kwam te staan, groeide daarbuiten een nieuwe markt. Eerst via grensaankopen, daarna via professionele smokkel, namaak en uiteindelijk illegale productie binnen Frankrijk zelf. Meer dan de helft draagt geen Franse accijns af
Frankrijk is inmiddels de grootste illegale tabaksmarkt van Europa. Volgens de meest recente onderzoeken wordt over 55,7%8 van alle in Frankrijk gerookte sigaretten
geen Franse accijns betaald. Het gaat om een combinatie van grensoverschrijdende
aankopen, smokkel en illegale handel. Frankrijk is bovendien de belangrijkste afzetmarkt voor namaaksigaretten binnen Europa.
De financiële schade is groot. Een Frans overheidsrapport9 begroot het verlies aan
nationale inkomsten door de ontstane parallelle tabaksmarkt op €2,46 tot €3,04 miljard. Over 55,7% van alle gerookte sigaretten is in Frankrijk geen accijns of btw
betaald. Frankrijk is daarmee de grootste illegale tabaksmarkt van Europa.
55,7% 8 9
Empty Pack Survey France (Q4, 2025) Rapport over tabaksgebruik van de Franse Commissie financiën, algemene economie en begrotingscontrole (2021) De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
De illegale markt professionaliseerde
De ontwikkeling in Frankrijk laat zien hoe snel een illegale markt zich kan ontwikkelen.
Waar het aanvankelijk vooral ging om sigaretten die in andere landen goedkoper waren ingekocht, speelt illegale productie inmiddels ook in Frankrijk een steeds grotere rol.
Europol signaleerde al eerder dat illegale productie van namaaksigaretten in Europa groeit. Criminele netwerken profiteren van hoge accijnzen, open grenzen, een lage pakkans en aantrekkelijke winstmarges. Illegale fabrieken worden steeds professioneler en richten zich vooral op West-Europese landen met hoge tabaksprijzen.
Frankrijk zelf is inmiddels een belangrijk onderdeel van die productieketen. Sinds eind 2021 zijn in Frankrijk acht grote illegale tabaksfabrieken ontmanteld. Daarmee is er niet alleen sprake van een smokkelprobleem, maar ook van een binnenlands productieprobleem.
Handhaving loopt achter de markt aan
Frankrijk investeert fors in handhaving. De douane onderschept jaarlijks grote hoeveelheden illegale tabak. Tussen 2018 en 2025 verdubbelde de hoeveelheid in beslag genomen illegale tabaksproducten:
2018
241 ton
2025
Franse handhaving
241 ton onderschept (2018) 547 ton onderschept (2025)
547 ton
Ondanks recordvangsten groeit illegale markt verder
23
Ook online verkoop wint steeds meer terrein in Frankrijk. Via sociale media, webshops en
pakketpost worden illegale tabaksproducten makkelijk aangeboden en verspreid. Het land richtte hiervoor speciale cyberteams op binnen de douane.
Maar de cijfers laten vooral zien dat de markt harder groeit dan de handhaving kan bij
benen. Meer inbeslagnames betekenen niet automatisch dat het probleem kleiner wordt.
Ze laten óók zien dat de illegale markt groter, professioneler en zichtbaarder is geworden.
Wat Nederland hiervan kan leren
Frankrijk laat zien hoe een tabaksmarkt stap voor stap kan kantelen. Eerst nemen consumenten hun tabak mee uit goedkopere buurlanden. Daarna ontstaat ruimte voor professionele smokkel. Vervolgens groeit de handel in namaaksigaretten. Uiteindelijk verschijnen ook illegale fabrieken binnen de landsgrenzen. Nederland laat inmiddels een vergelijkbare ontwikkeling zien. De les uit Frankrijk is daarom helder: als prijsverschillen structureel te groot worden,
ontstaat een markt die niet vanzelf weer verdwijnt. Zolang het verdienmodel blijft bestaan, blijven consumenten, smokkelaars en georganiseerde criminele producenten daar alert op reageren.
Le Figaro, 11 juni 2025
Ouest-France, 29 november 2025
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Boursorama, 12 juni 2025
NLTO FR, 9 maart 2026
Question écrite n° 829, Publication de la question au Journal Officiel du 15 octobre 2024, page 5383
25
DE PRAKTIJK ACHTER DE CIJFERS:
IN GESPREK MET JAN HEIN STRÄTER (VSK)
”De zwarte markt is verankerd in de samenleving”
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
De illegale tabakshandel is in korte tijd veranderd in een professionele industrie, zegt Jan Hein Sträter, voorzitter van VSK. Niet alleen de productie, maar vooral ook de distributie is volgens hem sterk veranderd. Illegale tabak wordt openlijk aangeboden en aan huis bezorgd. “Dit is allang geen kwestie meer van een paar sloffen in een bestelbusje.” Vanuit zijn kantoor in de Haagse Malietoren kijkt Jan Hein Sträter uit over de stad waarin
beleid, toezicht en het zakenleven dicht bij elkaar komen. Toch lijkt de illegale tabaksmarkt zich steeds verder aan het zicht te onttrekken. De voorzitter van VSK haalt koffie, schuift een stapel papieren opzij en neemt plaats aan de vergadertafel.
Als u de illegale tabaksmarkt van nu vergelijkt met die van tien jaar geleden, wat is dan het grootste verschil?
“De omvang, zonder twijfel. Maar minstens zo belangrijk is de normalisering. Steeds meer consumenten vinden het kennelijk vanzelfsprekend om tabak buiten het legale circuit te
kopen. Ze zien buren, vrienden of familie hetzelfde doen en denken: waarom zou ik nog de
volle prijs betalen? Daarmee verandert niet alleen de markt, maar ook de maatschappelijke norm.”
Wanneer werd duidelijk dat dit geen traditionele smokkel meer was, maar een professionele industrie? “Die professionele productie bestond al langer, maar was vroeger vaak vooral gericht
op afzet in andere landen. Nu zien we dat criminele netwerken zich nadrukkelijk ook op
de Nederlandse markt richten. Het gaat om internationaal opererende organisaties met complete productielijnen en een gespreide werkwijze: de tabak wordt op de ene locatie
verwerkt, op een andere plek worden sigaretten geproduceerd en elders ligt de voorraad opgeslagen. Dat maakt opsporing ingewikkelder.”
Hij kijkt naar buiten, richting het Haagse centrum. “Veel mensen hebben nog het beeld van iemand die een paar dozen uit een bus verkoopt. De werkelijkheid is industrieel. Het gaat om grote partijen, soms containers tegelijk.”
27
Hoe komen die producten vervolgens bij de consument terecht?
“Steeds vaker heel openlijk. Niet meer alleen via een schimmige ontmoeting op een
industrieterrein, maar via sociale media en koeriers die op bestelling aan huis leveren. Met één berichtje is het soms binnen tien minuten geregeld. Dat netwerk van kleine dealers is ongelooflijk snel gegroeid. En het beperkt zich allang niet meer tot Amsterdam, Rotterdam of Den Haag. Het zit overal.”
Wat wordt er naast tabak aangeboden?
“Juist dat combinatie-aanbod vind ik zorgelijk. Via dezelfde kanalen worden ook illegale
vapes, pillen en drugs aangeboden. Voor consumenten vervaagt daarmee de grens tussen verschillende illegale producten. Bovendien is er geen leeftijdscontrole, geen toezicht en geen enkele garantie over wat er precies wordt verkocht.”
Wat hoort u daarover van winkeliers?
“Zij zeggen: ik moet mij aan steeds strengere regels houden, maar voor mijn deur of in dezelfde wijk verkoopt iemand zonder vergunning, zonder leeftijdscontrole en zonder
belasting af te dragen. Soms ook aan minderjarigen. Dat voelt niet alleen oneerlijk, het ondergraaft het hele systeem van gereguleerde verkoop.”
Sträter vertelt over een journalist die in zijn eigen straat een winkel aantrof waar uitslui-
tend goedkope pakjes werden verkocht. “Toen hij vroeg of er nog iets anders was, kwam
vanonder de toonbank een nóg goedkoper namaakproduct tevoorschijn. Een legaal pakje met Nederlandse accijnszegel was er überhaupt niet. Dat zegt veel over hoe zichtbaar en toegankelijk deze markt is geworden.”
Waarom groeit de illegale markt volgens u zo hard?
“De belangrijkste aanjager is het enorme prijsverschil dat door de accijnsverhogingen is
ontstaan. Daarnaast verdwijnen steeds meer legale verkooppunten. De vraag naar tabak verdwijnt daarmee niet automatisch. Consumenten zoeken alternatieven: over de grens, via georganiseerde groepsinkopen of in het illegale circuit.”
Spelen de buurlanden nog steeds zo’n grote rol?
“Zeker, al verandert hun rol. Veel mensen rijden nog altijd naar Duitsland, België of
Luxemburg, vaak omdat daar ook brandstof, alcohol en andere producten goedkoper zijn. Maar waarom zou je nog rijden als iemand het thuisbezorgt? De grenshandel en de binnenlandse illegale distributie versterken elkaar.”
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Critici zullen zeggen dat VSK dit onderwerp vooral aansnijdt omdat de legale industrie omzet verliest.
“Dat belang bestaat natuurlijk. Illegale handel gaat ten koste van legale, aanspreekbare bedrijven. Maar het probleem is breder. Zelfstandige winkeliers verliezen omzet en
verdwijnen, vooral in kleinere plaatsen waar zij vaak ook andere diensten aanbieden.
De staat loopt grote accijnsinkomsten mis. En bovenal ontstaat ruimte voor georgani seerde criminaliteit die zich aan iedere regel en controle onttrekt.”
Wordt het probleem volgens u politiek voldoende serieus genomen? “Nee. Douane en FIOD zien de ernst wel en boeken regelmatig successen. Maar in de
politiek leeft nog te vaak de veronderstelling dat minder legale verkoop vanzelf betekent dat er minder wordt gerookt. De cijfers laten juist zien dat een groot deel van de vraag verschuift.”
De kritiek uit de anti-tabakshoek is dat de industrie illegale handel gebruikt als argument tegen hogere accijnzen.
Sträter zet zijn koffiekopje neer: “Moet je je voorstellen dat je dit niet meer overal legaal kan krijgen? Jarenlang is de omvang van de illegale tabakshandel gebagatelliseerd. Er
werd gezegd dat prijsverschillen nauwelijks tot grensaankopen leiden en dat de sector het probleem doelbewust overdreef. Inmiddels bevestigen alle onderzoeken én cijfers van de overheid dat de zwarte markt sterk is gegroeid. Wij maken die cijfers zichtbaar. Dat is iets anders dan het probleem groter voorstellen dan het is.”
De douane en FIOD onderscheppen miljoenen sigaretten. Waarom blijft de markt dan groeien? “Omdat de handhavingscapaciteit niet in hetzelfde tempo groeit als de markt. De
douane doet wat zij kan en heeft vaak beet, maar het blijft dweilen met de kraan open. Opsporingsdiensten hebben te maken met internationale netwerken, open grenzen,
verspreide productielocaties en online verkoopkanalen. Extra capaciteit helpt, maar alleen handhaving is niet genoeg zolang het verdienmodel steeds aantrekkelijker wordt.”
29
Wat is het bezwaar tegen consumenten die legaal in het buitenland tabak kopen? “Voor die consument is dat toegestaan binnen de geldende regels. Maar economisch
heeft het grote gevolgen. Nederlandse winkeliers verliezen omzet, ook bij producten die vooral voor de Nederlandse markt worden gemaakt. Veel verkooppunten sluiten niet
omdat er ineens veel minder wordt gerookt, maar omdat de verkoop zich heeft verplaatst naar een paar kilometer verderop.”
Maakt u zich zorgen over de komende jaren?
“Er is geen enkele reden om te denken dat dit vanzelf overwaait. De online handel groeit, de productie professionaliseert en jongeren komen via informele kanalen makkelijker
met tabak en andere illegale producten in aanraking. De zwarte markt is inmiddels diep verankerd in de samenleving. Dat draai je niet zomaar terug.”
“Er is structureel meer capaciteit nodig voor douane, FIOD en online toezicht.”
Wat moet de overheid doen?
“Op korte termijn zou zij de verdere afbouw van legale verkooppunten moeten pauzeren
en eerst de effecten van eerdere maatregelen serieus evalueren. Daarnaast is structureel
meer capaciteit nodig voor douane, FIOD en online toezicht. Voor de langere termijn moet het accijnsbeleid beter worden afgestemd op de landen om ons heen. Beleid moet niet alleen ambitieus zijn, maar ook uitvoerbaar en effectief.”
Wat verwacht VSK concreet van de politiek?
“Dat zij bereid is opnieuw naar de feiten te kijken en ook te luisteren naar de kennis van
producenten, handelaren, winkeliers en handhavers. Het huidige beleid heeft aantoonbare
neveneffecten. Wie de illegale markt werkelijk wil terugdringen, moet dat onder ogen zien.”
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
31 31
STEEDS MEER INBESLAGNAMES IN NEDERLAND
Douane.nl, 22 mei 2026
NOS, 13 februari 2026
Douane.nl, 11 mei 2026
Tubantia, 31 maart 2026
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Algemeen Dagblad, 13 februari 2026
Hart van Nederland, 19 november 2025
NOS, 17 juli 2025
Algemeen Dagblad, 2 april 2025
33
TABAKSBELEID OVER DE GRENS: LESSEN VOOR NEDERLAND Overal in Europa en daarbuiten experimenteren overheden met ontmoedigingsmaatregelen: hogere accijnzen, minder verkooppunten, neutrale verpakkingen, smaakverboden en generatieverboden. Maar wie de resultaten eerlijk bekijkt, ziet dat dezelfde maatregel in het ene land heel anders uitpakt dan in het andere. De context bepaalt of beleid werkt of juist een averechts effect heeft. De eilandlogica werkt hier niet
Wanneer beleidsmakers het succes van streng tabaksbeleid willen aantonen, wijzen ze
graag naar landen als Australië of het Verenigd Koninkrijk. En inderdaad: in beide landen daalde in eerste instantie het aantal rokers na invoering van neutrale verpakkingen en
stevige accijnsverhogingen. Maar beide landen zijn eilanden. Smokkelwaar moet er per
schip of vliegtuig binnenkomen, via een beperkt aantal controleerbare invoerpunten. Dat is
een fundamenteel andere situatie dan die van Nederland, dat honderden grensovergangen deelt met België en Duitsland. Vanuit België rij je zo door naar Luxemburg, waar een pakje sigaretten de helft goedkoper is.
Zelfs in Australië, met zijn geografische voordeel, groeide de illegale markt fors toen de accijnzen stegen. Het aandeel illegale sigaretten, e-sigaretten en andere nicotineproducten
uit illegale bronnen steeg van 12% in 2017 naar 80% in 202510. Opsporingsdiensten ‘down
under’ omschrijven de situatie inmiddels als een crisis. De les is niet dat streng beleid zinloos is, maar dat dit alleen werkt als je grip houdt op de markt.
Generatieverbod: groot gebaar, snel teruggedraaid
Nieuw-Zeeland koos in 2022 voor de meest vergaande maatregel tot nu toe: een genera-
tieverbod, de ‘Gen Ban’. Iedereen geboren na 2008 mocht zijn leven lang geen tabak meer kopen. Het experiment haalde wereldwijd de voorpagina’s. Minder dan een jaar later was de wet alweer ingetrokken, toen na de verkiezingen een nieuw kabinet aantrad.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
De Gen Ban bleek juridisch kwetsbaar, praktisch niet te handhaven en ook politiek onhoudbaar. Het is een voorbeeld van beleid dat de werkelijkheid niet volgt. Een generatieverbod veronderstelt dat de overheid volledig kan bepalen wie er aan tabak kan komen. Dat kan alleen als je het legale circuit volledig controleert én het illegale circuit volledig uitsluit. Aan geen van beide voorwaarden wordt voldaan, ook niet in Nederland.
Het Nieuw-Zeelandse generatieverbod haalde in 2022 wereldwijd de voorpagina’s. Een jaar later werd de wet alweer ingetrokken. Wat buurlanden ons vertellen
De directe omgeving van Nederland maakt de situatie extra prangend. De prijzen van
sigaretten en shag zijn in Duitsland nog altijd lager dan in Nederland, ook na de mogelijk
aankomende stijging, en tabak ligt gewoon zichtbaar in de schappen. Ook België komt terug op eerdere maatregelen: tabaksverkoop in supermarkten (in Nederland in 2024 afgeschaft) is bij onze zuiderburen opnieuw toegestaan per januari 2027. Luxemburg hanteert al jaren de laagste accijnzen van de regio en is uitgegroeid tot een tabaksparadijs voor de zuinige Nederlandse consument.
Het gaat niet om subtiele verschillen. Voor Nederlandse rokers in de grensstreek biedt de
tabaksshop over de grens zijn rookwaren goedkoper, makkelijker en zichtbaarder aan dan de lokale winkel. Als die al niet gesloten is, een gevolg van wat wordt gezien als oneerlijke concurrentie.
De verkeerde conclusie
Het probleem met internationale vergelijkingen in het tabaksdebat is selectiviteit. Succes-
sen op eilanden worden breed uitgemeten; neveneffecten worden klein gehouden. Mislukte experimenten - zoals het Nieuw-Zeelandse generatieverbod - verdwijnen geruisloos van de agenda van de anti-rooklobby.
Nederland doet er goed aan te kijken naar markten die het meest op die van ons lijken:
met open grenzen, grote prijsverschillen met buurlanden en een groeiende illegale markt. De conclusie die daaruit volgt, is ongemakkelijk maar helder: wie het roken wil terug-
dringen, moet accijnsbeleid afstemmen met nabije (buur)landen. Nationale maatregelen
verplaatsen de problemen en werken Europese ongelijkheid verder in de hand. Ze lossen feitelijk niets op.
10
Australian Bureau of Statistics: Household consumption of illicit tobacco and nicotine products
35
TIEN JAAR ONDERZOEK: ÉÉN DUIDELIJKE TREND
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Al tien jaar wordt de Nederlandse tabaksmarkt onafhankelijk onderzocht. Twee internationale onderzoeksbureaus volgen de ontwikkeling ieder vanuit een eigen invalshoek. WSPM onderzoekt welke sigaretten daadwerkelijk worden gerookt door lege verpakkingen te verzamelen en te analyseren. Kantar volgt via een consumentenpanel waar rokers hun sigaretten en shag kopen. De methoden verschillen, de conclusie is hetzelfde: de hoeveelheid tabak waarover in Nederland geen accijns is betaald, is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Buitenlandse tabak groeit explosief
De WSPM-metingen laten zien dat in 2017 ruim een kwart van de aangetroffen sigaretten
uit het buitenland kwam. Tijdens de coronaperiode daalde dat aandeel tijdelijk naar 15,8%, doordat grensverkeer deels stilviel. Vanaf 2021 sloeg de trend volledig om. In het vierde
kwartaal van 2025 kwam 46,3% van alle onderzochte sigaretten uit het buitenland. Vrijwel
één op de twee sigaretten die in Nederland wordt gerookt, is dus niet in Nederland belast.
Kantar ziet dezelfde ontwikkeling. Bij shag lag het aandeel buitenlandse verpakkingen vóór 2021 gemiddeld rond de 14%. In 2025 was dat opgelopen tot ruim 60%. Ook bij sigaretten steeg het aandeel sterk: van 6% in 2019 naar 50% in het derde kwartaal van 2025. Hoewel het eerste kwartaal van 2026 een lichte daling liet zien, bleef het aandeel met 41% uitzonderlijk hoog.
Verschillende onderzoeken, dezelfde trend. Steeds meer tabak komt van buiten de Nederlandse markt
WSPM
Aandeel buitenlandse sigaretten 60%
46,3%
40% 20% 0%
15,8%
2021
Kantar
Buitenlandse consumenten Sigaretten
Shag Q4 2025
Douane 50%
6%
Q3 2025
2019
60%
14%
Vóór 2021
2025
Pakjes zonder Nederlandse accijnszegel 60%
45%
40% 20% 15% 0%
2021
25%
2023
2025
WSPM onderzoekt lege verpakkingen, Kantar volgt koopgedrag van consumenten en de
douane voert een eigen Empty Pack Survey uit. Ondanks de verschillende methoden laten alle onderzoeken dezelfde ontwikkeling zien.
37
Grote prijsverschillen veranderen koopgedrag
De cijfers laten ook zien waarom deze ontwikkeling plaatsvindt. In 2019 kostte een pakje sigaretten in Nederland ongeveer evenveel als in België en Duitsland. Inmiddels betaalt
een Nederlandse roker € 13,50 voor hetzelfde pakje, tegenover € 13,00 in België en € 9,00 in Duitsland. Bij shag zijn de verschillen nog groter. Een pakje shag van 50 gram kost in Nederland € 27,20, terwijl hetzelfde product in Duitsland ongeveer € 13,00 kost.
Die prijsverschillen zijn direct terug te zien in het koopgedrag. In de grensregio’s steeg het aandeel aankopen in Duitsland bij sigaretten van 16% naar 68% tussen 2022 en 2024. Bij
shag liep het aandeel buitenlandse aankopen op tot ruim driekwart van alle verpakkingen.
Minder verkooppunten, meer buitenlandse tabak: nauwelijks minder rokers 61%
20000 49%
15000 31%
10000 20,2%
5000
24%
20,6% 17%
18,9%
0
2020
2021
2022
33%
19% 20%
17%
11%
45%
2023
18,2%
17,8%
2024
2025
Hoeveelheid shag niet in NL gekocht
Verkooppunten
Hoeveelheid sigaretten niet in NL gekocht
Aantal rokers
Van grensprobleem naar landelijk probleem
Waar buitenlandse tabak vroeger vooral in grensplaatsen werd aangetroffen, is het inmid-
dels een landelijk verschijnsel. In 2024 en 2025 behoren niet alleen steden als Maastricht en Breda tot de koplopers, maar ook Alkmaar, Amstelveen, Schiedam en Spijkenisse. De markt beperkt zich allang niet meer tot mensen die af en toe de grens oversteken. Tabak bereikt consumenten via georganiseerde tabaksreizen, sociale media, thuisbezorging en andere illegale verkoopkanalen.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
ONDERZOEK DOOR DE OVERHEID ZELF
De Nederlandse douane voert zelf eveneens een Empty Pack Survey11 uit vol-
gens dezelfde onderzoeksmethode als WSPM. Uit het douanerapport van juni 2025 blijkt dat 45% van alle aangetroffen sigarettenpakjes geen Nederlands
accijnszegel heeft. Dat is een verdrievoudiging ten opzichte van 2021 (15%) en bijna een verdubbeling ten opzichte van 2023 (25%). Van die 45% was 10,5%
illegaal geproduceerd, tegenover 3,8% een jaar eerder. Daarmee bevestigt ook de overheid de sterke groei van de illegale tabaksmarkt.
Ook illegale productie groeit snel
De grootste toename is zichtbaar bij illegaal geproduceerde sigaretten. Uit de Empty Pack Survey van WSPM over het vierde kwartaal van 2025 blijkt dat 6,3% van alle onderzochte
sigaretten uit namaak bestond. Eind 2022 was dat nog 0,6%. In drie jaar tijd is het aandeel
daarmee ruim vertienvoudigd. Het gaat om sigaretten die worden geproduceerd in illegale fabrieken, zonder kwaliteitscontrole en buiten ieder toezicht.
De cijfers bevestigen elkaar
Na iedere grote accijnsverhoging nam het aandeel buitenlandse tabak verder toe. Wat
begon als een voorspelling, is inmiddels zichtbaar in tien jaar aan onderzoeksgegevens. WSPM, Kantar en ook de douane laten dezelfde ontwikkeling zien: steeds meer tabak wordt buiten Nederland gekocht of komt uit het illegale circuit.
11
Empty Pack Survey 2024, Douane Nederland
39
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
De strijd tegen de smokkel is ongelijk: de illegale handel groeit explosief, terwijl hand havers met beperkte middelen moeten werken.
41
OVER HET TABAKSBELEID IN NEDERLAND
In 2018 introduceerde het kabinet het Nationaal Preventieakkoord. De centrale doelstelling: een rookvrije generatie in 2040, met maximaal 5% rokers onder volwassenen tegen die tijd. De aanpak rustte op twee pijlers: hogere accijns en minder verkooppunten. De ambitie was oprecht en VSK begrijpt de wens om roken terug te willen dringen. Maar grote ambities zijn niet hetzelfde als effectief beleid. We volgen de oorzaak-
gevolg-keten: van de invoering van het Preventieakkoord, accijnsverhogingen, het terugdringen van het aantal verkooppunten naar de contraproductieve effecten.
Wat er aan maatregelen is ingevoerd
In de jaren na het Preventieakkoord volgde een reeks ingrijpende maatregelen in hoog tempo:
u De prijs van sigaretten verdubbelde in tien jaar tijd; de prijs van shag verdrievoudigde u In 2022 werden zo’n 13 duizend sigarettenautomaten verboden u Per 1 juli 2024 stopte de verkoop van tabak in ongeveer 6.400 supermarkten u In mei 2026 kondigde het kabinet aan om ook de verkoop bij tankstations en
gemakszaken te willen verbieden. Hierdoor zullen nog slechts enkele honderden tabaksspeciaalzaken overblijven
Elke maatregel volgde op de vorige, zonder dat het effect van die eerdere maatregel überhaupt werd geëvalueerd.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Het beleid verandert het koopgedrag, niet het rookgedrag. De paradox: minder legale markt, niet minder rokers
De meest fundamentele belofte van het Preventieakkoord - minder rokers - is niet ingelost. Tussen 2020 en 2025 daalde het aantal rokers gemiddeld met slechts 0,5 procentpunt per jaar12. Die daling is niet sneller dan in de jaren vóór de zwaarste accijnsverhogingen. Wat wél drastisch veranderd is, is wáár mensen hun tabak kopen. Dit is de centrale
paradox: het aantal sigaretten dat uit het buitenland komt, stijgt harder dan het aantal rokers daalt.
Nederlandse rokers in %
20,2% 20,6% 18,9% 19%
18,2% 17,8%
Bron: Trimbos instituut
12
Centraal Bureau voor de Statistiek
43
De financiële schade
De consequentie van het veranderde koopgedrag is een groeiend gat in de rijksbegroting. De Nederlandse schatkist liep in 2025 zo’n 3 miljard euro mis aan accijns- en btw-
inkomsten op tabak die niet in Nederland wordt gekocht of die illegaal is verhandeld.
Misgelopen staatsinkomsten13
In 2020 bedroeg dit verlies nog ‘slechts’ €1,4 miljard. De accijnsverhogingen die extra
staatsinkomsten moesten genereren, hebben het omgekeerde effect gehad. Geld dat niet binnenkomt, kan ook niet worden ingezet voor volksgezondheid, preventie of handhaving: de doelen waarvoor de hogere accijns werd ingevoerd.
Onbedoelde neveneffecten
Het beleid heeft drie structurele neveneffecten gecreëerd die de kerndoelstellingen van het Preventieakkoord rechtstreeks ondermijnen. u Jongeren en leeftijdscontrole
Leeftijdscontrole werkt uitsluitend in het legale circuit. Snapchat- en Telegram-dealers of kofferbakverkopers vragen niet om een legitimatiebewijs. De groei van het illegale
circuit maakt tabak daarmee ironisch genoeg makkelijker bereikbaar voor minderjarigen.
En dat is precies de groep die het Preventieakkoord wilde beschermen. u Criminaliteit en veiligheid
Illegale fabrieken bevinden zich gewoon in Nederland en dealers opereren middenin
woonwijken. De opkomst van namaaksigaretten illustreert hoe professioneel het illegale circuit is geworden.
u Schade voor ondernemers
Winkeliers die zich aan alle regels houden, verliezen klanten aan illegale dealers en
buitenlandse winkels. Tabakszaken in de grensstreek rapporteren omzetverliezen van
soms meer dan 30%. Het legale circuit wordt steeds verder uitgehold, terwijl het illegale circuit buiten schot blijft.
Zonder voldoende middelen voor de douane en een realistisch accijnsbeleid wordt de strijd tegen de smokkel niet gewonnen.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
In ondergrondse fabrieken is er geen kwaliteitscontrole. Onderzoekers treffen de raarste
dingen aan: van zware metalen en giftige stoffen tot medicijnresten en zelfs uitwerpselen van ongedierte.
Handhaving én bijsturing
De tabaksbranche neemt al jaren maatregelen. Tabakszaken voldoen aan alle wettelijke
eisen, voeren leeftijdscontroles uit en investeren in een verantwoord aanbod. Maar deze inspanningen worden ondermijnd door beleid dat rokers en handelaren feitelijk over de grens en richting het illegale circuit drijft.
VSK roept het kabinet op tot twee concrete stappen:
1
Investeer structureel in handhaving: meer capaciteit voor douane en FIOD, uitbreiding van het SMOKE-team, en steviger toezicht op online verkoopkanalen (Telegram,
Snapchat). Platforms als Meta en Google hebben bewezen technieken om illegale aanbieders te weren; die kennis moet worden ingezet.
2
Herzie het accijns- en verkooppuntenbeleid. Kies op langere termijn voor beleid dat is gebaseerd op feiten, proportionaliteit en gezond verstand, in plaats van op politieke
druk of een onvolledig beeld van de markt.
13
Berekening gebaseerd op in Nederland geconsumeerde tabak in 2025, waarover geen accijns en btw is betaald. Bronnen: WSPM, Kantar, VSK, Accijnsmonitor
45
HOE VSK DE ILLEGALE HANDEL HELPT BESTRIJDEN Illegale handel in tabaksproducten is een internationaal en complex probleem. De aanpak daarvan vraagt om samenwerking tussen overheid, opsporingsdiensten, producenten en andere partijen in de keten. De Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK) zet zich daarom actief in om smokkel, namaak en illegale productie van tabak tegen te gaan. Dat gebeurt op verschillende manieren. De leden van VSK investeren in veilige productieketens, werken samen met nationale en internationale handhavingspartners en laten de ontwikkelingen op de Nederlandse markt al jarenlang onafhankelijk monitoren. Zo wordt inzicht verkregen in de omvang van de illegale handel én wordt gewerkt
aan het voorkomen dat producten in het illegale circuit terechtkomen. Scan de QR-code voor alle onderzoeken, rapportages en actuele cijfers.
Illegale handel bestrijden is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Door onderzoek, samenwerking en preventie draagt VSK bij aan een beter inzicht in de problematiek én aan een weerbare, legale markt.
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026
Zo draagt VSK bij aan de aanpak van illegale handel Know your supplier
€$
€$
VSK-leden stellen hoge eisen aan hun leveranciers.
Door leveranciers zorgvuldig te selecteren en regelmatig te controleren, wordt de kans verkleind dat grondstoffen of producten in illegale handelsstromen terechtkomen. Know your market
Producenten volgen hun distributieketen nauwgezet en signaleren
afwijkende handelsstromen. Zo kunnen verdachte patronen sneller worden herkend en gedeeld met de bevoegde autoriteiten. Beveiligingsprogramma’s
€$
Productielocaties, opslagplaatsen en transportketens zijn voorzien van uitgebreide beveiligingsmaatregelen. Daarmee wordt diefstal en ongewenste uitstroom naar het illegale circuit zoveel mogelijk voorkomen.
€$
Bestrijding van het witwassen van geld
€$
De leden van VSK hanteren internationale richtlijnen om witwassen, fraude en andere vormen van financieel-economische criminaliteit tegen te gaan. Integriteit en transparantie vormen daarbij een belangrijk uitgangspunt. Track & Trace
€$
Alle legaal verkochte sigarettenverpakkingen binnen de
Europese Unie zijn voorzien van een uniek identificatienummer.
Dankzij het Europese Track & Trace-systeem kunnen producten
binnen de legale distributieketen worden gevolgd en gecontroleerd. Samenwerking met de overheid
VSK en haar leden werken samen met onder meer de douane,
FIOD en internationale opsporingsdiensten. Daarnaast wordt kennis
gedeeld en worden trainingen verzorgd om illegale producten sneller te herkennen en smokkel effectiever te bestrijden.
47
De Nationale Smokkel Monitor is een initiatief van VSK, de Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten. VSK vertegenwoordigt de in Nederland gevestigde fabrikanten en importeurs van sigaretten en shag. De vereniging zet zich in voor een goed geïnformeerd maatschappelijk en politiek debat over de tabaksmarkt en de bestrijding van illegale handel. Via de smokkelmonitor brengt VSK de ontwikkeling van de illegale tabaksmarkt in Nederland structureel in kaart. Door onafhankelijk onderzoek, openbare cijfers en inzichten uit de praktijk te bundelen, ontstaat een feitelijk beeld van de omvang en ontwikkeling van grensaankopen, smokkel en illegale productie. Met de Nationale Smokkel Monitor wil VSK bijdragen aan meer inzicht in de effecten van beleid en aan een effectieve aanpak van illegale handel. Transparantie, beleid op basis van feiten en samenwerking vormen daarbij het uitgangspunt. De leden van VSK zijn Japan Tobacco International (JTI), Landewyck Tabak Holland, Van Nelle Tabak Nederland (onderdeel van Imperial Brands), British American Tobacco (BAT) en Heupink & Bloemen Tabak.
Nationale Smokkel Monitor
de illegale tabakshandel compleet in kaart
De illegale tabakshandel compleet in kaart • Stand van zaken medio 2026