Issuu

D I T D O SS I E R W O R D T G E P U B L I C E E R D D O O R S M A R T M E D I A E N VA LT N I E T O N D E R D E V E R A N T W O O R D E L I J K H E I D VA N D E R E D AC T I E VA N D E STA N D A A R D

SEP ‘20

RESEARCH & DEVELOPMENT Christel Dumas Een ‘Green New’ hart voor de economie

Een miljard voor een pil De zoektocht naar smart money

Mieke De Ketelaere Het voornemen van onze AI-systemen

LUC DEBRUYNE

”Er zijn veel geopolitieke bewegingen, maar uiteindelijk beseft iedereen dat we bezig zijn tegen een virus dat zich niets aantrekt van politiek.”

40062604 BEL 20200722

LEES MEER OP FOKUS-ONLINE.BE. #FOKUSRESEARCH

Versterk uw natuurlijke afweer*… wees preventief! *Propex Immuno, een 30 dagen programma, gebaseerd op planten, vitamines en mineralen om het immuunsysteem preventief te ondersteunen.

www.ortis.com/be_nl/immuno

EDITORIAL CHRISTEL DUMAS

FOKUS-ONLINE.BE

Een ‘Green New’ hart voor de economie

LEES MEER... 04 Een miljard voor een nieuw pilletje 06 De keerzijde van AI

Financiën zijn het levensbloed van de industrie, dat wordt gezegd. Op dezelfde manier als een hart moet de financiële sector de nodige geldstromen naar de economie pompen. Voor een gezonde en veerkrachtige economie moet dit financiële hart gezond en duurzaam zijn: een groen hart, vrij van tumoren en gifstoffen.

16 Expertpanel: Werknemer zoekt waarde 18

ls het lichaam gewond is, wordt de bloedtoevoer naar de getroffen lichaamsdelen gestuurd, zodat die herstellen. Geld gaat naar gebieden die zwaar getroffen zijn door de economische crisis, terwijl er tegelijkertijd voor wordt gezorgd dat er geen middelen gaan naar niet-duurzame ledematen. In een economische crisis speelt de overheid de rol van de arts die de wonde probeert te genezen. Zij moet de financiering van projecten ter ondersteuning van het sociaal-economisch herstel aanmoedigen en een rentevoet bepalen om gedrag te stimuleren, bevorderlijk voor een duurzaam herstel. Op langere termijn hebben we echter een ‘gezonder’ hart nodig. Duurzame beleggingen zullen er voor zorgen dat het geld de aandeelhouders ten goede komt, en ook dat de geldstromen een positieve impact zullen hebben op de reële economie via activiteiten gunstig voor de samenleving. Er is steeds meer nood aan een financieel systeem dat handelt binnen de grenzen en normen van wat de samenleving als maatschappelijk verantwoord gedrag bestempelt, inclusief het voldoen aan sociale en milieunormen. Interessant is dat de focus op duurzame financiering de samenwerking en allianties rond duurzaamheidsuitdagingen aanmoedigt. Dat brengt soms uiteenlopende belanghebbenden samen, waardoor we meer een systeem hebben, een stelsel waarin alle organen goed verbonden zijn. Enkele recente voorbeelden van samenwerking rond duurzame financiering zijn Solifin voor

investeringen met een positieve impact, of het label ‘Towards Sustainability’ voor duurzame beleggingsfondsen.

Duurzame financiering is een effectief instrument voor de positieve transformatie van de economie.

Ook helpt duurzame financiering bij de ontwikkeling van financiële kennis. Het dwingt ons af te vragen waar het geld naartoe stroomt. Het helpt ons bij te leren over het economische circulatiesysteem en te beseffen hoe belangrijk het is om fondsen toe te wijzen aan duurzame projecten. Omdat financiële geletterdheid de new age-vraag is, is kennismaking met het financiële circulatiesysteem van groot belang. Het maakt onze economie veerkrachtiger om middelen toe te wijzen aan groene bedrijven: die zijn meestal crisisbestendiger. Zij streven tegengestelde doelstellingen en waarden na die worden ingegeven door economische en sociale motieven, wat tot aanhoudende spanningen leidt. Ze worden dagelijks met deze paradoxale eisen geconfronteerd, en zo gedwongen om innovatief te zijn: ze stimuleren creativiteit en menselijk potentieel, en maken flexibiliteit en veerkracht mogelijk. Een groen lichaam is een gezond lichaam, gevoed door een gezond hart. De huidige crisis biedt een unieke kans om een economie te creëren ten dienste van iedereen. Duurzame financiering, aangemoedigd door de overheid, is een effectief instrument voor de positieve transformatie van de economie. TEKST CHRISTEL DUMAS, ASSOCIATE PROFESSOR/ASSOCIATE DEAN RESEARCH ICHEC BRUSSELS MANAGEMENT SCHOOL

Artificiële Intelligentie toegankelijk maken. Voor iedereen. EEN TOEKOMSTGERICHT BEROEP

Word AI/Data Operator en creëer op een concrete manier AI-toepassingen.

ACTIEVE PEDAGOGIE

Geen theoretische lessen, maar leren vanuit de praktijk met als doel een job te vinden in de sector.

VAN BASISKENNIS TOT EXPERT

Je beschikt over een basiskennis programmeren of algoritmiek en je wil je specialiseren in AI of Data Operation.

VOLLEDIG GEFACILITEERD

Toegankelijk én gratis voor iedereen. Je krijgt de nodige infrastructuur ter beschikking.

INTENSIEF

Van maandag tot vrijdag, van 9u tot 17u leer je thuis en op de campus.

Interview: Luc Debruyne, CEPI

Mieke De Ketelaere: Het voornemen van onze AI-systemen

COLOFON. PRODUCTIELEIDER: Christian Nikuna Pemba HOOFDREDACTIE: Ellen Van Hoegaerden TEKST: Marleen Walravens Frederic Petitjean COVERBEELD: Ian Hermans VORMGEVING: Baïdy Ly DRUKKERIJ: Corelio

SMART MEDIA AGENCY Leysstraat 27, 2000 Antwerpen Tel +32 3 289 19 40 redactie@smartmediaagency.be

Veel leesplezier Yiman To Project Manager

Wil je meer weten? Surf snel naar becode.org

Intelligente brandweerpakken waarschuwen voor gevaar Brandweerlui trotseren vaak extreem hoge temperaturen. Het risico op tweede- en zelfs derdegraadsbrandwonden is reëel. Beschermende kleding met ingebouwde sensoren die waarschuwen voor overmatige hitte kan dan een oplossing bieden. Binnen een imec.icon-project sloegen zes partijen de handen in elkaar om dat te realiseren. Hitterisico’s beter inschatten Net omdat brandweerlui beschermende kleding dragen, kunnen ze hitterisico’s minder goed inschatten. Een intelligent pak dat auditieve waarschuwingssignalen uitstuurt kan ernstige verwondingen voorkomen. De brandweerbrigade van Parijs vroeg het Vlaamse Sioen, wereldmarktleider in gecoat technisch textiel en hoogwaardige beschermkleding, naar een oplossing. Electronica integreren in textiel Samen met Sioen richtten imec, UGent, de Parijse brandweerbrigade (BSPP) en Connect Group, ICart op (Individual Capturing of Thermal Risks). Zo’n intelligent beschermingspak is behoorlijk complex: de integratie van elektronica in textiel is allerminst evident, en al zeker in extreme omstandigheden.” Vera De Glas, R&D Engineer bij Sioen en projectleider van het I-CART-project: “Ten eerste moest het pak voldoen aan de Europese EN-normering. Ten tweede moesten we garanderen dat de elektronica temperaturen tot 1200 graden Celsius zou weerstaan zonder het comfort van de brandweerman uit het oog te verliezen.” “Om dit alles te onderzoeken, hielden we verschillende brandsimulatiesessies bij de brandweerbrigade van Parijs. Het klinkt raar, maar we zijn nu eenmaal afhankelijk van

brandjes om ons systeem te kunnen testen (lacht).” Wasbaar textiel Vera: “Bij het uittesten in brandsimulaties botsten we op twee uitdagingen: de elektronica registreerde niet alle data en was niet robuust genoeg om de extreemste omstandigheden de zogenaamde flash overs – te weerstaan. Daarnaast bleek het beschermingspak moeilijk wasbaar. Toch geen overbodige luxe, brandweerkorpsen investeren niet in wegwerpjassen die al snel tussen de 700 en 1000 euro kosten.” “Omdat we ervan overtuigd zijn dat we op termijn als eerste met een intelligent beschermingspak op de markt kunnen komen, dienden we een tweede dossier in. Geen ICON-project dit keer, maar een VLAIO-ontwikkelingsdossier, dat we I-CART 2 noemen. Imec zal in dit project een wasbaar sensorsysteem ontwikkelen, en wij zullen samen met de Connect Group aanpassingen doen aan de confectie.” Olympische Spelen Finaal doel: actief smart textiel waarbij de brandweerman alle gecapteerde data bij zich op een app heeft, en in real time risicoanalyses kan analyseren. “Het goede nieuws is dat we nog altijd de volledige steun genieten van de brandweerbrigade van Parijs”, aldus Vera De Glas. “Zeker als je weet dat er in die grootstad jaarlijks 15.000 branden worden gemeld, waarvan 5000 structurele – in gebouwen dus. En in die omstandigheden komt ons systeem volledig tot zijn recht. Het belangrijkste is dat de elektronica in alle omstandigheden - de combinatie van temperatuur, vocht en beweging - blijft werken. Vergeet ook niet dat de Olympische Spelen van – hopelijk – 2024 in Parijs zullen plaatsvinden. Tegen dan rekenen we erop iets commercieels te kunnen presenteren.”

Lees het volledige verhaal op vlaio.be/ondernemersverhalen.

Ook innoveren met steun van een VLAIO-ontwikkelingsproject? Alle info via www.vlaio.be/ontwikkelingsproject.

#TBB2020

niet! Mis het rgy.com/

De nieuwe industriële revolutie Duurzaamheid, elektrificatie en digitalisatie

Berlijn, 4-5 November 2020 Door de investering en adoptie van innovatieve technologieën en diensten, zullen we getuige zijn van een nieuwe industriële revolutie - een toekomst die duurzaam, geëlektrificeerd en digitaal zal zijn. De Business Booster is uw kans om snel een overzicht te krijgen van nieuwe innovaties en bedrijfsmodellen die gebasseerd zijn rond deze duurzame principes.

779-121_Ad_InnoEnergy_TBB Event_NL_A4L.indd 1

ene tbb.inno ration g re ist

rije Risicov e! ati registr

Ontdek meer dan 150 vernieuwende duurzame energieoplossingen uit heel Europa en netwerk met meer dan 1.000 deelnemers. Start-ups, vertegenwoordigers van de energie-industrie, financiële gemeenschappen, beleidsmakers en regelgevende instanties komen samen om het thema van 2020 te demonstreren, te bespreken en te overdenken: De nieuwe industriële revolutie. Duurzaamheid, elektrificatie en digitalisering

De TBB zal plaatsvinden volgens de laatste inzichten rondom COVID-19. Inschrijving is risicovrij en we houden rekening met internationale en lokale (reis)voorschriften. Kijk voor meest actuele sprekers, deelnemende bedrijven, en opties om zelf deel te nemen op: tbb.innoenergy.com

24/08/2020 16:04

FINANCIERING GENEESMIDDELEN

FOKUS-ONLINE.BE

Een miljard voor een nieuw pilletje Een nieuw geneesmiddel ontwikkelen kost veel tijd en moeite, en daarom ook veel geld. Waar vind je als ondernemer die fondsen en waaraan worden de centen precies gespendeerd? Een investeerder en een biotech start-up gunnen ons een blik in de keuken.

ien jaar tijd en een miljard dollar, zoveel kost het om een nieuw geneesmiddel op de markt te brengen, luidt de boutade. “Die prijs gaat tegenwoordig al vlot tot twee miljard”, zegt Cedric Ververken, CEO van het Gentse Confo Therapeutics. Het bedrijf ontwikkelde een onderzoeksmethode waarbij antistoffen van lama’s ingezet worden om nieuwe geneesmiddelen te ontdekken. “Het hangt er ook wel vanaf welk type middelen je ontwikkelt en welke ziekten je wilt bestrijden. Soms geraak je er met 100 miljoen ook al. Wij kiezen bijvoorbeeld voor niche-aandoeningen. Dan kun je in beperktere studies met kleinere groepen patiënten aantonen of het product werkt en veilig is. Dat scheelt.”

in de closing van drie heel concrete dossiers”, zegt managing partner Dirk Reyn. “Na de zomer kondigen we deze eerste investeringen aan. Het unieke aan het fonds is dat we naast klassieke investeringen in al bestaande bedrijven ook durven investeren in projecten die nog niet matuur zijn en waar we samen als medeoprichter het bedrijf mee opbouwen. Dat laatste is een higher risk business, van de tien

Maar ook dan is er voor de ontwikkeling van medicijnen veel geld nodig, geeft Ververken toe. “Salarissen zijn de grootste uitgave. Onze onderzoekers moeten uiteraard betaald worden. Ook de labo-uitrusting zelf kost een pak geld. Nog een grote kost is outsourcing: bepaalde delen van de studies laten we door andere organisaties doen.” Vorig jaar wist Confo 30 miljoen euro los te weken bij een groep investeerders. “Om te starten met je bedrijf en de eerste stappen te zetten, heb je een vrij goed ecosysteem in België”, zegt Ververken. “Het probleem zit hem in de groeifase, als je uitgaven stijgen en je dus grotere bedragen nodig hebt. Daar zit nog steeds een gap met bijvoorbeeld de VS.”

à twaalf projecten die we daar voorzien, zullen er waarschijnlijk maar vier uitgroeien tot een echt bedrijf.” Dat is inderdaad een dilemma waarmee een bio-onderzoeker moet kunnen leven: de kans bestaat dat al het onderzoekswerk na enkele jaren voor niks is geweest. “Klopt”, zegt Ververken, “maar wij zijn eerder een

Om te starten met een bedrijf zit je in België vrij goed. Het probleem is de groeifase, wanneer je grotere bedragen nodig hebt. — CEDRIC VERVERKEN, CONFO THERAPEUTICS

platformbedrijf. We willen vooral een technologie bouwen voor de ontwikkeling van medicijnen. En dat platform kan voor verschillende ziekten ingezet worden. Op die manier spreiden we onze risico’s en kansen.” België heeft ook wel wat troeven als het op farma, biotech en life sciences aankomt. “We hebben op een erg kleine oppervlakte goede universiteiten en kenniscentra die zorgen voor disruptieve innovatie. Er wordt veel en op hoog niveau aan onderzoek gedaan. Naast verschillende ervaren investeerders, verleent ook de overheid veel steun”, zegt Reyn. “Er is voldoende talent in België en we zien dan ook dat het ecosysteem groeit. Het wordt gevoed door een steeds grotere pool van mensen. Al die inspanningen beginnen vruchten af te werpen met verschillende producten die tot bij de patiënt geraken. Bedrijven als Galapagos of Argen-x, die zijn ooit ook klein begonnen, en kijk waar ze nu staan.” De nieuwe Argen-x of Galapagos worden, is ook iets wat Ververken ziet zitten. “Ik zou er geen ‘nee’ tegen zeggen”, lacht hij. “We hebben een goed team, een baanbrekende technologie en ervaring en kennis in huis. Alle elementen zijn er. Ook investeerders kunnen helpen. We willen van hen meer dan enkel een zak geld. Wij zijn vooral op zoek naar smart money: mensen die deze business kennen en kunnen bijdragen aan onze ontwikkeling. Veel vroege investeerders verwachten bij een financieringsdeal trouwens ook een zitje in de raad van bestuur, vandaar het belang om gespecialiseerde mensen aan boord te halen.”

Een vrij nieuwe speler in het Belgische landschap van biotech-investeerders is Bioqube Ventures. Het realiseerde in mei van dit jaar een eerste closing van zestig miljoen euro voor hun Bioqube Factory Funds I. Zij mikken op investeringen van zes tot tien miljoen euro per bedrijf. “We zitten midden

TEKST FREDERIC PETITJEAN

BESCHERMING VAN INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN Processen, producten en de knowhow (van een organisatie) kunnen op verschillende wijzen beschermd worden. Een voorbeeld hiervan is de registratie van intellectuele eigendomsrechten zoals merken of octrooien (patenten). In veel gevallen is de bescherming hiervan belangrijk voor u en/of uw organisatie. Het is daarom aan te raden een specialist in te schakelen voor advies. Octrooien, Merken en Modellen en Advocatuur Arnold & Siedsma is een full service dienstverlener op het gebied van intellectueel eigendom. Hun kennis die ontstaat door een hechte samenwerking tussen bevlogen octrooi-, merken- en modellengemachtigden en gespecialiseerde advocaten, dekt de hele lading. Zij houden zich dagelijks bezig met de bescherming en

CONTACT: WWW.ARNOLD-SIEDSMA.NL • WWW.LCPATENTS.EU E-MAIL: BART@LCPATENTS.EU

handhaving van intellectuele eigendomsrechten en alles wat daarbij komt kijken. Arnold & Siedsma en LC Patents Sinds 1 juli van dit jaar heeft LC Patents uit Hasselt zich aangesloten bij Arnold & Siedsma. Dit zorgt niet alleen voor een kwantitatieve, maar voornamelijk voor een kwalitatieve uitbreiding van specialismes en kennis. LC Patents draagt met haar vakkundigheid en ervaring op het gebied van farmacie, life sciences en biotechnologie bij aan het aantal technische domeinen waarover Arnold & Siedsma advies kan verlenen. Het nu grotere netwerk van specialisten resulteert in een breder blikveld. De 12 kantoren van Arnold & Siedsma bevinden zich in België, Nederland, Duitsland en Zwitserland. Uiteraard blijft Bart Laenen, oprichter van LC Patents, het vertrouwde aanspreekpunt.

MARACA International bvba, gelokaliseerd in Rotselaar, Belgie, het hart van Europe, biedt een complete lijst van services aan ter ondersteuning van medische bedrijven om het CE-merk en FDA approval te bekomen voor hun producten. MARACA voorziet in regelgeving ondersteuning, medische en klinische diensten voor Farmaceutische bedrijven en bedrijven van medische en in-vitro diagnostische hulpmiddelen, klinische laboratoria en notified bodies. Contacteer ons op www.maracainternational.com of bel Dr. Luc Van Hove op 32(4)76960153. MARACA biedt het beheer van uw regulatorische diensten aan voor CE-markering en FDA dossier indiening. Consultatie en training rond de nieuwe MDR en IVDR re gelgevingen, de US 21 CFR regelgeving en hun impact op uw business. Het opstellen of beoordelen van uw Design Dossier of Technische file in voorbereiding van NB beoordeling of third party FDA review. Dit omvat zowel ondersteuning van het product design, als risico beoordeling en productie validatie. Beoordeling van uw IFU en product labels. Advies rond de design van labels en UDI (Unique Device Identifier). Gap-analyse van uw kwaliteitssysteem volgens de vereisten van de MDD/ MDR of de IVDD/IVDR regelgevingen, of de 21CFR820 regelgeving of ISO13485. Advies in het klasseren van medische hulpmiddelen, IVDs, software en gezondheidsapplicaties. Het samenstellen van prestatie-evaluatie plannen en rapporten. Het samenstellen van systematische literatuur reviews . Het organiseren van klinische prestatie-evalua tie studies, zoals PMCF en PMPF studies. Het organiseren van post-market surveillance activiteiten tot het bekomen van klinische data. MARACA is uw ambassadeur bij de NB, CA, FDA en CFDA interacties en dossier indiening. Wij bieden een unieke service aan als Arts.

AI UITGELICHT

FOKUS-ONLINE.BE

De keerzijde van artificiële intelligentie Gedeelde expertise AI-industrie Agoria organiseert regelmatig cursussen en trainingen voor Belgische ondernemingen rond AI in business: de basisprincipes, het wetgevend aspect, de impact op de werknemers en op het businessmodel. Ook het Kenniscentrum Data & Maatschappij, een hub voor juridische, maatschappelijke en ethische aspecten van AI- technologieën, deelt kennis en expertise met de industrie, het beleid en het brede publiek, via publicaties, informatiesessies en conferenties.

Pijnpunten in kaart gebracht ‘AI Blindspot’, een kaartenset ontwikkeld in 2019 door Amerikaanse datawetenschappers, helpt bedrijven te reflecteren over mogelijke vooroordelen en structurele ongelijkheden in hun organisatie met de bedoeling juiste beslissingen en acties te (onder)nemen bij het ontwikkelen van een betrouwbaar AI-systeem. Het Kenniscentrum Data & Maatschappij heeft de originele versie aangepast aan de Vlaamse context; Agoria aan het Belgische ecosysteem.

AI is, net zoals het internet of sociale media, een technologie met ontelbare mogelijkheden en een enorme impact op mens en samenleving. Maar zijn we bereid alles blindelings te accepteren wat technologisch mogelijk is? Waar trekken we de lijn?

e ontwikkeling van artificiële intelligentie staat aan het begin van een grote stroomversnelling en beheerst vaak onbewust ons dagelijks leven. Door enkele toetsen van je telefoon in te tikken kun je weten of er toevallig iemand van je vrienden in de buurt is of waar je een vegetarisch restaurant vindt in een straal van enkele honderden meters. Maar wat gebeurt er als een totalitaire overheid de gegevens van je geolocatie gebruikt om te controleren waar je naartoe gaat en met wie je omgaat? Op basis van je koopgedrag op een e-commercewebsite krijg je regelmatig allerhande producten voorgesteld ‘die jou ook zouden kunnen interesseren’; best handig en tijdbesparend. Maar wat gebeurt er als een medische site op basis van je ziekteverleden een verkeerde diagnose stelt?

microscopische operaties uit. Samen met de ontwikkeling van AI groeit ook het bewustzijn van de nood aan een juridisch en ethisch kader om de risico’s van de technologie binnen de grenzen te houden. “AI is een soort vergrootglas waardoor ons vooringenomen denken aan de oppervlakte komt”, zegt Ferdinand Casier, Business Group Leader Digital bij Agoria. “Zijn de data die we voor de algoritmische systemen gebruiken coherent, representatief en correct?”

Kunstmatige intelligentie kan onze wereld duurzamer maken. Ook bedrijven worden er beter van: zo kunnen repetitieve, tijdrovende of gevaarlijke taken overgenomen worden door machines. In het domein van de communicatie hebben chatbots en vertaalsoftware hun nut al bewezen. In de gezondheidszorg voeren robots onvermoeibaar en feilloos gecompliceerde en

Het is van het allergrootste belang dat data betrouwbaar is om resultaten te vermijden die discriminatie in de hand kunnen werken. Gegevens moeten altijd transparant, verklaarbaar, veilig en beschermd zijn.”

Gabriels, docent techniek-ethiek aan de Universiteit van Maastricht en auteur van ‘Regels voor Robots’, zoals bijvoorbeeld ‘de witte man’ als standaardinstelling. “Designers denken vaak dat technologie objectief en neutraal is, maar data is contextgebonden en dynamisch. Ook normen en waarden verschuiven: zo bestonden vele morele bezwaren bij de eerste IVF-baby in 1978 terwijl het nu bijna moreel onverantwoord zou zijn een kinderloos koppel het recht op deze techniek te ontzeggen.”

AI is een soort vergrootglas waardoor ons vooringenomen denken aan de oppervlakte komt. — FERDINAND CASIER, AGORIA

“De grootste valkuil voor een ontwerper is de eigen leefwereld als norm nemen”, beaamt Katleen

Het is van noodzakelijk belang dat we als samenleving kritisch nadenken over de grenzen van de technologie en ons hoeden voor eventuele misbruiken. Maar maatschappelijke consequenties zijn niet altijd in te schatten op lange termijn. Daarom heeft de ontwerper een gedeelde verantwoordelijkheid met de eindgebruikers, de wetenschappers en de overheid. “Artificiële

intelligentie is interdisciplinair”, zegt Gabriels, “juist omdat het niet noodzakelijk een doel op zich is, maar toepasbaar op alle domeinen van de wetenschap.” Gabriels houdt een pleidooi voor een ‘Eed van Hippocrates’ voor alle technologie-ontwikkelaars. “Je kunt machines allerlei instructies meegeven, waardoor ze op basis van data en impulsen uit de omgeving leren om zelfstandig beslissingen te nemen, maar nooit een sluitende morele gedragscode”, vervolgt ze. “Moraliteit is en blijft menselijk.” Dit is ook de leidraad van de ethische richtlijnen van de ‘HighLevel expert Group on AI’ bij de EU: artificiële intelligentie moet mensgericht zijn en sociaal voordeel opleveren. Daarom zullen mensen nooit vervangen worden door robots of complexe algoritmesystemen, ook niet op de arbeidsmarkt. We gaan dus naar een wereld waarin een gezonde symbiose tussen menselijke en kunstmatige intelligentie centraal staat - een nooit aflatende evenwichtsoefening tussen autonomie, privacy en kritisch denken om een verbeterde versie van onszelf te worden. TEKST MARLEEN WALRAVENS

MAAK EEN AFSPRAAK MET MIJ OF ÉÉN VAN MIJN COLLEGA-ADVISEURS OP VLAIO.BE/AFSPRAAK Als ambitieuze ondernemer wil je maar één ding: dat je zaak vooruit gaat. Daarom investeer je én daarom innoveer je. Maar ook al heb je bakken ervaring, toch blijf je met heel wat vragen zitten. VLAIO is jouw gids bij de realisatie van je plannen. Wij zijn een kritisch klankbord en brengen sterktes en zwaktes in kaart. Daarbij geven we ook concreet advies over subsidies en financiering. En we brengen je in contact met de juiste experten.

“Wat is de volgende stap die jij wil zetten met je bedrijf?” Katie Van den Bulck Bedrijfsadviseur VLAIO

Al 4 jaar op rij de meest innovatieve universiteit van Europa (REUTERS)

SAGALASSOS: EEN ANTIEKE STAD TERUG AAN DE OPPERVLAKTE GEBRACHT

ZERO-WASTE-TECHNOLOGIEËN VOOR EEN AFVALVRIJE MAATSCHAPPIJ

GAME OVER VOOR HET ZIKAVIRUS

Ontdek jezelf. Begin bij de wereld.

To battle diseases with science. To pursue medical breakthroughs together. To develop innovative medicines to improve peopleâ€™s lives. Help us make a difference. Whether you have a commercial, scientific or support profile, we are looking for the pioneers who go far beyond the beaten track. Because we know that the path to great discoveries is unpaved. At Galapagos, we all have the desire to seek out the unfamiliar, because thatâ€™s where the real innovation happens. Do you feel the same? Find your calling and help us fuel the biotech revolution at

www.workatgalapagos.com.

OXYPOINT BRAND REPORT

#FOKUSRESEARCH

COVID-19:

katalysator voor digitalisering in de zorgsector? ‘Never waste a good crisis’, zei Winston Churchill bij de heropbouw na de Tweede Wereldoorlog. Crisistijden zijn altijd pijnlijk, maar zorgen tegelijkertijd voor nieuwe uitdagingen, snelle reacties en innovatieve oplossingen. Zo ook in de zorgsector.

wetsbare ouderen, te weinig zorgpersoneel en een tekort aan beschermingsmateriaal: een harde realiteit waarmee we allemaal geconfronteerd werden. Het coronavirus heeft een enorme druk op ons zorgstelsel gelegd. “Op zo’n moment hebben we alle hulp nodig die de technologie kan bieden,” zegt Philip Hendrickx, oprichter van Oxypoint. Bedrijven sprongen in de bres om digitale oplossingen te vinden voor contact tracing, social distancing en andere COVIDgerelateerde issues. “Wij voelden de zenuwachtigheid en hebben onze digitale ontwikkelingen rond ademhaling in een stroomversnelling gebracht. De ademhaling verdient extra aandacht in de zorg. Ze is immers een kritische parameter die veel vertelt over de gezondheidstoestand van de mens, maar is vandaag nog te sterk onderbelicht als voorspeller van ons algemeen welbevinden.” De ademhalingsfrequentie bij een patiënt fluctueert en verandert gedurende een dag, een week, een maand. Continue metingen van de ademhaling zijn daarom efficiënter omdat ze meer accurate data vrijgeven dan de enkele puntmetingen die vandaag in de ziekenhuizen gangbaar zijn op de low-careafdelingen. In die data kunnen trends gespot worden die veel

prijsgeven over de gezondheidstoestand van de mens, nog voor de ziektesymptomen verschijnen. “Zo weten we dat een corona-infectie effect heeft op de ademhalingsfrequentie en de zuurstofsaturatie in het bloed, lang voor de patiënt zichtbaar

De ademhaling verdient extra aandacht in de zorg Ze is immers een kritische parameter die veel vertelt over de gezondheidstoestand van de mens. begint te verslechteren”, aldus Hendrickx. Andere studies tonen aan dat enkel door de analyse van het ademhalingspatroon een hartfalen tot 72 uur op voorhand gedetecteerd kan worden.

“Waarom de technologie niet beschikbaar maken op elke plaats in de verzorgingsketen: het ziekenhuis, het revalidatiecentrum, de homes voor bejaarden en ook gewoon thuis?”, vraagt Philip Hendrickx zich af. “Stel, je hebt een digitaal toestel dat niet alleen zuurstof toedient, maar ook de ademhalingsfrequentie meet, de temperatuur, de zuurstofsaturatie, de bloeddruk en de hartslag opvolgt en vervolgens ook alle gegevens automatisch doorgeeft naar een informatieplatform. Dan krijg je aan de hand van een gigantische hoeveelheid data al vroeg indicaties van verbetering of verslechtering van de patiënt en kan er beter op gereageerd worden. Voeg daar nog data uit wearables aan toe, dan breng je gezondheidszorg buiten de muren van de dokterspraktijk of het ziekenhuis en verbind je de patiënt digitaal met diens zorgverlener.” Die systematische data leert ons ook verbanden leggen: in welk stadium heeft de medicatie effect, slaat de therapie aan? Beter nog: kan de therapie al dan niet automatisch aangepast worden in functie van de evoluerende parameters? Zo wordt gezondheidszorg steeds intelligenter waardoor we beter gewapend zijn tegen een volgende gezondheidscrisis.

Meer over... Oprichters Dirk Borgonjon en Philip Hendrickx zoeken innovatieve oplossingen om zuurstoftherapie in ziekenhuizen te verbeteren, met betrekking tot de ademhaling. Met de O2COMFORT™ Flowmeter veroverde Oxypoint een marktaandeel van 20% in de Belgische ziekenhuizen en worden nu testen doorgevoerd op de Europese markt. Dankzij een financiële injectie in 2018 van 3,8 miljoen euro kan het bedrijf zich verder toeleggen op internationalisering en de ontwikkeling van een nieuw digitaal product, de O2MATE™ Smart patient companion. Meer info: www.oxypoint.eu.

QARAD: BAKEN IN DE REGELGEVING VOOR IN VITRO DIAGNOSTICA Het Geelse bedrijf Qarad assisteert al twintig jaar fabrikanten van medische apparatuur met al hun regulatoire noden. Sinds enkele jaren stelt het bedrijf daarnaast ook een elektronisch platform ter beschikking waar die fabrikanten hun handleidingen digitaal ter beschikking kunnen stellen van de gebruikers. Oprichter en CEO Dirk Stynen legt uit.

Binnenkort worden er trouwens nieuwe, strengere regels van kracht die de noodzaak aan een goede opvolging nog pertinenter maken. “Het huidig regelgevend kader bestaat al sinds 1998 en is eigenlijk verouderd door de enorme evolutie in medische technologie en wetenschap. De procedures worden nog strenger en de lat zal nog een stukje hoger te komen liggen.”

“Qarad helpt al sinds 2000 om fabrikanten van speciﬁek in vitro diagnostica (IVD) te helpen voldoen aan de Europese regels”, steekt Dirk van wal. “Het gaat om alle mogelijke testen op menselijk weefsel, van zwangerschapstesten over cholesteroltesten tot COVID 19-testen en alles wat daartussen zit. De strenge regels geven labo’s natuurlijk zekerheid over de juistheid van de tests. Daarnaast kunnen we voor de fabrikanten trouwens ook optreden als “clinical research organisation”. Stel dat bijvoorbeeld een Chinese fabrikant van HIV-tests zijn test in Europa wil goedgekeurd krijgen, kunnen wij heel die procedure op poten zetten.”

De IVD moeten niet alleen aan regels voldoen, ze moeten ook voorzien worden van een handleiding. Sinds een jaar of tien mag die ook elektronisch ter beschikking gesteld worden. “Godzijdank, want met een Europa van twintigtal talen, moest telkens een half telefoonboek bijgevoegd worden”, aldus Dirk. “Of men moest per land een aparte handleiding drukken, wat heel de operatie enorm complex maakte.”

Qarad werkt zowel voor kleine startups en spin-offs (die meestal de kennis noch de mankracht hebben om de regelgeving op te volgen) als voor de grootste fabrikanten van in vitro diagnostica. “Zeven van de tien grootsten ter wereld zijn klant bij ons. Zelfs voor hen kunnen wij veel korter op de bal spelen als het om regelgeving gaat. Voor ons is dat onze corebusiness, voor hen niet.”

Dat kan eenvoudiger en dus ontwikkelde Qarad een nieuwe dienst. Ze stelt voor medische bedrijven een digitaal platform ter beschikking waar al die handleidingen op geplaatst kunnen worden. Dirk: “Dat klinkt gemakkelijker dan het is. Omdat we in de medische branche zitten, gelden ook hier weer een heleboel randvoorwaarden om dit reglementair voor mekaar te krijgen, bijvoorbeeld rond veiligheid en validatie. Door onze expertise in wetgeving zijn we absolute wereldleiders op deze markt.”

010

INTERVIEW LUC DEBRUYNE

FOKUS-ONLINE.BE

COVID-19: Een opstap naar global health risk management Een vergaande, internationale samenwerking tussen researchcentra, bedrijven en overheden in de zoektocht naar een COVID-19-vaccin is de enige, echte oplossing voor een uitweg uit deze pandemie. Luc Debruyne, Strategisch Adviseur bij CEPI, legt uit. TEKST MARLEEN WALRAVENS

BEELD IAN HERMANS

e strijd tegen het ebolavirus in 2014 heeft heel wat pijnpunten blootgelegd in de wereldwijde benadering van epidemieën. Een direct gevolg hiervan was de oprichting van CEPI, de ‘Coalition for Epidemic Preparedness Innovations’ op het World Economic Forum in Davos van 2017. CEPI is nog niet zo goed gekend bij het grote publiek. Wat is precies de functie van deze coalitie? “CEPI is een partnerschap tussen publieke, private en filantropische organisaties met als doel beter voorbereid te zijn op epidemieën. De nadruk ligt op de versnelling van de ontwikkeling van vaccins en van voorbereidende activiteiten voor onder andere de productie en de coördinatie met de regelgevende instanties.”

Samenwerking lukt pas als de politieke wil er is. Meer concreet betekent dat ... “COVID-19 heeft zich heel snel verspreid en kent geen grenzen. Daarom is een universele samenwerking om deze pandemie klein te krijgen echt cruciaal, en wel op drie niveaus: het wetenschappelijk onderzoek, de productie en de correcte verdeling van het vaccin.’ Houden geopolitieke interesses deze samenwerking niet tegen? “Er zijn natuurlijk veel geopolitieke bewegingen; je hebt China, je hebt de US, Europa, Rusland… Maar uiteindelijk beseft iedereen dat we bezig zijn tegen een virus dat zich niets aantrekt van politiek. Het zal met blutsen en builen gaan, de optimale wereld bestaat niet, en iedereen zal water bij de wijn moeten doen. Samenwerking lukt pas als de politieke wil er is. We proberen alle neuzen in dezelfde richting te krijgen. Dat is nog nooit eerder gedaan, is heel complex, maar absoluut geen reden om te denken dat het niet gaat lukken. Ik blijf positief en optimistisch.”

Wetenschap, innovatie en ondernemen bieden beste garantie voor een veerkrachtige samenleving In volle coronacrisis overhandigde VARIO een drieluik advies (adviezen 10, 13 en 14) aan minister-president Jan Jambon en viceminister-president Hilde Crevits hoe ze Vlaanderen tegen 2030 naar een toppositie van kennis- en innovatieregio’s kunnen loodsen. VARIO-voorzitter Lieven Danneels: “We vragen de Vlaamse Regering zich niet te laten verleiden tot kortetermijnpolitiek omwille van de crisis. We moeten de lange termijn voor ogen houden en focussen op wat strategisch belangrijk is en voor een veerkrachtige samenleving zorgt: onze kennis, creativiteit, innovatie en ondernemerschap.”

Zwitserland, Zweden, Finland, Denemarken en Nederland, met daarbinnen dertien regio’s, aangevuld met vier Duitse regio’s. Het tweede deeladvies biedt een kwaliteitsvolle set van 20 kernindicatoren om onze vooruitgang op te volgen. Het derde deeladvies gaat dieper in op zeven zwakke schakels in het Vlaamse innovatiesysteem die de komende tien jaar prioritair zijn om het systeem op een hoger plan te brengen: (1) tekorten in STEM; (2) levenslang leren; (3) ambitieus ondernemen; (4) geïntegreerde visie op innovatie; (5) impact van publieke O&Oinvesteringen; (6) hightech export; (7) efficiënt en doeltreffend innovatiebeleid.

Door de volgehouden financiële inspanningen van de voorbije decennia heeft Vlaanderen aansluiting gevonden bij de Europese top op het gebied van O&Ouitgaven (volgens de laatste cijfers 2,92% als percentage van het BBPR, privaat én publiek). Desondanks staat Vlaanderen slechts op de 40e plaats in het jongste Europese Regional Innovation Scoreboard en blijft daarmee in de categorie ‘sterke innovators’. Vooral qua impact van zijn investeringen moet Vlaanderen de lat hoger leggen: van sterke innovator naar innovatieleider.

Meer over dit drieluik VARIO-advies lees je op: www.vario.be.

Een eerste deeladvies selecteert de landen en regio’s waarmee Vlaanderen zich de komende jaren moet benchmarken op weg naar de top: innovatieleiders

INNOVATIE BENCHMARKLANDEN EN -REGIO’S VOOR VLAANDEREN

EEN KWALITEITSVOLLE SET INDICATOREN VOOR WETENSCHAP EN INNOVATIE

NAAR DE TOP VAN KENNIS- EN INNOVATIEREGIO’S IN 2030

LUC DEBRUYNE INTERVIEW

#FOKUSRESEARCH Een goed vaccin tegen de zomer van 2021. Dan moeten miljarden dosissen geproduceerd worden. “Door mijn ervaring als CEO van GSK Global Vaccines, weet ik dat elk vaccin zijn eigen fabriek nodig heeft omwille van de complexiteit ervan. Denken dat je zomaar in elk land een fabriek kunt rechtzetten en zorgen voor een vaccin voor je eigen bevolking, is een vlieger die niet opgaat. Dat duurt gemiddeld vijf jaar. Om beter voorbereid te zijn op epidemieën zijn twee elementen uiterst belangrijk: ten eerste de fungibility of de wendbaarheid van de productiecapaciteit. Dat betekent dat je bestaande fabrieken kunt transformeren of uitbreiden. Ten tweede is er de redundancy of overtolligheid. Het is belangrijk om nu al een voorraad aan te leggen van kandidaat-vaccins die al testproof zijn. Zo kun je kort op de bal spelen bij de uiteindelijke goedkeuring van het vaccin. Van het COVID-19-virus hebben we in januari de genetische code gekregen en werden er heel snel vaccin-prototypes gemaakt. Dankzij grote investeringen en de samenwerking met regelgevers en bedrijven hebben we een versnelling kunnen maken, zowel bij de ontwikkeling als de voorbereiding van de productie van het vaccin. Maar het moet nog beter. We leren heel veel uit deze pandemie.” Hoe komt het vaccin dan bij de bevolking terecht? “Dat is het punt. Een vaccin is pas een vaccin als het geregistreerd is door de regelgevende instanties die zeggen dat het veilig en efficiënt is. Maar met een vaccin heb je nog geen vaccinatie; dat zijn twee verschillende zaken. Landen moeten er ook klaar voor zijn. Zelfs als we vaccins zouden hebben in voldoende aantallen, is dat nog geen garantie dat de mensen zich laten vaccineren. Er zijn lobbyisten tegen vaccinaties, soms draait het ook om religieuze redenen. Om groepsimmuniteit te bereiken heb je een vaccinatiegraad nodig van 60 à 70 procent. De country readiness is een vraag van belang die dikwijls over het hoofd wordt gezien.” En zo komen we bij de verdeling van het vaccin. “Een eerlijke verdeling van de vaccins in de wereld is het derde punt van mijn betoog. Het is niet omdat Europa een historische footprint

011

Het is belangrijk nu al een voorraad aan te leggen van kandidaat-vaccins.

heeft voor de productie van vaccins dat alle geproduceerde vaccins binnen Europa moeten blijven. Het is niet omdat de Amerikaanse overheid meer investeert in bepaalde vaccinontwikkelaars dat ze het voorrecht krijgt van de hoogste bieder. De beschikbaarheid van het vaccin zal niet gelijktijdig verlopen over de hele wereld, maar de Europese Commissie, en ook CEPI, GAVI, WHO en de industrie hebben zich geëngageerd voor global solidarity: een rechtvaardige toegang tot een vaccin voor de hele wereldbevolking.” Er zijn heel wat projecten opgestart voor de ontwikkeling van een COVID-19-vaccin. Moet er ook niet harder gewerkt worden op medicatie? “Er bestaat momenteel nog geen medicijn tegen dit virus. We kennen het nog te weinig om een efficiënte virusremmer te ontwikkelen. Grote bedrijven en onderzoeksinstellingen hebben al enorme inspanningen geleverd: duizenden componenten werden gescreend, er zijn bestaande virusremmers getest op het virus. Ze zijn daar hard mee bezig. Voorlopig bestaan enkel Dexamethason en Remdesivir, medicijnen die vooral op secundaire effecten werken bij ernstig getroffen patiënten. Maar preventie is nog altijd beter dan interventie.”

SMART FACT. Stel, je was na je masterstudies Lichamelijke Opvoeding aan de KULeuven niet in de farmaceutische sector terecht gekomen. Waar zou je vandaag staan? “Dat vind ik een moeilijke vraag, maar ik kan daar een gemakkelijk antwoord op geven. Als echte sportkotter was ik ervan overtuigd om het waar te maken in de topsport. Ik was een volleyballer en zag dus een carrière als trainer of coach wel zitten. Uiteindelijk ben ik daar op uitgekomen, want als CEO van een vaccinbedrijf met 17.000 medewerkers ben je coach van een topteam. In een sportwedstrijd moet je ervoor zorgen dat je spelers het beste van zichzelf geven en ook plezier bezorgen aan de toeschouwers. In een bedrijf is dat niet anders: de beste werkomstandigheden creëren zodat de mensen het beste van zichzelf kunnen geven. Dat plezier voor de toeschouwer vertaal ik als positieve impact op de wereld door de inspanningen die je levert. Er was geen werk toen ik afstudeerde; ik ben toevallig in de farmasector terechtgekomen. Ik heb daar ook die competitiegeest, die samenwerking en die intellectuele uitdaging gevonden.”

Coalitie voor COVID-tools De ‘Access to COVID-19 Tools ACT-Accelerator’ is een nieuwe baanbrekende globale samenwerking om de ontwikkeling, de productie en de verdeling van COVID-19diagnostica, therapeutica en vaccins te versnellen. Deze coalitie werd gelanceerd in april 2020 door de WHO, de Europese Commissie, G20landen en de Bill & Melinda Gates Foundation. Covax is de vaccinpijler van ACT en wordt geleid door CEPI, WHO en GAVI (Global Alliance for Vaccines and Immunisation).

Alle onderzoeken op een rijtje ‘Innovation in Flanders to combat the sars-cov-2 virus and its derived effects’ is het gedetailleerd verslag van alle COVID-19-onderzoeken, opgestart aan de Vlaamse universiteiten en onderzoekcentra, onlangs gepubliceerd door het Vlaamse Departement van Economie, Wetenschap en Innovatie. Op de website covid19-wb.be geeft het FNRS een inventaris weer van alle onderzoeksprojecten en bedrijfsinitiatieven rond COVID-19 in Brussel en Wallonië.

Moonshot: industriële innovatie als duurzame klimaatoplossing Een koolstofslimme en koolstofcirculaire industrie in 2050. Dat is de ambitie van Moonshot, een industrieel Vlaams innovatieprogramma dat bedrĳven helpt om hun CO2-uitstoot drastisch te verminderen. Het klimaatakkoord van Parĳs uit 2015 stelt Vlaamse bedrĳven voor een gigantische uitdaging: het drastisch reduceren van hun CO2-emissies tegen 2050. Moonshot, een ambitieus industrieel innovatieprogramma van de Vlaamse overheid en het Vlaams Agentschap Innoveren & Ondernemen, gaat die uitdaging aan. Binnen Moonshot vindt industriegedreven strategisch basisonderzoek plaats aan Vlaamse universiteiten en kennisinstellingen. Dit onderzoek heeft tot doel om disruptieve ideeën te testen, baanbrekende technologieën te ontwikkelen en nieuwe klimaatvriendelĳke producten en processen te introduceren in nauwe samenwerking met de industrie. Daarvoor voorziet de overheid jaarlĳks 20 miljoen euro. Tussen 2020 en 2040 gaat het om maar liefst 400 miljoen euro aan investeringen.

De regie over het initiatief ligt bĳ Catalisti, de speerpuntcluster die innovatie in de Vlaamse chemie- en plasticssector faciliteert. Een logische keuze, aangezien de chemische industrie samen met andere energie-intensieve sectoren als petrochemie en staal goed is voor 85% van alle Vlaamse industriële CO2-emissies. “Dankzĳ doorgedreven innovatie kon de chemie- en plasticssector haar CO2-uitstoot de afgelopen decennia al sterk terugbrengen. Moonshot geeft deze innovatiedrive een extra duwtje in de rug”, aldus Jan Van Havenbergh, managing director van Catalisti. “De eerste Moonshot-projecten werden begin dit jaar opgestart. Een tweede reeks innovatieprojecten zit in de pipeline”, vertelt Van Havenbergh. “Innovatie is dé tool voor Vlaamse bedrĳven om de grote sprong te maken: koolstofslim en koolstofcirculair in 2050.”

moonshotﬂanders.be

©VIB - Ine Dehandschutter

VLAAMS ONDERZOEK GEEFT WERELD HOOP OP CORONAMEDICIJN De COVID-19-pandemie zet onze wereld op zijn kop. Om deze crisis het hoofd te bieden zijn wetenschappelijk onderzoek en innovatie belangrijker dan ooit. Als onderzoeksinstituut met meer dan 25 jaar ervaring in de levenswetenschappen zet VIB zich ten volle in om het nieuwe coronavirus af te remmen. VIB is een Vlaams onderzoeksinstituut dat internationaal tot de top behoort in de levenswetenschappen. VIBwetenschappers strijden op verschillende fronten tegen COVID-19. Belgische lama als wapen tegen coronavirus Sinds het begin van de virusuitbraak werken de VIB-UGent labs van prof. Xavier Saelens en prof. Nico Callewaert onvermoeibaar door aan de ontwikkeling van een gloednieuw geneesmiddel tegen COVID-19. Aan de basis ligt een specifieke antistof tegen het virus, geïsoleerd uit het bloed van een lama genaamd Winter. Xavier Saelens legt uit: “De antistoffen van de lama beletten dat het virale eiwit zich gaat binden op de menselijke cel. Dit voorkomt dat het virus de menselijke cellen binnendringt en zich zo in het lichaam van de mens vermenigvuldigt. Het effect hiervan is dat de besmette persoon niet afglijdt naar de gevreesde ernstige vorm van de ziekte.” Zijn collega Nico Callewaert voegt toe: “Intussen hebben we de werkzaamheid tegen COVID-19 en de stabiliteit van de antistoffen in proefdieren getest met positief resultaat.” Het komt er nu op aan om de antistoffen om te zetten tot een geneesmiddel dat kan getest worden op mensen in klinische

WWW.VIB.BE

proeven. Hiervoor werd reeds in april een intense samenwerking opgestart met het biofarmaceutisch bedrijf UCB. Het project kreeg onmiddellijk de steun van Vlaams minister van Wetenschap en Innovatie Hilde Crevits die budget vrijmaakte om de eerste ontwikkelingsstappen te financieren. Nauwelijks een half jaar nadat het virus voet aan wal kreeg in Europa, richtte VIB de startup ExeVir Bio op met 23 miljoen euro durfkapitaal op zak. Het nieuwe bedrijf start eind dit jaar met klinische studies om de antistoffen te testen op veiligheid en doeltreffendheid in COVID19-patiënten. De wetenschappers hopen dat het medicijn in de loop van 2021 inzetbaar is. Dit ontwikkelingstraject - van doorbraak in het labo tot een nieuwe startup - kon zo vlot doorlopen worden mede dankzij de unieke expertise die VIB in huis heeft inzake geneesmiddelenontwikkeling en technologietransfer. Kunnen bestaande medicijnen COVID-19 verlichten? Bij ongeveer 20% van de COVID-19patiënten die in het ziekenhuis opgenomen worden, ontstaat ernstige longschade. De patiënt kan daarbij onvoldoende zuurstof opnemen in het bloed waardoor er kortademigheid optreedt. In de long speelt zich op dat moment een overdreven reactie van het afweersysteem af die leidt tot ontsteking en longschade. Die ontsteking wordt in gang gezet door cytokinen, ontstekingsstoffen die ook bij patiënten met reuma en jicht een belangrijke rol spelen. VIB onderzoekt nu samen met het UZ Gent en het Federaal Kenniscentrum voor Gezondheidszorg of reumamedicatie kan helpen. De nieuwe behandeling is erop gericht om met reumamedicatie de

overmatige ontstekingsreactie en verdere longschade af te remmen. “We hopen dat we patiënten kunnen behoeden van een opname op de afdeling intensieve zorg door de anti-cytokinetherapie vroeg op te starten,” zegt prof. Bart Lambrecht (VIBUGent), coördinator van de studie aan het UZ Gent. Daarnaast evalueren VIB en UZ Gent het geneesmiddel Leukine® voor de behandeling van longproblemen ten gevolge van COVID-19. “Patiënten met COVID-19 die acute ademhalingsproblemen ontwikkelen hebben niet veel behandelingsopties en een verhoogde kans op overlijden,” zegt Bart Lambrecht. Leukine® is ontwikkeld uit gist door Partner Therapeutics en bootst een menselijk eiwit genaamd GMCSF na. GM-CSF speelt een cruciale rol in de verdediging tegen virussen en een goed functionerend immuunsysteem. De veiligheid van het middel bij mensen is al uitvoerig getest. Massaal testen In maart dit jaar riep federaal minister Philippe De Backer op om de testcapaciteit voor COVID-19 uit te breiden. VIB reageerde prompt op deze oproep. In minder dan drie weken tijd sloegen Biogazelle, VIB, UGent, UZ Gent, Cerba Research (CRI Labs) en Anacura de handen in mekaar om een volledige infrastructuur op te zetten voor COVID19-tests. Verschillende teams van VIBvrijwilligers gingen onmiddellijk aan de slag met het registreren en inactiveren van patiëntstalen, zodat ze nadien veilig konden getest worden om te bepalen of ze besmet waren met het nieuwe coronavirus. Ondertussen werden via deze weg reeds 115.000 stalen geanalyseerd.

Worley helpt bij het opschalen van innovatieve technologieën... Worley wil één van de leiders zijn in de transitie naar een duurzamere wereld op vlak van energie en grondstoffenverbruik. Worley’s kennis en ervaring met de klassieke chemische processen is bijzonder waardevol bij verdere ontwikkeling van pilootprojecten naar “full scale“ industriële installaties. Het opschalen van een piloot installatie naar een industriële schaal is complex. Niet zelden ontstaan er gedurende de engineering fases nieuwe inzichten die leiden tot veranderingen in de processen. Een voorbeeld van een dergelijk opschalingsproces is de samenwerking met Avantium. Dat bedrijf heeft een aantrekkelijke technologie ontwikkeld om gebaseerd op biomassa, hoogtechnologische producten te maken. Het groeipotentieel voor de biomassa gebaseerde chemie is groot. De verwachting is dat de bio plastics markt zal uitgroeien tot een belangrijke speler.

Daarnaast is ook de markt voor recyclage van de meer traditionele plastics in volle ontwikkeling. Ook daar ziet Worley een uitgelezen kans om haar ervaring in te zetten. De uitdaging op langere termijn is om deze biomassa gebaseerde processen verder te ontwikkelen, zodat ze competitief worden met de meer klassieke productie, rekening houdend met de beschikbaarheid van de nieuwe grondstoffen en een minimaal energieverbruik.

op weg naar een groene raffinaderij... Biomassa is de hernieuwbare versie van aardolie met een levenscyclus van enkele jaren in plaats van miljoenen jaren. Omdat biomassa geen lange transformatie onder het aardoppervlak heeft doorgemaakt, zoals het geval is bij aardolie, bestaat het uit andere technische bouwstenen. De drie hoofdbestanddelen zijn cellulose, hemi-cellulose en lignine. Voor lignine zijn nog geen processen gekend die toelaten om deze stroom op grote schaal te valoriseren, behalve als brandstof. Worley en de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), ontwikkelen een piloot installatie om de conversie van lignine naar waardevolle producten verder te onderzoeken. Studies hebben aangetoond dat het mogelijk is allerlei chemische stoffen, brandstoffen en in het bijzonder aromaten te produceren vertrekkende vanuit lignine. Deze zeer waardevolle aromaten worden in verdere chemische processen gebruikt voor het maken van allerhande materialen, parfums, enz. Het samenbrengen van alle verwerkingsprocessen voor (hemi-)cellulose en

lignine leidt tot de biomassa raffinaderij van de toekomst. De noodzaak om traditionele op oliegebaseerde processen om te buigen naar processen die deze meer complexe, maar hernieuwbare grondstoffen gebruiken, vormt een bijkomende uitdaging. Aandacht voor de behandeling van nevenstromen is hierbij ook een essentieel onderdeel.

inclusief een duurzame waterhuishouding!

Warmte-integratie, energie-pinch, energie-optimalisatie: sleutelbegrippen die meer en meer geïntegreerd worden in het ontwerp van nieuwe installaties. De herhaaldelijke droogteperiodes en watertekorten als gevolg van de klimaatopwarming onderstrepen het belang van deze aanpak, maar wijzen ook op de noodzaak van een analoge aanpak voor water. Water is net als energie onmisbaar voor de meeste productieprocessen. Door al tijdens het ontwerp rekening te houden met het 5R principe (Reduce, Reuse, Recycle, Recover, Restore) kan de watervoetafdruk van een product op een kosteneffectieve manier gereduceerd worden.

belgium.info@worley.com

www.worley.com

Bij de transitie naar een meer circulair systeem hoort water op de eerste plaats te staan. Groene grondstoffen vragen meestal een extensieve voorbehandeling, maar door een goede waterintegratie kan het verbruik geminimaliseerd worden. Een koelwatersysteem is een vaak vergeten, maar belangrijke waterverbruiker in groene en klassieke processen. De optimalisatie ervan kan zowel in bestaande systemen als in nieuwe processen tot een belangrijke waterreductie leiden. In de geest van circulaire systemen is het verregaand zuiveren van afvalwater een belangrijke stap die ook het ontvangende oppervlaktewater ten goede komt.

Wetenschapspark Universiteit Antwerpen boomt. En dat is een understatement

Het Wetenschapspark Universiteit Antwerpen boomt. En dat is een understatement. De Provinciale Ontwikkelingsmaatschapp� (POM) Antwerpen, ontwikkelaar van het park, tekende een nieuw masterplan uit en realiseert momenteel zo’n 8.500m² b�komende laboen kantooroppervlakte. Vandaag z�n er op de campus in Niel al een dertigtal bedr�ven actief, denk b�voorbeeld aan YUN Probiotherapy, eTheRNA, Sodecon en iFlux, waarvan een ﬂink aantal startups, samen goed voor 600 banen. Ook ViTalent, het nieuwe trainingscentrum voor farma en biotech, kr�gt er binnenkort een plaats, net als VIL er een logistiek demonstratieen belevingscentrum optrekt, Log!ville. De focus van het park ligt echter in de eerste plaats op onderzoek en innovatie. In het licht van de Covid-19 crisis participeert eTheRNA b�voorbeeld in een internationaal consortium mee aan de ontwikkeling van een vaccin dat de T-cellen van het immuunsysteem zo traint dat ze een virusaanval herkennen en afslaan. Fluidda draagt via haar FRI technologie (Functional Respiratory Imaging) ook b� aan de str�d tegen

Covid-19. Om het kennisniveau omtrent het werkingsmechanisme van Covid-19 te vergroten, heeft FLUIDDA een consortium opgericht om met behulp van hun Functional Respiratory Imaging (FRI) technologie de eigenschappen van dit virus te onderzoeken en hierdoor artsen te helpen de behandeling van hun Corona-patiënten te optimaliseren. “Ik geloof zeer sterk in het vermogen van start-ups en groeiers om te innoveren, te vernieuwen en te durven. Ik geloof ook dat we er alles aan moeten doen om ervoor te zorgen dat ondernemers in de eerste plaats kunnen ondernemen en zich niet hoeven te bekommeren om b�zaken. Om die reden is POM Antwerpen een ﬂexibele partner die proactief meedenkt en inzake ruimtebehoefte telkens gaat voor de beste oplossing. Een bedr�f kan b� ons starten als co-worker, groeien in incubator Darwin, verder doorgroeien in één van onze andere gebouwen en uiteindel�k zelfs kiezen voor een eigen pand. W� willen als katalysator helpen b� het versterken van de dynamiek van bedr�ven

door hun groei te faciliteren. Voor m� is dat onze kerntaak.”, zo licht Luc Broos, algemeen directeur van POM Antwerpen toe. Behalve ruimte op maat, zet POM Antwerpen met steun van de Provincie Antwerpen ook sterk in op de uitbouw van een netwerk dat ondernemers in contact brengt met elkaar én met relevante experten. “De zoektocht naar ﬁnanciering, de beste experts of de juiste partners is best t�drovend. Maar als je ze vindt, geeft dat jouw bedr�f een enorme boost. Binnen ons netwerk kunnen we beroep doen op onder meer ﬁnanciers, CRO’s of IP bedr�ven. Ook leggen we graag de connectie met kennisinstellingen en onderzoekscentra.”, zo gaat Luc Broos verder.

Luc Broos, algemeen directeur POM Antwerpen

Sinds 2013 werkt biotechbedr�f eTheRNA immunotherapies aan onderzoek en ontwikkeling op het vlak van mRNA, een onderdeel dat helpt b� de transcriptie van ons DNA naar eiwitten. Doel? Een nieuwe vorm van kankerbestr�ding uitwerken. “Nadat we de VUB ontgroeid waren, konden we hier terecht

Op zoek naar labo’s of kantoren in een unieke, inspirerende groene omgeving? POM Antwerpen heeft op korte term�n kantoren en labo’s beschikbaar van diverse afmetingen. Dankz� ons dynamisch team dat instaat voor facilitymanagement en mobiliteitsbeheer op het park, kan je als ondernemer focussen op wat telt, de uitbouw van je eigen business. Interesse? Plan nu een plaatsbezoek.

Op korte term�n beschikbaar op het park : kantoren en labo’s van diverse afmetingen. Op zoek naar nieuwe locatie? Plan een bezoek en ontdek wat het Wetenschapspark voor jou kan betekenen. www.wetenschapsparkuantwerpen.be • darwin@wetenschapsparkuantwerpen.be • 03 443 04 00

en dat bevalt ons prima. Het park is goed gelegen en makkel�k te bereiken vanuit alle richtingen. Het team van het wetenschapspark creëert een heel eigen sfeer. Netwerken met de andere bedr�ven wordt gefaciliteerd en er z�n interessante lezingen en trainingen. Voor ons is de aanwezigheid van andere branchebedr�ven, zoals anicells, interessant. Ook het ecosysteem at.las rond ATMP oogt veelbelovend. Zo wordt er hier een interessante microcosmos gecreëerd die ons goed bevalt.” Aan het woord: Dirk Vanbroekhoven, eTheRNA immunotherapies.

Your precision medicine pa ner

MEE VORM GEVEN AAN KLINISCH ONDERZOEK Cerba Research is de Belgische afdeling van de Franse groep Cerba Healthcare. Het bedrijf faciliteert klinische studies en labotests en verzorgt daarvoor de volledige logistieke keten. Wat zijn de ontwikkelingen in deze markt en wat brengt de toekomst? CIO Peter Vermeylen en Lab Manager Joachim Vandroemme leggen uit. Bij het grote publiek is Cerba Research misschien niet zo bekend, maar het bedrijf heeft wel gereputeerde farma-kleppers als klanten. Waarom gaan zij in zee met Cerba Research en wat is de toegevoegde waarde die het Gentse bedrijf kan bieden? “De farmabedrijven hebben misschien wel testcapaciteit, maar heel het logistieke proces dat daarrond zit, is onze specialiteit”, zegt Peter. “Hoe kan je bijvoorbeeld snel, efficiënt en zonder problemen kits voor een staalafname gaan verdelen? Zoiets een kolfje naar onze hand. Wij prepareren alle materiaal om stalen af te nemen en leveren die netjes in kits aan. Ook bijvoorbeeld al het papierwerk met patiëntengegevens bereiden we voor en verwerken we. Als alle data binnen zijn, bestellen wij dan labotesten, in ons eigen labo of bij een partner. De resultaten worden daarna ter beschikking gesteld via PDF’s, maar evengoed via een elektronisch portaal.” Bovendien kan Cerba Research ook heel wat wetenschappelijke expertise leveren, onderstreept Joachim. “Bij de opzet van de studies werken we nauw samen met onze klanten. Hoe gaan we de test definiëren? Hoe gaan we die opzetten? Welke markers gaan we opsporen? Ook daarin spelen we onze rol.” De omvang van dit soort studies is in de loop van de jaren almaar complexer geworden, zegt Peter. “Vijf jaar geleden kregen alle patiënten in een studie dezelfde tests. Doordat we almaar meer naar “personalised medicine” evolueren, zijn dat bijna honderd individuele parcours geworden. Op basis van de resultaten worden de tests continu bijgestuurd. Dat maakt de uitdaging natuurlijk een stuk groter.” “De interactie tussen de labotests en de behandeling is almaar toegenomen”, pikt Joachim in. “Daar is nu bijna directe feedback tussen. De “patiënt” was voor de farma-industrie vroeger een homogene groep. Tegenwoordig is dat anders. Neem nu de COVID-testen, daar wordt onderscheid gemaakt tussen verschillen-

de subpopulaties. Niet alleen naar geslacht, maar ook bijvoorbeeld of iemand diabetes heeft.” De rol van Cerba Research zelf is trouwens ook aan het veranderen, stelt Peter. “Afhankelijk van welke technologie nodig is, zullen wij studies met tests aan verschillende partijen uitbesteden. Waarmee we een soort “broker” van data worden. Net zoals in veel andere industrieën nam ook in de farma het belang van data en dataverwerking een enorme vlucht. Omdat wij met patiënten werken is die data per definitie trouwens zeer gevoelig. Het is dus van het allergrootste belang dat er voorzichtig mee wordt omgesprongen. Respect voor privacy is geen loos begrip voor ons.” Door de enorme hoeveelheid data die tegenwoordig ontsloten kan worden, worden ook nieuwe toepassingen mogelijk waar vroeger alleen over gedroomd kon worden. En dan komen al snel begrippen als ‘artificiële intelligentie’ en ‘machine learning’ op de proppen. “Klopt”, zegt Peter, “dat heeft een enorme revolutie veroorzaakt. In ons Franse lab in Montpellier wordt heel veel met medische beeldvorming gewerkt. Tot een paar jaar geleden werden weefselstalen nog letterlijk bekeken op glazen lamellen. Tegenwoordig wordt dat volledig digitaal verwerkt. Dat betekent ook dat je daar algoritmes op kan loslaten die kunnen helpen bij diagnoses.” Maar ondanks de enorme sprongen die in IT en AI worden genomen, is de rol van de mens in het labo nog lang niet uitgespeeld, maakt Joachim zich sterk. “Natuurlijk zal technologie almaar prominenter worden, maar in de eerste plaats vooral om de medicus te ondersteunen. De rol van de arts blijft cruciaal om data en gegevens te interpreteren. Je zult als patiënt maar eens de uitzondering op de regel zijn die niet precies in de plooien van het algoritme past. Dat kan zeer ongewenste gevolgen hebben. Daarom zal menselijke verificatie nog heel lang de norm blijven. Tegelijk zal het labo van de toekomst er natuurlijk heel anders uitzien dan nu. Denk bijvoorbeeld aan alle ontwikkelingen in labtesten op chips of in Point-of-Care-testing, waarbij artsen almaar vaker zelf test zullen uitvoeren. Tot slot zie ik ook een explosie aan biomarkers in de toekomst, bovenop alle klassiekers die we nu al kennen. Wat betekent dat ik me, als labospecialist, me nog lang niet bedreigd voel (lacht).”

016

EXPERTPANEL REKRUTERING

FOKUS-ONLINE.BE

Bedrijf zoekt werknemer (en werknemer zoekt waarde) Ook in de chemie- en farmasector woedt de war for talent volop. Tegelijkertijd onderkennen bedrijven steeds rigoureuzer hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en nemen ze die ook bewuster op. Hoe verzoen je deze twee assen?

JAN BEUMER. HR Director Pfizer Manufacturing Site in Puurs

MARIE VAN KERCKHOVEN. Head of Talent Acquisition Galapagos

SUSY SPRUYT. Human Resources Director Biocartis

Wat is de grootste uitdaging in het zoeken naar de juiste profielen, specifiek aan jullie sector? “De grootste uitdaging voor ons is het tijdig vinden van de juiste profielen. Tot nu toe zijn we daar erg goed in geslaagd, zeker als je weet dat we de afgelopen jaren meer dan duizend nieuwe medewerkers hebben aangeworven. Het mooie aan het groeiverhaal is dat we mogelijkheden hebben voor zowel technisch als niet-technisch opgeleiden. En dat in verschillende disciplines zoals productie, kwaliteitscontrole, supply... Beschikken over het juiste diploma is natuurlijk belangrijk, maar de juiste attitude hebben is nog veel belangrijker.”

“De grootste uitdaging? Het profiel van kandidaten naast het Galapagos-DNA leggen en kijken of dat overeenkomt. Onze lat ligt hoog: ‘Make it happen’ en ‘Raise the bar’ zijn essentiële waarden. We zoeken naar mensen die anders durven denken, doeners die gepassioneerd hun vak beoefenen, in welke discipline ook. Vooral bij technische profielen is de war for talent voelbaar. We hopen de instroom te vergroten door het ondersteunen van STEM-initiatieven. Ook talenten vinden voor ondersteunende afdelingen (IT, Finance en Legal) is soms een uitdaging, omdat we daar minder gekend zijn. Onze strategie: kandidaten proactief aanspreken en een heldere communicatie over Galapagos als werkgever.”

“We zijn geen traditioneel farmabedrijf, maar eerder gespecialiseerd in moleculaire diagnostiek, vooral kanker. Dit vraagt profielen met een wetenschappelijke achtergrond, niet enkel in moleculaire biologie of chemie, maar ook sterk doorgedreven technische profielen zoals (bio)-engineers en (bio)-IT-profielen en dataspecialisten. Een bijkomende uitdaging is dat we ‘fully integrated’ zijn: we ontwikkelen, maar produceren en commercialiseren ook. Daarom rekruteren we heel breed, van bio-wetenschappers, over quality controllers en productiemedewerkers, tot mensen op de klantendienst. We zoeken daarbij ook niet alleen specialisten, maar ook allrounders. Uitdagingen genoeg dus (lacht).”

Hoe kunnen bedrijven ervoor zorgen dat ze de war for talent in hun sector winnen? “Onze drang naar innovatie kent geen grenzen. Laboranten, techniekers, technische operators of ingenieurs met ambitie vinden bij ons wat ze zoeken, het hoogtechnologisch machinepark daagt hen elke dag uit. We hebben ook een intern programma waar medewerkers familie, vrienden en kennissen kunnen voordragen voor openstaande vacatures. Dit werkt zeer goed. We zetten ook sterk in op interne training, training on the job en verticale en horizontale doorgroeimogelijkheden. Dat we de laatste jaren enorm gegroeid zijn, ons voorbereiden om het mogelijke COVID-vaccin te kunnen maken en dat we vele investeringen binnenhaalden, zorgt ervoor dat talenten ons vinden en zin hebben om voor ons te werken.”

“Wij gaan de war for talent aan met een eigen Talent Acquisition-team, als partners van de business leaders. Zij begrijpen welke talenten we nodig hebben en hebben elk hun specialiteit. Hierdoor kennen ze de markt en de kandidaten in hun specifieke deelgebied en creëren mee bewustheid rond Galapagos op de arbeidsmarkt. Innovatief in het benaderen en beoordelen van kandidaten is ook van belang. We zorgen voor een optimale beleving, want kandidaten zijn evengoed ambassadeurs. Ook wanneer ze uiteindelijk niet bij ons komen werken. Die aanpak trekken we door in andere Europese filialen. We hebben lokale talent specialists die identiek werken, met respect voor de lokale arbeidsmarkt en cultuur.”

“De nood aan tests en diagnosetools groeit, dat speelt in ons voordeel. Onze waardecreatie is een andere troef. Onze producten helpen kanker genezen en dat is iets waar veel mensen persoonlijk al mee geconfronteerd zijn. Dat probleem kunnen oplossen, daar gaat een aantrekkingskracht van uit en geeft mensen een fierheid in hun job. Verder is het duidelijk dat werknemers gewoon een loon uitbetalen niet meer voldoende is. Zij verwachten zaken als persoonlijke waardering, betrokkenheid, flexibele randvoorwaarden en aandacht voor mobiliteit en thuiswerken. En dat geldt zeker niet alleen voor Generation Y, zoals wel eens gezegd wordt. Ook andere generaties zijn er gevoelig aan geworden.”

Hoe houden jullie bij het rekruteren rekening met maatschappelijk verantwoord ondernemen? “We hebben bijzondere aandacht voor diversiteit en inclusie en daarrond lopen ook verschillende interne acties en projecten. We zijn ervan overtuigd dat hoe diverser het team is, hoe sterker het zal presteren. Hierbij helpen onze vier waarden die we koesteren: moed, uitblinken, gelijkwaardigheid en plezier. Ook op vlak van duurzaamheid maken we 35 procent van onze energie zelf, onder meer dankzij twee eigen windmolens. Ook qua mobiliteit nemen we initiatieven. Voor het woon-werkverkeer moedigen we het fietsen heel sterk aan met een fietsleaseplan en fietskilometervergoeding. Al 1.000 medewerkers zijn in het plan gestapt en leggen zo een deel van het woon-werkverkeer met de fiets af.”

“We dragen graag bij tot de carrière en talentontwikkeling van mensen van alle afkomsten en leeftijden, met aandacht voor diversiteit en inclusiviteit. Vertrouwen, verantwoordelijkheid en coaching zijn daarbij erg belangrijk. Elke medewerker krijgt de kans om te groeien en om impact te hebben, met ruimte voor de work-lifebalance. Tegelijk bewaken we ook het evenwicht tussen jonge en meer senior profielen. De combinatie van generaties draagt immers bij tot wederzijdse groei en stimulans. Tot slot willen we de samenwerking met de academische wereld verder uitbouwen. Als groeiende biotech kunnen we daar nog meer het verschil maken.”

“Onze missie – snelle en accurate moleculaire diagnostiek voor iedereen beschikbaar maken – is op zich al heel maatschappelijk relevant. Ook diversiteit is een belangrijk thema bij ons. Leeftijd, geslacht, religie… daar maken we allemaal geen punt meer van. Wij proberen talent en betrokken medewerkers aan te trekken vanuit eender welke achtergrond. De genderverdeling bij Biocartis is bijna exact 50/50, en we stellen mensen tewerk van 38 nationaliteiten. We erkennen mensen ook voor het goede werk dat ze leveren. Sommigen voelen zich goed in hun rol en wensen voorlopig niet te veranderen. Anderen kiezen heel bewust voor loopbaanperspectieven en carrièreplanning. Ook hen proberen we tegemoet te komen.” TEKST FREDERIC PETITJEAN

War for Talent blijft bestaan! Al eens gedacht om over de landsgrenzen heen te kijken? In tijden van disruptie, innovatie, technologie, … groeit de nood aan specifiek talent. Veelal bestaat vandaag een mismatch tussen vraag en aanbod van talent in België. Studenten kiezen een studierichting op basis van economische opportuniteiten, die verandert zijn op het moment van afstuderen. Levenslang leren is dan ook in de kandidatenmarkt het nieuwe normaal. Net als alles om ons heen is een kandidatenmarkt constant in beweging, de laatste babyboomers gaan op pensioen, job migratie om die droomjob te vinden, verbeteren van de levensstandaard, (des)interesse in bepaalde beroepen, nood aan flexibele arbeidsoplossingen, stabiliteit en zekerheid. Laat de Europese markt uw nieuwe kandidatenmarkt worden. Grenzeloos rekruteren van Europees talent. Makkelijk en zonder zorgen. Dat is waar Link2Europe voor staat. Als pionier in internationale rekrutering voorziet Link2Europe u vlot en zonder veel zorgen van internationaal en happy talent met up-to-date skills die daardoor meteen inzetbaar zijn. In de voorbije 13 jaar hebben we meer dan 150 logistieke en industriële firma’s geholpen om onmiddellijk inzetbaar talent te vinden en meer dan 3000 Europese kandidaten vonden een nieuwe job in België. Het maakt ons dan ook erg gelukkig om deel uit te maken van een succesverhaal tussen onze Belgische bedrijven en dit Europees talent. Link2Europe is bovenal een bedrijf dat meegroeit met de vraag van onze klanten. We zijn recent gestart in de bouwsector en werken ook samen met de zorgsector grotere rekruteringsprojecten uit. Wat maakt ons dan anders? 1. Europa = maximalisatie van uw talentenpool • 15 rekruteringspartners in 7 verschillende oost-en zuid Europese landen • www.link2europe.eu kandidaten website, met lokale websites gelinkt in 20 Europese landen. • Europese marketing strategie voor het aantrekken van talenten van over heel Europa • Talentenpool die complementair is aan uw lokale rekruteringskantoor

2. Focus op specifiek talent. • Link2Europe focust op talent dat lokale rekruters nog maar moeilijk of niet meer vinden in de Belgische markt • Onze sectoren: productie, industrie, logistiek, bouw en zorg • Onze focus profielen: (CNC) operatoren, technische- en bouwtechnische geschoolde arbeiders, chauffeurs C(E), bestuurders rollend materiaal, industrieel elektricien, banden monteurs, kabeltrekkers, verplegend personeel,.. 3. Full Service = U ontzorgen • Link2Europe voorziet in huisvesting en mobiliteitsoplossingen voor elk talent • Begeleiding van kandidaten voor, tijdens en na de tewerkstelling in België • Overnemen van de Belgische papiermolen voor bedrijf en talent • Vertalen van documentatie en begeleiden van onze klanten in omgang met internationaal talent • Juridisch 100% legale tewerkstelling in België 4. De juiste persoon op de juiste plaats • Stabiliteit en continuïteit gegarandeerd • Ervaren talent • Verlagen van de druk op leidinggevend personeel, minder nood aan begeleiding • 15% lagere arbeidsongevallen dan de sector • Sterke werkethiek en verhoogde productiviteit De vraag naar specifiek talent blijft stijgen, maar het aanbod van Belgisch talent blijft gelijk, een dienstenmarkt waarin er te weinig geschoolde arbeiders zijn t.o.v. de bestaande vacatures. Het is Link2Europe die hier het verschil maakt voor onze klanten. Wenst u het verschil te maken samen met ons, dan luisteren wij graag hoe wij uw talent kunnen vinden.

LINK2EUROPE.BE

Ontdek meer op

FOKUS-ONLINE.BE

#fokusresearch

018

CHRONICLE MIEKE DE KETELAERE

FOKUS-ONLINE.BE

Het voornemen van onze AI-systemen Als programmadirecteur AI bij onderzoekscentrum imec ben ik enthousiast over de ontelbare mogelijkheden van AI-systemen. Maar daarnaast ben ik ook de eerste om een paar mythes te ontkrachten.

et AI Research-plan bij imec is opgesplitst in drie verschillende focusdomeinen. Ten eerste moeten we vaststellen dat de functionaliteit van een AI-systeem vandaag het niveau van een tweejarig kind niet overstijgt. Een individueel AI-systeem kan wel degelijk zeer goed zijn in het leren van een beperkt aantal taken, maar het is nog niet goed in het redeneren, het samenwerken met andere entiteiten, het abstract denken of het inleven in een steeds veranderende context. Veel onderzoek bij imec gaat dan ook naar het verbreden van de nodige functionaliteit. Dit onderzoek vindt antwoorden op vlak van collaboratieve AI, het slimmer samenbrengen van datastromen op de eindpunten en nieuwe hybridevormen van AI, waar data en knowledge elkaar versterken. Ten tweede moeten we vaststellen dat op vlak van energieverbruik er nog veel geoptimaliseerd moet worden in de AI-systemen. Onderzoek heeft aangetoond dat vandaag 2 procent van de totale CO2-emissie veroorzaakt wordt door het trainen van AIsystemen, en hierbij wordt nog niet eens rekening gehouden met het energieverbruik nodig voor de operationele werking van deze systemen. Door het groeiend aantal slimme sensoren wordt aangegeven dat dit zonder ingrijpen naar 20 procent kan stijgen in 2030.

Dringend tijd dus om nieuwe software en hardwaretechnieken te ontwikkelen waarmee we enerzijds dezelfde accuraatheid kunnen halen in de geautomatiseerde beslissingen, maar waar anderzijds veel minder energie wordt verbruikt. De AIwereld moet zijn steentje bijdragen om de Green Deal-doelstellingen te halen, willen we van verdere investeringen kunnen genieten. Wat is de challenge op dit vlak? Niet alle slimme systemen die we willen bouwen, gebruiken dezelfde onderliggende technologische bouwblokken, dus onderzoek naar gespecialiseerde co-optimalisatie tussen de semiconductorwereld en de wereld van de algoritmes dringt zich op. Bij imec zijn we met onze expertise in zowel semiconductortechnologie als softwareontwikkeling ideaal geplaatst om hier ons steentje bij te dragen. Ten derde mogen we niet vergeten dat AI niet enkel een zuiver technisch gegeven is. De adoptie van AI-systemen zal pas slagen als ook transparantie meegeleverd wordt bij de geautomatiseerde beslissingen. Enerzijds naar de bedrijven, anderzijds naar de maatschappij. Ook op dit vlak zet imec sterk in via het onderzoek in samenwerking met het Vlaamse Kenniscentrum voor Data en Maatschappij. TEKST MIEKE DE KETELAERE, PROGRAMMADIRECTEUR AIÂ BIJ IMEC

AI is niet enkel een zuiver technisch gegeven.

Aquafin bindt de strijd aan met droogte en waterschaarste:

‘Meer projecten dan we kunnen tellen, maar we kunnen dit niet alleen’ Corona, corona, corona. We durven als maatschappij vandaag al eens vergeten dat er nog andere uitdagingen voor de deur staan. Eén daarvan is extreme droogte en de groeiende waterschaarste die daarbij komt kijken. Ook bij waterzuiveringsbedrijf Aquafin wordt er naarstig naar oplossingen gezocht. ‘Historische droogte’, kopten verschillende Vlaamse kranten in mei, eerder dit jaar. Het is inmiddels het vierde jaar op rij dat het grondwater in Vlaanderen zorgwekkend laag staat. Een trend die zal versnellen voor het zal vertragen als we kijken naar de stijgende temperaturen over de hele wereld. België blijkt ook een van de slechtste leerlingen in de klas te zijn, geen enkel OESO-land scoort slechter op vlak van waterbeschikbaarheid. Enter, Blue Deal. Het ambitieuze actieplan om droogte te bestrijden werd aan het begin van deze zomer aangekondigd door minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA). In eerste instantie wordt er 75 miljoen euro vrijgemaakt. Die investering vertaalt zich in concrete acties zoals bijvoorbeeld een herziening van het watergebruik in de landbouwsector, in samenwerking met verschillende partners. Zuiver regenwater Een van die partners is waterzuiveringsbedrijf Aquafin. Daar zijn ze al jaren bezig met de strijd tegen droogte, zegt Marjoleine Weemaes, hoofd Innovatie bij Aquafin: “Heel wat van onze projecten spelen vandaag in op de droogte, het zijn er zelfs meer dan we kunnen tellen. Momenteel kan ons bedrijf op twee vlakken een belangrijke rol spelen. Enerzijds kijken we naar een efficiënter hergebruik van regenwater. Hierbij zoeken we bijvoorbeeld een match tussen waar je een teveel aan water hebt en waar de grote waterverbruikers zitten.” Dat is wat er nu onderzocht wordt in Mechelen waar er binnenkort een nieuw bufferbekken komt, vult Birte Raes, studieverantwoordelijke Onderzoek, aan:

“We gaan kijken hoe we dat bufferbekken kunnen sturen om het regenwater langer bij te houden, zodat het minder snel afvloeit naar de waterloop. Dat water willen we extra zuiveren om het dan naar de naburige velden te sturen voor subirrigatie.” Dat betekent dat het water zich ongeveer een halve meter onder de grond verplaatst zodat het wordt opgenomen door de planten, maar ook het grondwater weer aanvult. Een onderzoek dat wordt gesteund door Europese onderzoeksfondsen.

Door de koffiefilter Het R&D-team is dan ook druk op zoek naar meer structurele oplossingen voor het gebruik van effluent. Zo ook in het Limburgse Kinrooi. Daar werkt het bedrijf aan een verbinding tussen een zuiveringsinstallatie en een naburig landbouwveld. Net zoals in Mechelen zal ook daar het water - in dit geval gezuiverd afvalwater in plaats van regenwater - onder de grond doorlopen zodat zowel planten als het grondwaterniveau er baat bij hebben.

Naast het hergebruik van regenwater benadrukt Weemaes ook de rol van effluent, oftewel huishoudelijk afvalwater dat ver genoeg gezuiverd is om onschadelijk terug de natuur in te vloeien. Overigens ook de hoofdactiviteit van Aquafin. “Effluent is het hele jaar door aanwezig”, legt Weemaes uit. “Het wordt nu al gebruikt in de landbouw voor irrigatie in noodscenario’s zoals extreme droogte. Maar nu doen we onderzoek naar manieren om het op een veilige manier toe te passen, zodat het voldoet aan de recentste wetgeving daarrond.” Zo wordt er al met een UV-desinfectiecontainer gewerkt waarbij water op grote schaal door uvstraling wordt gezuiverd, zoals ook al in vijvers gebeurt.

“Bij Aquafin zijn we nu bijna tien jaar bezig met onderzoek rond hergebruik van water, maar door het gevoel van dringendheid is dit wel in een versnelling geschoten.” Volgens het afdelingshoofd is het nu ook gemakkelijker om een draagvlak voor dergelijk onderzoek te creëren en andere partijen in te vinden. “Want je moet zulke projecten echt wel multidisciplinair aanpakken. Aquafin kan dit niet alleen. Dat draagvlak en die samenwerkingen samenstellen is de afgelopen jaren enorm toegenomen.” Het bedrijf werkt bijvoorbeeld samen met drinkwaterbedrijven als De Watergroep, om te kijken hoe ze effluent op een efficiëntere manier verder kunnen zuiveren tot drinkwater.

Er moeten ook structurele oplossingen voor gevonden worden zodat “die boer niet meer met zijn kar naar onze waterzuivering moet rijden om dat effluent te komen ophalen.” Want het is in dat transport waar nog een grote schoen knelt, zegt Raes: “In tijden van droogte moeten sommige landbouwers driemaal per dag met een grote tankwagen langs onze installatie komen om effluent op te halen. En dat weken aan een stuk. Weinig ecologisch en ook economisch niet rendabel.”

Studieverantwoordelijke Onderzoek Birte Raes: “In tijden van droogte komen landbouwers driemaal per dag met een grote tankwagen langs onze installatie om water op te halen”

Daarnaast liggen er bij Aquafin nog talloze andere projecten op de plank. Zo is het R&D-team ook bezig met het samenstellen van een multifunctionele behandelingscontainer bestaande uit verschillende soorten membraantechnieken - zoals water door een koffiefilter halen, als je wil - om effluent te kunnen opzuiveren naar een kwaliteit naar wens. “Ik denk dat Birte (Raes, red.) amper nog vrije tijd heeft met al die projecten in het vooruitzicht” (lacht), zo sluit Weemaes af.

“Onderzoekhal van Aquafin in Aartselaar waar proefopstellingen zoals deze Bluebloqs worden uitgetest. Maar het bedrijf levert ook effluent aan voor testen ‘op het veld’.”

Onze missie? Jouw toekomst financieren! Als gewestelijke organisatie voor onderzoek en innovatie wil Innoviris burgers, bedrijven, onderzoeksinstellingen en non-profitorganisaties verbinden, stimuleren en financieel ondersteunen in het maken van vooruitgang. Innoviris speelt een voortrekkersrol en levert de financiële brandstof om de Brusselse innovatiemotor op gang te trekken. Omdat innovatie de groeimotor van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is. Ontdek hoe we jou kunnen helpen op onze nieuwe website! innoviris.brussels

we fund your future