Issuu

D I T D O S S I E R W O R D T G E P U B L I C E E R D D O O R S M A R T M E D I A E N VA LT N I E T O N D E R D E V E R A N T W O O R D E L I J K H E I D VA N D E R E D A C T I E VA N K N A C K

MILIEUTECHNIEK VOOR EEN GROENER TIJDPERK

OKT 2016

THOMAS RAU Spullenbazen van losgoed

REAL LIFE. REAL STORIES. REAL IMPACT.

JEROEN DAGEVOS Microplastic grootste bedreiging voor oceanen

ENERGIE-EFFICIËNTIE Nog veel ruimte voor verbetering

GETFLOWBOX.COM

Water

Afvalwater als grondstof

Wetten & regels De impact van labels

Biomimetics

Geleerd van de natuur

BART TOMMELEIN

‘Over enkele jaren rijden er miljoenen elektrische wagens rond met een batterij, waardoor het dus miljoenen lokale opslagmachines voor energie zijn.’

Lees meer online op fokus-milieu.be

Zonnestroom voor iedereen lees meer op p.9

#milieutechniek

EDITORIAL THOMAS RAU

FOKUS-MILIEU.BE

Spullenbazen van losgoed

Veel leesplezier Jeroen Vranken, Project Manager jeroen.vranken@smartmediaagency.be

Duurzaamheid is overal, duurzaamheid is al wat de klok slaat. Maar met duurzaamheid alleen bereiken we niets. Als we echt een verandering willen, moeten we de hele maatschappij fundamenteel anders organiseren.

 FOKUS-MILIEU.BE

TEKST THOMAS RAU, ARCHITECT

piramides in Egypte zijn 4.000 jaar geleden opgericht, omdat de farao’s een heel precies beeld hadden van hun graftombe. Nog steeds echter, moet het bestuur van Caïro elk jaar budget vrijmaken en -houden om deze immense bouwwerken te onderhouden. DE MANIER WAAROP we naar gebou-

e mens is gast op de aarde. En zoals onze ouders het ons ongetwijfeld hebben aangeleerd, moeten we na een bezoek het huis van de gastheer of -vrouw netjes achterlaten. Dus ook de aarde. Ze is een gesloten systeem, waarin alles eindig is. Daarom moeten we alles ook zodanig faciliteren dat er niets verloren gaat. Een bezoek is tijdelijk, maar ook een toaster, een auto of een gebouw hebben een tijdelijk karakter. Daartegenover staat dat die tijdelijkheid in een gesloten systeem permanente consequenties heeft. De

wen kijken, moet veranderen. Een gebouw is eigenlijk een dienstverlening van de mens. We gebruiken de ruimte voor onze biografische ontwikkeling. Maar wat gebeurt er wanneer het gebouw niet meer nodig is? Waarom zorgen we er niet voor dat we de bouwstenen of grondstoffen die we gebruikt hebben, opnieuw kunnen inzetten? DE TIJDELIJKHEID VAN gebouwen maakt

vastgoed tot losgoed, en maakt dat alles een optie wordt. Niemand kent namelijk de toekomst, waardoor we ons daar ook niet helemaal op kunnen voorbereiden. Gelukkig zijn we

COLOFON

alsmaar ‘duurzamer’ bezig, ‘groener’. En proberen we onze toekomst niet verder op het spel te zetten. Maar die duurzaamheid waar iedereen

De tijdelijkheid van gebouwen maakt dat alles een optie wordt het over heeft, is slechts één stap in de richting van de transitie. Met duurzaamheid alleen bereik je niets. Duurzaamheid gaat over het optimaliseren van materialen, energie… over geld. Circulariteit daarentegen, gaat over hoe we binnen het systeem alles anders gaan faciliteren en andere contracten en businessmodellen gaan opstellen. Het nodige kapitaal hiervoor is communicatie. Maar de ware transformatie gaat over intel-

HELAAS BLIJVEN WE hangen bij duurzaamheid. Het is een comfortabel iets, waarbij we de dingen een klein beetje anders doen. Het is minder beangstigend dan je hele denken te veranderen. Toch loont het om uit die comfortzone te stappen, want als we anders tegen dingen aankijken en ze op een andere manier gebruiken, kunnen we veel geld besparen.

Productieleider: Ruben Lancksweerdt Hoofdredactie: Elke Ramsdonck Tekst: Hermien Vanoost, Hilde Van Raemdonck, Frederic Petitjean Coverbeeld: Ian Hermans Vormgeving: Baïdy Ly Drukkerij: Corelio Smart Media Agency BE Leysstraat 27, 2000 Antwerpen Tel +32 3 289 19 40 meerinfo@smartmediaagency.be redactie@smartmediaagency.be

WE MOETEN NAAR die transformatie toe,

DIT IS SMART MEDIA

ligentie. Intelligentie in de omgang met gebouwen, intelligentie om het hele systeem in vraag te stellen.

maar zijn er nog niet. Bij de meeste van onze ontwerpen kunnen we al 90 tot 92 procent van de grondstoffen recuperen. Er is dus nog marge voor verbetering. De wereld is een reusachtige kermis, die uiteindelijk opgeborgen moet worden. De attractie is het spul, de kermismensen de spullenbazen. Die bouwen de spullen op en af. Ook wij worden stilaan spullenbaas van losgoed.

Smart Media is een topspeler op het gebied van content marketing en native advertising. Onze campagnes worden zowel digitaal als in belanghebbende kranten verspreid. Onze basisgedachte is een sterke focus op het onderwerp. Door creatieve media-oplossingen helpen we u uw merk versterken en creëren we waarde voor uw doelgroep. Door kwalitatief hoge content zorgen wij ervoor dat uw klanten, onze lezers, actie ondernemen.

LEES MEER...

PREMIUM PARTNER

04 Kleine letters, grote impact

Stad Gent helpt Gentse bedrijven om hun energieverbruik te verlagen. De Stad biedt hen professionele begeleiding om energiebesparende ingrepen te doen, en de lokale productie van hernieuwbare energie uit zon, wind of bodem te stimuleren. Ondernemingen besparen zo tot 20% op hun energiefactuur. Dit versterkt hun marktpositie en maakt hen weerbaarder tegen stijgende energiekosten of -tekorten in de toekomst. Een win win voor het bedrijf én het klimaat. Met een dalend energieverbruik stoten bedrijven minder CO2 uit. Zo dragen ze bij om van Gent een klimaatstad te maken. Tegen 2050 wil Gent geen negatieve impact meer hebben op het klimaat.

05 Nog veel potentieel qua energie-efficiëntie 06 Afvalwater kost bedrijven veel geld 08 Profielinterview: Bart Tommelein

10 Met dank aan de natuur 12 Recycleren is de toekomst garanderen 14 Microplastics grootste bedreiging voor oceanen

energiecoaching@stad.gent www.klimaatstad.gent/ondernemen

ADVERTORIAL

Energie, de oorzaak Europa moet dringend minder energie gaan verbruiken. Voor de transport-, industrie- en bouwsector is een belangrijke rol weggelegd in het streven naar de verlaging van ons energieverbruik. Gebouwen zijn ‘verantwoordelijk’ voor maar liefst 40% van de totale uitstoot aan broeikasgassen. In een gebouw gaat zo’n 70% van het totale energieverbruik naar de verwarmingssystemen en airconditioninginstallaties. In dergelijke omstandigheden kunnen kozijnen en beglazingen met een lage emissiviteit (“low-E”) aanzienlijk bijdragen tot een hogere energie-efficiëntie.

Thermobel TG LS, voor gratis zonneenergie Gratis zonneenergie dankzij Thermobel TG

Thermobel TG LS is bij het PassivHaus Instituut gecertificeerd.

AGC Glass Europe 02 409 30 00 sales.belux@eu.agc.com www.yourglass.com

Thermobel TG (met LS-isolerende coating) is een nieuw soort drievoudige beglazing, speciaal ontwikkeld door AGC Glass Europe (voorheen Glaverbel). Deze beglazing heeft een aanzienlijke impact op de besparing van energie. Zoals alle beglazingen met lage emissiviteit, biedt Thermobel TG een zeer gunstige Ug-waarde (tot 0,6 W/m²K), waardoor warmteverlies tot een minimum wordt beperkt. De hoge zontoetredingsfactor maakt deze beglazing uniek. Hierdoor wordt optimaal gebruik gemaakt van de gratis binnenkomende zonnewarmte en kan men ten volle genieten van de voordelen van de grootst natuurlijke energiebron.

GOEDKOPER Ă‰N DUURZAMER (VER)BOUWEN?

Samen zijn we slimmer en sterker.

SamenSterker brengt mensen samen en laat hen in groep energiezuinig en duurzaam investeren in groene stroom, daken spouwmuurisolatie, hoogrendementsglas of condensatieketels, zonneboilers en zonnepanelen. Als deelnemer bespaart u niet alleen op de kosten, u draagt ook bij aan een milieuvriendelijke leefomgeving. Bovendien helpt SamenSterker u zowel bij het zoeken naar de meest voordelige premies of subsidies als bij de administratie.

De groepsaankopen van SamenSterker besparen u geld, tijd en energie.

www.samensterker.be

VERDIEPING WETTEN & REGELS

FOKUS-MILIEU.BE

Kleine letters, grote impact

Zelfs al verandert de Europese, Belgische of Vlaamse overheid maar enkele letters van de wet, voor bedrijven kan het een serieuze aanpassing betekenen. Hoe zwaar weegt regelgeving op een organisatie? TEKST HERMIEN VANOOST

oegegeven, voor een leek zijn milieuwetten zo goed als ondoorgrondelijk. Is het niet de juridische taal, dan zijn het wel de chemische stoffen en verbindingen die je compleet murw slaan. Bovendien voegt de wetgever regelmatig nieuwe richtlijnen toe, waardoor het kluwen alsmaar ingewikkelder lijkt. Voor Frederik De Buysser van Boss Paints klinkt het bekend in de oren. Ondanks zijn doctoraat in de organische chemie duurde het enkele jaren voor hij volledig mee was in de wereld van de verven en de vele milieurichtlijnen errond.

vandaag vaker over de toonbank dan deze twee verven met het Ecolabel. DE WEG NAAR het Europees Ecolabel verliep nochtans niet zonder slag of stoot. Niet zozeer de inhoudelijke bepalingen maar wel de administratieve molen errond maakten van de aanvraag een serieuze beproeving. De Buysser: “Bij alle leveran-

We weten dat de procedure om het Ecolabel te krijgen, complex is

SAMEN MET DE R&D-projectmanager en

de milieucoördinator volgt De Buysser alles op wat te maken heeft met het Europese Ecolabel, een keurmerk voor de milieuvriendelijkste producten. In België hebben 22 bedrijven het Europees Ecolabel behaald, goed voor 1.182 producten. In heel Europa dragen 36.403 producten het label. Boss Paints mag het label sinds 2013 op zijn verven Topprim en Topsilk vermelden, al staan milieu en gezondheid al langer bovenaan de agenda van de verffabrikant. “We hebben al jaren een zuiveringsinstallatie, gebruiken grondstoffen die water en lucht zo weinig mogelijk belasten en we beperken de hoeveelheid vrijkomende oplosmiddelen”, vertelt De Buysser. Het label zien ze bij de verffabrikant vooral als een manier om de milieuwaarden ook naar de buitenwereld uit te dragen. Dat lijkt te lukken, want geen enkele andere muurverf uit het gamma gaat

- Kathelijne De Ridder ciers moesten we een getuigschrift opvragen, dat aantoont dat hun producten conform de voorschriften van het label zijn. Vooral kleinere spelers waren daar minder op voorzien, waardoor we veel tijd staken in uitleg geven.” Daarnaast moesten ze via testen in een extern labo bewijzen dat hun producten effectief aan alle normen voldoen, en dat brengt natuurlijk aardig wat kosten met zich mee. EEN EXTERNE CONSULTANT inschakelen om van alle kleine lettertjes op de hoogte te blijven, is bij Boss Paints voorlopig niet aan de orde. Kleinere organisa-

ties, met minder personeel in dienst, hebben daar soms wel nood aan. “Of ze kunnen rechtstreeks bij ons aankloppen”, vertelt Kathelijne De Ridder van de Federale Overheidsdienst Leefmilieu, die in België het Europees Ecolabel toekent. “We weten dat het geen eenvoudige procedure is. Daarom ook dat we ondernemingen zo goed mogelijk trachten te begeleiden bij hun aanvraag. We gaan bijvoorbeeld ter plaatse langs om extra uitleg te geven over de criteria en alle te volgen stappen. Daarnaast stellen we voorbeeldverklaringen op die bedrijven kunnen gebruiken in de contacten met de leveranciers van grondstoffen.”

Wanneer ik met collega’s uit het vak over nieuwe regels praat, merk ik dat die soms uit de lucht vallen - Frederik De Buysser

RECENT KWAM ER een update van het label, met onder meer een verstrenging van de normen rond vluchtige organische stoffen. Verder verwacht De Buysser de komende jaren ook extra regels over de luchtkwaliteit binnen in huis. Stresserend vindt hij al die aanpassingen niet. “We hebben het bedrijf erop georganiseerd, met voldoende personeel dat de wetgeving op de voet volgt. Wanneer ik met collega’s uit het vak over nieuwe regels praat, merk ik wel dat die soms uit de lucht vallen.” De Buysser en zijn team proberen ook zoveel mogelijk op toekomstige wetgeving te anticiperen. “Van sommige stoffen weten we gewoon dat ze vroeg of laat ter discussie zullen komen. Die vermijden we sowieso, want uiteindelijk is het maar uitstel van executie. Met gezond boerenverstand kom je al een eind ver.”

ADVERTORIAL

Steeds meer ‘duurzaamheidseisen’ opgelegd aan KMO’s Steeds meer KMO’s krijgen duurzaamheidseisen opgelegd of moeten van hun leveranciers hun duurzaamheidsbeleid toelichten.

lieu en maatschappij te kennen en erover te communiceren. Toch hebben zij het dikwijls moeilijk om met een duurzaamheidsbeleid te starten.

Kmo’s, de ruggengraat van onze economie, krijgen steeds meer sociale en milieueisen opgelegd van multinationals. Kritische consumenten delen hun ervaringen via sociale media en investeerders kijken niet meer alleen naar financiële haalbaarheid. Een gezond bedrijf heeft er dus alle baat bij om haar impact op mens, mi-

Mvo (maatschappelijk verantwoord ondernemen) biedt een kader aan kmo’s en organisaties om hun impact op de maatschappij in beeld te brengen, te managen en te integreren in de strategie. Met de vernieuwde website mvovlaanderen.be willen we de vragen die leven bij ondernemers en organisaties beantwoorden door kennis omtrent

TIP: Traject MVO - Deze opleiding neemt je mee in een traject om sterker te ondernemen. Je ontdekt hoe ver jouw bedrijf of organisatie staat met maatschappelijk verantwoord ondernemen, je bouwt je eigen mvo-actieplan op en tenslotte bekijken we hoe dit te communiceren, zowel naar de medewerkers als naar de klant of stakeholder. Inschrijvingen via: MVOVLAANDEREN.BE/TRAJECT-MVO

duurzaamheid in alle facetten van de bedrijfsvoering op een systematische, eenvoudige en toegankelijke manier te ontsluiten. De website bevat instrumenten en informatie met als doel organisaties en kmo’s te helpen om mvo of duurzaam ondernemen in praktijk te brengen. Hoe pak je ‘duurzaam ondernemen’ - ook wel ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ genoemd -precies aan? Het antwoord op alle vragen in dit verband zijn te vinden op één adres: www.mvovlaanderen.be.

TRAJECT MVO OM STERKER TE ONDERNEMEN Hoe maakt maatschappelijk verantwoord ondernemen mijn bedrijf of organisatie sterker? ‘Traject MVO’ geeft in drie gratis opleidingsmomenten een praktisch antwoord op die vraag. Het resultaat? Een concreet mvo-actieplan.

Adv MVO2 140x40.indd 1

Nieuwe reeksen vanaf eind september Schrijf u snel in op www.mvovlaanderen.be/ traject-mvo

7/09/16 15:03

ZELFVOORZIENING UITDAGING

#MILIEUTECHNIEK

Nog veel potentieel qua energie-efficiëntie Zou het niet mooi zijn als je bedrijf op het einde van de maand zou uitkomen op een gehalveerde energiefactuur? Of, nog beter, op een nul-factuur? Dat je zaak op energievlak volledig zelfbedruipend zou zijn en op termijn zelfs loskoppelbaar van het net? TEKST HILDE VAN RAEMDONCK

et scenario van een nul-factuur klinkt misschien te mooi om waar te zijn. Maar het kan. Al zien we het nog niet veel. België telt zo’n half miljoen kmo’s. Al die kmo’s samen nemen een behoorlijk deel van het Belgische energieverbruik voor hun rekening. Hoewel we goed scoren inzake grondstofefficiëntie, is er nog veel potentieel op het vlak van energie-efficiëntie.

nelen of verlichting bijvoorbeeld, is bovendien zo kort dat het meestal een no-brainer is.” OM DE AANDACHT sterker te vestigen op die energie-efficiëntie, werkt het bureau mee aan Be2020.nu, een uniek initiatief van en voor particulieren, bedrijven en gemeenten in Limburg. Doel is huizen, bedrijfspanden en overheidsgebouwen duurzaam, energiezuinig en klimaatneutraal maken. Als particulier krijg je energie aan inkoopprijs, kmo’s kunnen er energiekosten mee besparen en het kan

gemeenten helpen om de doelstellingen van het energieconvenant 2020 (om tegen 2020 de CO2-uitstoot met minstens 20 procent te drukken, red.) te halen. Bedrijven kunnen in die context een (gratis) quickscan aanvragen om hun energiestromen en -verbruik in kaart te brengen. Op basis daarvan worden mogelijke besparingsmaatregelen voorgesteld, met een inschatting van het besparingspotentieel. David Dielis: “Het promoten van die quickscans haalt de drempel duidelijk omlaag, maar het blijft moeilijk om bedrijfsleiders er warm voor te krijgen.”

DAT BEVESTIGT GIE VERBUNT, CEO van Izen

Group uit Lille, een installatiebedrijf voor hernieuwbare energie. “Wij adviseren bedrijven doorgaans om te beginnen bij het begin: besparen.” Er wordt nagegaan waar en hoeveel energie er verbruikt wordt en welke prioriteiten er zijn. Daken en muren isoleren, hoogrendementsglas, zonnepanelen, een zonneboiler of een warmtepomp installeren... “Niet zo moeilijk allemaal, maar bedrijven zijn er niet mee bezig”, zegt Verbunt. “Het is niet hun core business. Vandaar dat de interesse zo lauw is.” OOK BIJ STUDIEBUREAU Enerdo uit Lummen stellen ze vast dat bedrijven niet echt wakker liggen van het energievraagstuk. “Jammer”, zegt David Dielis, zaakvoerder van Enerdo. “Met een minimum aan verstandige investeringen, kun je al behoorlijk wat energiekosten uitsparen. De terugverdientijd van sommige ingrepen, zonnepa-

Energiebesparende maatregelen zijn voor bedrijfsleiders niet hun core business - Gie Verbunt

ENERGIE, van welke oorsprong ook, is een essentieel onderdeel van onze economie Eén technologie kan onze toenemende behoefte aan energie niet invullen. Doorgedreven kennis verder ontwikkeling en integratie van meerder technieken zijn het enige antwoord op het energievraagstuk. De stijgende energieprijs vertegenwoordigt een onmiskenbaar percentage in de totale kost van ondernemingen. Dankzij de implementatie van de juiste technologieën wordt deze kost beheersbaar en voorspelbaar.

Hernieuwbare energie technologieën: •

zonne-energie biomassa (verbranding, vergisting en gassificatie)

De experts van Upgrade Energy zijn thuis in alle domeinen van projectontwikkeling... •

haalbaarheidsstudie

WKK led verlichting restwarmtevalorisatie : warmtepompen, absorptiekoeling en trigeneratie

•

project financiering engineering installatie (EPC)

•

ORC

•

windenergie

• • • •

• • •

monitoring onderhoud

Contacteer ons voor meer informatie: info@upgrade-energy.com | sales@upgrade-energy.com | +32 (0)9 375 69 37 | www.upgrade-energy.com

3 VRAGEN AAN...

WAAROM DAN NIET zelf in energie voor-

zien? Dat is voor de meeste kmo’s voorlopig nog een brug te ver. Nochtans, de technologie is er en Gie Verbunt heeft er met de B&B en brasserie van zijn zoon Floris een testcase van gemaakt. Hij verbouwde het molenhuisje in Brecht met de allernieuwste snufjes qua hernieuwbare energie. Het gebouw is super geïsoleerd en winddicht, wordt verwarmd met een warmtepomp en dekt alle energiebehoeften van de bewoners, inclusief mobiliteit. Want met de elektriciteit die het zonnedak produceert, rijden ze het hele jaar elektrisch rond. VOLGENS CHRISTOPHE DEGREZ, CEO van groenestroomproducent Eneco is dat de toekomst. “In de toekomst zal het de consument zelf zijn die kiest voor zonnepanelen, een slimme thermostaat, een elektrische auto of een Tesla Powerwall huisbatterij. Wij, als energieproducent, zullen dan eerder optreden als energieregisseur voor de energiehuishouding.” Decentrale productie wordt cruciaal. Grote drijfveer – voor bedrijven en particulieren – zal zijn om zelfvoorzienend te worden. Om zelf te beschikken over de energie die je opgewekt en opgeslagen hebt. Eneco ijvert daarnaast ook voor sociale innovatie via een coöperatief model, een windmolenpark of grote zonnedaken, waarvan consumenten medeaandeelhouder worden. “Ik vind het erg dat 82 procent van de bevolking uitgesloten wordt van de particuliere zonnemarkt. Het is toch niet omdat je geen eigen huis hebt of in een huurhuis woont, dat je geen zonnepanelen zou kunnen hebben?” En die mensen denken er ongetwijfeld hetzelfde over.

BARBARA GOVAERT

PROJECTLEIDER ENERGIECOACHING VOOR GENTSE BEDRIJVEN, STAD GENT Wat is energiecoaching? “De Stad stelt een professionele energiecoach aan. Die begeleidt Gentse bedrijven om structureel energie te besparen. Alles start met een energiescan. De coach stelt dan een actieplan op en helpt bij de uitvoering ervan. Hij maakt bijvoorbeeld bestekken op of vergelijkt offertes. De begeleiding loopt één jaar en is volledig op maat van de wensen van het bedrijf."

Welke maatregelen zijn dat? “Ingeschreven bedrijven engageren zich om quick wins uit te voeren. Dit zijn maatregelen die binnen de twee jaar terugverdiend zijn, bijvoorbeeld isoleren van leidingen, persluchtlekdetectie, sluimerverbruik aanpakken, vermijden van gelijktijdig koelen en verwarmen... De meeste bedrijven investeren ook in grotere maatregelen zoals relighting, stookplaatsrenovatie, frequentiesturing op motoren…”

Wat zijn de voordelen hiervan? “Bedrijven besparen op hun energiefactuur. Ze worden minder afhankelijk van fossiele brandstof doordat ze zelf energie opwekken met bijvoorbeeld zonnepanelen. Als Stad zetten wij hun acties ook in de kijker omdat deze bijdragen om van Gent een klimaatstad te maken. Bovendien betaalt de Stad 90 procent van het traject. Ondertussen zijn er nog steden bezig met de ontwikkeling van een gelijkaardige dienst. En dat we in 2014 een Europese prijs hebben gewonnen, betekent dat het werkt.”

FOKUS-MILIEU.BE

ACTUEEL WATERBEHEER

Als de lozing van een bedrijf de waterkwaliteit vermindert, dan verstrengt de overheid voor dat bedrijf de lozingsnormen

HUISBATTERIJ IN HET NET VAN DE TOEKOMST

Behalve opgewekte zonne-energie opslaan en later verbruiken, zal de thuisbatterij nog een andere rol spelen. Hernieuwbare energie vraagt immers een andere aanpak. Vraag en aanbod zullen anders verlopen. Wind en zon kun je helemaal niet on-demand bestellen. Het elektriciteitsnetwerk van vandaag werkt nochtans wel op deze manier. Een probleem dat op te lossen is door huisbatterijen te plaatsen bij bedrijven en gezinnen. Zo kan de vraag naar energie beter aangepast worden aan de productie.

- Peter Cauwenberg

Afvalwater kost bedrijven veel geld De tijd dat bedrijven afvalwater zomaar in de rivieren konden lozen, ligt gelukkig al even achter ons. Milieunormen worden alsmaar strenger, afvalwater steeds zuiverder. Voor de industrie staat er echter een stevig prijskaartje tegenover. Nemen ze die kosten er met de glimlach bij? TEKST HERMIEN VANOOST

V ZUIVEREND RIETVELD

Studenten van de UGent hebben gedurende vijf maanden met een rietveld-proefopstelling het afvalwater van het ziekenhuis AZ Groeninge in Kortrijk gezuiverd. Dat meldt engineeringnet.be. Ze wilden nagaan of een biologische filter van bacteriën en planten meer restanten van medicijnen uit afvalwater haalt dan een klassieke zuiveringsinstallatie. Voor bepaalde stoffen bleek dat het geval. Nog betere resultaten kregen ze als ze het water na zuivering met ozon behandelden.

ZUIVEREND BOEK

Een boek dat levens kan redden, dat is de gedachte achter het drinkbare boek. Omdat de pagina’s van het boek met koper of zilver zijn behandeld, kun je ze gebruiken om bacteriën uit drinkwater te filteren. De testen die onderzoekers van Carnegie Mellon University in Pittsburgh hebben uitgevoerd, wezen uit dat je met één pagina honderd liter water kunt zuiveren. De wereldwijde distributie van het boek zou dit jaar starten.

ier jaar keihard trainen voor een medaille en op het moment van de waarheid al je inspanningen teniet zien gaan door een darminfectie. Het was wat zeilster Evi Van Acker deze zomer overkwam tijdens de Olympische Spelen in Rio. Wellicht liep ze de bacterie op tijdens een training in de Guanabara-baai, ook wel de riool van Rio genoemd. Volgens kenners zou het rioolwater van de negen miljoen inwoners van Rio er zo goed als ongezuiverd in uitmonden. Met alle gevolgen van dien voor de gezondheid van bewoners en bezoekers.

WANTOESTANDEN ALS DEZE komen in onze contreien gelukkig niet meer voor. Met de komst van waterzuiveringsinstallaties is de kwaliteit van onze waterlopen veel verbeterd. De zuurstofconcentratie in het water neemt jaar na jaar toe, waardoor er weer meer soorten vissen in onze rivieren opduiken. Toch is er weinig reden voor champagne, want als het gaat over waterbeheer, zit Vlaanderen achteraan in de Europese klas. Geen enkele van de 194 Vlaamse en 499 lokale wateren haalt de Europese normen, zo blijkt uit het recentste rapport van de Europese Milieumaatschappij (2012). DE BELANGRIJKSTE WATERVERVUILERS in Vlaanderen zijn de huishoudens en de landbouw. Bij de bedrijven zijn het de sectoren voeding, chemie en metaal die extra inspanningen moeten leveren. Peter Cauwenberg, project manager watermanagent bij de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek: “Als de lozing van een bedrijf de waterkwaliteit vermindert, dan verstrengt de overheid voor dat bedrijf de lozingsnormen,

meestal in het kader van een nieuwe milieuvergunning.” De overheid hanteert daarvoor het principe van de ‘Beste Beschikbare Technieken’. Bedrijven moeten die technieken inzetten, die het best scoren op milieugebied én betaalbaar zijn én technisch uitvoerbaar zijn. WAT DAT IN de praktijk betekent, vernemen we van Regine Keymeulen, milieucoördinator bij ARLANXEO, dat synthetisch rubber maakt voor onder meer de auto-industrie. Voor de vestiging in Zwijndrecht kreeg het bedrijf in 2014 een nieuwe milieuvergunning, geldig voor twintig jaar, op voorwaarde dat tegen

1 januari 2021 aan de verstrengde normen voor ‘organische belasting’ is voldaan. Keymeulen: “Voor we ons afvalwater in de Schelde lozen, voeren we een fysico-chemische zuivering uit: het water wordt afgekoeld, alle vaste (rubber)deeltjes gaan eruit en de zuurtegraad wordt gecorrigeerd. Om aan de nieuwe eisen te voldoen, investeren we nu in een bijkomende biologische zuiveringsinstallatie, die ook de opgeloste organische stoffen afbreekt.”

beperkt zal blijven. Het afvalwater zal slechts op één verontreinigende parameter verbeteren. Het Milieueffectrapport beoordeelde de impact van die parameter op de waterkwaliteit van de Schelde nog als beperkt tot verwaarloosbaar.” Afdingen op de eisen zat er volgens de milieucoördinator sowieso niet in. De overheid blijkt onverbiddelijk als het over milieunormen gaat. Intern vond ze uiteindelijk makkelijk steun voor de plannen.

KOSTPRIJS VAN DE nieuwe installatie raamt Keymeulen op 3,5 à 4 miljoen euro. “Best veel voor een investering waarvan de milieu-impact relatief

NIET ELKE ONDERNEMING legt zich zo

Voor we ons afvalwater in de Schelde lozen, voeren we een fysico-chemische zuivering uit - Regine Keymeulen

makkelijk bij de eisen van de overheid neer, al helpt het wel als de investering duidelijke economische voordelen oplevert. VITO ontwikkelde om die reden een reeks methodes en tools die uitleggen hoe organisaties op een kosteneffectieve manier hun waterkwaliteitsdoelstellingen kunnen realiseren. Cauwenberg: “Een wateraudit bijvoorbeeld, is soms al voldoende om het verbruik met 20 procent te doen dalen, zonder dat daar grote sommen geld tegenover staan.” OOK HERGEBRUIK VAN water – de zogenaamde waterkringloop – blijkt in een aantal gevallen financieel interessant. In 2012 stapten chemiebedrijf Inovyn en producent van consumentengoederen Procter & Gamble samen met VITO in het Europese demonstratieproject E4water, bedoeld om nieuwe zuiveringstechnologieën uit te testen en te implementeren. De resultaten voor de bedrijven waren indrukwekkend. De opname van water werd met 40 tot 80 procent verminderd en tegelijk werd er tot 30 procent op de totale waterfactuur bespaard.

ADVERTORIAL

De zuivering van huishoudelijk afvalwater evolueert steeds meer naar een circulaire economie. Op dit moment worden vooral warmte, biokool en biogas uit het afvalwater teruggewonnen. Aquafin onderzoekt de mogelijkheden om ook cellulose en fosfor te recupereren.

Slib, een noodzaak voor de waterzuivering In opdracht van de Vlaamse overheid maakt Aquafin werk van de zuivering van rioolwater op Vlaams grondgebied. Het huishoudelijke afvalwater wordt naar een 300-tal rioolwaterzuiveringsinstallaties geleid, waar het in verschillende stappen gezuiverd wordt. Eerst worden grof vuil en zand uit het water verwijderd. De belangrijkste stap is de biologische zuivering, waarin het zelfreinigende vermogen van waterlopen wordt nagebootst. Dat gebeurt door actief slib vol bacteriën toe te voegen aan het vervuilde water. Die bacteriën zorgen voor de verwijdering van organisch materiaal en nutriënten uit het rioolwater. Tijdens dit proces groeit het slib voortdurend aan. Het teveel wordt na het zuiveringsproces verwijderd, maar gaat niet verloren. Omdat het een bron van energie en bruikbare grondstoffen is, doet Aquafin al het nodige om het slib een tweede leven te geven.

SLIB, EEN TWEEDE LEVEN Wanneer het overtollige slib verwijderd wordt, is het een waterachtige massa. Op dat moment zet Aquafin stevig in op het mechanisch ontwateren en thermisch drogen van dat slib, want eens gedroogd kan het worden omgezet in energie en is het ook bron van mineralen. Net omdat het slib nog voor twee pistes kan worden gebruikt, zijn er zowel binnen Aquafin als extern afnemers van dit residu. Vooral de cementindustrie maakt graag gebruik van deze grondstof. De huidige werkwijzen hebben hun nut bewezen, maar de technologie staat niet stil. Op dit moment doet Aquafin onderzoek naar vier nieuwe technieken om de energetische waarde van het slib nog verder te valoriseren.

www.aquafin.be

NIEUWE TECHNIEKEN De eerste techniek is ‘HydroThermal Carbonsation’ (HTC) waarbij onder hoge druk en temperatuur het slib grondig wordt ‘geherstructureerd’. Daardoor ontwatert het veel gemakkelijker. Bij de huidige onwateringstechnieken bedraagt de concentratie slib 30% na verwerking. Bij HTC loopt dit op tot 65%. Na koeling van de restmassa blijft dan ‘biokool’ over, een grondstof die gelijkaardig is aan steen- of bruinkool. Tevens is met deze techniek ook recuperatie van fosfor mogelijk. Gezien de slinkende natuurlijke voorraden aan fosfor, is dit een mogelijke piste voor de toekomt voor de productie van kunstmeststof. ‘Pyrolyse en vergassing’ zijn twee andere technieken waarnaar intensief onderzoek wordt gedaan. Hier wordt het slib bij zeer hoge temperatuur afgebroken, weliswaar zonder of met een zeer beperkte toevoeging van zuurstof. Je kan het proces vergelijken met het zelfreinigende principe van een oven. Omwille van de lage hoeveelheden toegevoegde zuurstof is dit energetisch zeer interessant. Wat rest zijn gas (bij vergassing) of cokes, gas en oliën (bij pyrolyse). Ook hier is er een mogelijkheid tot fosfor-recuperatie, zolang het slib niet met andere afvalstoffen wordt gemengd. De vierde en laatste techniek waarop wordt ingezet is ‘Superkritische Oxidatie’. Dit is een soort natte verbranding onder extreme temperatuur en luchtdruk. Wat overblijft is een minerale klei, waaruit ook weer fosfor gerecupereerd kan worden. Dat er als rest zeer zuiver proceswater overblijft en dat het een zeer kort en energetisch uiterst efficiënt proces is, zijn twee bijkomede voordelen.

DE TOEKOMST Wat brengt de toekomst? Op dit moment is geen van de hierboven vermelde technieken direct inzetbaar. Er is verder intensief onderzoek nodig naar de haalbaarheid, maar ook naar rendabiliteit en de ecologische impact. De research afdeling van Aquafin volgt elke piste op de voet, om op termijn de beste keuze te kunnen maken voor de waterzuivering in Vlaanderen. In elk geval is wat je door het toilet spoelt, veel méér dan een afvalproduct!

PROFIELINTERVIEW BART TOMMELEIN

FOKUS-MILIEU.BE

‘Iedereen die dat kàn, moet zonnepanelen leggen’ Na de exit van Annemie Turtelboom werd hij vrij onverwacht Vlaams minister van Energie. Niet dat Bart Tommelein daarmee helemaal op onbekend terrein terechtkwam: als minister van Noordzee volgde hij nauwgezet de dossiers op van het energieatol en de windmolens op zee. “We moeten vooral realistisch blijven.” TEKST FREDERIC PETITJEAN

e ontmoeten Bart Tommelein op een heerlijke nazomerdag in Brussel, buiten is het zeker 27 graden. “De zonnepanelen zullen weer goed hun best doen”, grinnikt hij, terwijl hij goedkeurend naar de hemel tuurt. Meer hadden wij niet nodig om onze eerste vraag af vuren.

De regering kondigde onlangs uw ‘Zonneplan’ goed. Wat wil dat precies zeggen? “Met dat plan willen we de drempels wegwerken om in zonne-energie te investeren. Het is de bedoeling dat iedereen die zonnepanelen kàn leggen, dat ook zou doen. Met zonne-energie valt dat het makkelijkst te realiseren, want het kan snel en relatief goedkoop. We verruimen daarvoor bijvoorbeeld de energielening: de terugbetalingstermijn gaat omhoog, maar ook het maximale bedrag.”

En mensen die geen of geen zonnig dak hebben? “Wel, voor die groep willen we het gemakkelijker maken om te participeren in zonnepanelen van anderen, zodat zij mee kunnen profiteren van het rendement. Burgers, maar ook bedrijven en overheden, zullen kunnen investeren in zonnepanelen die niet op hun eigen daken liggen: bij andere burgers, maar ook op scholen, op parochiezalen, zelfs langs de spoorwegbermen.”

Zal dat de klassieke energiecentrales overbodig maken?

BEELD IAN HERMANS

“Het grote probleem met zonne-energie is nog altijd de opslagcapaciteit. Het blijft lastig om zonne-energie op te slaan om bijvoorbeeld ’s nachts te gebruiken. Zonne- en windenergie kunnen ook niet alles dekken en we moeten ook in staat zijn om pieken in het verbruik op te vangen. Ik denk dus dat er nog wel even centrales zullen zijn.”

Door prijzen van leveranciers te vergelijken, kun je soms honderden euro’s uitsparen Die opslag is binnenkort misschien mogelijk met speciale batterijen. “Klopt, er zijn verschillende bedrijven mee bezig, zoals Tesla, Daimler, Panasonic… Het probleem is natuurlijk dat die technologie op dit moment heel duur is. Je zou er ook elektrische auto’s voor kunnen inzetten. Nu zijn er dat nog maar een paar duizend, maar over enkele jaren rijden er miljoenen rond. Wel, die hebben allemaal een batterij, waardoor elektrische auto’s dus miljoenen lokale opslagmachines zijn.”

Dan kunnen ook de distributie- en net tarieven naar omlaag? “Het klopt dat elektriciteit op zich niet zo geweldig duur is. Ik ben het ermee eens dat de prijs voor burgers en bedrijven naar omlaag moet. Alleen, ik ben wel minister, maar kan natuurlijk niet toveren. We zitten met een erfenis uit het verleden die we moeten oplossen. Dat gezegd zijnde: de verbruiker kan zelf ook de factuur doen dalen, hoor. Door prijzen van leveranciers te vergelijken kun je soms honderden euro’s uitsparen. Eén op de vijf daken in Vlaanderen is nog altijd niet goed geïsoleerd. Eén op de drie zelfstandigen blijkt zelfs geen idee te hebben hoeveel zijn energiefactuur bedraagt. Hoe dan ook, we zitten volop in een periode van transitie. Van grote centrale productie evolueren we stilaan naar decentrale productie. Mensen gaan zelf produceren. Wijken, scholen en gemeenten gaan zichzelf voorzien. Dat is prima, maar het brengt een gigantische verandering mee. Er moeten nieuwe wetten komen, een ander beheer van netten, nieuwe manieren van distributie. Alleen al bijvoorbeeld wat betreft de slimme elektriciteitsmeters is er nog enorm veel werk.”

Wat met de kerncentrales? “Ik ben een voorstander van sluiting. Onze nucleaire sites zijn al vrij oud, we hebben de scheurtjes… De risicokost is gewoon té groot als er iets fout loopt. Tegelijk moeten we realistisch zijn. We moeten eerst onze her-

‘Getijdenenergie is een recente ontwikkeling, die op zeeën m

Een nieuwe mazoutketel met label A is zoveel zuiniger dat je hem zal aanbidden!

Op zoek naar een mooie besparing? Investeer dan in een nieuwe mazoutketel met label A. Daarmee verbruik je tot 30% minder en beschik je meteen over een energiezuinige ketel van de nieuwste generatie. De goden zullen met u zijn!

Meer info op www.informazout.be

MAZO_160000_Annonce septembre 2016 255x120.indd 1

Warm voor de toekomst

30/09/16 15:44

BART TOMMELEIN PROFIELINTERVIEW

FOKUS-MILIEU.BE

met grote golven wel eens iets zou kunnen worden.’

Ik ben het ermee een dat de prijs voor burgers en bedrijven naar omlaag moet. Alleen, ik ben wel minister, maar ik kan niet toveren

3 VRAGEN AAN...

ALEX VANWOLLEGHEM MANAGING DIRECTOR LYSAIR nieuwbare energievoorzieningen nog meer uitbouwen. Ik zie bijvoorbeeld veel heil in het interconnecteren van ons windmolenpark op de Noordzee met Nederland en later ook met het V.K., Duitsland en Zweden, zodat dat één groot netwerk wordt.”

bewust gemaakt heeft van het belang om verstandig met energie om te gaan. En als binnenkort iedereen zonnepanelen en een batterij heeft staan, is de kans op black-outs nog veel kleiner (lacht).”

En nieuwe kerntechnologieën als thorium-reactoren, zou dat een alternatief kunnen zijn?

“Oh, absoluut. Mijn kinderen kunnen getuigen dat ik hen altijd heb gewezen op het feit dat ze ergens het licht lieten branden (lacht). Op mijn vorig huis had ik zonnepanelen, op mijn nieuw huis komen ze er binnenkort installeren. Als de diepvries niet helemaal vol is, vul ik de bakken aan met papier of piepschuim, dan moet die minder hard koelen. Mijn frigo heeft ook een A+++-label, daar heb ik speciaal op gelet. Ik heb veel ledlampen in huis, een hoogrendementsgasketel en ik schakel elke avond ook de tv-decoder uit… Al die kleine dingen maken echt een verschil.”

“Ik hoor dat ook, maar dat staat allemaal nog in de kinderschoenen. En hoe veilig zijn dat soort zaken nu precies? Ik herinner me nog dat iedereen midden jaren tachtig de mond vol had van kernfusie. Dat ging dé oplossing zijn. We zijn nu dertig jaar later en het is er nog altijd niet. Dat wil niet zeggen dat we onze ogen niet open moeten houden voor nieuwe technologie. Getijdenenergie bijvoorbeeld is ook zo’n recente ontwikkeling, die op zeeën met grote golven wel eens iets zou kunnen worden.”

Het energieatol voor onze kust hebt u wel on hold gezet. “Tja, dat was spijtig natuurlijk. Die technologie was veelbelovend, maar er plakte een enorme kostprijs aan. Ook over de rendabiliteit van het project was er nog heel veel onduidelijkheid.”

Moeten we nog angst hebben voor een black-out? “Ik denk het niet, dat was volgens mij nogal overdreven. Het positieve daaraan is wel dat het de mensen

Bespaart u thuis zelf energie?

Wat maakt een goed luchtzuiveringssysteem? “Een goede luchtzuivering zorgt voor een ergonomische werkomgeving voor de mensen in en rond de installatie waarop de luchtzuivering van toepassing is. Tevens zorgt een goede luchtzuivering ervoor dat het (productie-) proces van die installatie probleemloos verloopt en de omgeving veilig wordt en blijft. Bij een goed luchtzuiveringssysteem wordt ook rekening gehouden met criteria zoals energieverbruik, geluidsemissie, onderhoudsvriendelijkheid, cost of ownership, flexibiliteit...”

Wat zijn de voordelen ervan?

SMART FACTS

“Bij een goede luchtzuivering weet de uitbater zeker dat hij niet alleen voldoet aan alle geldende milieu-eisen, maar dat hij ook omstandigheden creëert waarbij het productieproces zo rendabel mogelijk zal verlopen. Daarbij zullen de mensen en machines in en rond het productieproces zo weinig mogelijk, of zelfs niet, worden geconfronteerd met schadelijke stoffen.”

Als Bart Tommelein niet in de politiek was terechtgekomen, was hij…

Hoe ver staan Belgische bedrijven inzake luchtzuivering?

“(Enthousiast) Weerman! Ik was vroeger een grote fan van Armand Pien. Hoe hij op de weerkaarten tekende en kon uitleggen over hogedrukgebieden en lagedrukgebieden en de straalstroom... Sinds kort vertellen de weermannen op televisie over hernieuwbare energie. Als het zonnig is, kunnen zij zeggen hoeveel zonne-energie er werd geproduceerd. Prima om de publieke opinie te sensibiliseren (lacht).”

“Belgische bedrijven hebben meer en meer oog voor deze problematiek. De mindset rond luchtzuivering is aan het veranderen. Luchtzuivering wordt stilaan een topic. Daarenboven beseffen bedrijfsleiders steeds meer dat een goede luchtzuivering ook positief is voor het algemeen rendement van het productieproces. Dat wordt mee ondersteund door verscherpte eisen van wetgever, verzekeraar...”

ADVERTORIAL

Zonnestroom voor iedereen De aarde kreunt onder verregaande milieuvervuiling en veel langer kunnen we niet meer wachten. Gelukkig helpt Ecorus u nu al om met zonnepanelen op een efficiënte manier energie op te wekken. Het energielandschap verandert aan een snel tempo. Europa heeft dan ook doelstellingen opgelegd om tegen 2020 20% minder broeikasgassen uit te stoten, 20 % meer energie uit duurzame energiebronnen te halen en 20% minder energie te verspillen. Daar kan u samen met Ecorus een grote steen aan bijdragen.

www.ecorus.be

Ecorus, opgericht door ingenieurs met een passie voor zonne-energie en marktleider in de Benelux, levert zonnepanelen aan zowel particulieren, als aan bedrijven en overheden. “Op dit moment bouwen we aan het grootste zonnepanelenpark van Nederland”, zegt Philippe Vanhoef, managing partner bij Ecorus. “Op 8,5 ha plaatsen we 22.000 panelen, goed voor het energieverbruik van 1.400 huishoudens en een vermindering van 2.700 ton CO2 per jaar.” Zonnepanelen renderen, dat is duidelijk. Vanhoef: “Vergeleken met een spaarboekje, waarbij het rendement nu 0,1% bedraagt, behaal je

met zonnepanelen een rendement van liefst 10%. Daarom willen we iedereen stimuleren om voor zonnestroom te kiezen.” In Middelkerke heeft Ecorus zo 14 gemeentelijke gebouwen onder handen genomen, maar ook sociale woningen of bedrijvenparken maakt het team van Ecorus graag groen. Dus waarom wachten? Investeer vandaag nog in zonnepanelen. Ecorus helpt u graag uw project uit te werken en samen met u een schonere wereld te creëren. Surf naar thuis.ecorus.be en vraag meteen een offerte aan.

10 OVERZICHT BIOMIMETICS

Met dank aan de natuur

Industriële biotechnologie is een vrij jonge wetenschappelijke discipline. Maar de ontwikkelingen die er al uit voortgekomen zijn, zijn op zijn zachtst gezegd revolutionair. UGent-professor Marjan De Mey sprokkelde zes verrassende voorbeelden bij elkaar, telkens met de natuur als hoofdrolspeler.

FOKUS-MILIEU.BE

Bacteriën voor plastic

Taxol zonder Taxus

“Om plastic verpakkingen te maken, heb je niet per se aardolie nodig. Ook maïs, aardappelen en zelfs afval kun je als grondstof gebruiken. Met de hulp van bacteriën zijn we er aan de UGent in geslaagd om stoffen uit afval in composteerbaar plastic om te zetten. De bacterie zet suiker uit afval om tot korreltjes polyhydroxybutyraat en slaat die in zijn cellen op. In het labo lieten we die cellen barsten en zuiverden we de korreltjes, wat de basis werd voor ons plastic.”

“In de natuur komen veel stoffen voor die interessant zijn in de strijd tegen ziektes. Denk aan paclitaxel of Taxol, dat gewonnen wordt uit de taxushaag en als geneesmiddel tegen kanker wordt gebruikt. Alleen is de hoeveelheid Taxol die je in de natuur vindt, onvoldoende om aan de vraag te voldoen. Gelukkig staat de wetenschap intussen zo ver dat we de genen van planten kunnen overbrengen op micro-organismen, die in staat zijn die stoffen in snel tempo te produceren.”

Dauwdruppels tegen droogte

Koemelk mét borstvoedingssuikers

“Om niet uit te drogen, condenseert de woestijnkever de dauwdruppels die op zijn schild terechtkomen. Doorheen de geschiedenis heeft die techniek vele volkeren en wetenschappers geïnspireerd om een gelijkaardig systeem uit te dokteren in de strijd tegen watertekort. Ook aan de Universiteit van Gent zijn we ermee bezig. We hebben het schild van de woestijnkever in 3D gemodelleerd en trachten nu een coating te maken om het water nog efficiënter op te vangen.”

“Van borstvoeding is geweten dat ze de weerstand van baby’s verhoogt. Dat heeft te maken met de aanwezigheid van humane melksuikers. Koemelk bevat die suikers niet, dus zijn ze ook niet in flessenvoeding aanwezig. Daar komt in de toekomst verandering in, want via onder meer fermentatie van suikerbiet met behulp van een genetisch gewijzigde bacterie heeft collega Wim Soetaert die humane melksuikers kunnen reproduceren.”

Zuiver water dankzij schaaldieren

Nieuw eiwit maakt suiker gezonder

“Chitosan is wellicht het meest beloftevolle, natuurlijke materiaal van het moment. Het is een afgeleide van chitine, dat verwerkt zit in het exoskelet van schaaldieren. Vandaag al gebruiken een aantal waterbedrijven chitosan om zware metalen en PCB’s uit oppervlakte- en afvalwater te halen. Aan de UGent hebben we een proces ontwikkeld om ook andere toepassingen van chitosan – bijvoorbeeld vervanging van antibiotica in veevoeders – te testen.”

“Klassieke suiker is niet zo gezond, dat weet ondertussen iedereen wel. In de natuur zijn nog andere suikers te vinden, maar vaak in slechts heel kleine hoeveelheden. Collega Tom Desmet is bezig met de ontwikkeling van een nieuw soort eiwit, dat in staat is om tafelsuiker in een gezonder alternatief om te zetten, zoals Kojibiose. Die suikers zijn iets minder zoet dan gewone tafelsuiker. Het productieproces staat op punt, maar reken zeker nog 4 tot 5 jaar voor het in de winkel ligt.”

TEKST HERMIEN VANOOST

Word verstandig ‘smart’ In het belang van het milieu streeft de EU de 2020-doelstellingen na (o.a. tegen 2020 20% minder uitstoot van broeikasgassen, 20% meer energie uit duurzame energiebronnen en 20% meer energie-efficientie).

Om die te bereiken zullen wij allen onze manier van leven moete n aanpassen. Technologische innovatie kan ons daarbij helpen. Tal van applicaties (o.a. ‘smart-living’-snufjes, zoals slimme meters of thermostaten en ‘demand-response’-oplossingen) zijn bedoeld om het energieverbruik efficienter te maken. Hun voordelen (b)lijken legio, maar door juridische bril vallen er diverse punten bij de ontwikkeling en implementatie van deze producten (o.a. verwerking en gebruik van data; ‘hacking’ en fraude, waaronder frauduleuze manipulaties; valorisatie en bescherming van ontwikkelingen en samenwerkingsafspraken inzake R&D), die bijzondere aandacht vergen, waar te nemen. Word verstandig en duurzaam ‘smart’ door reeds bij aanvang van het ontwikkelingsproces met deze juridische aspecten rekening te houden. Als nichekantoor met een onschatbare praktijkervaring op het vlak van innovatie & IP en de energiesector, is MODO het adres bij uitstek voor juridisch-strategische oplossingen inzake aspecten van technologische innovatie in de energiesector.

Good to know: financiering van innovatie in de energiesector

Er zijn verschillende financieringsmechanismen voor projecten rond innovatieve technologieen die bijdragen tot een beter milieu voorhanden. De EC stelt momenteel in het kader van haar Horizon 2020 Werkprogramma 2016- 2017 ‘Secure, clean and efficient energy’ een aanzienlijk bedrag ter beschikking voor projecten met een Europese dimensie gericht op technologische innovaties die de integratie van hernieuwbare energiebronnen in een eengemaakt Europees energienet mogelijk maken. Tips en tricks voor het indienen van aanvragen zijn beschikbaar op de website van de EC, op de eventpagina van de infodag ‘Smart Grids and Storage’. Voor de twee lopende calls verstrijken de deadlines op 19/01/2017 en 7/06/2017.

Innovative Thinking Zoekt u input over strategische partnerships? Inspiratie over hoe een samenwerking juridisch te structureren? Input over de bescherming van uw project of ‘know-how’? MODO ondersteunt met haar expertise graag KMO’s, starters en verenigingen met projecten die innovatief, creatief, artistiek of maatschappelijk relevant zijn. Kosteloos.

www.modo-law.be

KIC InnoEnergy

The leading engine for innovation and entrepreneurship in sustainable energy. KIC InnoEnergy investeert in innovatieve producten, diensten en oplossingen die bijdragen aan de energietransitie in Europa. We ondersteunen innovators en ondernemers in elke fase – van idee tot klant. Met ons netwerk van partners bouwen we aan connecties door Europa en brengen we investeerders, industrie, ondernemers, afgestudeerden, werknemers en onderzoekers samen. Wilt u weten of uw idee of innovatie een succes kan worden, neem contact met ons op: benelux@kic-innoenergy.com.

KIC InnoEnergy Benelux IncubaThor 1.04 Thorpark, Poort Genk 8300 3600 Genk België

KIC InnoEnergy Benelux Kennispoort, 6th floor John. F. Kennedylaan 2 5612 AB Eindhoven, Nederland 0031- (0)40 247 39 56

www.kic-innoenergy.com

ADVERTORIAL

Visser & Smit Hanab verwarmt KMO-zone Roeselare Al bijna 30 jaar maakt Roeselare gebruik van een warmtenet dat gevoed wordt met warmte die vrijkomt bij de verbranding van restafval in de verbrandingsoven van de intercommunale Milieuzorg Roeselare en Menen (MIROM). De voorbije zomer stond het aannemingsbedrijf Visser & Smit Hanab nv in voor de noordelijke uitbreiding van het net in de 18ha grote KMO-zone Schiervelde.

Dubbele stalen leiding

Ing. Wouter Roels, projectleider bij Visser & Smit Hanab, verduidelijkt: “Onze werken bestonden uit het graven van de sleuven, de bovengrondse prefabwerken en uiteraard het lassen & leggen van de dubbele stalen leidingen. Het traject loopt over een afstand van ruim 1,5 km. Het gaat om warmteleidingen met een buitendiameter van 400 mm.

de sleuven te trekken. Het systeem laat ons toe om de leidingen exact te leggen waar ze volgens plan moeten liggen.”

Duurzame energie

“Hoewel warmtenetten al meer dan 100 jaar bestaan, worden deze pas de laatste jaren weer vaker aangelegd in Vlaanderen. Voordien werd er sterk geïnvesteerd in de uitbouw van het aardgasnet.” vertelt ing. Michaël De Baets, commercieel manager van Visser & Smit Hanab nv. “Warmtenetten leveren een aanzienlijke bijdrage tot het reduceren van de CO2-uitstoot en helpen zo onze energiebehoefte te verduurzamen.”

Primeur

Ook ir. Magali Van de Vyver, werkvoorbereider bij Visser & Smit Hanab, was mee verantwoordelijk voor het vlotte verloop van de werken. “Mijn taak bestond er onder andere in te zorgen dat alle materiaal op de werf netjes op tijd aanwezig was. Dit vereist een goede coördinatie en communicatie tussen de verschillende betrokken partijen. Op dit werk hadden we ook een primeur: voor de allereerste keer hebben we met een kraan gewerkt die is uitgerust met een GPS-systeem om

Visser & Smit Hanab nv is een multidisciplinair aannemingsbedrijf uit Gent en is gespecialiseerd in de aanleg van allerlei ondergrondse kabels en leidingen. Het bedrijf geldt als één van de referenties op het vlak van warmtenetten.

Zin om mee te werken aan ons volgend project? Wij werven aan! Neem snel een kijkje op www.vshanab.be.

12 EXPERTPANEL GRONDSTOFFEN

FOKUS-MILIEU.BE

Recycleren is de toekomst garanderen

Waarom moeten we afgedankte producten recycleren? In de eerste plaats omdat er geen alternatief is. Omdat grondstoffen schaars en duur zijn en uitgeput raken. Zeker in een grondstofarme regio als Vlaanderen moeten we materialen zo lang mogelijk in de kringloop laten meedraaien. TEKST HILDE VAN RAEMDONCK

MARJOLEIN SCHEERS COMMUNICATION & GENERAL SERVICES MANAGER UMICORE

FRANK VANDERPOOTEN WOORDVOERDER VALORLUB

MANUELA FIORUCCI WOORDVOERSTER, RECYBAT

CATHERINE LENAERTS MANAGING DIRECTOR FEBELAUTO

Hoe worden de verschillende (her-) bruikbare stoffen verwerkt?

“Wij recycleren allerlei elektronicaproducten, zoals printplaten en mobiele telefoons. Van een mobieltje wordt eerst de herlaadbare batterij verwijderd en bij ons apart gerecycleerd. Daarna wordt er een inschatting gemaakt van wat er precies in de handset zit en wat die waard is. De gsm’s worden vermalen in een shredder, om samen met andere materialen versmolten te worden in een hete oven. Bedoeling is om er nadien alle metalen uit te halen. Om je een idee te geven: uit 3 ton oude gsm’s – zo’n 35.000 stuks – kunnen we onder andere 1 kg goud, 5 kg zilver en 350 g koper recupereren.”

“Gebruikte smeerolie is een afvalstof die schadelijk is voor het water, de bodem en fauna en flora. Particulieren kunnen gebruikte smeerolie gratis naar het containerpark brengen. Professionele gebruikers moeten de gebruikte olie apart opslaan en laten ophalen door inzamelaars die bij de regionale overheden geregistreerd zijn. Gebruikte olie kan dienen als brandstof in cementproductie of in verbrandingsinstallaties om elektriciteit op te wekken. Het gros van de ingezamelde olie gaat naar verwerkingsinstallaties die de gebruikte olie recycleren. Daarbij komen drie stromen vrij: water, sediment en een oliefractie.”

“Bij een smeltmethode worden loodzuurbatterijen gedraineerd en gemixt met cokes, fluxen en andere loodscraps. Loodoxides en sulfaten van dit mengsel worden versmolten. 90 procent van de zwavel wordt gecapteerd in het materiaal dat verkocht wordt voor herwinning van lood, ijzer en zwavel. Bij het smelten recirculeert het grootste deel van de slakken met geoxideerde elementen, zoals cadmium, aluminium en ijzer. Een andere techniek is batterijen ontdoen van alle zuur, ze ontmantelen, ‘breken’, alle delen scheiden en ze dan zeven en door vochtige separatoren en filters leiden.”

“Afgedankte auto’s worden eerst gedepollueerd: gevaarlijke afvalstoffen, zoals olie, koelvloeistof... worden verwijderd. Banden worden verwijderd en apart gerecycleerd. Zo’n 18 procent van wat er overblijft, wordt hergebruikt: de motor, carrosserieonderdelen, andere materialen in goede staat... De rest wordt door een shredder in 17 seconden vermaald tot een hoopje gemengd materiaal. Het ijzerhoudend metaal wordt er uitgehaald met magneten. Voor andere materialen bestaan er wel 40 technieken om het afval verder te sorteren, van optische tot zeeftechnieken, om zo tot verschillende grondstoffen te komen.

Wat gebeurt er na de verwerking?

“We halen in totaal 20 verschillende metalen uit oude gsm’s, batterijen inbegrepen. Edelmetalen worden opnieuw gebruikt voor de productie van autokatalysatoren – een closed loop proces – of ze gaan naar de industrie, om er opnieuw legeringen van te maken. Of ze komen terecht in een soort banksysteem, beheerd door ons precious metal management. Metaal verliest niets van zijn waarde of eigenschappen. Daar moeten we mensen attent op maken, want metaal wordt schaars. Slechts 1 à 3 procent van alle gsm’s wordt gerecycleerd. Wellicht omdat ze niet in de weg liggen en er nog foto’s opstaan...”

“De drie stromen, gebruikte olie, water en sediment, volgen een apart verwerkingsproces. Het water wordt in waterzuiveringsinstallaties behandeld tot zuiver water. Het sediment is hoogcalorisch afval, dat als secundaire brandstof wordt ingezet in verbrandingsinstallaties met recuperatie van energie. Bijna 60 tot 70 procent van de totale oliefractie kan omgezet worden in basisolie. Daar kunnen dan opnieuw additieven aan toegevoegd worden tot de gewenste olie is verkregen. Naast basisolie levert het recyclageproces ook brandstoffen op. Er komt in elk geval geen enkele gebruikte olie in het milieu terecht.”

“Batterijen vormen – op wereldvlak – de belangrijkste bron voor de productie van gerecycleerd lood. Ongeveer 75 procent van de productie van secundair lood is afkomstig van gerecycleerde batterijen. Zo is het grootste deel van het gerecycleerde lood, dat doorverkocht wordt aan de industrie – ongeveer 80 procent van de loodproductie – bestemd voor de productie van nieuwe loodzuurbatterijen. Lood heeft een hoge marktwaarde, waardoor het recycleren van batterijen een belangrijk economisch circuit vormt.”

“Van de gerecycleerde kunststoffen worden nieuwe brandstoftanks of bumpers gemaakt. Metaal wordt opnieuw verwerkt tot auto-onderdelen en andere metalen producten, lood wordt gerecupereerd voor de productie van batterijen, glas wordt gerecycleerd... En alles komt terug op de vrije markt. Het recyclageresultaat van 97 procent is een fantastische prestatie. België is dan ook één van de beste leerlingen uit de Europese klas. Dat hebben we mee te danken aan een aantal vooruitstrevende bedrijven die enorm geïnvesteerd hebben in recyclagetechnologie. Daar mogen we best trots op zijn.”

Wat is het verschil met vroeger?

“In vergelijking met pakweg 20 jaar geleden zijn onze processen er alleen maar op vooruitgegaan. Niet alleen het recyclageresultaat is verbeterd voor end-of-life producten, ook eco-efficiënt scoren we op best in class niveau. Daar hebben we dan ook fors voor geïnvesteerd op de site in Hoboken.”

“Het verschil met vroeger heeft niet zozeer te maken met de verwerkingstechnieken, maar met de attitude en regelgeving. Vroeger werd vervuilde olie nog wel eens gebruikt in garages of serres om er de gebouwen mee te verwarmen. Dat is vandaag niet meer toegelaten. De controles daarop zijn gelukkig veel strenger geworden. België scoort ook zeer goed op Europees vlak. Het inzamelpercentage bedraagt 90 procent en daarvan kan praktisch 100 procent gerecycleerd worden.”

“Er is wel een nieuwe Europese verordening, die een technische beschrijving geeft van hoe het recyclagerendement berekend moet worden. Maar wat de verwerking van loodbatterijen betreft, is alles grotendeels hetzelfde gebleven. In de nabije toekomst zullen we wel rekening moeten houden met meer lithium-batterijen van elektrische auto’s.”

“Het verschil met pakweg 10 jaar geleden is enorm. Depollueren gebeurde niet zo correct als nu. Vandaag verloopt alles veel strenger en beter gestructureerd en mogen enkel erkende centra met afval aan de slag. Schroot of oud ijzer werd altijd al gerecupereerd, maar banden, glas, kunststoffen niet. Recyclageprocessen zijn veel complexer geworden. De lat wordt steeds hoger gelegd. Tien jaar geleden was de doelstelling 85 procent, vandaag is dat 95 procent, maar we doen beter, met 97 procent recyclage. Vandaag worden er zelfs micro-organismen ingezet die heel kleine deeltjes koper en ijzer kunnen scheiden.”

Sinds 2008 produceert de joint venture, Bioro, biodiesel die kan leiden tot een besparing van meer dan 70% broeikasgassen ten opzichte van fossiele diesel. Onze productiesite in Gent blinkt uit op de Europese markt dankzij een ideale locatie, een geĂŻntegreerde en duurzame supply chain en onze expertise. Samenwerken met ons betekent samen werken naar oplossingen voor een veranderende wetgeving, risicobeheer en operationele uitdagingen. Eenvoudig, veilig, duurzaam. Your biodiesel partner!

Word jij onze nieuwe collega?

Surf snel naar smartmediaagency.be of mail naar vacature@smartmediaagency.be

14 CHRONICLE JEROEN DAGEVOS

FOKUS-MILIEU.BE

Microplastic grootste dreiging voor oceanen Een internationale studie heeft vorig jaar eindelijk concrete cijfers vrijgegeven over hoeveel plastic er in de oceanen en zeeën zit: 5 tot 13 miljoen ton. Veel meer dan eerst werd gedacht. Er wordt geschat dat onze oceanen tegen 2050 meer plastic zullen bevatten dan vis. TEKST JEROEN DAGEVOS, MILIEUWETENSCHAPPEN EN HOOFD PROGRAMMA’S, PLASTIC SOUP FOUNDATION

lastic is niet alleen afkomstig van afval, achtergelaten op stranden, of achteloos weggegooid. Minideeltjes van plastic, microplastic, zijn veel gevaarlijker en moeilijker om op te sporen. Laat staat te filteren.

VIJF JAAR GELEDEN startte de Plastic

Soup Foundation daarom de campagne Beat the Microbead (www.beatthemicrobead.org) waarin consumenten gemobiliseerd werden om cosmetica te kopen zonder microplastic deeltjes. Dat mobiliseren was eigenlijk heel gemakkelijk, want wees nou eerlijk, wie wil er zijn tanden poetsen met plastic? Precies, niemand dus. PLASTIC AAN COSMETICA toevoegen was

eigenlijk een heel dom idee, achteraf was het een ontwerpfout en hebben we met zijn allen vooraf niet goed nagedacht over de effecten op onze leefomgeving. De consument heeft gelukkig verandering afgedwongen door simpelweg niet langer te kiezen voor producten met plastic microbeads. EEN NIEUWE, veel grotere uitdaging

staat nu echter voor ons klaar:

microfibers van kleding. Je zou het misschien niet zeggen, maar de helft van je kleerkast bestaat uit plastic en dat zal in de toekomst alleen maar meer worden. Per wasbeurt komen er daardoor 20 miljoen vezels vrij die via het riool in het milieu belanden. Nu al worden die synthetische vezels teruggevonden in garnalen en mosselen. En dus ook… op je bord.

Per wasbeurt komen er 20 miljoen plastic vezels vrij die via het riool in het milieu belanden

LATEN WE PLASTIC kleding dan

verbieden! Zou je denken, maar dat is niet echt realistisch. We kunnen beter inzetten op het verminderen van vezelverlies. Dat zou kunnen door draden anders te ontwerpen, wasmachines met een filter uit te rusten en een wasmiddel gebruiken dat je kleding beschermt tegen slijtage. DAARVOOR WERKEN WE nu nauw samen

met Parley for the Oceans en leiden we een coalitie van meer dan 100 ngo’s en 160 kledingbedrijven, die gezamenlijk een oplossing gaan ontwikkelen. Dit initiatief, Ocean Clean Wash, probeert nu op voorhand na te denken en te anticiperen op de toekomst, zodat we er achteraf geen spijt van krijgen. Want onze oceanen zijn het waard, en jij ook.

Vlaanderen is milieu

ADVERTORIAL

Inkommatten die zelfs na 50 jaar top zijn

VERIMPEX

o fr

i e n d l y p r o du

eri

ve r i m pe

-v

ECO FRIENDLY mp e x

RECYCLED rim

p e x e c o frie n

Als het over recyclage gaat, heeft Verimpex een bijzonder verhaal te vertellen. 25 jaar al maakt en verkoopt het bedrijf uit Brugge vloermatten vervaardigd uit oude vliegtuigbanden. Goed voor zo’n 20 procent van hun omzet. Straf, maar nog niet straf genoeg, vindt zaakvoerder Bruno D’hont. Hij hoopt de onderneming de komende jaren volledig in de circulaire economie binnen te loodsen.

de TireGuard®, gemaakt van oude vliegtuigbanden. Die banden zijn zo ontworpen dat ze aan enorme krachten kunnen weerstaan. De nylon die erin verwerkt zit en de band de stevigheid geeft, neemt bovendien heel goed vocht op. De ideale combinatie dus om er een uiterst duurzame mat mee te vervaardigen.

Circulaire economie

Van de Ghelamco Arena in Gent tot de Massimo Dutti-winkels in de VS: overal ter wereld kom je de vloermatten van Verimpex tegen. Voor elke specifieke behoefte – binnenof buitengebruik, veel of weinig beloop, industriële of designuitstraling – heeft het West-Vlaamse bedrijf een product op maat in de aanbieding. Zaakvoerder Bruno D’hont: “Samen met vernieuwende architecten tasten we de grenzen van het mogelijke af om de mat maximaal tot zijn recht te laten komen. Een uitdaging meer of minder schrikt ons niet af.” Vorig jaar nog creëerde Verimpex een borstelmat die ideaal is voor gebruik in vochtige, sneeuwrijke omgevingen. Maar de meest bekende mat uit het assortiment is

Ecologie en recyclage staan al lang op het prioriteitenlijstje van Verimpex. Bruno D’hont, die begin dit jaar de leiding van zijn vader overnam, wil graag nog enkele versnellingen hoger schakelen. “Producten uit ons duurdere segment gaan nu al makkelijk twintig jaar mee, ondanks een hoog beloop. We zien het als onze uitdaging om die termijn verder op te trekken, tot wel vijftig à honderd jaar. Geen voor de hand liggende keuze, want we doen onszelf daarmee pijn. Immers: hoe langer een mat meegaat, hoe minder we er verkopen.” D’hont doelt met Verimpex daarom op een mentaliteitswijziging, zowel bij de klanten als de concullega’s. Hij wil af van het hersenloze consumentisme. “Je ziet het overal

in onze economie. Omdat klanten een lage prijs willen, brengen fabrikanten producten met een beperkte levensduur op de markt. In de hoop dat ze na drie à vijf jaar terugkomen om een nieuw exemplaar te komen. Dat is verre van duurzaam, maar zo werkt het vandaag wel.” Verimpex zal het alvast anders aanpakken. Zo wordt er binnenkort begonnen met verhuur van inkommatten te testen. “Aangezien we dan zelf eigenaar van de matten blijven, hebben we er alle baat bij een product met een lange levensduur aan te bieden. We dwingen onszelf dus om op de kwaliteit van onze matten te blijven werken.” Om de cirkel helemaal rond te maken, wil Verimpex de vloermatten aan het einde van de levenscyclus kunnen desassembleren: ontmantelen zodat het de verschillende componenten kan hergebruiken. “Want dan pas heb je een echt circulair product. Dat zie ik als de grote uitdaging voor de toekomst. Ik hoop dat klanten en leveranciers mee op deze kar springen en we andere bedrijven kunnen inspireren. Als het met een vloermat kan, dan moet het toch ook met andere producten lukken?”

www.verimpex.be

REQUEST DEMO AT GETFLOWBOX.COM

De natuur in huis gehaald? Houden zo! Met zonnepanelen voorzie je jezelf van duurzame energie uit de zon. Maar wat als het donker wordt? Met de Tesla Powerwall kan je overtollige zonne-energie opslaan om te gebruiken wanneer de zon niet schijnt. Zo ben je minder afhankelijk van het net en bespaar je op je elektriciteitsfactuur*. Ontdek alle voordelen op eneco.be/tesla-powerwall

* Met een bi-directionele elektriciteitsmeter ĂŠn de Tesla Powerwall kan je gemiddeld â‚Ź200 per jaar besparen op het prosumententarief in Vlaanderen.