TCC Magazine - editie 2 - 2026

Komma in plaats van punt

In gesprek met Michel de Hond

+ Uit de praktijk

+ Ondernemerschap in de praktijk

+ Eetproblemen

Therapeut,

vergeet je zelf niet!

Van gedrag naar betekenis

Focusing met kinderen

Varuvo is de totaalleverancier voor gezondheidsprofessionals

Zoek je één plek waar jij alles kan bestellen? Je kunt bij ons terecht voor ruim 55.000 producten op het gebied van supplementen, verzorging, voeding, zelfzorg en ondersteunende artikelen voor in de praktijk. Op onze website vind je makkelijk en snel alles wat je nodig hebt voor jouw praktijk, behandeling of consult. Van de bekende A-merken tot unieke en specialistische producten.

Kijk op varuvo.nl en ervaar het gemak van bestellen op één plek.

Jouw voordelen

Voordelig en eenvoudig inkopen via onze website tegen inkoopprijs,

Alle producten voor jouw praktijk, behandeling of consult onder één dak,

Bestellingen rechtstreeks versturen naar jouw cliënt,

Voor 21:00 uur besteld, volgende dag geleverd in Nederland en België, Gratis verzending vanaf € 75,-.

+31 (0) 88 990 86 76 | www.varuvo.nl | info@varuvo.nl

Volg ons via

"Ik wil kalm zijn en sterk, net als jij. Het klinkt zo banaal: ik ga je missen. Wat kun je daar nu op antwoorden? Maar het is wat ik voel en wat eruit moet op dit moment."

HERINNERING

Dat ene liedje, van wie was dat ook alweer? Een hele nacht heb ik liggen nadenken over een herinnering aan een liedje. Ik kon me niet meer herinneren hoe het heette of van wie het was. Zelfs kon ik me niet meer voor de geest halen hoe het klonk of welke woorden erin voorkwamen. De hele nacht lag ik te denken: morgen moet ik dat aan je vragen. En tegelijk dacht ik: straks kan ik je helemaal niets meer vragen.

Dat moment lijkt zo ver weg en zo onwerkelijk. En zo onmogelijk.

Onmogelijk omdat het gewoon niet waar kan zijn en onmogelijk omdat ik niet weet hoe ik dat moet doen.

Hier achter mijn bureau, draait het leven gewoon door. Ik doe mijn werk, zorg voor mijn kind en maak plannen met mijn gezin voor de vakantie die eraan komt. Maar als ik denk aan jou en me voorstel dat ik daar ben, lijkt het leven wel in een andere dimensie plaats te vinden. Vandaag kan ik je nog bellen, met je praten. We maken zelfs grapjes. Je lijkt zo kalm en zelfs nu zie ik nog de knappe trekken in je gezicht.

Ik zeg je dat ik je zo enorm ga missen. Ik wil het niet tegen je zeggen, maar ik doe het toch. Ik wil kalm zijn en sterk, net als jij. Het klinkt zo banaal: ik ga je missen. Wat kun je daar nu op antwoorden? Maar het is wat ik voel en wat eruit moet op dit moment.

Vandaag ga ik je weer bellen. Gewoon even je gezicht zien en je stem horen. Een herinnering erbij maken. Ik ga je zo enorm missen.

MAARTJE ALBERT BLADMANAGER

DPP-IV ENZYMEN

Bevat het gepatenteerde BioCore DPP-IV® enzymcomplex

100% enzymatisch actief supplement, gestandaardiseerd op DPP-IV-activiteit

Hoge biologische beschikbaarheid

Ontwikkeld in samenwerking met TNO

Geschikt voor veganisten

Vrij van onnodige toevoegingen, volgens de Proviform-kwaliteitsnormen

Beschermende glazen verpakking

Artikelnummer:

• P647 - 90 vcaps

• P648 - 180 vcaps

DPP-IV (voluit dipeptidylpeptidase IV) is een lichaamseigen enzym die onder andere in de dunne darm voorkomt. Daar helpt het bij de afbraak van eiwitten uit onze voeding, vooral van zogenaamde prolinerijke eiwitten zoals gluten (uit granen) en caseïne (uit melkproducten). Veel “lastige” eiwitten worden door de gebruikelijke spijsverteringsenzymen maar beperkt afgebroken. DPP-IV kan specifieke korte eiwitketens (peptiden) knippen, zodat ze beter verteerd en opgenomen kunnen worden.

Proviform gebruikt het gepatenteerde BioCore DPP-IV® enzymcomplex. Dit is een speciaal ontwikkelde mix van protease-enzymen met een gestandaardiseerde DPP-IV-activiteit.

De formule bevat een combinatie van zure, neutrale en alkalische enzymen. Daardoor is het enzymcomplex actief in het gevarieerde pH-spectrum van maag en dunne darm en heeft het een superieure biologische beschikbaarheid.

BioCore DPP-IV® is speciaal ontwikkeld om de zure omgeving van de maag te doorstaan, zodat de

enzymactiviteit ook daadwerkelijk de dunne darm bereikt – daar waar DPP-IV van nature zijn werk doet.

De enzymen worden verkregen via microbiële fermentatie (o.a. Aspergillus-soorten) en zijn vrij van dierlijke bestanddelen; geschikt voor vegetariërs.

Het DPP-IV-concept is mede ontwikkeld in nauwe samenwerking met TNO in Nederland. In het gepatenteerde TNO GastroIntestinal Model (TIM) zijn verteringsenzymen, waaronder proteasen met DPP-IV-activiteit, uitgebreid getest onder maag- en darmcondities die de menselijke spijsvertering realistisch nabootsen.

Deze combinatie van wetenschappelijke onderbouwing, internationale expertise en strenge kwaliteitsbewaking maakt BioCore DPP-IV® een betrouwbare keuze voor zowel consumenten als professionals.

Belangrijk: een DPP-IV-supplement is geen vervanging van een medisch glutenvrij dieet bij coeliakie of een andere vastgestelde voedselallergie. In die situaties blijft begeleiding door arts of diëtist noodzakelijk.

5 INHOUDSOPGAVE

6 INTERVIEW MET MICHIEL DE HOND

11 TUSSEN ANGST EN BETEKENIS –SACHA JOSEPH VAN DEN ENDE

14 TWEE NIEUWE AANDACHTSFUNCTIONARISSEN BINNEN DE NEDERLANDSE FEDERATIE GEZONDHEIDSZORG 17 UIT DE PRAKTIJK

18 NIEUWS

20 WAAROM EETPROBLEMEN VAAK OPDUIKEN IN BEPAALDE LEVENSFASESCHARLIE PALUDANUS

23 ADVERTORIAL

25 UIT DE PRAKTIJK

26 DE STILLE AARDVERSCHUIVING. DEEL 1: OVER DE PSYCHOLOGISCHE IMPACT EN UITDAGINGEN VAN AI – ROB VAN DER WELL

30 FOCUSING MET KINDEREN. EEN LICHAAMSEN ERVARINGSGERICHTE BENADERING BINNEN PSYCHOSOCIALE THERAPIERENÉ VEUGELERS EN HARRIËT TEEUW

THERAPEUT, VERGEET JEZELF NIET!UITGEVERIJ MENS! 37 LOSLATEN WAT OGENSCHIJNLIJK VASTZITSAMSARA

42 DE SYMBOLIEK VAN LABYRINTH & WAARDEGERICHT LEVEN - KATJA VAN MEURS

47 LIEFDEVOLLE AANWEZIGHEID - ROSEGARDEN

48 ONDERNEMERSCHAP IN DE PRAKTIJK. HOE JE ALS THERAPEUT PROFESSIONEEL WERKT MET RUST, OVERZICHT EN VERTROUWEN - DEEL 1

53 VAN GEDRAG NAAR BETEKENIS: EEN KOMPAS VOOR HET BEGELEIDEN VAN NEURODIVERGENTE KINDEREN - JUDITH NIEUWPOORT

57 UIT DE PRAKTIJK

58 LEESVOER

60 BEWEGEN BEGINT MET STILSTAAN. IN GESPREK MET HANNEKE KLEIN, DOCENT VAN DE OPLEIDING BEWEEGCOACH

62 COLOFON

EEN INTERVIEW MET MICHEL DE HOND

Stichting

Komma werd in 2020 opgericht door Michel de Hond, de broer van de overleden presentator Marc de Hond. De stichting legt kosteloos het levensverhaal van ongeneeslijk zieke ouders vast op beeld als blijvende herinnering voor hun kinderen. Met professionele, door vrijwilligers gemaakte videoportretten creëert de stichting een blijvende herinnering voor kinderen en naasten. Het doel is om troost te bieden en ouders voort te laten leven, als een komma in plaats van een punt.

CASSETTEBANDJE

‘Ik was één toen mijn moeder overleed in 1980. Mijn broer Marc was drie jaar oud. Ik heb geen herinneringen aan haar, alleen een paar foto’s. Mijn moeder heeft ons wel een cassettebandje nagelaten, dat ze net voor haar dood voor ons heeft ingesproken. In 2018 werd er kanker geconstateerd bij mijn broer Marc. Ook Marc had twee kleine kinderen, toevallig ook één en drie; op de week even oud als dat wij waren toen onze moeder overleed. Omdat Marc en ik wisten hoe het is om geen herinnering aan onze moeder te hebben, zijn we er samen voor gaan zitten. Tijdens een bloedtransfusie in het ziekenhuis hebben we het gehad over wat wijzelf hebben gemist en hoe we wellicht de kans hadden kunnen krijgen om onze moeder te leren kennen.’

LEVENSVERHAAL

‘Hoe leer je iemand kennen? Doordat iemand zijn eigen verhaal vertelt. Dan zie je de mimiek, de manier waarop iemand dingen vertelt en hoor je het verhaal in eigen woorden. Niet de woorden die anderen gebruiken om het verhaal te vertellen, dat zij zich

over een persoon herinneren.

Dus toen zei ik: “Waarom neem jij niet je eigen levensverhaal op, op beeld, zodat jouw kinderen jou kunnen leren kennen.”

Dat heeft Marc toen op zijn eigen manier gedaan.

Een paar dagen nadat hij overleden was, kreeg ik ineens een ingeving: zelf een stichting beginnen die videoportretten vastlegt van ongeneeslijke zieke ouders. En zo is het begonnen.’

STICHTING

‘Zes maanden na mijn ingeving zat ik bij Beau van Erven Dorens aan tafel - op televisie - om de stichting te lanceren. Dat was afgelopen december vijf jaar geleden.

Inmiddels hebben we zestig vrijwilligers en we hebben in totaal al zo’n 1600 portretten gemaakt. Dat doen we kosteloos. We maken er gemiddeld 25 per maand.

We zijn een ANBI-instelling, dat wil zeggen dat we een algemeen nut beogende instelling zijn. Ook hebben we CBF-erkenning; dit is het kwaliteitskeurmerk voor goede doelen in Nederland.

Nog steeds doe ik dit werk naast mijn werk als directeur van een onderwijsbedrijf.

We hebben alleen een regisseur van tv in dienst voor drie dagen per week. Op die manier waarborgen we de kwaliteit van portretten en weten we zeker dat onze vrijwilligers goed worden opgeleid.’

RUST

‘Toen we begonnen was het idee dat de portretten echt bestemd waren voor de kinderen.

Om in aanmerking te komen moet je ouder zijn van minimaal één kind van 18 jaar of jonger en ongeneeslijk ziek zijn.

“Sinds het maken van het portret maak ik mij niet meer druk

over het schrijven van brieven of een dagboek. Alles wat ik heb willen zeggen, is nu al vastgelegd. Dat geeft enorm veel rust en daar ben ik Stichting Komma heel erg dankbaar voor.”

- Claudia

Opa’s en oma’s overlijden ook, maar die weten tegen een bepaalde leeftijd dat ze op een dag komen te overlijden. Ze kunnen bijvoorbeeld het initiatief nemen om een boek te maken of iets op te nemen. Er zijn verschillende mogelijkheden. Ze kunnen zelf iets doen, maar ook gebruik maken van commerciële partijen, mocht dat de wens zijn. Daarvoor moeten wel de middelen aanwezig zijn.

Maar als jij als ouder met jonge kinderen overlijdt, valt meestal of de kostwinnaar weg, of degene die voor de kinderen zorgt. Dus de hele situatie is totaal anders.

Wanneer een ouder ongeneeslijk ziek is en komt te overlijden, betekent dat, dat er heel veel geregeld moet worden. Er komt zoveel bij kijken voor het gezin.

Dat vind ik niet te organiseren. Plus, vaak heeft zo’n gezin niet de tijd of middelen om daar iets mee te doen.

Het eerste waaraan een ouder denkt wanneer hij of zij te horen krijgt dat hij of zij ongeneeslijk ziek is, zijn de kinderen. Hoe ga ik zorgen dat ze mij leren kennen? Of hoe kan ik zorgen dat ze me niet vergeten? Dus toen ik 5 jaar geleden begon, dacht ik: we doen dit voor de kinderen zoals ik zelf vroeger. Zij moeten de kans krijgen hun ouder te leren kennen.

Ik zie elke keer weer dat het levensverhaal maken de ouder zoveel rust brengt. Wij horen zo vaak: ‘Sinds ik weet dat ik ongeneeslijk ziek ben, is het enige waar ik aan denk, mijn kinderen. En hoe ga ik dat regelen? Of hoe ga ik daarmee om? En nadat ik het Komma-gesprek heb gedaan, heb ik meer rust. Dit is er. Dit ligt in de kluis. En mocht er wat gebeuren, dan is mijn verhaal vastgelegd. Niet alleen voor de kinderen, maar ook voor de partner en naasten.’ Dus het is veel meer.’

PORTRET

‘Op de dag dat het portret wordt opgenomen, komen er 2 personen: een camerapersoon en een interviewer. Alle interviewers worden door ons opgeleid en worden tweemaal per jaar bijgeschoold. De manier van vragen stellen is namelijk heel belangrijk. Het is dus niet zomaar van, ik ga even zitten en ik stel wat vragen. Het gaat om het soort vragen. Heel belangrijk is bijvoorbeeld dat het open vragen zijn. Ook heel belangrijk is dat de vragensteller geen waardeoordeel geeft. Dat is soms echt iets dat mensen moeten afleren wanneer ze hiermee beginnen. Ieder gesprek loopt anders, maar om te beginnen stellen we altijd eerst de vraag: waar ben je geboren. Vervolgens lopen we een beetje het hele leven door.

Wanneer wij weten dat we praten met een moeder van een dochter, gaat de interviewer op bepaalde dingen in. Op dat moment klinkt dat wellicht gek. We vragen dan bijvoorbeeld: wanneer was je voor het eerst ongesteld? En hoe vond je dat? Hoe was je zwangerschap? Dat zijn vragen die je normaal aan je moeder zou willen stellen.

Wanneer we bij het punt zijn, dat we het over kinderen hebben, zorgen we ervoor dat elk kind even lang aan bod komt. Zo kan dat nooit een punt worden.

Aan het begin vragen we altijd of er dingen zijn waar iemand het niet over wil hebben en aan het eind vragen we altijd of alles is gezegd.

Wat ik heel mooi vind is, dat het soms gebeurt dat juist die dingen waar we het niet over gingen hebben, ter sprake komen. Bijvoorbeeld wanneer de ouders gescheiden zijn en de relatie na de scheiding niet zo goed is. Zo gebeurt het dus bijvoorbeeld dat vooraf aan wordt gegeven, dat we het bijvoorbeeld niet over de

vader gaan hebben. Maar op een gegeven moment komt in het levensverhaal het moment ter sprake dat iemand de vader van de kinderen ontmoet. Een voorzichtige vraag kan dan zijn: Hoe ging dat? “Oh ja, in de kroeg.” “En toen was je voor het eerst zwanger. Hoe was dat.” We gaan het dan niet over de scheiding hebben. We horen dan vaak terug dat iemand toch heel blij is dat het ter sprake is gekomen, want de kinderen zijn uit liefde geboren, dus dat moeten ze ook horen.’

OPLUCHTING EN DANKBAARHEID

‘We bestaan nu vijf jaar, dus we hebben nog niet veel reacties van kinderen gekregen. Wellicht krijgen we meer reacties van kinderen die een portret hebben gekregen wanneer we langer bestaan.

Nu zijn het vooral ouders van wie we reacties krijgen. Daar zien we vooral opluchting in terug.

Ook van partners horen we vaak wat het voor hen betekent. Dat ze gewoon de stem weer even horen. En dat dat in het rouwproces helpt.

Een partner heeft wel eens tegen ons gezegd dat, wanneer ze gaat stofzuigen, ze het portret aanzet. “Dan lijkt het alsof hij tegen me praat.”

Ouders zijn ook heel dankbaar. Want als we aankomen, staat er niets op beeld. Als we weggaan ligt er iets vast.

Van alle 1600 portretten die we gemaakt hebben, is het misschien 2 keer voorgekomen dat een ouder niet blij was met wat hij of zij gezegd had en vroeg of we het over konden doen.

Dat hebben we gedaan.

Je kunt niet komen tot het enige, ware, volledige portret. Want als we tien keer een portret komen maken, zal daar 10 keer net een iets ander verhaal uitkomen.

Het gaat er ook net om hoe iemand die dag is, of hoe we op een onderwerp komen.’

METEEN

‘Wij benadrukken altijd met klem, dat ouders zich meteen aanmelden zodra ze weten dat ze ongeneeslijk ziek zijn. Dat is soms lastig voor ouders; het toegeven aan. Misschien doen ze nog mee aan een trial en je weet maar nooit.

Er zijn ouders die na de diagnose de hele nacht gaan zoeken op internet wat ze allemaal kunnen doen voor de kinderen en hoe ze iets na kunnen laten. In die zoektocht vinden ze ons en soms melden ze zich die nacht nog aan.

Een week later zitten we er al. Want wanneer iemand zich aanmeldt, zijn we er meestal binnen een week. Die ouders zijn opgelucht door de gedachte dat dit er alvast ligt. Daarna gaan ze zich op de rest richten.

Er zijn ook ouders die zich juist eerst op de rest richten of pas in het hospice over ons horen. Die vragen ons de volgende dag te komen, met spoed.

De vraag is dan, één, heb je nog de kracht om zoiets op te nemen?

En twee, lukt het nog qua tijd? Of hoe zie je er dan uit?

Daarom zeg ik altijd, doe het liever zo snel mogelijk. Leg het

“Wat

deed mama toen ze 18 was? Heeft ze nog tips voor als ik later groot ben? Hoe kun je die vragen later beantwoorden als je er niet meer bent? Het idee dat mijn familie later altijd naar mij kan kijken en luisteren als daar behoefte aan is, geeft mij een fijn

gevoel.”

- Debbie

portret in de kluis. Als jij diegene bent die er over tien jaar nog is, top, maar je hebt iets liggen. Gelukkig hebben we nog nooit nee hoeven zeggen, ook niet bij spoedverzoeken.’

KAARTEN EN MEMORY BOX

‘Iedereen van wie we een portret opnemen, krijgt dit beelddocument op een USB-stick. Daarnaast geven we per kind drie lege kaarten die een ouder zelf kan invullen. Op de kaarten staat ‘Liefs van mama’ of’ Liefs van papa’. We hebben bewust voor drie kaarten gekozen. Sommige ouders schrijven kaarten voor iedere verjaardag of gebeurtenis in het leven van hun kind. Maar waar je op moet letten is, dat je als ouder niet gaat regeren over ruimte. Wanneer je een kaart gaat schrijven voor elke verjaardag, betekent dat eigenlijk, dat de nabestaande elke verjaardag aan jou moet denken. Wij denken juist dat de nabestaande op een willekeurig moment zelf moet kunnen kiezen om aan zijn ouder te denken.

Daarnaast geven we een memory box. Een box waar papa of mama kleine dingetjes in kan leggen die ze graag aan hun kinderen willen geven. Misschien een knuffeltje met hun luchtje erop. Of een tekening of een paspoort. Gewoon kleine dingetjes. We vertellen niet wat iemand zou moeten doen. Wij doen gewoon wat wij doen. Portetten maken. En dat willen we zo goed mogelijk doen.’

Meer informatie vind je op www.stichtingkomma.nl. Hier kun je ook flyers aanvragen om neer te leggen in je praktijk.

kwaliteitsmanagementsysteem voor jouw praktijk

Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt je om je organisatie te doorgronden, te beheersen en te verbeteren. Je krijgt daardoor beter inzicht over wat er zich in je praktijk afspeelt. Een kwaliteitsmanagementsysteem is niet alleen belangrijk voor jezelf, maar ook voor instanties als de Overheid, Gemeenten (WMO) en de zorgverzekeraars.

Wat krijg je bij QualityinCare?

Makkelijk en volledig kwaliteitsmanagementsysteem

Kwaliteit voor een betaalbare prijs

Persoonlijke service

QualityinCare heeft jarenlange ervaring in het opzetten van kwaliteitssystemen. Gericht op de kleinschalige gezondheidszorg. QualityinCare heeft een online totaaloplossing voor kwaliteitsmanagement. Ons systeem komt voort vanuit de praktijk en sluit daarom helemaal aan bij jouw praktijk!

Over biologisch denken, sterfelijkheid en de verantwoordelijkheid van de hulpverlener

ER ZIJN MOMENTEN WAAROP EEN DIAGNOSE NIET ALLEEN EEN MEDISCH FEIT IS, MAAR EEN EXISTENTIËLE GEBEURTENIS. EEN BREUK IN DE VANZELFSPREKENDHEID VAN MORGEN. WAT EERST LINEAIR LEEK – PLANNEN, PROJECTEN, GROEI – WORDT PLOTS VOORWAARDELIJK. DE HORIZON KRIMPT NIET NOODZAKELIJK IN TIJD, MAAR WEL IN ZEKERHEID.

In die ruimte tussen feit en interpretatie ontstaat iets interessants. Ziekte is zelden uitsluitend biologisch: zij wordt óók psychologisch, relationeel en existentieel verwerkt. Precies daar kruisen reguliere geneeskunde en alternatieve duidingsmodellen elkaar. Niet omdat ze dezelfde claims doen, maar omdat ze hetzelfde terrein aanraken: angst, betekenis en grip. Recent circuleerde opnieuw het betoog dat kanker een “zinvolle biologische aanpassing” zou zijn: geen ontsporing, maar een doelgerichte functieverhoging van een orgaan in reactie op een acuut conflict. Deze visie – onder meer geassocieerd met Ryke Geerd Hamer – suggereert bijvoorbeeld dat longkanker ontstaat vanuit een ‘doodsangstconflict’, waarbij het lichaam extra longweefsel aanmaakt om de ademhalingscapaciteit te vergroten. De tumor is in dat narratief geen vijand, maar een noodoplossing. Voor veel professionals roept dit weerstand op. En terecht. De theorie is wetenschappelijk niet onderbouwd en kan – wanneer zij medische behandeling ontmoedigt – directe schade veroorzaken. Tegelijkertijd is het te eenvoudig om dit type model uitsluitend te verwerpen. Niet omdat de biologie klopt, maar omdat het narratief iets blootlegt dat in de behandelkamer wél relevant is: het menselijk verlangen naar coherentie wanneer de grond onder je voeten schuift.

Dit artikel verkent die spanning. Niet om ideologie te legitimeren, maar om scherp onderscheid te maken tussen biologische causaliteit en existentiële betekenis – en om de professionele verantwoordelijkheid van de hulpverlener in die ‘tussenzone’ concreet te maken.

Kernboodschap voor de praktijk

Er is ruimte om betekenis te onderzoeken zonder biologie te claimen. De professionele opdracht is: (1) existentiële angst normaliseren, (2) rust en stressregulatie faciliteren, (3) schuldtoewijzing voorkomen, (4) medische zorg actief blijven integreren.

1. DIAGNOSE ALS SCHOK: HET MOMENT

WAAROP HET VERHAAL BREEKT

Wanneer een mens een ernstige diagnose ontvangt, gebeurt er meer dan een afwijkende uitslag. Er vindt vaak een identiteitsverschuiving plaats. De ervaring is niet primair fysiek, maar narratief: het toekomstverhaal wordt herschreven. Zekerheden verliezen vanzelfsprekendheid. Controle blijkt relatief. Voor ondernemers, leiders en professionals die gewend zijn koers te bepalen, is dat extra confronterend: niet alleen het lichaam wordt begrensd, maar ook het idee van maakbaarheid. In dat krachtenveld is het begrijpelijk dat modellen die ziekte koppelen aan innerlijke conflicten, aantrekkelijk worden.

Ze bieden betekenis. Ze herstellen een vorm van invloed. Ze verplaatsen de focus van bestrijding naar begrip. Dat kan rust geven. Maar betekenis en causaliteit zijn niet hetzelfde. Professioneel handelen begint bij het bewaken van dat onderscheid.

2. HET AANTREKKELIJKE

NARRATIEF VAN

‘BIOLOGISCH DENKEN’

Het biologisch denken in deze traditie heeft een strak en overtuigend ogend raamwerk:

– Elk orgaan correspondeert met een specifiek psychisch conflict.

– Een acute, onverwachte schok activeert dat conflict.

– Het lichaam verhoogt doelgericht de functie van het betrokken orgaan.

– Zolang het conflict actief blijft, groeit het weefsel.

– Wanneer het conflict wordt opgelost, stopt het proces.

Het narratief is coherent en intuïtief. Het vermijdt dualiteit (“goed” versus “kwaad”), presenteert het lichaam als intelligent en verbindt taal met biologie (“iets niet kunnen verteren”, “steen op de maag”). Het appelleert aan een verlangen naar eenheid tussen psyche en soma.

Voor iemand met een diagnose kan dit rustgevend voelen: het lichaam werkt niet tégen je, maar vóór je. Angst wordt het probleem, niet de tumor. Innerlijke kalmte lijkt biologisch verschil te maken. Hier raakt het model aan een kern die wél relevant is – alleen niet op de manier die het claimt.

3. WAT WETENSCHAP WÉL BEVESTIGT –

EN WAT NIET

De causale claims van dit model worden niet gedragen door oncologisch onderzoek. Dat is een harde grens. Tegelijkertijd weten we wél dat psychologische toestand en fysiologie elkaar beïnvloeden. In de psycho-neuro-immunologie is het uitgangspunt dat emotionele staten fysiologische correlaten hebben.

Dat betekent niet dat een specifiek conflict een specifieke tumor veroorzaakt, maar wél dat de innerlijke toestand de ‘systeemcondities’ beïnvloedt waarin iemand ziekte doormaakt.

PRAKTISCH ONDERSCHEID VOOR DE HULPVERLENER

In de spreekkamer helpt het om dit onderscheid expliciet te hanteren:

– Niet: angst veroorzaakt kanker. Wel: angst beïnvloedt het organisme (stress-as, slaap, eetlust, herstelvermogen).

– Niet: conflictresolutie geneest tumoren. Wel: conflictresolutie kan stress verlagen en kwaliteit van leven verbeteren.

– Niet: een model verklaart het ziekteproces. Wel: een model kan taal geven aan beleving en coping.

Dit verschil lijkt subtiel, maar is fundamenteel. Het is het verschil tussen begeleiding en misleiding; tussen steun en schadelijke schijnzekerheid.

4. DE EXISTENTIËLE LAAG: EINDIGHEID, AUTONOMIE EN ADEMRUIMTE

Wat gebeurt er innerlijk wanneer iemand met eindigheid wordt geconfronteerd? Vaak ontstaat eerst een reflex van controle: informatie verzamelen, scenario’s analyseren, plannen maken. Activiteit biedt schijnzekerheid. Onder die activiteit kan een

diepere laag schuilgaan: angst voor verlies van autonomie, voor afhankelijkheid, voor het niet kunnen voltooien wat begonnen is. In dat opzicht resoneert het idee van een ‘doodsangstconflict’ –niet als biologische oorzaak, maar als psychologische ervaring. Een diagnose kan voelen als: “Ik kan niet meer ademen in mijn eigen toekomst.” Wanneer we dit beeld metaforisch benaderen, wordt het therapeutisch interessant. De fout ontstaat wanneer metafoor causaliteit wordt.

5. RUST ALS STRATEGISCHE KRACHT: REGULATIE ZONDER GENEZINGSBELOFTE

Wat robuust onderbouwd is, is de waarde van innerlijke rust als regulator van het stresssysteem. Niet als magische interventie, maar als reëel beïnvloedbare factor in het totale functioneren. Rust beïnvloedt slaap, herstel, draagkracht, besluitvorming en relationele stabiliteit.

Voor iemand die zijn leven heeft gebouwd op verantwoordelijkheid en vooruitkijken, kan ziekte een herijkingsmoment zijn: wat blijft essentieel wanneer controle beperkt wordt? Welke projecten zijn wezenlijk, welke vooral decor? De beweging van angst naar rust is geen ontkenning van realiteit. Het is een herpositionering van houding: een keuze om te handelen binnen grenzen, met waardigheid.

6. HET RISICO VAN SCHULD: HET ETHISCHE BREEKPUNT

Wanneer ziekte wordt gekoppeld aan innerlijke conflicten, ontstaat impliciet het risico van schuld. Als angst de tumor zou ‘voeden’, wordt de mens die bang is medeverantwoordelijk voor progressie. Dat is een zware last – zeker bij cliënten die al zoeken naar controle of betekenis.

Hier ligt een duidelijke professionele norm: psychologische

begeleiding mag nooit worden gepresenteerd als vervanging van medische behandeling, noch als verklaring van tumorbiologie. Existentiële verwerking is geen oncologisch protocol. De hulpverlener bewaakt het frame: ‘betekenis geven’ is iets anders dan ‘oorzaak aanwijzen’.

7. INTEGRATIE ZONDER IDEOLOGIE: EEN WERKBAAR HANDELINGSKADER

Hoe ga je om met cliënten die zich aangesproken voelen door biologisch denken of vergelijkbare verklaringsmodellen? Een constructieve, veilige benadering kan in drie lagen worden georganiseerd:

Laag 1 – Erkenning van ervaring (relatie en veiligheid)

– Erken de schok: “Dit zet je hele toekomstbeeld op z’n kop.”

– Normaliseer angst: “Angst is een logisch systeemantwoord.”

– Bevestig het belang van rust en steun, zonder belofte-taal.

Laag 2 – Scheiding van betekenis en causaliteit (professioneel kader)

– Onderzoek wat de ziekte existentieel betekent, zonder te stellen dat zij daardoor is ontstaan.

– Gebruik metaforen als taal voor beleving, niet als biomedische ‘waarheid’.

– Check steeds: vergroot dit het handelingsvermogen, of vergroot dit schuld?

Laag 3 – Agency zonder illusie van controle (realistische invloed)

– Stuur op beïnvloedbare factoren: stress, slaap, dagstructuur, relaties, besluitvorming, zingeving.

– Maak ‘kwaliteit van leven’ expliciet als legitiem doel.

– Stimuleer samenwerking met reguliere zorg; begeleid de communicatie en keuzes.

8. PRAKTIJKPROTOCOL: 6 STAPPEN VOOR HULPVERLENERS

Onderstaand protocol is bedoeld als praktisch kompas wanneer alternatieve ziekteverklaringen de behandelkamer binnenkomen:

1. Screen op risico: ontmoedigt de cliënt medische behandeling of volgt hij/zij gevaarlijke adviezen? Zo ja: direct begrenzen en verwijzen.

2. Benoem het onderscheid: “We kunnen betekenis onderzoeken zonder oorzaken te claimen.”

3. Contracteer doelen: rustregulatie, draagkracht, relatie/ communicatie, waardigheid, besluitvorming.

4. Werk met regulatie: adem, slaap, prikkelmanagement, steunnetwerk, concrete dagstructuur.

5. Voorkom schuld: check taal (“als jij maar…”), herformuleer naar compassie en realisme.

6. Borg samenwerking: stimuleer afstemming met huisarts/oncologie; bied ondersteuning bij gesprekken en keuzes.

"Ziekte is geen morele fout. Ook geen spirituele test."

9. DE GRENS VAN MAAKBAARHEID: VOLWASSENHEID ONDER ONZEKERHEID

Onder de discussie over alternatieve verklaringsmodellen ligt vaak een dieper thema: controle. We leven in een cultuur waarin veel maakbaar lijkt. Gezondheid wordt geoptimaliseerd, prestaties gemeten, data suggereren voorspelbaarheid. Een ernstige diagnose doorbreekt dat narratief en activeert angst. Modellen die ziekte koppelen aan innerlijke conflicten, bieden een alternatieve maakbaarheid: los het conflict op en het lichaam volgt. Dat is begrijpelijk aantrekkelijk, maar professioneel riskant. Volwassenheid ligt mogelijk elders: niet in het herstellen van totale controle, maar in het ontwikkelen van een houding die met onzekerheid kan leven. Focus op wat beïnvloedbaar is, accepteer wat dat niet is en handel met waardigheid binnen die grenzen.

TOT SLOT

Kanker als ‘zinvolle functieverhoging’ is geen houdbaar biologisch model. Maar het wijst wél op een menselijk verlangen naar betekenis dat in de zorg niet genegeerd mag worden. Voor professionals in de psychosociale begeleiding ligt de opdracht niet in strijd voeren met narratieven, maar in het aanbieden van een evenwichtig perspectief: wetenschappelijk zorgvuldig, ethisch veilig en existentieel ruim.

Ziekte is geen morele fout. Ook geen spirituele test. Zij is een biologische realiteit die existentiële vragen oproept. Wat uiteindelijk telt, is niet of we haar volledig kunnen verklaren, maar hoe we iemand begeleiden om zich ertoe te verhouden: met realisme, verbinding en waardigheid.

Sacha Joseph van den Ende is oprichter van Inspired Communications, een communicatie-, marketing- en PR-bureau. Al snel ontstond hieruit Inspired Publishing, uitgever van diverse niche vakbladen in de zorgsector, waaronder Therapeut, Coach en Counselor.

Twee nieuwe aandachtsfunctionarissen binnen de Nederlandse Federatie Gezondheidszorg

Met veel betrokkenheid stellen wij, Astrid Waernes en Annelies Cornel, ons voor als nieuwe aandachtsfunctionaris binnen de Nederlandse Federatie Gezondheidszorg.

Als aandachtsfunctionaris dragen wij bij aan een werkklimaat waarin therapeuten en coaches durven, kunnen en willen handelen bij vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit vraagt niet alleen kennis van de meldcode, maar vooral ook ruimte om samen te kijken, te twijfelen en vragen te stellen.

Voor ons is het belangrijk om laagdrempelig en goed bereikbaar te zijn. Wij willen dat collega’s ons gemakkelijk weten te vinden, zodat we samen kunnen sparren over situaties die vragen oproepen. Juist door de lijntjes kort te houden en met elkaar in gesprek te gaan, ontstaat er ruimte om zorgvuldig en met vertrouwen te handelen.

Ieder mens kijkt vanuit zijn of haar eigen referentiekader. In gesprekken kunnen daardoor verschillende perspectieven ontstaan. Door eerst verbinding te maken en samen te onderzoeken, kunnen vragen helder worden en ontstaat er ruimte voor verdieping. Vanuit die verbinding kan er ook richting en duidelijkheid komen, eerst connectie, dan correctie.

In onze rol ondersteunen en begeleiden wij collega’s bij het herkennen en bespreken van signalen, het doorlopen van de stappen van de meldcode en het maken van professionele afwegingen. Hierbij staat altijd het belang en de veiligheid van de cliënt centraal.

Wat ons aanspreekt in deze rol, is dat wij kunnen bijdragen aan bewustwording, veiligheid en samenwerking. Wij vinden het waardevol om samen met collega’s stil te staan bij wat er speelt en te ervaren dat we er niet alleen voor staan. Juist in de kleine momenten van overleg en reflectie kan het verschil worden gemaakt.

Voel je welkom om contact op te nemen, ook bij twijfel of een kleine vraag. Samen kijken we wat er nodig is.

"In onze rol ondersteunen en begeleiden wij collega’s bij het herkennen en bespreken van signalen, het doorlopen van de stappen van de meldcode en het maken van professionele afwegingen."

Tijdens onze sollicitatieprocedure bij de Nederlandse Federatie Gezondheidszorg als aandachtsfunctionaris werden we uitgebreid bevraagd op onze ervaring en visie. Er werden veel vragen gesteld, waardoor we echt werden uitgedaagd om stil te staan bij ons handelen en onze motivatie.

En nu staan we hier, in de rol waarin we onze collega’s mogen adviseren en begeleiden. Daar zijn we trots op. We kijken ernaar uit om deze functie met betrokkenheid en zorgvuldigheid vorm te geven en klaar te staan voor al onze collega’s.

Samen zullen wij elk kwartaal een bijdrage leveren aan dit vakblad TCC. In deze bijdragen zullen we aandacht besteden aan de meldcode, delen we inzichten en willen we het onderwerp verder zichtbaar en bespreekbaar maken binnen onze beroepsgroep.

Wij stellen ons graag aan u voor:

Astrid Waernes

Mijn naam is Astrid Waernes. Sinds 2007 ben ik eigenaar van Waernes Coaching & Trainingen, waar ik werk met kinderen, jongeren en volwassenen binnen de psychosociale zorg. De afgelopen vijf jaar heb ik mij intensief verdiept en ingezet voor vraagstukken rondom kindermishandeling en huiselijk geweld, binnen een organisatie waar ik als professional word ingehuurd.

Als aandachtsfunctionaris ben ik er voor iedereen die zich zorgen maakt of signalen ziet die vragen oproepen. Voel je welkom om contact met mij op te nemen, ook als je nog niet zeker weet wat je precies wilt vragen. Juist dan kan het helpend zijn om er samen even naar te kijken. Samen verkennen we wat er speelt en wat nodig kan zijn.

De training Aandachtsfunctionaris bij de LVAK heeft mij meer kennis gebracht m.b.t. de meldcode en hoe daarmee te handelen.

Contactgegevens

E-mail: aandachtsfunctionaris@de-nfg.nl Telefoon: 06-44804597

Annelies Cornel Hallo, ik ben Annelies Cornel en ik heb een eigen praktijk voor Integratieve therapie voor kinderen, jongeren en volwassenen. Mijn specialisaties zijn hooggevoelig sterke wil, hoogbegaafdheid, rouw en huiselijk geweld. Tijdens mijn studie rechten heb ik een afstudeerscriptie geschreven over de aanpak van huiselijk geweld. Daarna ben ik zowel bij de reclassering als bij de gemeente tijdens mijn werkzaamheden aandachtsfunctionaris kindermishandeling geweest en heb ik diverse projectgroepen hierover opgezet.

In mijn eigen praktijk begeleid ik veel cliënten in vechtscheidingen waar vaak ook zorgen zijn om de kinderen en ik heb veel gezinnen in behandeling waar huiselijk geweld bij speelt. Het is mijn missie om zoveel mogelijk bij te dragen aan het welzijn van kinderen in lastige gezinssituaties.

Door de invulling van de functie van Aandachtfunctionaris kan ik nog meer betekenen voor professionals die met zorgen over kinderen rondlopen en ik zet hiervoor graag mijn ervaring en kennis in!

Contactgegevens

E-mail: aandachtsfunctionaris@de-nfg.nl

Telefoon: 06-44883552

Astrid en Annelies zijn aangesloten bij de LVAK en volgen daar de verplichte opleidingen en jaarlijkse bijscholingen.

AANDACHT

Wat gebeurt er als je lichamelijke pijn ervaart? Waarschijnlijk herken je dat je geneigd bent jezelf af te leiden, in de hoop dat de pijn verdwijnt. We zijn nou eenmaal mentaal geprogrammeerd om pijn te vermijden. ‘Als ik er geen aandacht aan geef, is het er niet.’ Alleen helpt dat vaak maar tijdelijk. En ja, hoe logisch is dat?

Je lichaam geeft bij pijn aan dat er iets ‘mis’ is en het jouw aandacht wil. Op het moment dat je daaraan voorbijgaat, laat je jouw lichaam alleen in wat het ervaart. Met als gevolg dat het harder om aandacht gaat vragen in de hoop dat je dan wél helpend reageert. De pijn wordt sterker en je lichaam verkrampt nog meer dan het al deed. Blijf je dat ook negeren, dan verergeren de klachten.

Stel je voor, een kind valt en doet zijn knie zeer. Het kind barst meteen in huilen uit. Als reactie zegt de ouder dat het moet ophouden met huilen. ‘Hou op! Nu! Het is klaar, er is niets aan de hand. Je hebt niets gebroken. Dus hup, pleister erop en klaar met huilen.’

Stel je het nu eens zo voor: een kind valt, doet zijn knie zeer en begint te huilen. De ouder slaat de armen om het kind heen en troost het. Misschien zelfs zonder woorden. Er is alleen het laten weten aan het kind dat het oké is. Het krijgt een pleister op de knie, maar hoeft niets anders te ervaren dan wat het ervaart. Het wordt als het ware vergezeld in het moment van de pijn die het lichamelijk en emotioneel ervaart. Het is niet alleen in de pijnlijke beleving.

Grote kans dat het kind nu, in tegenstelling tot de eerste situatie, snel weer ontspant en verder gaat met waar het mee bezig was. Het kind leert om te gaan met gevoelens en emoties. Het ervaart dat zijn lichaam vanzelf weer rustig wordt. Het leert erop te vertrouwen, simpelweg omdat het kind het zo ervaart en zoals herinnering opgeslagen wordt. En vaak alleen al door de liefdevolle, vaak woordeloze troost, als een arm om de schouder, een hand of een kus op de pijnlijke plek. Simpelweg het aanraken van het lichaam bij pijn. Hoe krachtig.

Dit kun je ook jouw lichaam geven bij pijn. Leg een hand op de pijnlijke plek en je andere hand op je been. Blijf bij de plek die jouw aandacht vraagt, terwijl je ook je hand op je been voelt. Je kunt je onderbeen ook op de knie van je andere been leggen, terwijl je je hand op de enkel van je been legt. Ervaar wat er gebeurt. Wat er ook in je opkomt, blijf erbij en houd jezelf vast. Niet meer en niet minder dan dat. Aandachtig en liefdevol. Het laten weten dat je er bent, zonder (buiten jezelf) op zoek te gaan naar oorzaken of oplossingen. Hoe logisch dat het lichaam dan ontspant.

Hoe zou jouw lichaam dit bij pijn ervaren? Ik ben benieuwd.

Peggy van Stralen is trainer, coach/counselor, energetisch en psychosociaal therapeut. Auteur van het boek Onderzoekend leven, van stressvol leven naar simpelweg zijn. Ze heeft haar praktijk in Nuenen (NB). Haar begeleiding is complementair en holistisch, persoonlijk afgestemd op ieders hulpvraag. Vaak bestaat een sessie uit gesprek en helende energie. Een krachtige combinatie. www.vanstralen.nu

Innovaties

ONTDEK ONZE

NIEUWSTE SUPPLEMENTEN

Calcium 1000 Mama

Tijdens de zwangerschap en lactatieperiode

NIEUW 90 KAUWTABLETTEN

Optimale dagdosering van 1000 mg calcium, de aanbevolen dosering door verloskundigen bij onvoldoende zuivelinname.

Collageen Solugel® poeder

Peach Passion

Nu met een frisse perzik-passievruchtsmaak

Visolie 1100 TG® Junior

Met vitamine A, D & E NIEUW

EPA en DHA in natuurlijke triglyceridevorm, in een uitgebalanceerde verhouding afgestemd op kinderen.

278 GRAM P E ACH P ASSIO N

Gehydrolyseerde collageenpeptiden voor de beste opname. Maakt de huid zachter, gladder en soepeler.

Met o.a. myo-inositol, Q10 en Chirositol®

120 VEGA CAPSULES

19 nutriënten: waaronder actieve B-vitaminen, ijzeren zinkbisglycinaat en N-acetylcysteïne.

* Zink draagt bij aan een normale vruchtbaarheid en voortplanting van de vrouw

Meer weten over onze nieuwe supplementen?

Ga nu naar:

NIEUW

Ziek en eenzaam: bijna 1 op de 3 naasten mijdt contact uit angst te belasten

Miljoenen mensen worden erdoor gekweld: een constante piep of bromtoon in hun hoofd die maar niet wil verdwijnen. Oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd, houdt patiënten uit hun slaap en ontregelt hun leven. Wetenschappers zijn nu op een onverwachte boosdoener gestuit die dit nog verergert.

Het gaat om het gelukshormoon serotonine, dat juist bekendstaat om de bestrijding van angst en depressie. Uit onderzoek bij muizen blijkt dat verhoogde niveaus van serotonine in de hersenen samengaan met sterkere verschijnselen van tinnitus.

De bevindingen zijn vooral relevant voor mensen die antidepressiva gebruiken, met name de zogeheten SSRI’s. Deze medicijnen verhogen het serotonineniveau in de hersenen. Hoewel deze pillen vaak effectief zijn tegen geestelijke problemen, lijkt het er sterk op dat ze bij sommige patiënten oorsuizen versterken. Deze conclusie sluit ook aan bij ervaringen van patiënten die melden dat hun tinnitus erger is geworden na het starten met deze medicatie. WWW.SCIENTAS.NL

Veel van de ruim miljoen mensen met een chronische of ernstige aandoening in Nederland trekken zich terug uit angst anderen tot last te zijn. Maar ook andersom speelt dit: bijna 1 op de 3 naasten die contact wil zoeken met een zieke in hun omgeving, houdt zich in uit angst de ander te belasten, of omdat ze simpelweg niet weten wat ze moeten zeggen. Dat blijkt uit onderzoek van zorg-app Ditto onder 816 Nederlanders. Om het taboe te doorbreken lanceert Ditto de campagne 'Checkeven-in'. Op 23 april op Rotterdam Centraal en van 24 tot en met 25 april op Utrecht Centraal.

De zorg-app vat medische consulten samen in begrijpelijke taal, zodat patiënten die informatie kunnen delen met familie en vrienden. Want begrip verlaagt de drempel: 44 procent van de ondervraagden zegt vaker contact te zullen zoeken als ze beter begrijpen wat hun zieke naaste doormaakt.

WWW.DITTOCARE.COM/NL

Gelukshormoon heeft vervelende bijwerking: serotonine kan oorsuizen verergeren

De kans op het ontwikkelen van autismespectrumstoornissen (ASS) wordt onder meer bepaald door de micro-organismen die het lichaam van de aanstaande moeder bevolken tijdens de zwangerschap, het microbioom. Dat suggereert onderzoek verricht aan de University of Virginia School of Medicine in de Verenigde Staten.

De resultaten van het onderzoek geven mogelijke hints om autisme-stoornissen te voorkomen. Dat kan door aanpassing van het voedingspatroon en inname van aangepaste probiotica. De onderzoekers baseren zich onder meer op experimenten verricht bij muizen. Uit die experimenten bleek onder andere dat het nageslacht van muizen met een ongunstig microbioom ontvankelijker was voor ontwikkelingsstoornissen van de hersenen.

Benadrukt moet worden dat de resultaten verkregen van muizen nog onderzocht moet worden bij mensen alvorens klinische toepassingen mogelijk zijn. Vervolgonderzoek zal zich richten op het identificeren van de eigenschappen van het microbioom van zwangere vrouwen die samenhangen met autismestoornissen.

WWW.GGZNIEUWS.NL

Eén op de vijf jonge kinderen gebruikt regelmatig vier of meer digitale apparaten

Wetenschappers hebben mogelijk een van de oorzaken van autisme ontdekt

Uit het jaarlijkse Iene Miene Media-onderzoek van Netwerk Mediawijsheid in samenwerking met het Trimbos-instituut blijkt dat één op de vijf kinderen van 0-6 jaar regelmatig vier, vijf, zes of zelfs meer digitale apparaten gebruikt. De verscheidenheid van het digitale mediagebruik maakt het lastig voor opvoeders om grip te houden. Het gevolg is dat de richtlijnen voor schermtijd vaak worden overschreden.

Experts maken zich vooral zorgen over digitale apparaten die dicht bij het lichaam gebruikt worden, zoals touchscreens. Veelvuldig gebruik van smartphones en tablets kan bijvoorbeeld bijziendheid versterken. ‘Dichtbij-apparaten’ nodigen ook eerder uit tot stilzitten dan bijvoorbeeld televisiekijken.

Dr. Anouk Tuijnman, senior onderzoeker bij het Trimbosinstituut geeft daarnaast aan dat het gebruik van een tablet of smartphone vaak alleen gebeurt en dat het voor ouders lastiger is om te begeleiden: “Samen televisiekijken op afstand heeft daarom de voorkeur boven het individuele gebruik van ‘dichtbij-apparaten’ zoals tablets en smartphones.” WWW.TRIMBOS.NL

Waarom eetproblemen vaak opduiken in bepaalde levensfases

Eetproblemen ontstaan zelden zomaar. In mijn praktijk zie ik dat ze vaak opduiken op momenten waarop het leven verandert. Fases waarin mensen zoekend zijn, dingen niet lekker lopen en ze opnieuw richting willen geven. Afgelopen jaar keek ik terug op mijn cliënten en ontdekte vijf kenmerkende levensfases. Misschien ook herkenbaar voor jou in jouw praktijk.

Eetproblemen en levensfases: wat ik zie in mijn praktijk Als therapeut zie ik dagelijks hoe eetproblemen verweven raken met het leven zelf. Ze ontstaan niet in een vacuüm, maar vaak op momenten waarop er wat verandert. Zoals wanneer je uit huis gaat, je je plek zoekt in werk en relaties, zorgt voor anderen of opnieuw voelt te moeten kiezen wie je wilt zijn.

Afgelopen jaar nam ik de tijd om terug te kijken op mijn praktijk en de mensen met wie ik werk. Ik stelde mezelf de vraag: Wat zijn opvallende overeenkomsten en welke patronen herken ik hierin? Niet vanuit labels of diagnoses, maar vanuit levensverhalen.

Wat me opviel, was dat veel van mijn cliënten zich bevinden in één van vijf kenmerkende levensfases. Fases waarin verlangen en druk samenkomen. Waarin oude patronen ineens meer opspelen en eten en eetregels een manier worden om rust te vinden, controle te houden of gevoelens te dempen.

In dit artikel neem ik je mee langs die vijf levensfases en eetproblemen zoals ik ze in mijn praktijk tegenkom. Wat ze kenmerkt en welke beweging daarin zichtbaar wordt. Ik ben benieuwd of jij ze ook herkent bij de mensen in jouw praktijk.

Vijf kenmerkende levensfases bij eetproblemen

Om het concreet te maken, beschrijf ik deze fases vanuit het perspectief van de cliënt zelf en het verlangen dat daarin naar voren komt.

Student (op kamers) – 20-25 jaar

Je staat aan het begin van je volwassen leven.

Je studeert en bent bezig jezelf te ontdekken en je weg te vinden in je nieuwe leven. Met nieuwe vrienden, huis, studie en bijbaan. Je experimenteert en dat gaat met vallen en opstaan.

Het is genieten en voluit leven, maar soms raak je jezelf kwijt in studiestress en alle mogelijkheden van het studentenleven. Dan kun je twijfelen of je wel goed genoeg bent. Zeker als je je uit onzekerheid gaat vergelijken met anderen en influencers op social media.

Niet zo gek dat het je af en toe te veel wordt en je naar oplossingen grijpt: rust zoeken in eten. Of juist nog harder aan jezelf werkt, met steeds strengere eisen aan jezelf, ook op het gebied van eten. Doodvermoeiend. Je wilt de beste versie van jezelf zijn, maar de praktijk voelt anders.

‘Ik wil weer kunnen genieten zonder dat eten mijn dag bepaalt.’

Het verlangen

Je wilt niet langer verdwalen in vergelijken en eetregels, maar ontdekken hoe je rust vindt in je hoofd en voluit kunt genieten van je studententijd.

‘Ik wil lief zijn voor mezelf en ruimte besteden aan alle positieve dingen in mijn leven.‘

Het verlangen

Je bent er klaar voor om prestatiedruk en onzekerheid los te laten. En zoekt manieren om oude patronen te doorbreken en met meer vertrouwen en energie je werk en sociale leven vorm te geven.

Bewuste kiezers – 30-40 jaar

Je leven staat steeds steviger, maar vanbinnen wringt er iets dat je niet goed kunt plaatsen.

Je hebt je leven aardig op de rit. Je weet beter wat je kwaliteiten zijn en wat je leuk en belangrijk vindt. Je hebt een baan of eigen bedrijf en vrienden om het leven mee te vieren. Je denkt na over kinderen of hebt misschien al een gezinnetje. Je staat bewust in het leven en achter je keuzes. En toch is er iets dat een schaduw werpt: de eetstoornis die door de jaren heen sluimerend of juist hardnekkig aanwezig is gebleven. Daardoor voelt het soms alsof je een dubbelleven leidt en niet voluit kunt genieten of trots zijn. Hoe kan het dat eetbuien, eetregels en controledrang je nog zo in de tang houden? Dit past zo niet bij wie jij van binnen werkelijk bent.

‘Als het niet meer machteloos voelt, krijg ik meer regie en voel ik me fijner en meer mezelf.‘

Het verlangen

Je bent er klaar voor om het dubbelleven achter je te laten. Wat je nodig hebt is oude patronen stap voor stap loslaten, zodat je volledig vanuit jezelf kunt leven en trots kunt zijn op wie je bent.

Tijd voor verandering – 40-55 jaar

Je merkt dat oude manieren niet meer werken en dat deze fase andere vragen oproept.

Boven je 40e gaan andere dingen spelen. Was je eerst vooral aan het leren, in deze fase worden zingeving, mogelijke carrièreswitches, mantelzorg en hormoonveranderingen belangrijker.

En waar je tot nu toe je normale leven kon combineren met eetbuien en periodes van streng zijn op het gebied van eten, komen er nu barstjes in dit patroon.

Eetbuien helpen je wel even ontsnappen aan de hectiek van alledag en aan vervelende gedachten en gevoelens, maar de bijwerkingen zijn groot. Schaamte en schuldgevoelens ondermijnen je zelfvertrouwen. Diëten hebben minder effect en je maakt je zorgen over je gezondheid op langere termijn.

‘Ik wil trots zijn op mezelf en mezelf laten zien.‘

Het verlangen

Je bent er klaar mee. Je beseft steeds meer dat oude patronen niet houdbaar meer zijn en dat het tijd is de diepte in te gaan.

Je wilt onderzoeken wat de dieperliggende oorzaken zijn en manieren vinden die je helpen meer trots, kracht en vrijheid te ervaren in je dagelijks leven.

Eigenzinnig leven – 55+

Je hebt veel opgebouwd in je leven en voelt dat het tijd is los te laten wat niet meer past.

Je hebt je leven opgebouwd: een baan, vrijwilligerswerk of bezigheden waar je voldoening uit haalt, een fijn huis, mensen om je heen. Je hebt je altijd prima weten te redden, ondanks dat je al vanaf je jeugd een verstoorde relatie met eten en je lichaam hebt. Soms was dat controle houden, soms troost zoeken bij eten.

Ondanks alles dat goed is in je leven, zijn de eetbuien gebleven, net als de drang om af te vallen. Je hebt daarbij misschien al hulp gehad van GGZ, psycholoog, coach of diëtist. Dat heeft wel iets geholpen of verzacht, maar nooit met blijvend effect. Je twijfelt of je er ooit nog helemaal af zal komen. Toch is er in jou ook een vonkje dat wel gelooft dat het mogelijk is.

'Ik wil mijn maskers laten vallen en helemaal mezelf zijn.'

Het verlangen

Je bent er klaar voor om de problematiek los te laten. Het is tijd te ontrafelen wat de bron is van de verstoring én zoekt praktische hulp om stap voor stap oude patronen achter je te laten.

Wat ik steeds weer zie in mijn praktijk

Als ik deze vijf levensfases naast elkaar leg, zie ik iets terugkomen. Niet zozeer de leeftijd of omstandigheden, maar de functie die eten krijgt in het omgaan met spanning, identiteit en verandering.

Tegelijkertijd laat iedere levensfase steeds duidelijker voelen dat deze rol van eten iemand meer kost dan oplevert. Terwijl het verlangen ligt bij rust in het hoofd en vrijheid om te leven.

Wat herken je?

Misschien herken je jezelf of cliënten in één van deze levensfases en eetproblemen. Of in meerdere. Het leven laat zich immers niet zo strak indelen.

Wat deze indeling mij brengt in mijn werk, is meer begrip voor de functie die eetgedrag in elke fase heeft. Het helpt om samen met cliënten niet alleen te kijken naar wat ze doen, maar vooral naar wat in deze fase van het leven geraakt wordt.

Ik ben benieuwd hoe jij deze blik kunt gebruiken in jouw werk met cliënten.

Charlie Paludanus is

eetstoornis- en traumatherapeut, oprichter van Vrij van Eetstoornis en auteur van Bevrijd jezelf van eetbuien & boulimia en Een emmer kots in de kast. Ze staat bekend om haar positieve, ontwikkelingsgerichte benadering van eetstoornissen, met focus op persoonlijke ontwikkeling in plaats van op eten en gewicht. Meer weten? Kijk op vrijvaneetstoornis.nl.

Illustraties: Charlie Paludanus

Vitakruid Shilajit 500 PrimaVie®:

EEN ZUIVER EXTRACT MET EEN VOLLEDIG PROFIEL

Op het eerste gezicht lijkt shilajit een eenvoudige, zwarte substantie. Toch gaat er een complex natuurproduct achter schuil, rijk aan nutriënten en al eeuwenlang gebruikt binnen traditionele toepassingen. Ook in Europa krijgt shilajit steeds meer aandacht als supplement, waarbij de focus ligt op samenstelling, zuiverheid en verwerking. Deze uitgangspunten staan ook centraal bij Shilajit 500 PrimaVie® van Vitakruid.

Shilajit: een mineraalrijke substantie uit de Himalaya Shilajit is een donkergekleurde, harsachtige stof die van nature voorkomt in de hooggebergtes van Azië, zoals de Himalaya. Het ontstaat door de langdurige afbraak van plantaardig materiaal, dat onder invloed van druk, temperatuur en micro-organismen wordt omgezet in een mineraalrijke massa. Tijdens dit proces vermengen organische stoffen zich met mineralen uit het omliggende gesteente, wat resulteert in een complex en uniek natuurproduct.

Shilajit staat bekend om zijn rijke samenstelling aan bioactieve stoffen. De belangrijkste component is fulvinezuur, een verbinding die een centrale rol speelt binnen het werkingsprofiel van shilajit. Daarnaast bevat het diverse humusstoffen, sporenelementen en andere organische verbindingen.

Traditioneel gebruik binnen de Ayurveda

Binnen de Ayurvedische traditie wordt shilajit al eeuwenlang ingezet. Het ondersteunt geheugen, concentratie en mentale veerkracht, mede dankzij antioxidanten en bioactieve stoffen die de energieproductie in cellen ondersteunen.**

Daarnaast wordt shilajit toegepast ter ondersteuning van het libido bij mannen en vrouwen, en draagt het bij aan het behoud van gezonde cellen en weefsels.** Ook heeft het een positieve invloed op het immuunsysteem, waarbij de combinatie van antioxidanten en energie-ondersteunende stoffen bijdraagt aan een goed functionerende afweer.**

Tot slot helpt shilajit het lichaam beschermen tegen veroudering, onder andere door bescherming tegen oxidatieve stress.**

Hooggedoseerd en gestandaardiseerd extract: Shilajit 500 PrimaVie®

Shilajit bevat een breed scala aan verbindingen die samen het werkingsprofiel bepalen. Daarom is een zorgvuldige verwerking, met behoud van deze stoffen, essentieel. Shilajit 500 PrimaVie® van Vitakruid is gebaseerd op een gepatenteerd extract dat de natuurlijke complexiteit van shilajit volledig behoudt. Hierdoor

blijft niet alleen fulvinezuur, maar ook andere waardevolle bestanddelen zoals humusstoffen en mineralen behouden. Het resultaat is een hoogwaardig full-spectrum extract waarin de natuurlijke synergie van shilajit volledig tot zijn recht komt.

Gestandaardiseerd op fulvinezuur en gecontroleerde zuiverheid

Deze Shilajit-formule levert 500 mg extract per dagdosering, gestandaardiseerd op 50% fulvinezuur. Deze standaardisatie zorgt voor een consistente samenstelling en betrouwbare dosering per capsule. Daarnaast wordt het extract uitgebreid gecontroleerd op zuiverheid en veiligheid, onder andere op zware metalen en andere verontreinigingen. Zo ontstaat een formule met een gecontroleerde kwaliteit en hoge mate van traceerbaarheid.

Waar samenstelling en kwaliteit samenkomen

Shilajit kenmerkt zich door een complexe samenstelling, waarin verschillende bioactieve stoffen samen het profiel bepalen. Door te kiezen voor een gestandaardiseerd en zorgvuldig gezuiverd extract, blijft deze natuurlijke samenhang behouden. Shilajit 500 PrimaVie® sluit daarmee aan op een benadering waarin kwaliteit, consistentie en behoud van de oorspronkelijke samenstelling centraal staan.

** Gezondheidsclaims shilajit in afwachting van Europese toelating. Ontdek Shilajit 500 PrimaVie® van Vitakruid op zakelijk.vitakruid.nl

Samen bouwen aan sterke complementaire zorg

De koepel die het verschil maakt

In de complementaire zorg draait alles om mensen die zich blijven ontwikkelen, die hun vakmanschap serieus nemen en die een blijvende impact willen hebben op hun cliënten. De NAP koepel brengt deze professionals samen in een koepel die groei, kwaliteit en zichtbaarheid centraal stelt.

Bij ons staat de therapeut écht centraal. We versterken de positie van complementaire zorg door te investeren in deskundigheid, samenwerking en professionalisering. Want alleen samen vergroten we de waarde van het vak en de herkenning die het verdient.

Tijd voor de volgende stap?

Waarom aansluiten bij de NAP koepel?

Een kwaliteitsnetwerk

Je wordt onderdeel van een erkend platform van professionele en vakbekwame zorgverleners.

Meer zichtbaarheid voor jouw praktijk

Wij helpen je om de aandacht te krijgen die past bij jouw deskundigheid en inzet.

Groei en ontwikkeling

Ontvang toegang tot scholing, kennisdeling en inspiratie die je praktijk verder brengt.

Ben jij een therapeut die klaar is om zijn of haar vak verder te professionaliseren? Informeer dan eens bij onze erkende opleiders: academie-psychotherapie.nl · viktorfrankl.nl · nsgestalt.nl · kempler-instituut.nl · ta-academie.nl

Samen versterken we de complementaire zorg. Samen werken we aan een gezonder Nederland.

NAP-koepel.nl

HEBBEN OUDERS EEN LIEVELINGSKIND?

“Hebben ouders eigenlijk een lievelingskind?” De vraag kwam uit de mond van een jongen van 10 jaar. Hij zat tegenover mij, zijn blik was serieus, bijna onderzoekend. Alsof hij een antwoord verwachtte dat zijn vermoeden zou bevestigen.

“Waarom vraag je dat?” vroeg ik. Hij haalde zijn schouders op. “Omdat ik denk dat mijn ouders mijn broertje leuker vinden dan mij.”

“Waarom zouden je ouders hem dan leuker vinden dan jou?”

“Omdat hij slimmer is dan ik. En hij kan beter voetballen!”

Daar zat hij dan. Geen drama, geen tranen. Gewoon een nuchtere observatie. Alsof hij een klein onderzoek had gedaan in zijn eigen gezin en tot een conclusie was gekomen. Het was zo’n moment waarop je even stil wordt. Niet omdat je het antwoord niet weet, maar omdat de vraag zoveel zegt over wat er vanbinnen leeft. In al die jaren dat ik met kinderen werk, had nog nooit iemand mij deze vraag zo direct gesteld.

Toch is het een vraag die waarschijnlijk in veel kinderhoofden rondzwerft. Kinderen zijn namelijk uitstekende onderzoekers. Ze zien alles. Wie er vaker wordt geholpen met huiswerk. Wie er minder straf krijgt. Wie er nét iets langer mag opblijven. En wie er bij het ontbijt nog even een extra knuffel krijgt. Uit al die kleine momenten bouwen ze hun eigen theorie. En soms luidt die theorie: blijkbaar is mijn broer of zus het lievelingskind.

Voor ouders voelt dat vaak bijna ondenkbaar. De meeste ouders houden immers zielsveel van al hun kinderen. Het idee dat je een “favoriet” zou hebben, past daar eigenlijk helemaal niet bij. Maar kinderen kijken niet naar wat ouders voelen. Zij kijken naar wat ze zien en ervaren. En kinderen ervaren dat verschil soms sterker dan wij denken.

Het ene kind vraagt misschien meer zorg. Het andere kind meer geduld. En weer een ander kind redt zich ogenschijnlijk prima alleen. Een kind kan zich soms ongemerkt minder gezien voelen. Niet omdat ouders minder van hem of haar houden, maar omdat ieder kind iets anders nodig heeft.

Wat mij raakte in het gesprek met deze jongen, was niet alleen zijn vraag. Het was vooral zijn behoefte om te weten: ben ik net zo belangrijk? Dat is misschien wel de kern. Niet of er een lievelingskind is, maar of een kind zich gezien en gewaardeerd voelt.

Voor ouders kan het helpend zijn om af en toe stil te staan bij hoe hun aandacht verdeeld wordt. Niet uit schuldgevoel, maar uit nieuwsgierigheid. Welk kind krijgt misschien vanzelf veel ruimte, en welk kind vraagt eigenlijk ook even een moment van echte aandacht?

Kinderen hebben geen perfect ouderschap nodig. Ze hebben vooral het gevoel nodig dat ze ertoe doen. En soms begint dat al met een simpele vraag: “Vertel eens, hoe was jouw dag eigenlijk?” Want achter een vraag als “Hebben ouders een lievelingskind?” schuilt vaak een andere vraag: “Zie je mij eigenlijk wel?”

Astrid Waernes is psychosociaal therapeut en runt al 19 jaar WAERNES. Ze heeft zich jarenlang verdiept in het gedrag van kinderen en volwassenen en begrijpt steeds meer hoe belangrijk de taal is die we tegen elkaar spreken. Ze schreef drie boeken. www.waernes.nl

De stille aardverschuiving

Deel 1: Over de psychologische impact en uitdagingen van AI

Een man van 52, vertaler van beroep, zit in je spreekkamer. Geen burn-out, geen depressie in klassieke zin. Hij kan het niet benoemen. “Ik ben gewoon... niet meer nodig” zegt hij uiteindelijk. Twintig jaar heeft hij technische handleidingen vertaald, trots op zijn precisie, zijn gevoel voor nuance. Nu doet Gemini het in seconden, vaak beter dan hij na uren revisie. Zijn werkgever heeft het ook gemerkt.

Dit is geen verhaal over banenverlies. Hij heeft nog werk.

Dit gaat over iets diepers: het verdampen van een identiteit die gebouwd was op een vaardigheid die ineens overbodig is geworden. Herken je dat? Want dit is niet zijn verhaal; dit is het verhaal van de komende tien jaar.

Dit speelt zich nu af. Niet over vijf jaar. Niet in Silicon Valley. In jouw spreekkamer, deze week, misschien al gisteren.

Wat gebeurt er met een mens wanneer het fundament onder zijn zelfbeeld wegzakt? Niet door persoonlijk falen, maar door een technologische verschuiving die zo snel gaat dat we er geen woorden voor hebben. We leven nu in een wereld waar intelligentie uit de muur komt, net als elektriciteit. Dat heeft gevolgen, grote gevolgen.

WAT AI WERKELIJK IS

Laten we beginnen met een ongemakkelijke waarheid: veel mensen denken bij AI aan een soort betere Google. Je typt een vraag en krijgt een antwoord. Handig, maar niet wereldschokkend zou je denken. Maar die inschatting klopt niet. En dat is geen technische nuance; het is het verschil tussen begrijpen en niet begrijpen waarom dit je cliënten raakt. Google vindt informatie die ergens bestaat. AI redeneert, creëert, begrijpt context, voert argumenten aan. Google is een bibliothecaris met een uitstekend geheugen. AI is iets anders. Iets dat redeneert. En laat je daarbij niet misleiden door de eufemistische aanduiding ‘kunstmatige intelligent’, want primair is het gewoon intelligentie, met alle implicaties van dien.

Ik kan als jurist (mijn beroep) AI een juridisch probleem voorleggen waar ik zelf drie dagen aan zou moeten werken. AI geeft me in 30 seconden een analyse die niet alleen correcte wet- en jurisprudentie aanhaalt, maar ook alternatieve strategieën afweegt, zwakke plekken in argumenten ziet, nuances oppikt die ik wellicht over het hoofd had gezien. Dit is geen databank die zoekt. Dit is iets dat juridische logica beheerst, afwegingen maakt, oordeelt. Het heeft geen rechtenstudie gevolgd, geen tentamens gemaakt, geen jaren ervaring opgebouwd. Het doet het gewoon.

Of neem een grafisch ontwerper. Die kan niet meer zeggen

"We hebben onszelf eeuwenlang gedefinieerd door wat we kunnen en doen."

op dezelfde manier, maar het proces is ingezet. En de psychologische inzet daarvan is enorm. Dit zijn geen oppervlakkige identiteitskwesties zoals een midlifecrisis die met een nieuwe hobby opgelost wordt. Dit raakt aan existentiële grondvesten. Wie ben je als wat je kunt niet langer relevant is? Waar put je waarde uit als je onderscheidende vaardigheid triviaal wordt?

DE SNELHEID WAARMEE GROND VERDWIJNT

Deze verandering is niet zoals eerdere technologische transities, en het verschil zit hem in de snelheid. De industriële revolutie kostte generaties om te volbrengen. De computerrevolutie gaf ons decennia om te wennen, aan te passen, nieuwe vaardigheden te ontwikkelen. Deze transitie? Kenniswerkers gaan binnen enkele jaren van superieur naar achterhaald. Mensen kunnen zich aanpassen aan bijna alles, maar ze hebben tijd nodig. Rouw heeft een ritme. Identiteitsreconstructie vergt ruimte om te voelen, te verwerken, langzaam een nieuw verhaal te construeren. Deze AI-transitie gunt ons die tijd niet. Het is alsof je midden in een rouwproces zit en iemand zegt: volgende week is er weer een verlies en de week daarna nog een.

“Ik heb esthetisch gevoel dat een machine mist”. AI genereert nu beelden op basis van stijlbeschrijvingen, past zich aan feedback aan, combineert invloeden op manieren die origineel zijn. Het heeft geen smaak in menselijke zin, maar het resultaat is vaak niet te onderscheiden van menselijk werk. Sterker nog, het experiment is al gedaan: experts kunnen het verschil niet meer zien. We zijn de Turing Test al voorbij. En dit is niet de eindstand. Dit is slechts waar we nu zijn. Over een jaar? De capaciteiten verdubbelen ongeveer elke zes maanden. Dat is geen lineaire groei, dat is exponentieel. Maar ons brein is niet gebouwd om exponentiële groei te kunnen begrijpen. We extrapoleren lineair en worden daardoor keer op keer verrast.

Dus wanneer die vertaler zegt “ik ben niet meer nodig”, heeft hij het niet over een handige app. Dit is existentieel.

COMPETENTIE ALS HOUVAST

We hebben onszelf eeuwenlang gedefinieerd door wat we kunnen en doen. Dat was logisch. Schaarste creëerde waarde en die waarde creëerde identiteit. De Verlichtingstraditie leerde ons: ‘Je bent wat je doet, wat je maakt, hoe je bijdraagt.’ Arbeidsidentiteit werd onze primaire identiteit. “Wat doe je?” is de eerste vraag bij kennismaking, niet “Wie ben je?” of “Wat geeft jouw leven betekenis?”

Er school een stille trots in vakmanschap. Expertise die je over jaren opbouwde. De grafisch ontwerper die een huisstijl ontwikkelde, de consultant die patronen zag die anderen ontgingen, de therapeut die aanvoelde wat er onder de woorden lag. Die vaardigheid was niet zomaar een broodwinning, het was een identiteitsanker. Het gaf richting, het gaf zingeving, het gaf antwoord op de vraag waarom je opstond.

Dat anker is aan het losraken. Niet voor iedereen tegelijk, niet

We hebben ook geen sociale rituelen voor dit soort verdriet. Wanneer je gepensioneerd wordt, is er een borrel met woorden van dank, erkenning van wat was. Wanneer je bedrijf failliet gaat, is er collectief verdriet, gedeelde verbijstering. Maar wanneer je vaardigheid simpelweg irrelevant wordt terwijl je nog midden in je werkzame leven staat? Terwijl je gezond bent, energie hebt, nog dertig jaar te gaan hebt? Daar hebben we geen sociale containers voor, geen gemeenschappelijke taal, geen erkenning. Voor therapeuten is het essentieel dit te herkennen. Cliënten komen binnen met vage klachten: rusteloosheid, betekenisloosheid, een gevoel van verlamming dat ze niet kunnen plaatsen. De vraag is of we zien dat dit niet individuele pathologie is maar een natuurlijke reactie op een collectief trauma. Een trauma dat zich in stilte voltrekt, zonder rampspoed of nieuwskoppen, maar daarom niet minder ontwrichtend.

VAN APEX PREDATOR NAAR...

En dan is er nog iets anders, iets dat dieper gaat dan arbeidsidentiteit. Voor het eerst sinds we als soort bewustzijn ontwikkelden, zijn we als mens niet langer de cognitieve top van de voedselketen. Laat die zin even landen.

We verdrongen Neanderthalers door cognitieve superioriteit. Duizenden jaren waren we de onbetwiste denkende macht, door onze superieure intelligentie. Ons hele zelfbeeld als Homo Sapiens, de wijze mens, berust op die cognitieve uitzonderlijkheid. Het is geen detail in ons zelfbeeld, het is de kern. We zijn niet de sterkste, niet de snelste, we hebben geen klauwen of gifttanden. Maar we denken, we redeneren en analyseren. Voortvloeiend daaruit zijn we ook creatief, in het uitvinden van nieuwe technologieën, nieuwe concepten en inzichten. Dat was genoeg om de planeet te domineren.

Maar nu bestaat er ineens iets dat sneller redeneert, meer data verwerkt, complexere patronen ziet, meertaliger is dan welk

"We kijken voor het eerst omhoog naar iets dat ons cognitief overtreft."

lost de zingevingsvraag niet op met artikel 1.1 tot en met 1.8 van een wet. Als jurist heb ik geleerd dat recht achter de werkelijkheid aanloopt, altijd. Wetgeving is per definitie reactief. Maar hier is de kloof zo groot dat regelgeving niet eens relevant lijkt. We maken afspraken over iets dat ons fundamenteel overstijgt, alsof verkeersborden een orkaan in goede banen kunnen leiden. Dit is mijn grote kritiek op de Europese AI Act. Het probleem is niet dat politici het niet goed bedoelen. Het probleem is dat ze opereren met instrumenten die bedoeld zijn voor andere soorten vraagstukken. Je kunt een economische crisis reguleren, een oorlog voeren. Maar een existentiële transitie waarin de basisaannames over menselijke waarde verschuiven? Daar heb je geen ministerie voor.

mens ook. Dat is geen science fiction, dat is dinsdag. We kijken voor het eerst omhoog naar iets dat ons cognitief overtreft. En in toenemende mate ook in creatieve zin (want er is een directe correlatie tussen intelligente en creativiteit).

Dit is vergelijkbaar met eerdere verschuiving van onze plek in het universum. Copernicus: we zijn niet het centrum van het universum. Darwin: we zijn niet speciaal geschapen maar een resultaat van evolutie. Freud: we zijn niet eens baas in ons eigen hoofd. Maar AI raakt aan intelligentie zelf, het laatste bastion van menselijke uniciteit.

We zijn niet inferieur geworden. Maar we zijn ook niet langer superieur in de dimensie waarop we onze hele identiteit hadden gebouwd. Dat is geen hiërarchie, dat is ontworteling. Het is de ervaring dat je plotseling beseft dat je huis op zand stond en dat zand is aan het wegspoelen.

Therapeuten zien dit terug in de praktijk, al wordt het niet altijd zo benoemd. Cliënten die hun eigen gedachten niet meer vertrouwen, omdat “het ook AI zou kunnen zijn”. Impostersyndroom dat existentieel wordt: “Ben ik wel slim genoeg? Was ik ooit wel slim?” Angst die niet gericht is op iets concreets maar op relevantie zelf. Jongeren die zich afvragen waarom ze nog moeten studeren als AI het toch beter kan. Die vragen zijn niet irrationeel; ze zijn ongemakkelijk rationeel.

POLITIEK THEATER

Ondertussen doen politici alsof dit met wetgeving op te lossen is. Verrassend? Niet echt, maar wel verontrustend. Dat getuigt van fundamenteel onbegrip. Er worden AI-ethiek commissies ingesteld die rapporten schrijven. Wetten over ‘verantwoorde AI’ worden opgesteld alsof dat deze existentiële crisis adresseert. Politici praten over herscholing alsof dit een arbeidsmarktprobleem is dat met omscholingstrajecten op te lossen valt. Dit is geen marktverstoring. Dit is een existentiële transitie. Je

Therapeuten daarentegen zijn dichter bij de werkelijke vragen. Jullie werk gaat over mensen die door deze fundamentele transities moeten, die moeten leren leven met verliezen die geen naam hebben, die nieuwe verhalen over zichzelf moeten construeren wanneer de oude niet meer kloppen. Dat is relevanter dan wat enig parlement kan besluiten.

WAT BLIJFT

Die vertaler uit het begin vraagt niet om een oplossing. Hij vraagt om erkenning dat wat hij voelt, reëel is. Dat zijn verdriet legitiem is. Dat dit niet een persoonlijk falen is maar een collectieve verschuiving die nog nauwelijks woorden heeft.

De vraag is niet of deze transitie plaatsvindt. Die is al gaande en sneller en verder dan menig therapeut kan overzien. De vraag is nu dus hoe mensen ermee omgaan of om kunnen gaan. En zoals we zullen zien in het volgende artikel, zijn niet alle strategieën gezond. Er komen coping mechanismen op die begrijpelijk zijn maar op termijn meer schade aanrichten dan ze verlichten.

Misschien is het eerste wat we moeten leren: rouwen om een wereld die verdwijnt, voordat we kunnen zien wat ervoor in de plaats komt. De vraag is dus niet of jij als therapeut dit rouwproces gaat tegenkomen. De vraag is of je er klaar voor bent als het je spreekkamer binnenloopt.

De vraag is dus niet óf dit jouw cliënten raakt. De vraag is of jij het herkent als het binnenloopt.

Rob van der Well is werkzaam als Interimbedrijfsjurist en AI Compliance Consultant. Daarnaast is hij auteur van de boeken Dictocratie en Digicratie. Rob is ook actief geweest als gediplomeerd hypnotiseur.

EEN LICHAAMS- EN ERVARINGSGERICHTE BENADERING BINNEN PSYCHOSOCIALE THERAPIE

Focusing is inmiddels een bekende benadering binnen de psychotherapie. De mogelijkheden van deze lichaams- en ervaringsgerichte methodiek in het werken met kinderen en jongeren zijn echter nog niet voor iedere psychosociaal therapeut vanzelfsprekend. In onze dagelijkse praktijk als Focusing Oriented Therapeut (FOT) ervaren wij hoe krachtig én verfijnd Focusing kan zijn in de begeleiding van jonge cliënten. Focusing is geen op zichzelf staande therapievorm, maar een flexibele methodiek die geïntegreerd kan worden binnen vrijwel alle vormen van psychosociale therapie. Juist bij kinderen en jongeren, die hun innerlijke beleving vaak nog niet in woorden kunnen vatten, sluit Focusing aan bij hun natuurlijke manier van ervaren en uitdrukken. In dit artikel beschrijven wij het ontstaan van Focusing, de betekenis ervan in het werken met kinderen en jongeren, de implicaties voor de psychosociaal therapeut en de praktische vertaling daarvan zoals uitgewerkt in het Praktijkboek Focusing met kinderen.

HET ONTSTAAN VAN FOCUSING

Focusing is een filosofisch en empirisch gefundeerde methodiek, ontwikkeld door filosoof en psychotherapeut Eugene T. Gendlin (Gendlin et al., 1968; Gendlin, 1997). Tijdens zijn onderzoek naar psychotherapie aan de Universiteit van Chicago, in samenwerking met Carl Rogers, ontdekte Gendlin dat therapeutische verandering niet primair werd bepaald door techniek of theoretische oriëntatie, maar door de manier waarop cliënten zich verhouden tot hun eigen innerlijke ervaring. Cliënten bij wie duurzame verandering optrad, bleken in staat te verwijzen naar een nog vaag, lichamelijk aanvoelen van hun probleem, voordat dit in woorden werd gegoten. Deze subtiele, maar betekenisvolle lichamelijke ervaring noemde Gendlin de Felt Sense: een impliciet, belichaamd weten dat zich aandient als bijvoorbeeld een spanning, druk of knoop in het lichaam. Gendlin ontwikkelde Focusing als een stapsgewijs proces waarin iemand met open, vriendelijke aandacht bij deze Felt Sense blijft, totdat zich van binnenuit nieuwe betekenis en beweging aandient. Focusing maakt daarmee een natuurlijk menselijk veranderingsproces expliciet en toegankelijk.

FOCUSING IN HET WERKEN MET KINDEREN EN JONGEREN

Onze kennismaking met Focusing, ruim vijfentwintig jaar geleden, heeft blijvend invloed gehad op onze manier van werken met kinderen en jongeren. Onder inspiratie van onze mentor Marta Stapert, die Focusing vanaf eind jaren tachtig van de vorige eeuw specifiek toepaste en ontwikkelde voor kinderen, hebben wij deze benadering verder verfijnd en geïntegreerd binnen de vaktherapie.

Dit leidde tot de ontwikkeling van Dynamic Expressive Focusing: een werkwijze waarin Focusing wordt gecombineerd met expressieve en vaktherapeutische werkvormen. Kinderen en jongeren worden uitgenodigd om via beweging, spel, tekenen, geluid en symboliek contact te maken met hun innerlijke belevingswereld.

Deze vormen sluiten aan bij hun ontwikkelingsfase en maken impliciete ervaring toegankelijk en hanteerbaar.

In dit werk bewegen wij ons voortdurend in vragen als: – Hoe kan ik onvoorwaardelijk aanwezig zijn bij dit kind?

– Wanneer verdiept een interventie het proces en wanneer is niet-ingrijpen passender?

– Hoe creëer ik veiligheid, terwijl ik ook mijn eigen innerlijke balans bewaak?

Focusing biedt een kader waarin deze vragen niet alleen cognitief, maar vooral ervaringsgericht worden onderzocht. Het ondersteunt zelfregulatie en identiteitsontwikkeling, ongeacht leeftijd of problematiek.

WAT IS FOCUSING MET KINDEREN?

Focusing met kinderen helpt het kind verbinding te maken en te behouden met zijn impliciete weten en zelfsturing, via wat lichamelijk merkbaar is van zijn levenservaringen. Het is een

veranderingsproces waarin het kind leert zijn innerlijke signalen serieus te nemen en erop te vertrouwen.

In opvoeding, onderwijs en therapie staan volwassenen en kinderen voortdurend voor complexe sociaal-emotionele ontwikkelingstaken. Focusing biedt hierin een waardevolle ingang, omdat het niet primair gericht is op gedragscorrectie of symptoomreductie, maar op innerlijke afstemming en betekenisgeving.

HET BELANG VAN FOCUSING VOOR DE PSYCHOSOCIAAL THERAPEUT

Focusing, zowel toegepast door de therapeut zelf als begeleid bij het kind, draagt bij aan een heldere, begrensde en ontspannen professionele houding. Door met vriendelijke aandacht te luisteren naar wat zich vanbinnen aandient, ontstaat ruimte voor betekenis en verandering.

Innerlijke reacties op gebeurtenissen zijn altijd lichamelijk voelbaar. Wanneer een kind zich onveilig voelt, teleurgesteld wordt of zich afgewezen ervaart, laat dit sporen na in het lijf. Vaak worden deze signalen genegeerd, overspoeld of weggeduwd, wat kan leiden tot gedragsproblemen, concentratieproblemen of emotieregulatieproblemen.

Focusing leert om met aandacht naar deze lichamelijke ervaring toe te gaan. Al het kort aanwezig zijn bij een Felt Sense kan ruimte en opluchting geven. Daarmee is Focusing bij uitstek geschikt voor psychosociaal therapeuten: het is geen techniek die ‘iets doet’ met de cliënt, maar een proces dat zelfcontact en zelfregulatie ondersteunt.

Essentieel hierbij is dat Focusing geen therapie op zichzelf is, maar een zelfreflecterende methodiek. Ook voor therapeuten is het onderhouden van een eigen focusproces, bijvoorbeeld met een focuspartner, van groot belang. Dit versterkt professionele aanwezigheid en voorkomt dat eigen onverwerkte ervaringen het therapeutisch proces beïnvloeden.

WAT DRAAGT HET KIND MET ZICH MEE?

Ieder kind draagt een unieke innerlijke wereld met zich mee. Vragen als Doe ik ertoe?, Ben ik veilig? en Hoor ik erbij? spelen vaak impliciet mee. Grote en kleine gebeurtenissen – thuis, op school of in contact met leeftijdsgenoten – kunnen diepe indrukken achterlaten.

Een kind kan ’s morgens iets meemaken dat de rest van de dag doorwerkt. Het ene kind reageert met druk gedrag, het andere met terugtrekking. Focusing biedt een manier om deze innerlijke processen serieus te nemen, zonder het kind te problematiseren. Belangrijk is dat Focusing niet alleen bedoeld is voor kinderen met trauma of opvallend gedrag. Ook kinderen die ogenschijnlijk goed functioneren, ontwikkelen via Focusing meer zelfvertrouwen, concentratie en innerlijke rust, wat doorwerkt in hun relaties en leervermogen.

DE PRAKTIJK VAN FOCUSING MET KINDEREN

In essentie verschilt Focusing met kinderen niet van Focusing met volwassenen: het kind wordt geholpen vriendelijke aandacht te geven aan wat zich vanbinnen afspeelt. Opvallend is hoe gemakkelijk en spontaan zelfs jonge kinderen hierop reageren. Wanneer een kind contact maakt met een lichamelijke ervaring, nodigt de therapeut het uit deze te symboliseren via een passende expressievorm. Door symbolisering – in woord, kleur, beweging of spel – krijgt het kind grip op wat eerst vaag of overweldigend was. Wat vastzat, komt in beweging. Kinderen zijn van nature meesters in symboliseren. Hun ‘alsofspel’ is een voortdurend verwerkingsproces. De therapeut ondersteunt dit door expressievormen aan te reiken die aansluiten bij leeftijd en mogelijkheden. Het gaat hierbij niet om prestatie of esthetiek, maar om expressie en betekenis.

HET PRAKTIJKBOEK FOCUSING MET KINDEREN

De beschreven visie en werkwijze zijn uitgebreid uitgewerkt in het Praktijkboek Focusing met kinderen. Dit boek bouwt voort op het baanbrekende werk van Marta Stapert en Erik Verliefde, die met Focusing met kinderen: De kunst van communiceren op school en thuis een nieuwe manier van verbinden met kinderen introduceerden.

In het praktijkboek wordt Focusing expliciet verbonden met vaktherapie, wat leidt tot een dynamisch en expressief proces. Met heldere uitleg, praktijkvoorbeelden en oefeningen nodigen de auteurs de lezer uit Focusing niet alleen te begrijpen, maar vooral te ervaren. Het boek beschrijft Focusing als een houding: een manier van aanwezig zijn bij het kind én bij jezelf.

TOT SLOT

Focusing met kinderen vraagt van de psychosociaal therapeut een specifieke houding: aanwezig, niet-wetend, afgestemd en respectvol ten opzichte van het tempo van het kind. Het is een benadering die niet uitgaat van repareren, maar van vertrouwen in het natuurlijke veranderingsproces. In een tijd waarin kinderen steeds meer prikkels en verwachtingen te verwerken krijgen, biedt Focusing een weg naar binnen. Het versterkt hun innerlijk kompas en vergroot hun veerkracht. Voor de therapeut betekent dit werken vanuit diepte, eenvoud en menselijkheid – precies daar waar duurzame verandering ontstaat.

René Veugelers en Harriët Teeuw zijn beeldend therapeut en internationaal actief binnen het veld van Focusing. Zij zijn coördinator voor The International Focusing Institute in New York en betrokken bij Stichting KinderFocussen.

René Veugelers heeft meer dan veertig jaar ervaring in de gezondheidszorg en is gespecialiseerd in Focusing en EBL (Emerging Body Language).

Harriët Teeuw is sinds 2000 actief in Focusing en eigenaar van De Ruimte, een praktijk voor Vaktherapie Beeldend en Focusing. Harriët belichaamt de kunst van verbinding – met zichzelf en met de wereld om haar heen. Met warmte en helderheid creëert zij een veilige ruimte waarin alles welkom is. Zij geven nationaal en internationaal trainingen in Dynamic Expressive Focusing, zowel online als face-to-face.

Meer informatie: www.deruimte-info.nl | www.childrenfocusing.org| www.kinderfocussen.nl

Contact: rene@ftcz.nl | hteeuw@deruimte-info.nl

Literatuurlijst is op te vragen bij de redactie.

Winactie

Wil je het Praktijkboek Focusing met kinderen winnen? Ga dan naar de Facebookpagina van de NFG, like deze en blijf op de hoogte van deze actie, andere winacties en nieuwsberichten uit het vakgebied.

OMA IS ZIEK

Oma is ziek……….. met deze woorden kom je mijn praktijk binnen

Je slaat jezelf over, eerst je dochters….. Hoe….. Hoe …..Hoe vertel ik mijn dochters dat oma ziek is Zwanger van je vierde kindje en plots de boodschap dat je moeder ongeneeslijk ziek is.

Heel je wereld staat stil en toch gaat het door

Leven...... Overleven met 3 dochter om je heen en je jongen in je buik.

Ik wil dit niet

Ik kan dit niet

Chaos

Je instinct wil afduwen, wegrennen

Je beschermingsmechanisme gaat aan, zodat je niet wordt overspoeld en weggespoeld in je verdriet

Je komt bij mij in de praktijk en voelt dat je mag gaan vertragen, toelaten, om zo de boodschap te kunnen delen met je dochters…….

Dat oma heel ziek is 3 dochters, allemaal zo verschillend maar allemaal zo dol op hun oma De HOE krijgt de ruimte in mijn praktijk

Hoe je deze boodschap kunt vertellen aan Puk.....

Puk, het meisje met alle vragen en nog meer vragen

Terwijl Suus de boodschap in stilte zal gaan ontvangen, laat neerdalen en vervolgens tijd met oma wil doorbrengen

Verdriet voelt in haar buik...... en de woorden misschien nog niet helemaal kan vinden voor dat wat er is

Je hebt school op de hoogte gebracht en de juf lijkt er voor je gevoel iets van te vinden

En jij zoekt naar de juiste woorden terwijl juf alles ”gewoon” door wil laten gaan en jij voor Suus wilt vertragen om haar te beschermen.

En kleine Floor, nog zo klein……zal ze zich oma kunnen herinneren?

Dat wat er is

En dat wat gaat komen………

Afleiding brengt verlichting, samen met ruimte om zo te kunnen inchecken bij je moeder en jezelf af te schermen in de bubbel van je zwangerschap die zo abrupt is gebarsten.

Nog geen begin en nog geen eind.

De boodschap waarin er nog zoveel onduidelijk is, maar wel een boodschap zonder krullen

Oma is ziek en oma wordt niet meer beter

Je wilt voor elke dochter deze boodschap brengen vanuit de juiste deur en in verbinding

Ieder hun eigen situatie en de betekenis die ze hieraan geven, geen goed, geen fout

Alles mag er zijn

Alle kleuren, alle nuances

Alle vragen en gevoelens

"Hoe is dat voor jou?"

"Hoe voelt dat ......?"

"Waar voel je dat....?"

Vanuit nieuwsgierigheid en het gegeven dat mama ook niet alles hoeft te weten

Niet doorgaan en afduwen vanuit coping maar landen

Landen zodat er ruimte ontstaat.

En hierna ontstaat er ruimte voor jou……..

Jouw mama is ziek en je mama wordt niet meer beter

"Hoe is dat voor jou?"

"Hoe voelt dat ......?"

"Waar voel je dat....?"

Katja Ngo-van Hoof is als psychosociaal therapeut gespecialiseerd in het begeleiden van zwangere en kraamvrouwen. Ze begeleidt ouderparen bij het verlies van het (on) geboren kind en bij het verwerken van een traumatische bevalling. www.counseling-warande.nl

Therapeut, vergeet jezelf niet!

TEGEN HET EINDE VAN DE RIT DOOR HET HAUNTED MANSION IN DISNEYLAND RIJDT

DE BUGGY WAARIN IK ZIT, RICHTING EEN SPIEGEL. IK KAN HET SPIEGELBEELD VAN

MIJZELF EN DE VRIENDEN MET WIE IK IN DE BUGGY ZIT, DUIDELIJK ZIEN. ER IS OOK

EEN VAAG SPIEGELBEELD VAN EEN AANTAL GEESTEN DIE OP ONZE SCHOOT LIJKEN

MEE TE RIJDEN. ZE GLIMLACHEN EN DRAGEN KOFFERS, VASTBESLOTEN OM MET ONS

MEE NAAR HUIS TE LIFTEN. UITERAARD BLIJKT NA DE RIT DAT DE GEESTEN ZICH NIET

ECHT AAN ONS HEBBEN VASTGEKLAMPT EN OOK BIJ THUISKOMST BLIJKEN ZE NIET

MET ONS TE ZIJN MEEGEREDEN.

Met onze cliënten verloopt dit soms anders. Af en toe lijkt het alsof die meer succes hebben dan de geesten in het spookhuis: ze liften in wezen met ons – of liever gezegd: in ons – mee naar huis. Vaak beseffen we niet dat we thuiskomen met een onwelkome bezoeker, tenzij we merken dat we geprikkeld zijn, slaapproblemen hebben of onnodig bekvechten met onze partner en dat aan een cliënt koppelen. Gebeurt dit niet zo vaak, dan zijn de gevolgen minimaal. Maar therapeuten die hun cliënten consequent mee naar huis nemen – bewust of onbewust – kunnen hier in de loop van de tijd grote invloed van ondervinden. De missie van dit boek is om dat te voorkomen en om het standpunt uit te dragen dat we, om compassievolle en competente therapeuten te zijn, onze cliënten niet mee naar huis hoeven te nemen. Integendeel: hoe beter we voor onszelf zorgen en een passende professionele afstand tot onze cliënten bewaren, des te beter zijn we in staat om werkelijk empathisch en compassievol te zijn en zinvolle hulp te bieden.

Emoties zijn besmettelijk

Alle emoties zijn besmettelijk, zowel de plezierige als de onplezierige. De entertainmentindustrie benut dit door gevoelens bij ons op te roepen via acteurs die intense gemoedstoestanden verbeelden, en via realityprogramma’s die de rauwe emoties van deelnemers uitvergroten. Een voorbeeld hiervan zijn de populaire make-overprogramma’s. Doorgaans wordt aan het einde van dit soort programma’s iets onthuld wat een immense verandering heeft ondergaan (lichaam, auto, huis). De vreugde die de ontvangers van de make-over uitstralen, is zo besmettelijk dat het onmogelijk is om niet ook blij te worden. Deze programma’s exploiteren het fenomeen van emotionele besmetting.

Ook bij ons, professionele hulpverleners, kunnen emoties worden opgeroepen wanneer we geïnfecteerd raken door de gevoelens van onze cliënten. Soms is dit empathische vermogen een voordeel, omdat het ons helpt om ons te verplaatsen in hun wereld. Andere keren is het helemaal niet gunstig om te worden besmet door de gemoedstoestand van een cliënt.

"Alle emoties zijn besmettelijk, zowel de plezierige als de onplezierige."

Het lichaam en de hersenen

Als therapeuten goed voor zichzelf willen zorgen, moeten minstens drie neuropsychologische systemen goed functioneren. Ze zijn alle drie nodig om therapeuten ook in de stressvolste situaties de volledige controle over hun eigen welbevinden te geven. Het eerste systeem behelst de hersenmechanismen die betrokken zijn bij empathie. Het tweede is afhankelijk van het evenwicht in het autonome zenuwstelsel (AZS) en de regulatie van arousal. Het derde vereist een vermogen tot helder denken, dat deels afhangt van de gebalanceerde werking van alle hersenstructuren. Kortom, als therapeuten de risico’s voor hun emotionele en fysieke welzijn willen minimaliseren, moeten ze manieren vinden om hun empathische betrokkenheid in evenwicht te brengen, hun AZS-arousal te reguleren en hun heldere denkvermogen te behouden.

Hoewel sommigen bang zijn dat neurobiologie te ingewikkeld voor hen is, raad ik je aan de tijd te nemen om het te begrijpen. Ik heb mijn uiterste best gedaan om de informatie zo toegankelijk mogelijk te maken. De risico’s voor het welzijn van therapeuten zijn allemaal nauw verbonden met het lichaam en de hersenen. Als je weet hoe je door je cliënten wordt beïnvloed, heb je meer controle over de gevolgen.

Kennis en vaardigheden

Empathie – oftewel het vermogen om te ervaren wat anderen ervaren – is het belangrijkste, betrouwbaarste en wezenlijkste instrument waarover we als psychotherapeuten beschikken. Dankzij empathie zijn we in staat om een relatie aan te gaan met de mensen met wie we werken, om een idee te krijgen van wat zij voelen. Het helpt ons ook om hun ervaringen in perspectief te plaatsen en te begrijpen hoe ze worden beïnvloed door de gebeurtenissen waarmee wij hen proberen te helpen. Krijgen we opeens een inzicht of ingeving of lijken we de gedachten van onze cliënt te kunnen lezen? Dat zijn allemaal vormen van empathie. Zonder empathie zouden we geen effectieve therapeuten kunnen zijn. Empathie is een onmisbaar element van ons werk.

Dat zijn de voordelen van empathie, maar er kleven ook nadelen aan. Kan het zijn dat empathie in feite een tweesnijdend zwaard is, dat zowel hulp biedt als schade berokkent? Kan het instrument dat ons helpt onze cliënten te begrijpen, tegelijkertijd een bedreiging voor ons eigen welzijn vormen? Kortgezegd: ja. Ik heb gezien dat veel therapeuten lijden onder hun werk als gevolg van onbewuste empathie, dat wil zeggen, empathische processen die buiten hun bewustzijn plaatsvinden en daardoor ook buiten hun macht liggen. Veelvoorkomende valkuilen voor therapeuten houden verband met onbewuste empathie, waaronder de verschijnselen tegenoverdracht, identificatie, compassiemoeheid, plaatsvervangende traumatisering en burn-out, waar ik in mijn boek dieper op inga.

Ik hoop dat dit boek leidt tot een radicale verandering van de manier waarop psychotherapeuten zich een beeld vormen van en het hoofd bieden aan de risico’s van hun vak. Mensen zijn zich vaak niet bewust van de negatieve gevolgen van therapeutisch werk. Dit boek heeft vooral ten doel om therapeuten toe te rusten met kennis en vaardigheden om hun vatbaarheid voor compassiemoeheid te verkleinen, onder andere door middel van oefeningen die hen helpen deze inzichten toe te passen in hun dagelijks werk. Sommige praktijkvoorbeelden gaan over therapie met getraumatiseerde mensen, omdat trauma’s van cliënten het risico voor de therapeut verhogen. Ik richt me echter op alle therapeuten, ook degenen die niet met getraumatiseerde cliënten werken. Ons werk kan op ieder van ons een nadelige invloed hebben.

Therapeut, vergeet jezelf niet! Nabijheid zonder uitputting –Over veerkracht, grenzen en zelfzorg in de therapeutische praktijk

Babette Rothschild uitgeverijmens.nl

Behaal in no time jouw studiepunten voor 2026

Volg videocolleges van de beste psychologen, psychiaters en andere gedragsexperts

Problematische fixatie

Hoe ga je om met iemand die volledig gefixeerd is geraakt op een onderwerp of een persoon? Leer het mechanisme kennen achter complotdenken, extremisme, stalking, misogynie en andere problemen die levens dreigen te ontwrichten.

10 videolessen

Erkend certificaat

8 PE-punten (PsBK)

Loslaten

wat ogenschijnlijk vastzit

Het boek Loslaten wat ogenschijnlijk vastzit is een uitnodiging om jezelf op een nieuwe manier te zien en te ervaren: niet alleen via gedachten en gedrag, maar ook in de stilte die daarachter schuilt. Ik verken de beweging tussen vorm en leegte, tussen identiteit en het loslaten daarvan. We leven zonder het te beseffen vaak in patronen die ons vasthouden – in verkramping, in het herhalen van dezelfde gedachten en reacties. Veel van wat we zoeken in het leven, of het nu liefde, vrijheid of geluk is, komt uiteindelijk neer op het verlangen om los te laten, om moeiteloos te zijn. In dit boek word je meegenomen om te ontdekken wat er gebeurt als de spanning oplost en jouw vrije aard als vanzelf begint te stromen.

In deel I maak je kennis met de patronen die jouw identiteit vormgeven. Patronen die al lang voor jouw geboorte begonnen en die zich nu uiten in gedachten, gedrag en verwachtingen. Ze zitten niet alleen in je hoofd, maar ook in je zenuwstelsel, je fascia en de spanning of ontspanning in je lichaam. We onderzoeken hoe vorm ontstaat en verdwijnt, en hoe schaamte en trauma zich als extreme vormen kunnen vastzetten. Dit deel nodigt je uit om te zien hoe jouw ‘ik’ een dynamisch spel van krachten is – een constante beweging tussen structuur en ruimte, tussen contractie en expansie.

In deel II laten we het houvast van vorm steeds verder los. Wat gebeurt er als je identiteit niet zo vast blijkt te zijn als gedacht? Wanneer patronen oplossen, komt er ruimte – soms bevrijdend, soms desoriënterend. We onderzoeken hoe psychedelica en lichaamswerk deze structuren kunnen laten wankelen, en hoe het verdwijnen van vorm zowel angst als bevrijding met zich mee kan brengen.

Ten slotte komen we in deel III uiteindelijk thuis in wat nooit verloren ging: de openheid waarin alles verschijnt en verdwijnt. Hier is geen ‘ik’ meer dat grip probeert te houden – alleen de directe ervaring van het moment. Vorm en leegte blijken niet tegengesteld aan elkaar te zijn, maar onafscheidelijk. Dit deel is geen conclusie; het is een aanzet om steeds opnieuw te zien dat alles wat je zoekt, al hier is.

Orthiflor Sept

Unieke combinatie van kruiden (Pau d’Arco, tijm, olijfblad, knoflook) met de bijzondere innovatie Prolac-T®1 . Prolac-T® bestaat uit post- en parabiotica uit Lactobacillus acidophilus. Postbiotica zijn metabolieten van biotica. Metabolieten zijn stoffen die door biotica worden geproduceerd, bijvoorbeeld korte-keten vetzuren als butyraat (boterzuur).

• Post- en para biotica (Prolac-T®1)

• Met olijfblad, tijm, knoflook en Pau d’Arco

• Bevat ook magnesium(citraat), helpt bij vermoeidheid en moeheid en om opnieuw fit te worden

1 Prolac-T® is een geregistreerd

Dit boek gaat over loslaten. Over het doorzien van de patronen die je vormen en het openen van de mogelijkheid om ze los te laten. Zelfs als je al jaren vastzit in dezelfde cycli, gegijzeld door oude pijn of door de sporen die trauma in je heeft achtergelaten, is die mogelijkheid er. Soms openbaart ze zich langzaam, door bewustwording en verandering. Soms plotseling, door ervaringen die diep ingrijpen in de structuren van je brein, je zenuwstelsel en zelfs je immuunsysteem. Psychedelica kunnen zo’n opening bieden. Ze kunnen patronen doorbreken die tot dan toe onaantastbaar leken.

Maar wat gebeurt er als een patroon verdwijnt? Wat gebeurt er als dat wat jou jarenlang heeft gedefinieerd, oplost? Is er dan leegte? Of juist een besef van iets groters, iets wat altijd al aanwezig was? Misschien is vrijheid niet iets wat je moet bereiken, maar iets wat zich onthult zodra herhaling ophoudt. Een ruimte waarin je niet langer gevangenzit in wat je dacht te zijn, maar waarin je simpelweg kunt zijn.

De invloed van psychedelica op ons gevoel van identiteit Eén van de meest fundamentele aspecten van ons mens-zijn is hoe we onszelf definiëren. Welke verhalen vertellen we over wie we zijn, waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan? Dit gevoel van identiteit wordt ondersteund door verschillende hersenstructuren en -netwerken, die samen bepalen hoe we onszelf ervaren in relatie tot de wereld om ons heen.

Onder invloed van psychedelica kan de gebruikelijke balans tussen deze hersengebieden op zijn kop worden gezet. Denk aan een tijdelijke verminderde activiteit in het DMN, waardoor de automatische zelfreflectie en innerlijke dialoog eventjes afzwakken. Tegelijkertijd neemt de crosstalk tussen emotie- en geheugenstructuren juist toe, wat leidt tot een associatievere en minder gefilterde manier van denken en voelen. In praktische zin betekent dit dat iemand zich niet langer gevangen hoeft te voelen in de gebruikelijke verhalen over zichzelf – of dat nu verhalen zijn van zekerheid en trots, of van angst, schaamte en onzekerheid. Er ontstaat ruimte om te ervaren dat onze identiteit niet zo vastomlijnd is als we doorgaans aannemen.

Dit kan leiden tot inzichten over het ontstaan van onze zelfbeelden: we ontdekken bijvoorbeeld dat bepaalde overtuigingen – zoals ‘Ik ben altijd de verantwoordelijke ouder/partner/vriend’ – misschien voortkomen uit oude, emotioneel beladen ervaringen. De bijbehorende herinneringen worden in het limbisch systeem bewaard, maar nu kunnen ze zich onverwacht in een ander daglicht laten zien. Daardoor valt plots op dat we onszelf jarenlang hebben gezien vanuit de bril van een bepaalde emotie of gebeurtenis, en komt er meer ruimte voor andere kanten van onze persoonlijkheid. Sommigen ervaren dit als een bevrijdende gewaarwording die aanzet tot verandering – ‘Ik kan ook andere rollen vervullen of kanten van mezelf ontwikkelen’ – terwijl het voor anderen juist onrustig of desoriënterend kan zijn.

"Eén van de meest fundamentele aspecten van ons mens-zijn is hoe we onszelf definiëren."

Stichting Orthokennis

Dé leverancier van orthomoleculaire kennis

E-LEARNING

Basisprincipes orthomoleculaire geneeskunde

Ben je benieuwd naar de kracht van voedingssupplementen of wil je je kennis van orthomoleculaire geneeskunde opfrissen?

Dan hebben wij goed nieuws! Na het succes van onze clinic, lanceren wij de e-learning Basisprincipes orthomoleculaire geneeskunde.

Zeven lessen, volledig flexibel, met naslagwerk

De e-learning bestaat uit zeven beknopte en praktische lessen, elk van ongeveer een uur. Deze zijn volledig flexibel te volgen, zodat je in je eigen tempo kunt leren. Onder leiding van ervaren docent Tanja Visser maak je kennis met de belangrijke rol die vitaminen, mineralen, spoorelementen en vetzuren spelen bij het gezond functioneren van het lichaam. Daarnaast ontvang je een uitgebreide hand-out met alle lesstof, die je ook na afloop kunt gebruiken als naslagwerk.

Focus op praktische toepasbaarheid

Wat deze e-learning uniek maakt, is de focus op praktische toepasbaarheid. Aan de hand van casuïstiek leer je hoe je

de opgedane kennis direct kunt inzetten in jouw praktijk. Of je nu werkt als therapeut, arts, apotheker of praktijkondersteuner, deze cursus biedt waardevolle inzichten om jouw cliënten nog beter te begeleiden naar een optimale gezondheid.

Wat leer je?

Tijdens de cursus worden alle relevante nutriënten uitgebreid besproken, van werking en risicogroepen voor deficiënties tot laboratoriumdiagnostiek, doseringen, interacties en kwaliteitsaspecten. Essentiële kennis om voedingssupplementen veilig en effectief in jouw praktijk te kunnen inzetten.

Geïnteresseerd?

Ga naar www.orthokennis.nl voor meer informatie en om je aan te melden. Heb je nog vragen? Neem gerust contact met ons op.

Telefoon +31 (0)75 640 81 80 E-mail info@orthokennis.nl Website www.orthokennis.nl

Mogelijk gemaakt door:

Cruciaal is de realisatie dat identiteit geen statische kern hoeft te zijn, maar dat deze eerder een dynamisch proces is waarin we telkens opnieuw een verhaal smeden uit onze ervaringen, gedachten en emoties. Psychedelica onderbreken de gebruikelijke ‘feedback-lus’ van onze hersenen, waardoor die verhalen en de daarbij horende emoties niet automatisch in hetzelfde bekende spoor worden gegoten. Deze tijdelijke ontregeling kan voelen als een frisse wind door het innerlijk landschap: oude paden zijn ineens minder dwingend, nieuwe mogelijkheden worden zichtbaar.

Wat de ervaring echter blijvend van waarde maakt, is de integratie na afloop. Een radicale herschikking van identiteit kan gevoelens van hernieuwde vrijheid oproepen, maar ook vragen om zorgvuldige begeleiding. Wanneer iemands zelfbeeld sterk wankelt, kan dat voor onzekerheid zorgen of existentiële vragen oproepen: wie ben ik nu eigenlijk, als ik niet meer die ene rol of dat ene verhaal ben?

Uiteindelijk laten psychedelica ons zien hoe kneedbaar onze beleving van het zelf kan zijn. Ze maken duidelijk dat identiteitsvorming niet een vaststaand feit is maar een voortdurend creatief proces, sterk beïnvloed door mechanismen in het zenuwstelsel, emotionele patronen en levenservaringen. Dat inzicht kan diepgaande gevolgen hebben voor de wijze waarop we onszelf en anderen benaderen: er is meer ruimte voor empathie, voor zelfcompassie en voor de mogelijkheid tot groei en verandering. Juist daarin ligt de potentie van psychedelica voor persoonlijke ontwikkeling – niet omdat ze een pasklaar antwoord bieden op wie je bent, maar omdat ze laten zien dat ‘wie je bent’ niet zo beperkt en onveranderlijk is als je misschien dacht.

"Een radicale herschikking van identiteit kan gevoelens van hernieuwde vrijheid oproepen, maar ook vragen om zorgvuldige begeleiding."

Boekfragment uit: Loslaten wat ogenschijnlijk vastzit Doorbreek patronen met lichaamswerk en psychedelica

Nathalie van der Borgt Uitgeverij Samsara www.samsarabooks.com www.jijvrijevogel.nl

Nathalie van der Borgt is sociaal wetenschapper en lichaamsgericht traumacoach. In haar werk als manager in de zorg ondervindt ze dagelijks hoe identiteit, patronen en trauma doorwerken in gedrag, relaties en veerkracht.

In dit boek verbindt ze inzichten uit de wetenschap en wijsheidstradities met een zoektocht naar waarheid, heling en vrijheid. Haar schrijven wijst niet de weg, maar opent deuren: naar binnen, naar beneden, naar de stilte onder alles.

De symboliek van Labyrinth & Waardegericht leven

You remind me of the babe (what babe?) Babe with the power

- Magic Dance, David Bowie 1986

Als dit stukje songtekst je een glimlach bezorgt, heb je vast in je jeugd deze coming-of-age-fantasy film uit de creatieve koker van Jim Henson (bedenker van The Muppets) gezien! In de jaren 90 heb ik Labyrinth, opgenomen door mijn moeder op VHS-band, tig keer met plezier gekeken.

Nu naast poppen ook met echte mensen, waaronder de wereldberoemde zanger David Bowie, als de Goblin koning Jareth (hij schreef ook de liedjes voor de film) en de toentertijd veertienjarige actrice Jennifer Connely, als hoofdpersonage Sarah. De film kwam uit op 27 juni 1986 en is uitgegroeid tot een ware cultklassieker; de film beleeft dit jaar zijn 40-jarig jubileum!

Vandaar dit eerbetoon aan mijn jeugdsentiment.

Gecombineerd met de symboliek van labyrinten en specifiek de betekenis van dit verhaal en hoe (psychosociaal)therapeuten met cliënten kunnen kijken naar hun jeugdverhalen, uit films en/ of boeken, om daar levenslessen en kernwaarden uit te kunnen halen voor het eigen levenspad.

Voor wie de film niet kent in het kort: Sarah heeft geen zin om op haar babybroertje Toby te passen. Ze spreekt de wens uit waarin ze Jareth en de goblins smeekt om hem mee te nemen, ver bij haar vandaan. Als haar broertje daadwerkelijk weg is, wil ze alles ongedaan maken, maar daar moet ze wat voor doen… Een avontuurlijke reis door het labyrint volgt, op weg naar het kasteel waar Toby gevangengehouden wordt. Als het haar binnen dertien uur niet lukt om het kasteel te bereiken, zal Jareth baby Toby in een goblin veranderen…

SYMBOLIEK VAN LABYRINTEN

Het labyrint is een oeroud symbool dat we over de hele wereld tegenkomen. Het labyrint zit verankerd in onze psyche als een krachtig symbool van de menselijke ervaring. Het brengt thema´s als dubbelzinnigheid, verwarring, onzekere keuzes en het zoeken naar een duidelijk pad bij elkaar. Labyrinten zijn instrumenten van zelfontdekking, transformatie en vervulling.

MAAK EEN (LEVENS)REIS

Kom tot een dieper inzicht in de uitdagingen die je ondervindt, klein of groot. Labyrinten lijken op het leven: ook in het leven loopt de weg nooit kaarsrecht.

´t Wiskundig oogpunt weet het al te goed: de rechte lijn, dat is zoals het moet. Maar nu eens links, en dan weer eens naar rechts, dát is de gang van zaken in het echt. - uit The Labyrinth, door W.H. Auden

Volg je eigen tempo en gebruik elke bocht en kronkel om te pauzeren en te bedenken waar je bent en waarheen je misschien op weg bent. Soms moet je een ander pad kiezen, en de uiteindelijk bestemming kan al dan niet dezelfde zijn als toen je vertrok. Misschien zijn je intenties juist, maar moet je opnieuw overwegen hoe je ze benadert.

MAAK

WEER CONTACT MET JE AUTHENTIEKE

ZELF

Doe een sterker gevoel van zelfbewustzijn op terwijl je op weg bent naar het doel. Gebruik de wisselende beweging van het labyrint om, al heen en weer gaande, je perspectief helder te krijgen. Zoek nieuw inzicht in een bepaalde uitdaging, kom tot een besluit of keuze, laat een kwestie of persoon los, laat emotionele wonden genezen, of bepaal nieuwe doelen. Om dit alles en meer aan te pakken, moet je weer contact maken met je authentieke zelf en trouw zijn aan je kernwaarden.

WAARDEGERICHT LEVEN & SYMBOLIEK IN VERHALEN

In (psychosociale)therapie kan het gaan over dit waardegericht leven. Wat wil je uitdragen in jouw leven vanuit je binnenste betekenisvolle kern, zowel persoonlijk als professioneel? (Kern) waarden fungeren hierbij als een innerlijk kompas.

Om je cliënt te ondersteunen bij het helder krijgen van diens kernwaarden kun je de volgende vraag stellen:

Welk verhaal/welk personage uit een (strip)boek/(teken)film of serie, vond je in je jeugd geweldig leuk om te lezen of kijken?

Wellicht een verrassende vraag voor je cliënt, echter, het zegt iets over de cliënt zelf voor welk verhaal en/of personage hij warmliep, plezier aan beleefde, gemotiveerd van raakte et cetera. Het is als een spiegel die de eigen (onbewuste) eigenschappen, waarden of behoeften weerspiegelt. Het kan wijzen op eigenschappen die je in jezelf herkent, wilt zien, of waar je heimelijk naar verlangt.

Verhalen vertellen je iets, creëren een beleving, willen je raken op wat voor manier dan ook. Er zitten boodschappen in, waarschuwingen, (levens)lessen. Personages hebben karaktertrekken en kwaliteiten die je wel of niet aanspreken.

Als een cliënt hier weer opnieuw verbinding mee kan maken, kan de cliënt dit als inspiratiebron gebruiken om er persoonlijke levenslessen en kernwaarden uit te halen, die als richting kunnen dienen voor zijn leven nu.

Dus zeker waardevol om hierbij stil te staan!

WAT IK HAAL UIT LABYRINTH & HET

PERSONAGE SARAH

De film is vrolijk, avontuurlijk en ook betekenisvol, met krachtige thema´s.

Jim Henson wilde dat het zich afspeelde in een (metaforisch) labyrint. Uitgebeeld als een fysieke plek, waarbij Sarahs reis door het labyrint symbool staat voor haar transformatie van tienermeisje naar jongvolwassen vrouw. Het coming-of-age hoofdthema.

Sarah is een pittige tiener. Ze heeft geen zin om op haar broertje te passen, zo lijkt ze misschien niet al te aardig, toch heeft ze direct spijt als haar broertje (op haar wens) ook echt weg is en wil ze hem meteen terug. Dat maakt haar weer geliefd, ze blijkt ook daadkrachtig, opgewekt en volhardend.

Jim Henson dacht dat tienermeisjes zich met Sarah konden identificeren.

Dat deed ik inderdaad.

Er was nogal wat kritiek op de te strakke broek van David Bowie - als Goblin koning Jareth - zijn geslacht was duidelijk zichtbaar.

Toch is dit bewust zo gedaan, hij is een belichaming van de fantasie van Sarah. Hij is een soort Pan, een sluwe bedrieger, de bad boy die verleidelijk is en Sarahs sluimerende seksuele gevoelens doet ontluiken, maar ook is hij angstaanjagend.

Daar zit een aantrekkelijk spanningsveld voor tienermeisjes die op het punt staan jongvolwassen te worden en seksualiteit en liefde gaan ontdekken.

Als Sarah aanvangt met haar reis zoekt ze een opening om in het labyrint te komen, maar kan deze niet vinden. De worm die ze ontmoet, laat haar opmerken dat er wel degelijk een opening in de muur voor haar is, als ze er maar op de juiste manier naar kijkt. Sarah leert algauw dat niets is wat het lijkt in het labyrint.

Het is maar net hoe je perceptie is… soms moet je je manier van waarnemen aanpassen. Daar zitten uitdagingen die ze vol aangaat.

Dan is daar ook een scène met het Afvalvrouwtje, dat Sarah probeert af te leiden van haar doel en gevangen probeert te houden in een representatie van haar slaapkamer en haar bedelft onder `afval´. Het verstikt Sarah, en opeens realiseert ze zich dat ze een taak te volbrengen heeft: Toby redden! Haar `slaapkamer´ brokkelt af en ze kan haar reis weer vervolgen. Dit is een betekenisvolle scène, omdat het staat voor het loskomen van je kindertijd en ouderlijk huis om zo je ontwikkelingsreis tot evenwichtige volwassene te volbrengen. Een proces dat iedereen doormaakt in de pubertijd. Het op zoek gaan naar je eigen identiteit.

Eschers eindscène

"Verhalen vertellen je iets, creëren een beleving, willen je raken op wat voor manier dan ook. Er zitten boodschappen in, waarschuwingen, (levens)lessen.

Leuk om te vermelden is dat er een Nederlands tintje aan de film zit: de laatste beslissende scène met de trappen die de zwaartekracht tarten, is gebaseerd op de lithografie Trappenhuis (Relativiteit), van de Nederlandse kunstenaar M. C. Escher uit 1951.

Sarah moet Jareth trotseren en haar eigen sprong van vertrouwen maken om bij haar broertje Toby te komen. Na het gevecht met de goblins komt ze aan in het kasteel; hier neemt ze afscheid van Hoggle, Didymus en Ludo, haar vrienden en reisgenoten.

Dit laatste stukje van de reis moet ze alleen afleggen, het is namelijk haar persoonlijke verantwoordelijkheid om haar ultieme transformatie en innerlijke overwinning te volbrengen. Dit laatste stukje symboliseert de ultieme overgang van meisje naar vrouw, het overwinnen van haar angsten en het bewijzen van de opgedane wijsheid. Ze voltooit haar inwijding, haar individuatieproces naar volwassenheid.

Bowie schreef voor deze Escher scène het lied: Whitin You, dat zijn favoriete nummer was.

Het is verdrietig en melancholisch: Jareth beseft dat Sarah sterker is dan hij ooit voor mogelijk had gehouden. Hij geeft nu voor zichzelf toe dat hij een bijproduct is van Sarahs imaginatie, die ze nu op het punt staat achter zich te laten…

Hij zingt letterlijk: ‘I can´t live whitin you.’ Zijn macht over haar is aan het wegglijden.

Dan is daar de beslissende confrontatie tussen Sarah en Jareth. Hij smeekt en verleidt haar, probeert haar over te halen bij hem te blijven in het labyrint.

`Ik geef je alles wat je maar wilt, ik zal jouw slaaf zijn…als je doet wat ik zeg.´

Sarah claimt haar eigen kracht en zegt: `You have no power over me.´

Dan verbreekt de betovering, de fantasiewereld van het labyrint valt uiteen.

Sarah heeft haar reis volbracht, haar beproeving doorstaan en is klaar haar inzicht, haar kracht mee terug te nemen naar haar eigen wereld.

Ze is weer thuis en baby Toby ligt lekker in zijn bedje te slapen.

LEVENSLESSEN VOOR MIJ UIT LABYRINTH:

– Wees voorzichtig met wat je wenst, acties hebben consequenties.

–

Je weet pas wat je mist als je het niet meer hebt, koester daarom je dierbaren en neem ze niet voor lief.

– Neem verantwoordelijk voor je handelen.

– Wees moedig in het aangezicht van onzekerheid en angst.

– Houd hoop.

– Durf uit je comfortzone te stappen, streef naar ontplooiing, inzicht, groei en wijsheid.

– Niet alles is wat het lijkt, wees voorzichtig, oplettend en kritisch. Denk goed na, ook over je eigen perceptie en sta open

voor andere inzichten.

– Je hoeft je (levens)reis niet alleen te doen, je mag hulp zoeken en aanvaarden.

– Vriendschappen zijn belangrijk, wees loyaal, kies wel zorgvuldig; je parels en kwetsbaarheden zijn niet voor iedereen.

– Geef niet te snel op, maar toon doorzettingsvermogen.

– Vertrouw op je eigen innerlijke kracht: `You have no power over me!´

KERNWAARDEN VOOR MIJ:

– Doorzettingsvermogen, moed, vindingrijkheid, groei, creativiteit, verbeelding, dapperheid, vriendschap, loyaliteit, eigenheid, kracht en wijsheid.

SLOT

De film eindigt met Sarah in haar slaapkamer zittend voor de spiegel, waarin ze achter zich ineens een voor een haar vrienden en reisgenoten uit het labyrint ziet opduiken. Ze geven aan dat als zij ze nodig heeft, ze er voor haar zullen zijn. Sarah zegt geëmotioneerd: `Ik heb jullie inderdaad soms nodig…zonder reden… en toch heb ik jullie soms nodig. ´

Dan komen ze allemaal tevoorschijn en bouwen een feestje.

Deze slotscène wilde Jim Henson zo hebben uitgebeeld omdat hij het belangrijk vond om ook de volgende boodschap mee te geven aan het publiek: Verlies het kind in jezelf niet.

Iets waar hij zelf voorstond als poppen-en fantasyfilmmaker. Je mag je jeugd(spulletjes) meenemen je volwassen leven in, ze zijn er nog voor jou als je ze nodig hebt.

Je mag als volwassene nog steeds putten uit de verbeelding en kracht die ze je gaven en nog kunnen geven. Het brengt natuurlijk ook gewoon veel plezier!

Bronnen zijn op te vragen bij de redactie.

Katja

van Meurs is psychosociaal therapeut en richt zich op mensen die te maken hebben met (gezondheids)verlies & rouw, aanhoudende stress & overbelasting, eenzaamheid & relaties, bestaansoriëntatie & zingeving.

Ze houdt van schrijven. Als freelance correspondent heeft ze de afgelopen jaren krantenartikelen geschreven voor BDUMedia. Ook schrijft ze boekrecensies voor uitgeverij AnkhHermes. Ze schrijft graag vak-gerelateerd en ook fictie; een paar van haar verhalen zijn gepubliceerd in literaire (online)magazines.

Verdiep en Upgrade jouw Praktijk

Kijk Verder, Kom Verder

De Academie

De Nederlandse Academie voor Psychotherapie is vanaf 1979 een bruisend expertisecentrum in The Art of Change: het vakgebied van de menselijke verandering. Onze integratieve opleidingen in Coaching, Counseling en Psychotherapie zijn (inter)nationaal erkend.

Hoogste Standaard ECP

De Academie heeft de hoogste Europese onderscheiding als opleidingsinstituut in Psychotherapie. Daarmee ligt er voor jou een route naar het European Certificate for Psychotherapy (ECP)

Verdiep en upgrade

Je kunt kiezen uit een breed pallet aan verdieping.

Een kleine greep:

• Medische Hypnose

Wetenschappelijk bewezen effect bij PDS.

Onmisbare aanvulling op je behandeling van SOLK/ALK

• Alle PSBK nascholing

Meer dan alleen kennis

• Integratieve JongerenCoach

Help deze kwetsbare groep, er zijn veel te weinig echte hulpverleners

Zie onze agenda:

Zie alle opleidingen en trainingen:

Liefdevolle aanwezigheid

Als psychosociaal therapeut is het van belang om bewust te zijn van de juiste grondhouding. Empathie is naast echtheid en onvoorwaardelijke aanvaarding één aspect hiervan. In het begin van mijn praktijkvoering vond ik dat soms best ingewikkeld hoe ik dat vorm kon geven binnen een gezonde grens voor mezelf. Ik kon goed meevoelen met de ander en bij de ander aanwezig zijn, maar ervaarde dit soms als belastend voor mijn zenuwstelsel en voelde me na een gesprek soms leeg omdat ik hier mijn eigen emotionele grens niet goed bewaakte.

Nadat iemand het verschil tussen empathie en compassie uitlegde, leerde ik hier anders mee omgaan. Bij empathie voel je mee met de ander, bij compassie gaat het meer om aanwezig te zijn en helpen om de pijn te verlichten. Dit gaf mij inzicht om meer een gezonde grens te kunnen houden.

Ik werk veel met cliënten met rouw en traumagerichte klachten, veelal heftige verhalen waar ik niet over mijn emotionele grens wil gaan. Als ik hierbij empathisch aanwezig zou zijn, is er kans op empathische vermoeidheid. Ik heb ook regelmatig cliënten die zelf in de hulpverlening werken en empathisch overbelast zijn; vaak zijn dit mensen met HSP. Hooggevoeligheid is een geweldige kwaliteit, zolang je je eigen emotionele grens hierbij kan bewaken, anders kan het overweldigend worden. Compassie in plaats van empathie werkt hierbij gezonder.

Naast compassie tonen voor een ander is er ook het begrip zelfcompassie. Jezelf vriendelijk toespreken door positieve affirmaties in plaats van zelfkritiek kan effectief werken voor mensen met een laag zelfbeeld. Toch merk ik dat dit niet altijd helemaal de spijker op zijn kop slaat. Compassie bieden is namelijk actiegericht op het helpen van het verlichten van de pijn. Zelfcompassie bestaat ook uit een actie, namelijk een positieve affirmatie uitspreken. Al is het maar één kort zinnetje uitspreken; dit is vaak al te veel voor cliënten, waardoor het weinig effectief is.

Het laatste jaar benoem ik mijn handelen met het begrip ‘liefdevolle aanwezigheid’. Dit is een onvoorwaardelijke staat van ‘zijn’ in het nu. Een open houding, zonder oordeel en zonder actiegerichtheid. Je zou het ook kunnen als het uithouden bij de ander met naastenliefde in je hart. Het is aanwezig zijn, bij alles wat er

is, met liefdevolle genegenheid, vaak zonder woorden en in eerste instantie niet actief iets doen om de pijn te verlichten maar erbij blijven, waardoor het er mag zijn voor de cliënt. Dit ‘aanwezig zijn’ biedt helingskracht in zichzelf die werkt en is minder belastend voor mijn eigen zenuwstelsel dan empathisch meevoelen en is minder actief dan compassie. Uiteraard zet ik naast deze grondhouding ook interventies in die nodig zijn.

Dit begrip leg ik ook regelmatig aan cliënten uit als ik met hen ‘innerlijk kind werk’ doe, met name bij zelfkritiek. Wees maar liefdevol aanwezig bij jezelf; er is al genoeg oordeel om ons heen. Als ik dat zeg, knikt bijna iedereen dat ze dit herkennen.

Als christentherapeut vind ik het voorbeeld van Jezus hierin inspirerend: Jezus was ook liefdevol aanwezig. ROSEGARDEN IS EEN

Ondernemerschap

IN DE PRAKTIJK

Hoe je als therapeut professioneel werkt met rust, overzicht en vertrouwen

Deel 1: Je praktijk op orde: de basis die elke therapeut nodig heeft

Veel therapeuten kiezen ervoor om zelfstandig te werken. Daarbij komt niet alleen vakkennis kijken, maar ook ondernemerschap. In deze serie van drie artikelen leggen we stap voor stap uit hoe je je praktijk overzichtelijk en professioneel inricht, zodat het niet ingewikkeld wordt.

Je praktijk op orde: de basis die elke therapeut nodig heeft

Veel therapeuten starten een praktijk omdat ze mensen willen helpen. Vanuit kennis, ervaring en betrokkenheid. Maar zodra je cliënten behandelt, ben je niet alleen therapeut. Je bent ook ondernemer én zorgaanbieder.

Dat klinkt misschien zwaar, maar het hoeft dat niet te zijn. Als je weet wat er van je verwacht wordt — en hoe je dat praktisch regelt — geeft dat juist rust.

Waarom “goed geregeld” zoveel rust geeft

Veel therapeuten herkennen het gevoel van onzekerheid als het gaat om het organiseren van hun praktijk. Je wilt graag mensen helpen, maar tegelijkertijd komt er veel op je af: wetgeving, administratie en het maken van afspraken. Wanneer je deze zaken goed regelt, levert dat niet alleen rust op voor jezelf, maar ook voor je cliënten. Het geeft een gevoel van controle en vertrouwen, waardoor je weet dat je aan alle eisen voldoet en je zonder zorgen kunt focussen op je vak.

Goed geregeld betekent dat je inzicht hebt in wat er van je verwacht wordt en dat je weet waar je aan toe bent. Het is geen kwestie van alles dichttimmeren of overdreven bureaucratisch werken, maar juist van bewust en passend organiseren. Door je praktijk op orde te brengen, voorkom je dat je achteraf moet corrigeren of dat je geconfronteerd wordt met onverwachte problemen.

Misschien herken je dit:

– Je twijfelt soms: Doe ik het wel volgens de regels? Het kan lastig zijn om te weten of je aan alle verplichtingen voldoet. Dit zorgt regelmatig voor onrust, vooral als er veranderingen in de wet zijn of als je praktijk groeit.

– Je weet dat er wetten zijn, maar niet precies wat ze van jou vragen. Je bent niet de enige: veel ondernemers zijn bekend met termen als Wtza, Wkkgz en AVG, maar weten niet altijd precies hoe ze deze moeten toepassen in hun dagelijkse praktijk.

–

Je stelt sommige zaken uit, omdat ze groot of ingewikkeld voelen. Het uitstellen van lastige taken is heel menselijk. Toch zorgt dit vaak voor meer stress op de lange termijn, omdat problemen zich kunnen opstapelen en uiteindelijk dringender worden.

Onzekerheid over regelgeving en organisatie kan je energie kosten. Je bent regelmatig bezig met de vraag of je alles wel goed doet, wat ten koste gaat van de tijd en aandacht die je aan je cliënten wilt besteden.

De ervaring leert: onduidelijkheid kost meer energie dan regels. Wanneer je duidelijkheid hebt over wat er van je verwacht wordt en je zaken op orde zijn, ontstaat er ruimte. Je hoeft je niet druk te maken over controles, vragen van cliënten of onverwachte situaties. Je weet dat je voldoet aan de eisen, en dat geeft rust. Een goed georganiseerde praktijk straalt professionaliteit uit, zowel naar buiten toe als voor jezelf. Cliënten voelen zich meer op hun gemak en hebben vertrouwen in jou als zorgverlener. Bovendien kun je je concentreren op waar je goed in bent: het helpen van mensen.

Een praktijk die goed geregeld is:

– geeft vertrouwen aan cliënten; ze weten dat hun gegevens veilig zijn en dat afspraken duidelijk zijn vastgelegd.

– voelt professioneel; je laat zien dat je je vak serieus neemt en investeert in kwaliteit.

– voorkomt stress bij controles of vragen; je bent voorbereid en hebt alles bij de hand wanneer dat nodig is.

– maakt dat jij je kunt focussen op je werk; je hoeft je geen zorgen te maken over randzaken en kunt met volle aandacht voor je cliënten zorgen.

Stap voor stap je praktijk organiseren zorgt ervoor dat je je werk met plezier en zonder onnodige stress kunt doen. Begin klein, neem regelmatig tijd om te checken of alles nog op orde is en

schakel waar nodig hulp in. Zo bouw je aan een solide basis waarop je kunt vertrouwen.

Goed geregeld betekent niet: alles dichttimmeren. Het betekent vooral dat je bewust en passend organiseert. Je kiest wat bij jou en je praktijk past, zodat je er niet alleen nu, maar ook in de toekomst profijt van hebt. Zo houd je het overzicht, werk je met vertrouwen en blijft er genoeg ruimte over om te doen waar je het beste in bent: mensen helpen.

Jij bent zorgaanbieder (ook als je alleen werkt)

Misschien sta je er niet dagelijks bij stil, maar zodra je beroepsmatig zorg verleent aan cliënten, word je door de wet gezien als een zorgaanbieder. Dit geldt dus niet alleen voor grote instellingen of praktijken met veel medewerkers, maar óók als je als zelfstandige werkt, een kleine praktijk runt of je richt op complementaire of natuurgeneeskundige zorg. Het maakt niet uit of je nu één cliënt per week ziet of een goedlopende praktijk hebt – de wet kijkt naar wat je doet, niet naar de omvang van je organisatie.

Volgens de wet ben je zorgaanbieder zodra je beroepsmatig zorg verleent. Dat betekent dat je verantwoordelijkheid draagt voor het leveren van kwalitatief goede zorg, het waarborgen van privacy en het maken van duidelijke afspraken met je cliënten.

Je bent niet alleen bezig met het helpen van mensen, maar ook met het organiseren van je praktijk zodat alles netjes en veilig verloopt.

– Je werkt zelfstandig en bepaalt zelf hoe je je praktijk runt.

– Je biedt complementaire of natuurgeneeskundige zorg, zoals acupunctuur, massage, coaching of andere alternatieve vormen van gezondheidszorg.

– Je hebt een praktijk, waar je cliënten ontvangt.

De wet maakt hierin geen onderscheid tussen “groot” of “klein”. Of je nu een grote groepspraktijk hebt of in je eentje werkt: iedereen die beroepsmatig zorg verleent, valt onder dezelfde regels. Het verschil zit niet in de omvang, maar in hoe je je zaken regelt. Je bent verplicht om je praktijk passend te organiseren. Dat betekent dat je zorgt voor een veilige werkwijze, de juiste kwaliteit van zorg en heldere afspraken met je cliënten. Niet goed geregeld? Dan wordt dit als onvoldoende gezien door de wet.

"Stap voor stap je praktijk organiseren zorgt ervoor dat je je werk met plezier en zonder onnodige stress kunt doen."

Als zorgaanbieder ben je verantwoordelijk voor verschillende aspecten die allemaal bijdragen aan een professionele praktijk en het vertrouwen van je cliënten. Dit betekent onder andere aandacht voor:

– de kwaliteit van zorg die je levert; je zorgt ervoor dat je kennis up-to-date is en je cliënten goed begeleidt.

– een veilige en zorgvuldige werkwijze; je gaat discreet om met persoonsgegevens en zorgt dat je praktijkomgeving veilig is.

– duidelijke afspraken; je maakt heldere afspraken over behandelingen, tarieven en privacy, zodat cliënten weten waar ze aan toe zijn.

– het leren van signalen en klachten; je staat open voor feedback van cliënten en gebruikt klachten om je zorg te verbeteren.

Die verantwoordelijkheid komt onder andere terug in de Wtza. Deze wet vraagt van jou dat je bewust en passend organiseert. Je hoeft geen ingewikkelde systemen te hebben, maar je moet er wel voor zorgen dat alles goed geregeld is. Zo voorkom je

onzekerheid, werk je met meer plezier en kun je je blijven richten op het helpen van mensen.

De Wtza in gewone taal

De Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) klinkt misschien als een ingewikkelde nieuwe regel, maar het doel is juist om de zorg in Nederland overzichtelijk, veilig en van goede kwaliteit te houden. De Wtza zorgt ervoor dat iedereen die zorg verleent – of je nu werkt als zelfstandige therapeut, masseur, coach of in een grotere praktijk – zich aan duidelijke regels houdt. Zo weet iedereen waar hij of zij aan toe is, en wordt voorkomen dat er onduidelijkheid of zelfs misstanden ontstaan.

De Wet toetreding zorgaanbieders is bedoeld om:

– zicht te houden op wie zorg verleent – zodat cliënten en overheid weten wie er actief zijn in de zorg. – de kwaliteit van zorg te versterken – zodat zorgaanbieders zich blijven ontwikkelen en hun kennis bijhouden. – misstanden te voorkomen – door heldere afspraken en transparantie worden problemen sneller gesignaleerd en aangepakt.

Door deze wet is er meer grip op de zorgsector en wordt het vertrouwen van cliënten vergroot. Iedereen die beroepsmatig zorg verleent, moet zich aan de Wtza houden, dus ook als je alleen werkt of een kleine praktijk aan huis hebt.

De wet geldt voor vrijwel alle zorgaanbieders, ook zelfstandigen.

Dit betekent dat je als kleine zorgverlener net zo goed verantwoordelijk bent voor het organiseren van je praktijk als een grote organisatie. Het maakt niet uit hoe groot je bent; de regels zijn voor iedereen gelijk.

Nadenken over kwaliteit

Een belangrijk onderdeel van de Wtza is dat je als zorgaanbieder laat zien hoe je kwaliteit borgt. Dat betekent niet dat je een

"Een belangrijk onderdeel van de Wtza is dat je als zorgaanbieder laat zien hoe je kwaliteit borgt."

uitgebreid handboek moet hebben, maar wel dat je bewust werkt aan kwaliteit. Je moet kunnen uitleggen hoe jouw werkwijze zorgt voor goede, veilige en passende zorg. Dit kan bijvoorbeeld door je behandelproces helder te beschrijven, door duidelijke afspraken te maken met cliënten en door open te staan voor feedback.

De wet verwacht dat je als zorgaanbieder beschikt over een kwaliteitsmanagementsysteem (bijvoorbeeld ISO 9001, HKZ of QiC KMS). Dat hoeft niet zwaar of ingewikkeld te zijn, maar je moet wél aantoonbaar kunnen laten zien hoe je kwaliteit borgt, risico’s beperkt en blijft verbeteren.

Ondernemen in de praktijk: 5 pijlers die moeten kloppen Een praktijk die “op orde” is, rust op vijf samenhangende pijlers. Deze vormen samen het fundament van jouw onderneming in de zorg. Als je deze goed regelt, werk je veilig en professioneel.

1. Inschrijving en transparantie

– KvK-inschrijving: je staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.

– Wtza-melding gedaan: je hebt je gemeld als zorgaanbieder bij de overheid.

– Duidelijk wie je bent en wat je aanbiedt: cliënten kunnen eenvoudig vinden wat je doet en wie je bent.

2. Heldere afspraken

– Intake en werkwijze uitgelegd, zodat cliënten weten hoe een traject eruitziet.

– Tarieven en voorwaarden duidelijk, zodat er geen verrassingen zijn.

3. Basisadministratie

– Overzichtelijke dossiervorming: je houdt bij wat je doet en waarom.

– Facturen en betalingen op orde, zodat je administratie klopt.

4. Kwaliteit en klachten

– Klachtenregeling aanwezig, zodat cliënten ergens terechtkunnen als ze niet tevreden zijn.

– Aangesloten bij klachtenfunctionaris en geschilleninstantie; zo wordt een klacht professioneel afgehandeld.

5. Privacy en gegevens (AVG)

– Zorgvuldig omgaan met cliëntgegevens: je bewaart alles veilig en vertrouwelijk.

– Uitleggen wat je vastlegt en waarom: cliënten weten precies wat er met hun gegevens gebeurt.

In de volgende artikelen gaan we die laatste drie pijlers verder verdiepen. Zo krijg je stap voor stap meer grip op de praktische kant van kwaliteit, klachtenafhandeling en privacy.

Minichecklist: staat jouw praktijkfundament?

Gebruik deze lijst als zelfreflectie. Loop de punten door en kijk waar jij nog kunt verbeteren:

• Ik weet dat ik zorgaanbieder ben.

• Ik heb mijn Wtza-situatie gecheckt.

• Ik kan uitleggen en heb vastgelegd hoe ik kwaliteit borg.

• Ik werk met duidelijke afspraken.

• Ik weet hoe ik met klachten omga.

• Ik ga bewust om met privacy.

Niet alles afgevinkt? Dat is geen probleem. Zie het als een kans om te groeien en te leren. Zo kun je stap voor stap werken aan een stevig fundament voor jouw zorgpraktijk. Gebruik de checklist om te bepalen waar je volgende stap ligt.

Eén ding dat je vandaag kunt doen

Neem een vel papier en beantwoord deze vraag: Hoe zorg ik er in mijn praktijk voor dat mijn zorg goed, veilig en passend is? Schrijf je antwoord op en gebruik het als richtlijn. Zo krijg je overzicht en kun je direct zien waar je nog wilt verbeteren.

Wat je opschrijft, is de kern van jouw kwaliteitsdenken. Zo wordt het makkelijker om helder te communiceren met cliënten, collega’s of instanties – en weet je zelf waar je voor staat.

Tot slot

Ondernemerschap in de zorg gaat niet over groeien of opschalen. Het draait om verantwoordelijkheid nemen – op een manier die bij jou past. Door bewust te werken aan kwaliteit, klachtenafhandeling en privacy, bouw je aan een praktijk die stevig staat en waarin cliënten zich veilig voelen.

In het volgende artikel kijken we naar kwaliteit en klachten en hoe je dat menselijk en praktisch regelt. Zo zet je steeds een stap verder naar een professionele, betrouwbare zorgpraktijk.

Psychologie die je echt toepast

Top

Elvitum 5-HTP

Van gedrag betekenis:naar

een

kompas voor het begeleiden van neurodivergente kinderen

In de begeleiding van kinderen met autisme, ADHD en andere vormen van neurodiversiteit lopen ouders en professionals vaak tegen dezelfde vragen aan. Waarom escaleert gedrag ogenschijnlijk uit het niets? Waarom werkt een aanpak bij het ene kind wel en bij het andere niet? En hoe kun je ondersteunen zonder voortdurend te corrigeren, begrenzen of sturen?

Het Happy KidsKompas is ontwikkeld vanuit deze dagelijkse praktijk. Het biedt een helder kader om gedrag niet langer te zien als ‘lastig’ of ‘ongewenst’, maar als een signaal dat begrepen wil worden. De training helpt volwassenen om anders te kijken, beter af te stemmen en kinderen te ondersteunen op een manier die past bij hun unieke prikkelverwerking en ontwikkeling. Gedrag als communicatie

Een kernprincipe van het Happy KidsKompas is dat gedrag altijd betekenis heeft. Wat aan de buitenkant zichtbaar is, vertelt iets over wat er aan de binnenkant gebeurt. Veel kinderen beschikken (nog) niet over de woorden om spanning, verwarring of overprikkeling te benoemen. Gedrag wordt dan hun taal. In plaats van te focussen op het stoppen of corrigeren van gedrag, nodigt het Happy KidsKompas uit tot vertragen en onderzoeken: wat gebeurt er vanbinnen bij dit kind, welke prikkels spelen mogelijk een rol en wat is de onderliggende behoefte? Deze benadering vraagt een verschuiving van controle naar

"Veel kinderen beschikken (nog) niet over de woorden om spanning, verwarring of overprikkeling te benoemen. Gedrag wordt dan hun taal."

nieuwsgierigheid. Niet: hoe krijg ik dit gedrag weg? maar: wat heeft dit kind nodig om weer in balans te komen?

ALS STRUCTUUR NIET VOLDOENDE BLIJKT

In de praktijk zien we regelmatig gezinnen waarin ouders alles doen wat van hun gevraagd wordt: structuur bieden, duidelijk zijn, consequent handelen. Toch blijven problemen bestaan. Zo kwam een moeder met haar kinderen van vier en zes jaar langs voor een kennismakingsgesprek. De kinderen liepen vast op de peuterspeelzaal. Ze werden regelmatig eerder opgehaald omdat het ‘niet meer ging’. Thuis was het leven strak georganiseerd, maar buitenshuis escaleerde het gedrag. Moeder voelde schaamte en machteloosheid. Ze begreep niet hoe haar kinderen, ondanks alle inzet, zo konden vastlopen. Later kregen beide kinderen de diagnoses ADHD en ODD. De vraag die veel ouders dan stellen is herkenbaar: hoe kan dit, als we thuis zo duidelijk en consequent zijn?

Een andere moeder vertelde tijdens een event over Ontdek de Wereld van Autisme & ADHD dat haar vierjarige zoon al maanden werd begeleid door de GGZ, zonder resultaat. Het advies was steeds: strenger zijn, beter je grenzen aangeven. Moeder voelde intuïtief dat dit niet de oplossing was. Iedere poging om naar buiten te gaan eindigde in strijd. Ze schaamde zich, was bang en begreep het gedrag van haar zoon niet.

"Uiteindelijk wil iedere ouder hetzelfde: een

kind dat gelukkig is, zichzelf leert begrijpen en zijn of haar plek kan vinden in de wereld."

DE H.A.P.P.Y.-FORMULE

De H.A.P.P.Y.-formule is geen vast stappenplan, maar een kader dat helpt om rust, overzicht en vertrouwen te ontwikkelen.

H – Horizon verbreden

Wanneer je midden in een intensieve situatie zit, zie je vaak vooral de problemen. Horizon verbreden betekent afstand nemen, anders leren kijken en ruimte maken voor nieuwe perspectieven. Het besef dat er keuzes zijn, geeft rust.

A – Accepteren

Echte verandering begint bij het accepteren van wat er nu is.

Acceptatie betekent niet dat je het goed hoeft te vinden, maar dat je stopt met strijden tegen de realiteit. Vanuit die zachtheid ontstaat overzicht over wat wél mogelijk is.

P – Present zijn

Kinderen leven in het hier en nu. Present zijn betekent aanwezig zijn in het moment, voelen wat er speelt en afstemmen op wat nu nodig is. Juist kleine stappen in het heden bouwen aan de toekomst.

P – Plezier

Plezier is geen luxe, maar een noodzaak. Het zorgt voor succeservaringen, energie en verbinding. Plezier maakt het volhouden mogelijk, juist wanneer het zwaar is.

Y – Yes, ik kan het!

Deze fase staat voor vertrouwen en veerkracht. Ouders merken dat ze signalen eerder herkennen, rustiger reageren en bewuste keuzes maken. Ze zitten weer zelf achter het stuur.

TWEE MANIEREN OM NAAR GEDRAG TE KIJKEN

Deze voorbeelden laten zien hoe bepalend het perspectief is van waaruit we naar gedrag kijken. Grofweg zijn er twee benaderingen. Vanuit het medische model wordt gedrag gezien als probleem of stoornis die gerepareerd moet worden. Vanuit het sociale model wordt gedrag bekeken in relatie tot de omgeving, met aandacht voor mogelijkheden, talenten en passende omstandigheden.

Binnen Happy KidsCare werken we vanuit het sociale model. We onderzoeken wat een kind nodig heeft om zich veilig te voelen, zich te ontwikkelen en zich staande te houden in deze maatschappij.

OUDERS VERSTERKEN MET KENNIS

Uiteindelijk wil iedere ouder hetzelfde: een kind dat gelukkig is, zichzelf leert begrijpen en zijn of haar plek kan vinden in de wereld. Daarom staat kennis centraal in de trainingen. Hoe meer inzicht ouders krijgen in gedrag, breinontwikkeling en prikkelverwerking, hoe meer vertrouwen zij ervaren in hun opvoeding. Die kennis geeft richting en houvast. Hiervoor is de H.A.P.P.Y.formule ontwikkeld: een praktisch en flexibel groeimodel dat past bij ieder gezin. In de afgelopen achttien jaar begeleidde Judith samen met haar team meer dan duizend gezinnen. Ieder gezin dat zich duurzaam wist staande te houden, doorliep op zijn eigen manier deze formule.

PRIKKELVERWERKING ALS VERKLAREND KADER

Een belangrijk thema binnen het Happy KidsKompas is prikkelverwerking. Neurodivergente kinderen verwerken zintuiglijke en emotionele prikkels vaak intenser of minder gefilterd. Geluid, licht, aanraking of veranderingen kunnen sneller leiden tot overbelasting.

De training maakt inzichtelijk hoe prikkelverwerking gedrag en emotieregulatie beïnvloedt. Hierdoor verschuift het perspectief: van onwil naar overbelasting, van corrigeren naar ontlasten en van straffen naar ondersteunen.

“Gedrag is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een signaal dat begrepen wil worden.”

ANDERS BEDRADE BREINEN

Bij autisme en ADHD werkt de ‘filter’ in de hersenen minder efficiënt. Prikkels komen harder of ongefilterd binnen, wat te vergelijken is met rijden over een zandweg in plaats van een asfaltweg. Dat kost meer energie en moeite.

Door inzicht in prikkelverwerking ontdekte een moeder dat haar zoon extreem gevoelig was voor geluid en geur. Met passende aanpassingen werd hun wereld weer groter: boodschappen doen lukte weer en hij volgt inmiddels onderwijs dat bij hem past, iets wat moeder niet meer had durven hopen.

ONDER- EN OVERPRIKKELING HERKENNEN

Gedrag laat vaak zien dat er iets aan de hand is, maar wordt snel verkeerd geïnterpreteerd. Tijdens trainingen ontdekken ouders regelmatig dat hun kind juist onderprikkeld is: weinig betrokken, weinig initiatief. Zonder deze kennis kan gedrag onbedoeld worden versterkt.

Ook zintuigen zoals proprioceptie, vestibulaire prikkelverwerking en interoceptie spelen hierin een belangrijke rol. Inzicht hierin verklaart onder andere problemen met zindelijkheid, motorische onhandigheid en het niet goed doseren van kracht. Samen werken aan zelfinzicht

De Happy KidsKompas-training is zo opgebouwd dat ouders en kinderen samen kunnen leren. Dit vergroot het zelfinzicht en gevoel van regie van het kind en versterkt de samenwerking tussen ouder en kind. In plaats van over het kind te praten, ontstaat er een dialoog.

MINDER STRIJD, MEER VERBINDING

Wanneer gedrag wordt begrepen vanuit prikkelverwerking en emotionele belasting, verandert de dynamiek in de opvoeding. Ouders ervaren meer rust, minder escalaties, duidelijkere communicatie en meer vertrouwen in hun eigen handelen.

Het Happy KidsKompas nodigt uit tot een andere manier van kijken naar gedrag. Een manier die ruimte maakt voor nuance, begrip en menselijkheid. Door signalen serieus te nemen en prikkelverwerking centraal te stellen, helpt het volwassenen om koers te houden — ook wanneer het ingewikkeld wordt.

Judith Nieuwpoort

is oprichter van jeugdhulporganisatie Happy KidsCare en ontwikkelaar van het Happy KidsKompas. Al meer dan 18 jaar begeleidt zij gezinnen met neurodivergente kinderen, met een speciale focus op prikkelverwerking, gedrag & emoties voorkomend uit (kenmerken van) autisme en ADHD. Met haar team heeft zij inmiddels meer dan duizend gezinnen ondersteund in het beter begrijpen van gedrag en het versterken van verbinding tussen ouder en kind.

Voor wie meer wilt lezen over de prikkelverwerking en de werkwijze, is het Happy KidsHandboek ontwikkeld. Gratis te downloaden. https://hkcacademy.nl/ het-happy-kidshandboek

TOT SLOT

EEN GREEP UIT

ONZE OPLEIDINGEN:

Leefstijlcoach

Hormooncoach

Lichaamsgericht Coach

Mental Coach

Relatiecoach

Stress en Burn-out Coach

Beweegcoach

Natuurvoedingsadviseur

Energetisch Coach

Vitaliteitscoach

Toe aan een volgende stap?

Laat Sonnevelt je inspireren

Ben jij coach of counselor en klaar voor meer verdieping of verbreding van je vakkennis? Wil jij een bijdrage leveren aan het welzijn van mensen en zelf geïnspireerd, geraakt en verrijkt worden? Dan is een opleiding of nascholing van Sonnevelt een goede keuze. Al 30 jaar zijn wij dé opleider op het gebied van vitaliteit en gezonde levensstijl en 10 keer op rij verkozen tot Beste Opleider van Nederland. Al onze opleidingen zijn SNRO-geaccrediteerd, erkend door beroepsverenigingen en worden met een gemiddelde 9,4 hoog gewaardeerd door onze studenten.

Online proeverijweek: 8-18 juni 2026

Open dag: zaterdag 5 september 2026

Meer informatie op sonnevelt.nl

CURSUSSEN:

Coachen op positief denken

Neurotransmitters

Darmvitaal

Overgang en voeding

Slaapcoach

Coachen op (zelf)vertrouwen

Ademhaling en vitaliteit

Vitaal rouwen

Runningtherapie

POLITIE EN BOEFJE

Sammy (8j.r) kwam de vorige keer de praktijk binnen met zijn handen op zijn rug. Zijn blik verraadde genoeg. ‘Jij hebt toch geen handboeien, daar achter jouw rug?’, vroeg ik hem. Met een grote grijns rammelde Sammy met de handboeien vlak voor mijn gezicht. ‘Jawel hoor’, zei hij met een serieus gezicht.

Sammy’s geboorte was heftig. Hij heeft acht dagen in een couveuse gelegen, had last van ademhalingsproblemen en is veelvuldig geprikt in zijn handen en armen. Dat speelden we in een eerdere sessie uit. Sammy tekende hoe hij als baby, met opvallend grote handen, in een couveuse lag. Ik speelde de dokter en gaf hem prikjes, terwijl ik zei: ‘Ik zorg ervoor dat baby Sammy niet doodgaat en dat hij beter wordt’. ‘Sammy, wat wil baby Sammy nou doen met die grote handen?’, vroeg ik hem. ‘Nou dit’, zei hij zonder twijfel, waarop hij mij met beide vuisten begon te stompen.

Tijdens de meeste bijeenkomsten zegt Sammy: ‘We gaan boefje en politietje spelen.’ Zo lang hij komt, is dit zijn favoriete spel en wil hij altijd de boef pakken. We bouwen een politiebureau en boevenhuis. Verkleedkleren, wapens en kostbaarheden worden verdeeld. Dan spelen we het bekende spel. In de nacht ga ik als boef op pad en steel kostbaarheden. In politiepak overmeestert Sammy de boef, slaat deze in de boeien en gooit hem in de gevangenis. Uit medelijden laat hij de boef uiteindelijk weer vrij, vaak met een geldboete.

Afgelopen keer besloot ik om baby Sammy, met zijn grote handen, eens echt wraak te laten nemen. Het gevecht werd heftiger. Bokshandschoenen en bokskussen, tegendruk en overgave, alles vond plaats. We kregen het er warm van. Sammy was hard aan het werk en uiteindelijk ‘doodde’ hij de boef.

Vandaag hoop ik dat het politietje spelen niet meer nodig is. Maar in de praktijk houdt Sammy de deur voor me dicht. Hij gebaart door het glas dat ik er niet in mag, maar wel moet duwen. De fysieke strijd is gestart. ‘Wat ben jij sterk!’ Steunend en kreunend lukt het me om binnen te komen. Sammy heeft de kussens al gepakt om te gaan bouwen… ‘Sammy, weet je nog dat je als baby in de couveuse lag?’

Sammy zucht en knikt. ‘Wil jij weer baby Sammy zijn en op dit matras gaan liggen? Dan ben ik de dokter. Want de dokter was nog iets vergeten te zeggen.’ En dan zeg ik: ‘Sorry Sammy, ik heb je pijn gedaan. Sorry… dat was niet mijn bedoeling…’ Ik wacht even en het blijft stil.

‘Is het zo goed Sammy?’ Sammy denkt na: ‘Zeg maar gewoon: ‘Sorry, het moest even.’ Dat doe ik. ‘Sorry, het moest even. Moet de dokter nog een boete betalen?’, vraag ik. ‘Nee,’ zegt Sammy, ‘zo is het genoeg.’

De rest van de tijd komen er andere kleren uit de verkleedkist en speelt Sammy voor het eerst allerlei verschillende rollen. Ik mag raden wat hij is: een prijswinnaar, een voetballer, een monster en zelfs …. een boef!

Conny Hagen is psychomotorisch kindertherapeut en werkt in haar eigen praktijk. Zij geeft therapie aan kinderen met gedrags- en/of ontwikkelingsproblematieken, en aan kinderen die last hebben van bepaalde gebeurtenissen. Haar motto is: ‘Kinderen in hun kracht zetten’. www.connyhagen.nl

Het overlijden overleven

Een praktische handleiding voor als je partner overlijdt in de bloei van jullie leven

Emilie van Karnebeek

Alles wat je moet regelen voor en na het overlijden van je partner zodat je de rust en ruimte creëert om te rouwen

Een nachtmerrie is net waarheid geworden: je partner is overleden. Wat nu? Wat moet je doen? Wat gaat er allemaal gebeuren? Of je het hebt zien aankomen of niet, dit zet je leven op zijn kop. In emotionele en in praktische zin.

Voor de achterblijvende partners en ook voor de cirkels daaromheen – familie, vrienden, werkgevers, schoolklassen, clubjes van de kinderen et cetera – schreven Emilie en Xandra een praktische handleiding. Dit is het boek dat zij graag hadden gehad in de periode voor en na het overlijden van hun mannen, met alle tips, kennis en overzichten gebundeld. Het is geen handleiding om je verdriet te verwerken, maar wel een waardevol en praktisch houvast in een moeilijke en verwarrende periode.

Als ik er niet meer ben

Goed omgaan met de laatste fase van het leven

Manu Keirse

Manu Keirse over de laatste fase van het leven Je leeft maar één keer, maar hetzelfde kan gezegd worden van sterven. Een goede aanpak van de laatste fase van je leven kan je toelaten op een mooie manier afscheid te nemen. Dit boek is bedoeld voor iedereen die zich wil voorbereiden op het levenseinde, maar ook voor mensen die anderen hierin willen bijstaan. Het geeft antwoord op vragen als: Hoe stel je een goed zorgplan 'voor later' op? Waar heb je als patiënt recht op? Wat houdt een wilsverklaring concreet in en wat is het verschil met een euthanasieverklaring? En hoe kun je op een mooie manier afscheid nemen van je dierbaren? 'Stel je even voor dat je in een ziekenhuis bent opgenomen en niet meer kunt praten. Wie zal dat dan uit jouw naam doen? En hoe weet je zeker dat die persoon met jouw stem spreekt en jouw wil vertolkt? Dit boek wil je helpen om hier tijdig over na te denken. Het kan je helpen om je leven zo kwaliteitsvol mogelijk te leven, zelfs als je ernstige problemen met je gezondheid ervaart. Het nodigt uit om tijdig na te denken over later. Later begint namelijk vandaag. Het boek laat zien hoe je je eigen leven ten volle kunt leven, maar ook hoe je mensen die je dierbaar zijn hierin kunt helpen en ondersteunen.'

Uitvaart in eigen hand

Bewust en creatief afscheid nemen, met of zonder uitvaartbegeleider

Susanne Duijvestein

Afscheid nemen kan anders. Ook je uitvaart mag je liefde voor het leven weerspiegelen: van een ceremonie in je eigen tuin tot een begrafenis in het bos, van een zelfgemaakte wade tot rijden met eigen auto, er kan meer dan de meeste mensen weten. Bovendien moeten we ons veel bewuster zijn van wat we na onze dood achterlaten op de planeet.

Begrafenisondernemer Susanne Duijvestein laat in deze gids zien hoe je een uitvaart in eigen hand kunt nemen, vrij van commercie, om zo werkelijk verbinding te maken met de dood, en daarmee met het leven.

Mijn belangrijke

gegevens overzichtelijk bij

elkaar

Een persoonlijk archief, gemakkelijk in te vullen, dat ook duidelijkheid geeft aan nabestaanden

Studio Visual Steps

Laat nabestaanden niet zoeken naar belangrijke gegevens. Wanneer ingevuld is dit boek zowel een persoonlijk archief als een bron van informatie voor nabestaanden.

Dit boek is meer dan een boek alleen. Wanneer het is ingevuld, is het zowel een persoonlijk archief als een bron van informatie voor nabestaanden voor wanneer u er niet meer bent of niet meer in staat bent om uw eigen belangen te behartigen. Op eenvoudige wijze noteert u allerhande informatie, van gegevens over uzelf en de belangrijke personen in uw leven tot verzekeringen, uw woning, voertuigen, klantnummers en belangrijke internetaccounts en wachtwoorden. Ieder deel is voorzien van tips en informatie over de in te vullen gegevens. De boorgaten en perforatielijn zorgen ervoor dat u de bladzijden uit kunt scheuren en naar wens op kunt bergen op een voor u handige en veilige plek. Wilt u het boek als één geheel houden, dan kunt u bladzijden die niet van toepassing zijn, eruit halen.

Bewegen begint met stilstaan

In gesprek met Hanneke Klein, docent van de opleiding Beweegcoach

Voor veel therapeuten, coaches en counselors is beweging een bekend thema. Maar wat als we beweging veel breder bekijken dan alleen sporten of fysieke activiteit? In gesprek met haptotherapeut en docent Hanneke Klein wordt al snel duidelijk dat bewegen niet alleen gaat over wat je doet, maar vooral over hoe je leeft, voelt en keuzes maakt.

WAT MAAKT DE OPLEIDING BEWEEGCOACH ZO BIJZONDER?

“Wat deze opleiding uniek maakt, is dat we beweging niet beperken tot sporten of fitness. We kijken met een veel bredere, bijna existentiële blik naar beweging. Beweging is fysiek, maar ook mentaal en emotioneel. Het gaat over hoe iemand zich door het leven beweegt. Zit iemand vooral in het hoofd? Of juist meer in het lichaam? Gaat iemand steeds maar door of komt diegene juist moeilijk in actie?”

"Niet iedereen kan intensief sporten, maar iedereen kan bewegen. "

Volgens Klein is dat onderscheid cruciaal in het werken met cliënten. “We zien bijvoorbeeld veel mensen met stress- en burn-outklachten. Die zijn vaak continu ‘in beweging’ in hun hoofd en gedrag: doorgaan, presteren, volhouden. Maar er is geen balans. Geen moment van terugbewegen, van rust. Aan de andere kant heb je mensen die juist vastzitten en niet in beweging komen, bijvoorbeeld door angst, somberheid of overtuigingen als ‘ik kan dat toch niet’. Beide vormen vragen om een andere benadering.”

WAT IS DAN DE ROL VAN EEN BEWEEGCOACH?

“De beweegcoach helpt allereerst om bewustwording te creëren. Door goed te luisteren en te observeren, wordt zichtbaar hoe iemand beweegt, letterlijk en figuurlijk. Van daaruit kan de coach spiegelen: waar ga je steeds over je grens? Of waar blijf je juist hangen? Belangrijk daarbij is dat coaching niet alleen vanuit gesprek plaatsvindt. Juist door letterlijk in beweging te komen, ontstaat er inzicht. In beweging ga je voelen. En voelen brengt je dichter bij je werkelijke verlangen.”

VEEL MENSEN STELLEN DOELEN, MAAR HOUDEN DIE NIET VOL. HOE KIJK JIJ DAARNAAR?

“Dat komt vaak doordat doelen te oppervlakkig zijn. Mensen zeggen bijvoorbeeld: ‘Ik wil 10 kilo afvallen.’ Maar als je doorvraagt, blijkt het te gaan over vrijheid, zelfvertrouwen of autonomie. Dáár zit de echte motivatie.”

Volgens Klein ligt hier een belangrijke taak voor de coach. “Als je werkt vanuit onderliggende waarden in plaats van alleen concrete doelen, ontstaat er duurzame verandering. Dan maakt een kleine stap, zoals dagelijks een paar minuten bewegen, ineens veel meer impact, omdat het gekoppeld is aan iets wezenlijks.”

JULLIE LEGGEN IN DE OPLEIDING VEEL NADRUK OP KLEINE STAPPEN. WAAROM IS DAT ZO BELANGRIJK?

“Omdat grote veranderingen zelden vol te houden zijn. Kleine stappen wel. Denk aan iemand die wil gaan hardlopen. In plaats van meteen een schema, begin je met het aantrekken van hardloopschoenen. Misschien alleen in huis. Dat lijkt klein, maar het

verlaagt de drempel enorm. Een ander voorbeeld is het koppelen van beweging aan dagelijkse routines. Doe bijvoorbeeld een paar oefeningen na het tandenpoetsen. Zo wordt beweging onderdeel van je leven, in plaats van een extra taak.”

HOE GAAN JULLIE OM MET CLIËNTEN DIE

BEPERKT ZIJN IN HUN MOGELIJKHEDEN?

“Daar zit juist de kracht van deze benadering: we kijken altijd naar wat wél kan. Niet iedereen kan intensief sporten, maar iedereen kan bewegen. Dat kan ook zittend, met kleine bewegingen. Zelfs eenvoudige oefeningen met bijvoorbeeld een flesje water kunnen al effect hebben op lichaam en brein. Die insteek sluit aan bij inzichten uit leefstijlonderzoek en de zogenaamde Blue Zones. Mensen die gezond oud worden, bewegen de hele dag door op een natuurlijke manier: tuinieren, wandelen, huishoudelijke taken. Geen sportschema’s, maar geïntegreerde beweging.”

ER LIJKT OOK VEEL AANDACHT TE ZIJN VOOR MINDSET EN BELEVING.

“Absoluut. Hoe je denkt over beweging bepaalt hoe je het ervaart. In de opleiding doen we een oefening waarbij studenten een balletje telkens moeten oprapen. Eerst met de gedachte ‘wat vervelend’ en daarna met ‘dit is goed voor mijn lichaam’. Je ziet direct verschil: weerstand verandert in plezier. Spel en creativiteit spelen daarbij een belangrijke rol. In spel bestaat geen falen. Dat geeft ruimte. En juist die lichtheid helpt cliënten om weer in beweging te komen.”

WAT MAAKT DEZE OPLEIDING INTERESSANT VOOR PROFESSIONALS?

“De opleiding Beweegcoach biedt een waardevolle aanvulling voor therapeuten, coaches en counselors die lichaamsgericht willen werken of hun interventies willen verdiepen. Je leert kijken naar gedragspatronen vanuit beweging, krijgt praktische tools om cliënten letterlijk en figuurlijk in beweging te brengen en ontwikkelt een bredere visie op gezondheid en verandering. Daarnaast sluit de opleiding goed aan bij actuele thema’s zoals stress, leefstijl en duurzame gedragsverandering. Veel cliënten lopen vast in hun hoofd. Door beweging toe te voegen aan je begeleiding, open je een extra ingang. Dat maakt je werk niet alleen effectiever, maar vaak ook lichter en speelser.”

TOT SLOT: HEB JE EEN GOUDEN TIP VOOR DE LEZER?

“Misschien klinkt het paradoxaal, maar: sta regelmatig stil. Juist door stil te staan, kun je voelen waar je naartoe wilt bewegen. Van daaruit ontstaat vanzelf de volgende stap. En misschien is dat wel de essentie van bewegen: niet harder of meer, maar bewuster.”

Meer informatie:

Het volgende startmoment van de opleiding Beweegcoach van Sonnevelt is in september 2026. Voor actuele startdata kijk op sonneveltopleidingen.nl/bc

Colofon

Hoofdredactie

Sacha van den Ende

E-mail: sacha@inspiredcommunications.nl

Bladmanagement en redactionele bewerking

Maartje Albert

E-mail: maartje@inspiredcommunications.nl

Eindredactie

Marianne Smits

Redactieadres

Valtherweg 36-167

7875 TB Exloo

E-mail: redactie@inspiredcommunications.nl

Uitgever

Inspired Publishing

Contactpersoon: Sacha van den Ende

Valtherweg 36-167

7875 TB Exloo

E-mail: info@inspiredcommunications.nl

Vormgeving

Eefje Kleijweg | Grafisch Ontwerp | www.eefjekleijweg.nl

Druk

vanLieremedia

Lezersservice

TCC Magazine verschijnt vier keer per jaar. Het wordt toegezonden aan alle register- en aspirantleden van de beroepsorganisatie NFG, ALIP, de leden van TPnet, NKS en Rosegarden en aan studenten van diverse toonaangevende opleiders.

Abonnementen

Jaarabonnementen per vier nummers: € 43,60. De abonnementsprijs dient bij vooruitbetaling te worden voldaan. U ontvangt hiervoor een factuur. Nieuwe abonnementen kunnen op elk moment van het jaar ingaan.

Opzegging dient schriftelijk, ten minste 2 maanden voor afloop van de abonnementsperiode te worden ingediend bij de uitgever.

Adreswijzigingen

Adreswijzigingen graag zo spoedig mogelijk schriftelijk indienen bij de uitgever per post of per e-mail: abonnement@inspiredcommunications.nl

Disclaimer

De informatie in dit blad is uitermate zorgvuldig opgesteld en gecontroleerd. De uitgever is evenwel niet aansprakelijk voor de inhoud van ingestuurde c.q. aangeboden artikelen, product-in- formatie en voor eventuele schade als gevolg van vermeende (medische) adviezen, onverhoopte onjuistheden en/ of onvolledigheden. De uitgever draagt geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van advertenties. Informatie over gebruikte bronnen kan opgevraagd worden bij de redactie.

©Copyright

Niets uit deze uitgave mag worden over- genomen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Inspired Publishing. Alle rechten voorbehouden.

Wil jij het blad

gratis thuis ontvangen?

KOSTELOOS

Stuur een mail met je gegevens naar redactie@inspiredcommunications.nl en je krijgt het magazine kosteloos toegestuurd.

Nutriënt & Supplement is een magazine voor zorgprofessionals met affiniteit voor gezonde voeding en voedingssupplementen ter bevordering van het welzijn van de cliënt.

ELKE DAG MULTI’S VERNIEUWD

Zoals je van ons gewend bent, blijven wij niet alleen goed onderbouwde producten toevoegen aan ons assortiment, maar kijken we ook kritisch naar onze bestaande producten. Zo zijn onze Elke Dag multis recent volledig geactualiseerd. De samenstellingen zijn opnieuw grondig onder de loep genomen en herzien op basis van de meest recente voedselconsumptiepeilingen in Nederland, België en Duitsland, nieuwe wetenschappelijke inzichten en ontwikkelingen in regelgeving. Elke Dag Tabletten is al jaren de meest populaire variant binnen de Elke Dag serie. Dit is een één per dag multi in tabletvorm,

Voor een dagelijkse aanvulling van vitaminen en mineralen

geschikt voor volwassenen vanaf 18 jaar. Het is een zorgvuldig ontworpen multi met essentiële micronutriënten en bijzondere aanvullingen.

Bij de samenstelling is zoveel mogelijk gekozen voor goed opneembare stoffen en verbindingsvormen, in de juiste verhoudingen en met optimale doseringen. Hierbij zijn uiteraard keuzes gemaakt, want er past maar een beperkte hoeveelheid in een tablet. Elke Dag zal de vergelijking met andere multis glansrijk doorstaan en is niet voor niets de eerste keus van veel therapeuten.

Onze #1

bij pollen in de lucht

Tijdens periodes met pollen in de lucht groeit de behoefte aan voedingsstoffen die het immuunsysteem ondersteunen en bijdragen aan de bescherming van cellen tegen invloeden van buitenaf.* Gebufferde Vitamine C® is ontwikkeld met goed opneembare mineralen en aanvullende nutriënten, voor een brede en doordachte formule die past binnen deze seizoensgebonden behoefte.

VÉÉL MEER DAN VITAMINE C

Vitamine C als goed opneembaar calciumen magnesiumascorbaat

Gebufferde vorm voor een hoge biologische beschikbaarheid en optimale opname

Complete formule met zink, koper en mangaan, aangevuld met L-glutathion, OPC en quercetine

*Vitamine C, koper en zink hebben een positieve invloed op het immuunsysteem. Vitamine C, koper, zink en mangaan zijn antioxidanten die een bijdrage leveren bij het wegvangen van vrije radicalen en daarmee gezonde cellen en weefsels helpen beschermen.

Samenstelling

Koper1 (gluconaat) kopergluconaat

Mangaan (citraat)

mangaancitraat-decahydraat

Zink1 (citraat) zinkcitraat-dihydraat

L-Glutathion (gereduceerd, GSH)

OPC (druivenpitextract 95%)

Quercetine

* Referentie inname (RI) ** Geen RI vastgesteld

Benieuwd wat Gebufferde Vitamine C nog meer te bieden heeft?