TCC Magazine Editie 1 - 2026

Hét magazine voor professionals die werken aan welzijn en een gezonde

Het is de overgang

In gesprek met Arentina Drenth

+Uit de praktijk

+ Wat een eetstoornis eigenlijk wil zeggen

+ Energetisch coachen

De kern van mentale gezondheid

Varuvo is de totaalleverancier voor gezondheidsprofessionals

Zoek je één plek waar jij alles kan bestellen? Je kunt bij ons terecht voor ruim 55.000 producten op het gebied van supplementen, verzorging, voeding, zelfzorg en ondersteunende artikelen voor in de praktijk. Op onze website vind je makkelijk en snel alles wat je nodig hebt voor jouw praktijk, behandeling of consult. Van de bekende A-merken tot unieke en specialistische producten.

Kijk op varuvo.nl en ervaar het gemak van bestellen op één plek.

Jouw voordelen

Voordelig en eenvoudig inkopen via onze website tegen inkoopprijs,

Alle producten voor jouw praktijk, behandeling of consult onder één dak,

Bestellingen rechtstreeks versturen naar jouw cliënt,

Voor 21:00 uur besteld, volgende dag geleverd in Nederland en België, Gratis verzending vanaf € 75,-.

+31 (0) 88 990 86 76 | www.varuvo.nl | info@varuvo.nl

Volg ons via

"Rouw begint niet op het moment dat iemand die je dierbaar is, overlijdt. Rouw kan al eerder beginnen, zowel voor degene die gaat overlijden als voor degene die achterblijft."

VINGERAFDRUK

Onlangs kreeg ik van een goede vriendin een boekje cadeau: Vingerafdruk van verdriet van Manu Keirse. Het boekje had haar geholpen op verschillende momenten van rouw in haar leven en nu gaf ze het aan mij, ter voorbereiding. Want op het moment van rouw is er vaak de ruimte niet om rustig een boek te lezen, laat staan dat de inhoud van het boek doordringt. Daarom gaf ze me het boek nu alvast. Zodat ik me kon voorbereiden op het verlies dat eraan gaat komen.

En eigenlijk vind ik dat een heel mooi en ook wijs idee. Je voorbereiden op verlies is haast niet mogelijk. Ieder verlies voelt anders en rouwen voelt voor iedereen anders. Maar al lezende hoop ik dat sommige passages blijven hangen, zodat ik er troost in kan vinden of dat het me inzicht geeft in mijzelf en vooral ook dat ik begrip kan opbrengen voor mijzelf en de mensen om me heen die ook rouwen en dat doen op hun manier.

Bovendien begint de rouw niet op het moment dat iemand die je dierbaar is, overlijdt. Rouw kan al eerder beginnen, zowel voor degene die gaat overlijden als voor degene die achterblijft. Ik merk dat ook hierbij het boekje troost biedt.

Het boekje ligt naast m’n bed en ik lees er een stukje uit wanneer ik er gelegenheid voor heb. Het voelt goed om me zo een beetje voor te bereiden, maar ondertussen hoop ik dat dat voorbereiden nog heel lang mag duren. Dat definitieve moment van afscheid, daar ben ik nog niet klaar voor.

MAARTJE ALBERT BLADMANAGER

Vitamine K2 & D3

Vitamine K2 van VitalDelta®

Bio-actief K2 in stabiele en zuivere vorm

Extra hoge doseringen vitamine K2 en D3

Vitamine K2 en D3 hebben een sterke synergetische werking

Natuurlijke vormen van vitamine K2 en D3

Vrij van allergenen

Proviform gebruikt voor vitamine K2 de biologisch actieve vorm menaquinon-7 (MK7), K2 VitalDelta® met zijn hoge opneembaarheid. Niet alle vormen van vitamine K2 zijn hetzelfde. De kwaliteit en stabiliteit van de gebruikte grondstof bepalen in belangrijke mate de werkzaamheid en houdbaarheid van het supplement. Proviform Vitamine K2 van VitalDelta® onderscheidt zich door de keuze voor

• Vitamine K2 180 mcg & D3 25 mcg: 60 vegicaps

• Vitamine K2 100 mcg & D3 75 mcg: 60 vegicaps

• Vitamine K2 100 mcg & D3 75 mcg: 120 vegicaps

• Vitamine K2 200 mcg & D3 75 mcg: 60 vegicaps

• Vitamine K2 200 mcg & D3 75 mcg: 120 vegicaps

• Vitamine K2 360 mcg: 60 vegicaps

K2Vital Delta® is het geregistreerde handelsmerk van Kappa Bioscience AS

een uiterst stabiele, volledig natuurlijke vorm van vitamine K2. Deze vorm is zorgvuldig geproduceerd volgens strenge kwaliteitsnormen, waardoor de zuiverheid en biologische beschikbaarheid optimaal behouden blijven. Dankzij deze natuurlijke samenstelling wordt de vitamine goed opgenomen door het lichaam, zonder onnodige toevoegingen of synthetische hulpstoffen.

5

6

22 WAT EEN EETSTOORNIS EIGENLIJK WIL ZEGGEN - CHARLIE PALUDANUS

25 UIT DE PRAKTIJK

26

30 OP OUDE OVERTUIGINGEN KUN JE GEEN

WAAR BEWEGING EN THERAPIE

INTERNAL FAMILY SYSTEMS. ALLE DELEN WELKOM - JEANNE ESTOURGIE

VAN HOOFD NAAR HART: SYMBOLISCH WERKEN MET EEN KERAMIEKEN HART BINNEN ECLECTISCHE BEGELEIDINGROSEGARDEN

ACHTERGROND: HORMOONTHERAPIE EN DE OVERGANG

HET CYCLUSBOEK - SAMSARA

BEZIELD LEVEN OP DOKTERSRECEPTKATJA VAN MEURS

34 DE TRANSFORMATIEVE KRACHT VAN

ENERGETISCH COACHEN VOLGENS

SCHOOT UITERKAMP

EEN INTERVIEW MET ARENTINA DRENTH

Arentina Drenth is GZ-psycholoog en gedragstherapeut en schreef drie boeken, waarvan de laatste, Het ligt niet aan jou, het is de overgang, onlangs verscheen. Het is geschreven vanuit de ervaringen die ze tegenkwam in haar praktijk en vanuit haar eigen ervaringen. In het boek legt ze helder en in begrijpelijke taal uit hoe hormonale veranderingen – met name van oestrogeen, progesteron en testosteron – een enorme invloed hebben op het mentale welzijn van vrouwen.

MENTALE KLACHTEN

‘Ik denk dat de overgang een belangrijk onderwerp is voor professionals die werken aan mentale gezondheid, omdat bij de overgang mentale klachten vaak als eerste naar voren komen. Gevoelens van angst, van somberheid, boosheid, irritatie. Het kan ook gaan om heel kleine dingen: ineens vind je dat je man te veel lawaai maakt tijdens het eten en dat irriteert je. En het irriteert je zo, dat je je niet meer kunt inhouden en er wat van moet zeggen. Ook slaapproblemen komen veel voor, problemen met concentratie en geheugen en verminderende energie. Allemaal dingen waardoor we als vrouw minder gaan functioneren en die vaak niet in verband worden gebracht met de overgang.’

PASSIE

‘Tijdens mijn opleiding tot psycholoog en de verschillende nascholingen die ik gevolg heb, heeft nooit iemand gezegd dat de overgang mentale klachten kan geven. Persoonlijk ben ik hier ook tegenaan gelopen en het is echt mijn passie geworden de overgang meer onder de aandacht te brengen. Ik zou willen dat

collega’s in het werkveld ook aan de overgang denken wanneer ze vrouwen met mentale klachten in hun praktijken zien. Leg ze een lijst voor met overgangsklachten, zoals in mijn boek, en laat ze die scoren. Vraag door. Het kan zijn dat ze nog geen verschil merken in hun menstruatie, maar dat er al wel wat aan het veranderen is waardoor klachten ontstaan.

Met mijn boek wil ik vrouwen alles meegeven wat ik zelf over de overgang weet, zodat iedere vrouw voor zichzelf kan kiezen hoe ze met overgangsklachten wil omgaan.

Zelf ben ik er weer bovenop gekomen door hormoontherapie, maar juist daarover is nog maar zo weinig bekend bij veel vrouwen. Daarom heb ik in mijn boek wetenschappelijk onderzoek en betrouwbare informatie gebundeld zodat vrouwen op basis daarvan keuzes kunnen maken.’

VERPSYCHOLOGISEREN

‘Overgangsklachten beginnen niet wanneer de menstruatie stopt. Al voor de laatste menstruatie kan een vrouw klachten krijgen. Soms al tien jaar ervoor. De gemiddelde leeftijd voor de overgang ligt rond het 51ste levensjaar, maar gemiddelden worden altijd berekend met verschillen. Het normaal ligt tussen het 45ste levensjaar en het 56ste levensjaar. Dat betekent dus dat je al vanaf je 35ste levensjaar klachten kunt krijgen.

Het vervelende is dat dat in eerste instantie niet de opvliegers of het nachtzweten zijn, waar huisartsen de overgang aan linken. Het zijn vaak mentale klachten of gewrichtsklachten maar ook hartklachten komen voor. Een vrouw wordt vervolgens naar een fysiotherapeut gestuurd, naar een psycholoog of naar een cardioloog. Daar komt echter niet veel uit, want de oorzaak is de overgang.

DE PERIMENOPAUZE

De perimenopauze is de start van de overgang, die tien jaar voor de laatste menstruatie kan beginnen. Als de menstruatie helemaal stopt, is er geen eirijping en eisprong meer. Dit gaat niet in één keer, maar is een langzaam proces tijdens de perimenopauze. Het verschilt per vrouw wanneer ze in de perimenopauze komt. Hiervoor moet je weten wanneer haar laatste menstruatie is, maar dat weet je natuurlijk pas achteraf. Er zijn wel gemiddelden te vinden. Zo is het voor Europese vrouwen normaal om voor de laatste keer ongesteld te zijn tussen de 45 en 56.

Uit: Het ligt niet aan jou, het is de overgang

Ik ben van mening dat wat biologisch is, biologisch aangepakt moet worden. Dat moet je niet verpsychologiseren. Ik werk ontzettend graag als psycholoog, maar als er geen psychologische oorzaak is, kan ik dat als psycholoog niet goed behandelen. Als de oorzaak biologisch is, namelijk het afnemen van de oestrogeen, progesteron en eventueel testosteron, dient dát aangepakt te worden.’

UITSLUITEN

‘Ik heb geen idee waarom er geen of maar heel weinig aandacht wordt besteed aan de overgang tijdens een universitaire psychologieopleiding. Zo heb ik ook nooit geleerd dat mentale klachten veroorzaakt kunnen worden door een tekort aan vitamine D of B12.

Het eerste dat ik vraag aan vrouwen die klachten hebben die lijken op de overgang, is hoe hun vitamine B- en D-status eruitziet, hoe het met de schildklier en bijnieren gaat en of er mogelijk sprake is van slaapapneu. Verschillende oorzaken die allemaal dezelfde klachten kunnen geven als bij de overgang. Dat wil ik dus uitsluiten.

Daarom benadruk ik in mijn boek, dat, vóórdat je hormoontherapie overweegt, je deze oorzaken uitsluit.’

VANUIT DE VROUWEN ZELF

‘Uit onderzoek onder Amerikaanse universiteiten die de gynaecologieopleiding verzorgen, is gebleken, dat er maar op 30 procent van de universiteiten les wordt gegeven over de overgang. In Nederland zal het niet heel anders zijn, zeker niet als je bedenkt dat er tijdens de huisartsenopleiding maar één uur tijdens de gehele opleiding wordt besteed aan de overgang. Studenten kunnen extra leskrijgen over het onderwerp, maar dan in de vorm van een keuzevak.

Meer dan de helft van de populatie die de huisartsenpraktijk bezoekt, is vrouw, want 51 procent van de wereldbevolking is vrouw. Honderd procent van die vrouwen krijgt te maken met de overgang. Slechts twintig procent van de vrouwen heeft geen last van overgangsklachten. Maar die 20 procent krijgt wel te maken met de gevolgen ervan, zoals daling van de botdichtheid, hart en vaten die achteruitgaan, insulineresistentie, minder goed functionerende darmen; allemaal door de daling van oestrogeen,

DE MENOPAUZE

Na de perimenopauze komt de volgende fase: de menopauze. Die start één jaar na de laatste menstruatie en duurt gemiddeld vier tot zes jaar, al kan het ook korter of langer zijn.

In deze tweede fase zijn de eicellen op. Er groeit geen eicel met omhulsel meer in de eierstokken, waardoor er dus ook geen eisprong meer plaatsvindt. Hierdoor is er een flinke daling van oestrogeen en progesteron.

Uit: Het ligt niet aan jou, het is de overgang

"Over hormoontherapie zijn nog veel vragen en misvattingen onder vrouwen en onder artsen."

progesteron en eventueel testosteron. En dan krijg je als huisarts maar één uur les over dit onderwerp? Misschien aangevuld met keuzevakken. Ik begrijp dat niet.

In Nederland is een aantal gynaecologen volop bezig met de overgang, zoals Dorenda van Dijken en Henk Oosterhof. Ook verschijnen er steeds meer podcasts over de overgang en worden er meer boeken over gepubliceerd. Er is dus wel verandering gaande. Maar voordat het onderwerp werkelijk in de praktijk landt, zijn we wel weer even verder. Ik denk dus dat de vraag vanuit de vrouwen zelf moet komen. Zij kunnen wat ze gelezen of gehoord hebben, bespreken met hun arts of psycholoog. Zo wordt het onderwerp neergezet in de praktijk.’

VRAGEN EN MISVATTINGEN

‘Over hormoontherapie zijn nog veel vragen en misvattingen onder vrouwen en onder artsen. Er wordt vooral gedacht dat hormonen een verhoogd risico geven op borstkanker. In 2002 was dat groot nieuws toen het onderzoek van de Womans Health Initiative verscheen, waarin werd gezegd dat hormoontherapie het risico op borstkanker verhoogde.

Die verhoogde kans is 8 op 10.000 vrouwen extra in vergelijking met de controlegroep bij gebruik van synthetische progesteron en oestrogeen. Bij alleen synthetische oestrogeen zijn er zelfs minder vrouwen die borstkanker krijgen dan in de controlegroep. 8 op de 10.000 is 0,08 procent meer. Dit is zo laag dat je niet kunt zeggen dat synthetische progesteron en oestrogeen borstkanker verhoogt. En als je vijf kilo afvalt, daalt je risico weer met 0,08 procent. En afvallen is makkelijker wanneer je hormoontherapie gebruikt, dan wanneer je dit niet neemt, omdat je dan minder last hebt van insulineresistentie.

Wanneer je rookt, alcohol drinkt of niet beweegt, zorgt dat er ook voor een verhoogde kans op borstkanker. Maar er wordt vooral gefocust op die 0,08 procent.

Ik ben ervan overtuigd dat heel veel artsen de beperkte toename

DE POSTMENOPAUZE

Bij de postmenopauze lijkt het einde in zicht. De heftige klachten van de eerdere fasen verminderen of verdwijnen, maar er zijn nog steeds veranderingen in het lichaam en de hersenen door het tekort aan hormonen.

Tijdens fase 1 en 2 krijgen de hersenen te maken met hormoonschommelingen en uiteindelijk een hormoontekort. Als de hormoonschommelingen achter de rug zijn en overgaan in hormoontekorten, gaat het brein wennen aan de nieuwe situatie en volgt fase 3, de postmenopauze. Bepaalde klachten nemen af, maar niet allemaal.

Uit: Het ligt niet aan jou, het is de overgang

van 0,08 procent niet weten. Die hebben ergens gehoord, dat het risico op borstkanker toeneemt door hormoontherapie en denken dan misschien dat dat heel veel is. Zelf denk ik dat de gevolgen van niet aan de hormoontherapie gaan op de lange termijn met het ouder worden, groter zijn.

Als je rekent dat een vrouw vanaf 51 jaar geen menstruatie meer heeft, loop je tegenwoordig heel wat jaar met een hormoontekort rond. En dat doet wat met je lijf.

Het zorgt dat de conditie van je vaten achteruitgaat, dat de botdichtheid achteruitgaat, dat de cellen minder glucose opnemen, dat de darmwerking achteruitgaat, dat er meer GSM-klachten optreden (Genitourinary Syndrome of Menopause ).

In mijn eigen geval werden mij verschillende oplossingen aangedragen voor de klachten die ik had, maar er werd mij niets verteld over hormoontherapie.’

ZELF BESLISSEN

‘Er is een groot Fins en Frans onderzoek geweest en daaruit blijkt dat de bio-identieke progesteron geen verhoogde kans op borstkanker geeft. Een Amerikaans onderzoek laat zien dat er toch wel een licht verhoogde kans op borstkanker is. Wie gelijk heeft, dat weet ik niet.

Zelf hou ik er rekening mee dat ik een verhoogde kans heb van 0,08 procent op borstkanker. Maar ik sport driemaal per week en daarmee gaat de kans met hetzelfde percentage omlaag. Ander onderzoek laat zien dat synthetische oestrogeen en synthetische progesteron een verhoogde kans op trombose geven. Bij bio-identieke oestrogenen en progesteron laten de onderzoeken deze verhoogde kans niet zien.

Wanneer je heel bang bent om borstkanker te krijgen, moet je de kans misschien niet lopen, maar naar mijn mening is het aan de vrouw zelf dit te beslissen.’

DISCREPANTIE

‘Honderdvijftig jaar geleden werden rijke mannen gemiddeld 47 jaar oud. Ook vrouwen werden minder oud dan nu het geval is.

Dat betekent dat vrouwen tegenwoordig langer met een tekort aan hormonen rondlopen. Mijn moeder en schoonmoeder zijn allebei 93 jaar en lopen dus al ongeveer 40 jaar door met een tekort aan hormonen

Ik hoor vaak mensen zeggen dat de overgang iets natuurlijks is. Maar er is helemaal niets natuurlijks aan. We leven in een wereld waarin antibiotica geheel geaccepteerd zijn en hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld bloeddrukverlagers of cholesterolverlagers. Als we alles helemaal natuurlijk zouden doen, zouden we deze medicatie ook niet nemen en zouden we niet zo oud worden. Dat is hoe het 150 jaar geleden ging.

Ik snap dat een hoge bloeddruk gevaarlijk is. Een tekort aan testosteron, progesteron en oestrogeen is niet direct levensbedreigend, maar de gevolgen ervan wel. Je hart en vaten gaan achteruit, je wordt insuline resistent, je botdichtheid gaat achteruit.

Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer 1 in Nederland bij vrouwen. Een oestrogeen-, progesteron- en eventueel een testosterontekort zorgen er onder andere voor dat de hart- en bloedvaten achteruitgaan. Daar moeten we dan maar mee leven? Bloeddrukverlagers krijgen we wel, maar die hormonen? Die hoeven niet? Dat vind ik onbegrijpelijk.

Is hormoontherapie natuurlijk? Nee. We werden vroeger gewoon

kwaliteitsmanagementsysteem voor jouw praktijk

Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt je om je organisatie te doorgronden, te beheersen en te verbeteren. Je krijgt daardoor beter inzicht over wat er zich in je praktijk afspeelt. Een kwaliteitsmanagementsysteem is niet alleen belangrijk voor jezelf, maar ook voor instanties als de Overheid, Gemeenten (WMO) en de zorgverzekeraars.

Wat krijg je bij QualityinCare?

Makkelijk en volledig kwaliteitsmanagementsysteem

Kwaliteit voor een betaalbare prijs

Persoonlijke service

QualityinCare heeft jarenlange ervaring in het opzetten van kwaliteitssystemen. Gericht op de kleinschalige gezondheidszorg. QualityinCare heeft een online totaaloplossing voor kwaliteitsmanagement. Ons systeem komt voort vanuit de praktijk en sluit daarom helemaal aan bij jouw praktijk!

niet zo oud als we nu worden. We grijpen in op allerlei zaken, maar niet op dit vlak. Dat is een discrepantie die ik niet begrijp. Wil een vrouw de overgang natuurlijk ondergaan en wil ze dus geen hormoontherapie? Dat is de vrije keus van iedere vrouw. Wie ben ik om te zeggen dat een vrouw aan de hormoontherapie moet. Ga ikzelf door met mijn hormoontherapie met de kennis die ik heb? Zeker weten!'

LEREN OMGAAN MET DE KLACHTEN

'Wanneer mentale klachten ontstaan door de overgang, kan ik als psycholoog weinig doen. Ik kan je leren omgaan met die klachten, maar ik kan ze niet oplossen.

Wanneer een vrouw zeker weet dat haar klachten door de overgang komen en ze geen hormoontherapie wil, kunnen we in gesprekken gaan kijken hoe je kunt omgaan met de klachten. Daardoor krijgt een vrouw een beetje de controle terug. De klachten zullen niet weggaan, maar hoe een vrouw met haar klachten omgaat, verandert. Als een vrouw dan bijvoorbeeld een paniekaanval krijgt in de supermarkt, kan zij denken dat het biologisch is, hormonaal. Ademhalings- en spierontspanningsoefeningen zouden nu kunnen helpen, langzamer gaan bewegen of de aandacht richten op dingen die ze ziet of hoort. Alles wat ervoor zorgt dat ze niet naar buiten rent door de paniekaanval of überhaupt geen boodschappen meer gaat doen. Aan de andere kant zou een oplossing als de boodschappen laten bezorgen, rust kunnen brengen en zo daalt de totaal stress, en met minder stress verminderen ook de overgangsklachten. Dat heeft te maken met de bijnieren die normaal testosteron aanmaken, maar bij stress cortisol. Uit testosteron wordt oestrogeen gemaakt. Dus als je stress hebt, heb je nog minder oestrogeen in je lijf waardoor de overgangsklachten toenemen.

Stress verlagen is dus belangrijk, maar ook erg moeilijk wanneer je overgangsklachten hebt. Zeker als je niet weet waar de klachten vandaan komen. Dan verlies je controle.

Als je postmenopauzaal bent en in de derde fase zit, verdwijnen heel veel klachten. Niet alles hoor. Er zijn heel veel vrouwen die geen auto meer willen rijden omdat ze angst hebben. De lichamelijk gevolgen van de overgang, zoals het achteruitgaan van de botdichtheid en je hart en vaten, die blijven wel doorgaan.’

JONGE VROUWEN PIKKEN HET NIET

‘Ik denk dat jongere vrouwen niet zomaar meer accepteren dat ze met de overgang en wat daarbij komt, moeten dealen. De wereld is niet meer hetzelfde als vroeger.

In de tijd van mijn moeder zaten er niet zoveel vrouwen op hoge posities zoals nu. Die vrouwen pikken het niet dat bijvoorbeeld opeens het concentratievermogen en het geheugen achteruitgaan. Want dan kunnen ze hun werk niet meer uitvoeren. Ik ben zelf op een gegeven moment kort gestopt met werken omdat mijn concentratie en geheugen het gewoon niet meer deden. Ik ging toen zoeken naar hoe ik dat kon oplossen. Dat is wel iets van de jongere vrouwen. Doordat ze meer op posities zitten waar hun lijf en hersens dienen te functioneren om te

kunnen werken, gaan ze naar oplossingen zoeken.

Ik denk dus dat jongere vrouwen veel meer voor zichzelf opkomen dan de generaties ervoor.’

INFORMEREN

‘Ik vind het heel belangrijk dat vrouwen zich gaan informeren. Het maakt mij niet uit hoe, maar wel dat het op wetenschappelijke basis is. Met die informatie kunnen zij naar hun arts gaan en een keuze maken over hoe zij willen omgaan met de klachten die ze hebben.

Wil een vrouw met hormoontherapie beginnen, dan moet zij betrouwbare informatie hebben om hierover het gesprek aan te kunnen gaan met de arts. Wanneer de keuze van een vrouw is dat ze wil omgaan met de klachten, is het belangrijk dat ze weet dat beweging, voeding, vitaminen en mineralen een belangrijke rol spelen. Met cognitieve gedragstherapie kan een vrouw leren omgaan met de klachten, zodat ze weer de controle terugkrijgt. Misschien voor de hand liggend, maar vrouwen moeten ook weten welke klachten samengaan met de menopauze, want dat is zoveel meer dan alleen opvliegers. Dit is de reden dat ik het boek Het ligt niet aan jou, het is de overgang heb geschreven.'

GOEDE DIAGNOSE

'Ook tegen professionals zou ik willen zeggen, lees je in en zorg dat je kennis hebt, zodat je het gaat herkennen. Weet welke klachten er allemaal bij de overgang horen. Maar ben je er ook van bewust dat een vitamine D-tekort of slaapapneu een rol kunnen spelen. Zorg dat je weet waar klachten vandaan kunnen komen. Stel zelf een diagnose en ga er niet zomaar vanuit dat, wanneer een huisarts iemand doorstuurt met een burn-out of depressie, dat ook zo is. Zeker niet bij vrouwen boven de 35.'

De kern van mentale gezondheid is

HET ONDERWERP ‘ONVEILIGE HECHTING’ KRIJGT AL JAREN VEEL AANDACHT IN DE MEDIA EN BOEKEN, MAAR JUIST HAAR TEGENHANGER ‘VEILIGE HECHTING’ ZORGT VOLGENS RELATIETHERAPEUT CAROLA VAN DER VEEN VOOR DE KERN

VAN MENTALE GEZONDHEID. NERGENS BESTAAT ER EEN HELDER, COMPLEET BEELD VAN WAT VEILIGE HECHTING EIGENLIJK IS. DAAROM SCHREEF CAROLA

HET BOEK IK, JIJ, WIJ – DE BASIS VOOR GEZOND GEHECHTE LIEFDE. HET VERSCHIJNT OP 31 MAART.

Bovendien laat Carola glashelder zien dat veilige hechting de verborgen motor is achter liefdevolle relaties, geluk, emotionele stabiliteit en zelfs fysieke gezondheid. Niet hoeveel je van iemand houdt, bepaalt het succes van een relatie, maar hoe veilig jullie gehecht zijn.

Veilige hechting vormt dus de basis voor fijne relaties en een gezond leven. Hechting beïnvloedt hoe we voelen, denken, kiezen, liefhebben, creëren en herstellen. Onder vrijwel elke worsteling - van relatieproblemen tot burn-out, van zelfbeeld tot werkstress – ligt één fundament: hoe we gehecht zijn.

WAT IS HECHTING?

Ken je het gevoel dat je vanbinnen warm wordt, als je aan iemand denkt? Maak je je wel eens ongerust over iemand van wie je houdt? Heb je wel eens dat je verdrietig bent, maar pas kunt huilen als je vriendin binnenkomt? Dit zijn allemaal uitingen van hechting: de band met de ander die belangrijk is voor jou.

En herken je misschien dat je jezelf wel eens afkeurt of afwijst om iets? Zorg je goed voor jezelf? Vind je jezelf de moeite waard? Ook dit zijn thema’s die te maken hebben met hechting, maar dan de hechting aan jezelf.

Hechting wordt ook wel ‘gehechtheid’ genoemd. Wat hechting is, laat zich het best omschrijven door de kenmerken ervan te noemen. Kijk maar eens wat jij hiervan herkent. Hechting gaat over:

Nabijheid

Hechting is het vermogen om je emotioneel te verbinden met anderen. Omdat we sociale wezens zijn en voor ons welzijn en overleven van elkaar afhankelijk zijn, hebben mensen voortdurend de behoefte om zich met andere mensen verbonden te voelen.

Je merkt dat je gehecht bent aan iemand, als hij belangrijk is voor je en hij een plekje in je hart heeft. Je bent gewoon blij met de ander in jouw leven. Daardoor ben je bereid te investeren in de relatie en om de band te laten groeien. Je wilt moeite doen voor de ander. In het contact met de ander voel jij je gezien, gehoord, begrepen en gekend. Als de ander dit ook zo ervaart, wat in een hechtingsrelatie meestal wel zo is, is het wederkerig. Er is dan over en weer emotionele betrokkenheid.

Vertrouwen

Een belangrijk kenmerk van veilige gehechtheid is dat je je verbonden weet met de ander, ook wanneer je fysiek niet bij elkaar bent. Je kunt diegene in gedachten voor je zien en het prettige gevoel voor die persoon oproepen. Je vertrouwt op het (voort)bestaan van die hechtingsband, ook als er geen fysieke nabijheid is of als er een tijdje geen contact is geweest. Je bent niet bang dat de ander zich van je afkeert. Je bent niet bang dat de ander ineens anders over je is gaan denken. Er is een veilig soort basisvertrouwen.

Dit relationele vertrouwen is één van de kenmerken die veilige gehechte mensen onderscheidt van onzeker gehechte mensen.

"Een belangrijk kenmerk van veilige gehechtheid is dat je je verbonden weet met de ander, ook wanneer je fysiek niet bij elkaar bent."

Het is een vermogen dat een gezond gehecht kind moet verwerven en eenmaal verworven niet meer kwijtraakt. Onveilig gehechte mensen hebben dit vermogen als kind niet voldoende verworven. Deze mensen kunnen overmatig bang zijn verlaten te worden (verlatingsangst) of hebben als reactie op de ervaring van verlating juist bindingsangst ontwikkeld.

Veilige basis en veilige haven

Als je weet en voelt dat er iemand is die van je houdt, om je geeft, en bij wie je hoort, kun je met vertrouwen en energie in het leven staan. Dan heb je iets wat we de ‘veilige basis’ noemen. Je veilige basis geeft je het gevoel van bescherming, veiligheid en zorg, en soms ook inspiratie en energie. Hoe krachtiger wij een veilige basis ervaren, hoe weerbaarder we zijn en hoe beter wij bestand zijn tegen tegenslagen en de uitdagingen van het leven. We durven vanuit deze basis de wereld en het leven te verkennen. We durven risico’s te nemen, nieuwsgierig te zijn, dingen te verkennen, het beste van onszelf te geven en uitdagingen aan te gaan.

Beelden en overtuigingen – blauwdruk

Door de positieve en negatieve ervaringen die wij als kind en als volwassene opdoen binnen hechtingsrelaties, vormen wij interpretaties: beelden, overtuigingen en aannames over hechting. Het wordt wel ‘blauwdruk’ genoemd. Het gaat over: hoe kijk je naar jezelf (dat gaat over de hechting aan jezelf) en hoe kijk je naar de ander (dit gaat over de hechtingsrelatie met de ander)?

Heb je een positief beeld bij relaties, heb je er vertrouwen in en heb je de verwachting dat het omgaan met de ander prettig en fijn is? Of ga je ervan uit, dat je steeds weer gekwetst of verlaten zal worden? Of denk je bijvoorbeeld dat niemand echt te vertrouwen is? De beelden en overtuigingen die wij hebben, bepalen hoe wij het contact met anderen ervaren en waarderen en hoe we ons gedragen in hechtingsrelaties.

Veilige hechtingservaringen

Iets meer dan de helft van de mensen is veilig gehecht. Deze mensen hebben meestal ouders (of een ouder, of verzorgers) gehad, die consistent opmerkzaam (sensitief), beantwoordend (responsief), present en beschikbaar waren. Zij hebben geleerd, dat zij bij hun ouder(s) terecht konden met emoties en gevoelens, met behoeften en voor steun. Zij hebben prettige ervaringen opgedaan in nabije en intieme relaties, en meestal ook in romantische liefdesrelaties.

HECHTING EN MENTALE GEZONDHEID

Hechting gaat dus over nabijheid, vertrouwen, en veiligheid. Onze vroege hechtingservaringen worden vastgelegd in ons brein en zenuwstelsel en bepalen voor een groot deel hoe wij later volwassen hechtingsrelaties aangaan. En het bepaalt, zoals Carola hieronder uitlegt, ook onze mentale gezondheid.

Mentale gezondheid, wat is dat eigenlijk? En wat draagt daaraan bij? Wat blijkt: de invloed van hoe we gehecht zijn is groot. Carola benoemt twaalf kenmerken van mentale gezondheid die alle maken hebben met veilige hechting. Denk maar eens aan de volgende aspecten:

Het hebben van een positief zelfbeeld

Hoe denk je en voel je je over jezelf? Hoe authentiek ben je? Veilig gehechte mensen hebben een positief gevoel over zichzelf. Ze durven zichzelf te zijn en zichzelf te laten zien. Ze hebben eigenwaarde en zelfvertrouwen. De eerste hechtingsrelatie die we als volwassene hebben, is die met onszelf.

Een positief beeld hebben over de ander

Hoe denk je en voel je je over anderen? Kun je ze vertrouwen, zie je het goede in de ander, ook al zijn er verschillen? Ben jij in staat de ander in je hart toe te laten? Hoe toegankelijk ben jij voor de ander? Veilig gehechte mensen hebben een positieve waardering over de ander én hebben positieve verwachtingen van het contact met anderen.

Gezonde emotieregulatie die je zelf kunt doen

Hoe ga je om met je emoties, stress en energie? Hoe is jouw veerkracht? In veilige hechting voel je een stevige basis om jezelf in moeilijke momenten te dragen. Je weet hoe je jezelf dan kunt helpen, hoe je jezelf kunt kalmeren of juist kunt activeren.

Gezonde emotieregulatie met en voor de ander

Een belangrijke functie van veilige hechting is dat we elkaar helpen om met onze emoties en stress om te gaan. Hoe beschikbaar ben jij voor de ander, wanneer die het moeilijk heeft? En zoek jij zelf iemand op als jij niet lekker zit? Kun je uitreiken, zoals dat heet?

"Onze vroege hechtingservaringen worden vastgelegd in ons brein en zenuwstelsel en bepalen voor een groot deel hoe wij later volwassen hechtingsrelaties aangaan. "

Een ontspannen zenuwstelsel

Meestal voel je dat je ontspannen in je lijf aanwezig kunt zijn. Wanneer je niet in die staat bent, ben je in staat om jezelf terug te reguleren naar deze wakkere en ontspannen staat. In het contact met andere mensen voel je zelfvertrouwen en kun je ontspannen.

Autonomie

In hoeverre kun jij je eigen weg gaan, in verbinding met je omgeving? Veilig gehechte mensen leven als zelfstandig individu, maar wel in verbinding met de mensen om hen heen. Ze voelen zich wederzijds afhankelijk en hebben wederkerige, gelijkwaardige relaties.

Betrokkenheid geeft verantwoordelijkheid

Ben jij in staat en bereid om verantwoordelijkheid te nemen voor wat je (niet) doet en zegt? Jouw handelen is altijd van invloed op anderen. Als je je betrokken en gehecht voelt met anderen, neem je verantwoordelijkheid voor de effecten van jouw handelen.

Daadkracht

Hoe doelgericht en daadkrachtig ben je? Veilige hechting geeft ontspanning, energie, levenslust en zelfs bezieling. Er gaat namelijk weinig energie verloren aan ‘relatiegedoe’. Dan heb je energie over om te creëren en om dingen te bereiken en zet je je ook in om die dingen voor elkaar te krijgen.

Mentale flexibiliteit en wendbaarheid

Kun jij je openstellen voor hoe een ander dingen ervaart, voor zijn behoeften en zijn mening? Kun je dingen van verschillende kanten bezien, die van jezelf en die van de ander? Hoe makkelijk beweeg je mee met veranderingen?

Als je veilig gehecht bent, hoef je je niet krampachtig vast te houden aan overtuigingen of de controle te houden. De bodem die je voelt in jezelf, is voldoende om redelijk makkelijk met veranderingen om te gaan.

Intimiteit

Durf jij jezelf te laten zien? Durf je kwetsbaar te zijn? In intimiteit verbind je je op een nog diepere laag met een ander. De ander mag je zien zoals je werkelijk bent. Hij mag je aanraken. Veilige hechting geeft je de basis om intiem te durven zijn.

Relationele intelligentie en wijsheid

Soms is het goed om je uit te spreken en iets aan te kaarten of een grens te stellen en soms juist om je mond te houden. In een veilig gehechte relatie probeer je datgene te doen wat de relatie dient en na te laten wat de relatie schaadt. Ik zie dit als een belangrijke pijler van veilige hechting. In Carola’s boek Ik, jij, wij – De basis voor gezond gehechte liefde kun je hier over lezen.

Zelfzorg en zorg voor de relatie

Ben je je bewust van je lijf, je behoeften, je drijfveren, je impulsen, je intenties? Dan ben je namelijk in staat om bewuste keuzes te maken, zodat je goed voor jezelf kunt zorgen. Maar ook: zodat je goed voor je hechtingsrelaties kunt zorgen. Veilige hechting is er niet zomaar. Het is iets wat je zelf creëert.

Ook als je van oorsprong niet veilig gehecht bent geraakt, kun je wel een veilige hechtingsrelatie hebben. Die ontstaat namelijk door wat jij doet. Jij maakt die veilige hechting. Je kunt groeien naar veilige gehechtheid; dat heet ‘verworven veilig gehecht’. Dat is zo’n fantastisch hoopvolle boodschap! Ons brein is ‘plastisch’. Dat betekent dat eerdere hechtingservaringen in ons brein overschreven kunnen worden door positieve hechtingservaringen. Dan leef je meer en meer vanuit vertrouwen en ontspanning. Kun je dan zeggen, dat veilig gehechte mensen ook mentaal gezond zijn? Wetenschappelijk onderzoek laat inderdaad zien dat veilige hechting van grote invloed is op onze psychische, emotionele gezondheid en zelfs op onze fysieke gezondheid. Dus als je groeit en heelt in hechting, groei en heel je ook mentaal en zelfs fysiek. Wonderlijk en prachtig, nietwaar?

Carola brengt met het boek Ik, jij, wij voor het eerst een volledig, toegankelijk raamwerk voor wat veilige hechting betekent én hoe je ernaartoe kunt groeien en is daarmee baanbrekend.

In een mix van psychologische diepgang, aansprekende uitleg en herkenbare voorbeelden ontrafelt dit boek wat veilige hechting écht betekent. Carola onderscheidde zeven hechtingsfuncties en ontwikkelde vijf pijlers van veilige hechting: inzichten die niet eerder zo systematisch zijn beschreven.

Ze laat zien hoe relaties zich natuurlijk ontwikkelen, waarom we soms in paniek raken bij een groeifase en hoe heling naar veilige hechting mogelijk is in liefde, vriendschap of therapie.

Het boek Ik, jij, wij geeft je niet alleen inzicht, maar vooral richting en perspectief op hoe je je relaties meer verbonden en veilig gehecht én jezelf meer ontspannen en mentaal sterker kunt maken.

Carola van der

Veen (1962) heeft een jarenlange praktijk in Utrecht voor lichaamsgeintegreerde psycho- en relatietherapie en is expert in hechting. Zij verdiepte zich jarenlang in de internationale literatuur en volgde gespecialiseerde opleidingen en trainingen over hechting. Daarin merkte ze iets opvallends: er is eindeloos veel geschreven over onveilige hechting, maar nergens een helder, compleet beeld van wat veilige hechting eigenlijk ís. Het werd haar missie om te beschrijven wat veilige hechting inhoudt en hoe je het kunt verwerven.

DE DOOD

Wat als er iemand in je (nabije) omgeving niet meer kan leven? Het leven voor diegene niet meer draagbaar is. De wens om te leven is er wel, maar niet op de manier hoe het leven ervaren wordt. De dood wordt nog als de enige oplossing gezien.

Hoe ga je daarmee om?

Dit is iets wat ik van heel dichtbij heb meegemaakt. Voor een goede vriendin was het leven dagelijks een heftige strijd. Zowel de dag als de nacht. Je kan met recht zeggen dat ze haar hele volwassen leven geprobeerd heeft om oplossingen te vinden. Om het leven wél als leuk te kunnen ervaren, of op zijn minst draagbaar. Dat had al een verschil gemaakt.

Helaas is haar dit niet gelukt. Uiteindelijk waren haar lichaam en geest totaal op. Er was geen hoop en geen vertrouwen meer om uit te kunnen putten. Soms is de schade gewoon te groot om hersteld te kunnen worden.

Voor de omgeving kan dit moeilijk zijn om te accepteren. Ook bij haar waren er mensen die met voorstellen bleven komen. Wat als je nog één keer in therapie gaat? Wat als je niet meer vecht? Uiteraard lief en goed bedoeld, alleen was het niet wat ze nodig had. Het voelde voor haar als onbegrip. Alsof ze zelf niet al genoeg gedaan had. Alsof ze niet hard genoeg gewerkt had aan haar situatie.

De dood boven het leven prefereren is iets wat we moeilijk lijken te accepteren. We zijn geneigd te kijken naar de situatie van diegene vanuit ons eigen perspectief. Vanuit onze eigen blik en waarheid. Alleen is dat niet reëel. Om écht te kunnen ervaren hoe iets voor de ander is zul je exact hetzelfde moeten zijn als die ander.

Met dezelfde genen, ervaringen, fysiologie, mentale staat, cultuur, sociale status et cetera. Dan pas zou je kunnen ervaren wat leven voor diegene werkelijk inhoudt.

Aangezien dat nooit mogelijk is, is het meest haalbare er ‘simpelweg’ te zijn voor degene die in nood is. Ruimte creëren om te mogen zijn met alles wat er is. En dat is uiteraard niet altijd makkelijk.

Mijn vriendin is het traject aangegaan bij Expertisecentrum Euthanasie. Het heeft al met al twee jaar geduurd, met ups-and-downs, maar uiteindelijk heeft de euthanasie plaatsgevonden.

Bijzonder om te ervaren was de rust die ze uitstraalde op de dag dat de euthanasie plaatsvond. We hebben met een groepje dierbaren samen nog gebak gegeten en koffiegedronken. Ze was, in tegenstelling tot anders, rustig. Er was totaal geen twijfel. Het klopte.

Nog iedere dag ben ik dankbaar dat dit centrum bestaat. Dat er goede hulp is in het beëindigen van ondraaglijk leven op een liefdevolle manier. Het zelf je dood mogen bepalen is een groot menselijk goed. Ik ben ervan overtuigd dat als deze organisatie er niet geweest zou zijn, haar levenseinde eenzaam en heftiger was verlopen. Gelukkig is haar dat bespaard gebleven.

Wat als iemand in jouw omgeving de dood als enige optie ziet, hoe zou jij daarmee omgaan? Ik ben benieuwd.

Peggy van Stralen is trainer, coach/counselor, energetisch en psychosociaal therapeut. Auteur van het boek Onderzoekend leven, van stressvol leven naar simpelweg zijn. Ze heeft haar praktijk in Nuenen (NB). Haar begeleiding is complementair en holistisch, persoonlijk afgestemd op ieders hulpvraag. Vaak bestaat een sessie uit gesprek en helende energie. Een krachtige combinatie. www.vanstralen.nu

De nieuwste opleidingen op het gebied van hormonen.

Ontdek ons vernieuwde opleidingsaanbod en leer meer over hormonale balans. Van menstruatieklachten tot de overgang: vergroot je kennis, verdiep je expertise en maak het verschil in je praktijk.

Menstruatieklachten (PCOS, endometriose, PMS, PMDD)

Krijg inzicht in hormonale schommelingen tijdens de menstruatiecyclus en hoe je hiermee om kunt gaan. Leer e ectieve voedings- en leefstijlaanpassingen voor meer comfort.

Eerstvolgende editie: 12 maart

Themadag Postpartum

Leer meer over de veranderingen in hormonen na de bevalling en hoe je kunt bijdragen aan herstel en balans in deze cruciale fase.

Eerstvolgende editie: 29 juni

SOHF.NL/MK

SOHF.NL/PP

Themadag Vruchtbaarheid

Ontdek hoe hormonen de vruchtbaarheid beïnvloeden en welke leefstijlkeuzes hierop van invloed zijn. Leer hoe je cliënten kunt begeleiden naar een betere hormonale balans.

Eerstvolgende editie: 6 mei

Ontdek de invloed van hormonale veranderingen op overgangsklachten en wat hierbij kan ondersteunen. Praktische handvatten om vrouwen te begeleiden in deze levensfase. Themadag Overgang

Eerstvolgende editie: 16 maart

SOHF.NL/VB

Meer weten over SOHF of je inschrijven voor een opleiding? Ga naar:

SOHF.NL/OVG

Van astma tot aan krimpende hersenen:

stress treft kinderen op meerdere fronten

De Hersenstichting en ZonMw starten een veelbelovende samenwerking om wetenschappelijk onderzoek naar therapeutische toepassingen van psychedelica te versterken. Hiertoe is een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de beide organisaties. Met deze gezamenlijke inspanning zetten zij een belangrijke stap richting vernieuwende behandelopties voor mensen met hersenaandoeningen.

De samenwerking opent de deur naar nieuwe inzichten die in eerste instantie met name van grote betekenis kunnen zijn voor patiënten met behandelresistente posttraumatische stressstoornis (PTSS). Op de langere termijn kan dergelijk onderzoek leiden tot innovatieve behandelvormen en nieuw perspectief bieden aan mensen voor wie bestaande therapieën onvoldoende effect hebben.

WWW.GGZNIEUWS.NL

Een nieuw onderzoek laat zien dat stress bij kinderen kan doorwerken in hun gezondheid, gedrag en schoolprestaties.

Onderzoekers van de University of California, San Francisco (UCSF) namen voor het onderzoek tientallen jaren aan onderzoek onder de loep. Hun conclusie: stress in de kindertijd hangt samen met de ontwikkeling van tal van gezondheidsproblemen, van astma tot aan verschillende mentale kwalen.

Uit het onderzoek blijkt ook dat kinderen onderling heel verschillend reageren op vergelijkbare stressniveaus. Daarbij lijken de leeftijd en de omgeving het meest doorslaggevend.

Het onderzoek biedt nog een derde inzicht: de gezondheid en het welzijn van de ouders zijn ook belangrijk. Als verzorgers zelf overbelast zijn, kan dat een kind nog meer stress geven. Andersom helpt een warme band tussen ouders en kind om stress beter te verwerken en sneller te herstellen.

WWW.SCIENTAS.NL

Hersenstichting en ZonMw onderzoeken de therapeutische toepassingen van psychedelica

Traumagerichte therapie helpt mensen met psychose en PTSS beter herstellen, ook als klachten tijdelijk verergeren. Dat blijkt uit promotieonderzoek van klinisch psycholoog Simone Burger.

Haar onderzoek laat zien dat trauma niet alleen vaak voorkomt bij mensen met psychose, maar ook een sleutelrol speelt in het ontstaan en voortbestaan van psychotische klachten. Zij pleit voor betere toegang tot traumatherapie in de geestelijke gezondheidszorg.

Burger onderzocht traumagerichte therapieën, zoals EMDR en exposuretherapie, bij mensen die zowel PTSS als psychose hebben. De uitkomsten zijn veelbelovend. Niet alleen nemen PTSS-klachten af, de therapie lijkt ook indirect psychotische symptomen zoals stemmen horen te verminderen.

De bevindingen hebben duidelijke implicaties voor de praktijk. Allereerst is het essentieel om bij mensen met psychotische klachten standaard te screenen op traumatische ervaringen. Alleen dan kan passende, trauma-sensitieve zorg worden geboden.

WWW.VU.NL

Kwaliteit van leven mensen met langdurige psychische aandoeningen blijft achter

Traumatherapie

kan herstel bij psychose ondersteunen

De kwaliteit van leven van mensen met langdurige psychische aandoeningen ligt lager dan bij de algemene bevolking. Lichamelijke klachten komen veel voor en op meerdere leefdomeinen is ondersteuning nodig. Tegelijkertijd melden mensen positieve ervaringen, zoals het gevoel dat hulpverleners uitgaan van mogelijkheden en het doen van betekenisvolle activiteiten. Deze bevindingen komen uit de nieuwste peiling 2025 van het panel Psychisch Gezien, waaraan 654 personen deelnamen.

Panelleden beoordelen hun leven gemiddeld met een rapportcijfer 6,3, terwijl de algemene bevolking een gemiddelde van 7,6 geeft. Panelleden zijn over het algemeen niet tevreden over leefgebieden als psychische en lichamelijke gezondheid.

Deelname aan werk en andere maatschappelijke activiteiten blijft beperkt. Zo heeft 21% van de panelleden betaald werk en doet 39% vrijwilligerswerk. Wel geeft een groot deel aan dagelijks buiten te komen. Naast professionele ondersteuning speelt informele ondersteuning, vooral van partners, familie en vrienden, voor veel mensen een belangrijke rol.

WWW.TRIMBOS.NL

Word ECP­therapeut:

hoe de EAP jou helpt om uit te groeien tot een deskundige professional

In een tijd waarin professionalisering in de (complementaire) zorg steeds belangrijker wordt, speelt de European Association for Psychotherapy (EAP) een centrale rol in het versterken van de kwaliteit en erkenning van psychotherapie in heel Europa.

De organisatie ontstond begin jaren negentig uit de ambitie om psychotherapie te vestigen als een zelfstandige, wetenschappelijke en volledig erkende professie. Deze ambitie kreeg vorm in de Strasbourg Declaration on Psychotherapy van 1990, waarin psychotherapie officieel werd gedefinieerd als een vrije en onafhankelijke discipline met hoge opleidingsvereisten.

Op basis van deze verklaring werd de EAP op 30 juni 1991 in Wenen opgericht, met als doel psychotherapieorganisaties uit heel Europa samen te brengen en een gezamenlijke kwaliteitsstandaard te creëren. Inmiddels vertegenwoordigt de EAP vele duizenden psychotherapeuten en ruim honderd aangesloten organisaties uit 41 landen. We moeten hierbij wél zeggen dat de titel psychotherapeut een voorbehouden titel is in Nederland; in andere Europese landen mag deze vrij gebruikt worden. Daarom zullen we het verder ECP-therapeut noemen in dit artikel.

Een van de belangrijkste pijlers van de EAP is de ontwikkeling van het European Certificate of Psychotherapy (ECP). Dit certificaat waarborgt een uniform niveau van psychotherapeutische scholing. De ECP-standaard omvat minimaal 2.400 uur postacademische opleiding, verdeeld over theorie, praktijk, supervisie en persoonlijke ontwikkeling, en is inmiddels in lijn gebracht met EQFniveau 6/7. In Nederland zijn er een viertal opleiders waar je je kan laten opleiden tot ECP-therapeut. (kijk op ECP-therapeut.nl)

Voor wie overweegt om ECP-therapeut te worden, biedt de EAP een grensoverstijgende professionele identiteit. Alle ECP-therapeuten in Europa voldoen aan dezelfde eisen. Zodra je hieraan voldoet, kan je je laten registreren bij de Stichting NAP. Deze is bevoegd om in Nederland te bepalen wie zich ECP-therapeut mag noemen.

Een praktijkvoorbeeld: hoe een ECP-therapeut het verschil maakt

Om te begrijpen wat het betekent om ECP-therapeut te zijn, geven we je een inkijkje in het werk van een ECP-therapeut. We noemen haar Anna. Anna begon haar carrière als maatschappelijk werker maar merkte al snel dat ze cliënten beter wilde kunnen begeleiden. Toen ze ontdekte dat het ECP een Europees erkende standaard bood waarmee ze zich kon onderscheiden én verder kon ontwikkelen, besloot ze de intensieve opleiding aan te gaan.

Tijdens haar ECP-traject verdiepte Anna zich niet alleen in theoretische kaders, maar werkte ze intensief aan persoonlijke groei en supervisie. Dat traject gaf haar de professionele stevigheid die ze vandaag dagelijks inzet.

Zo begeleidde ze een cliënt die kampte met langdurige angstklachten. Door haar brede scholing kon Anna verschillende methodieken integreren — van lichaamsgerichte interventies tot integratief therapeutische technieken — en die afstemmen op wat haar cliënt op dat moment nodig had. Binnen enkele maanden ontstond er ruimte: de cliënt durfde emoties te herkennen zonder overspoeld te raken en hervond vertrouwen in zijn eigen vermogen om te helen.

Wat Anna’s werk bijzonder maakt, is dat zij als ECP-therapeut niet gebonden is aan één methode, maar juist breed opgeleid is om wetenschappelijk onderbouwde keuzes te maken die hun basis hebben in kwaliteit en ethiek.

Wie kiest voor een ECP-erkenning, kiest dus niet alleen voor een certificaat, maar voor een toekomst waarin kwaliteit, verdieping en professionele vrijheid centraal staan. De NAP en de EAP nodigen jou uit om deel te worden van een traditie die sinds 1991 heeft gebouwd aan vertrouwen, deskundigheid en menselijkheid. Voor iedereen met een passie voor psychische gezondheid is dit het moment om die stap te zetten en zich aan te sluiten bij de EAP en de NAP.

www.ECP-therapeut.nl

Nieuwe generatie magnesium van Vitakruid

Magnesium vervult talloze functies in het lichaam, maar niet elke vorm wordt even goed opgenomen en benut. Daarom breidt Vitakruid het assortiment uit met vijf nieuwe magnesiumproducten, zowel losse vormen als complexformules.

Waar losse vormen inspelen op een specifieke behoefte, bieden complexen een bredere inzetbaarheid. Benieuwd welke vorm aansluit bij jouw situatie? Hieronder lees je wat de magnesiumvormen van Vitakruid onderscheidend maakt.

Nieuw! Magnesium Elite Complex: breed inzetbare formules

Magnesium Elite6 Complex is een tabletformule met zes hoogwaardige magnesiumverbindingen. Vijf aminozuurgecheleerde vormen, bisglycinaat, lysinaat, tauraat, pidolaat en L-aspartaat, worden gecombineerd met magnesium glycerofosfaat. Deze vorm versterkt de basis waarop de andere vormen hun werking kunnen uitvoeren. Elite⁶ levert 150 mg goed opneembaar magnesium per tablet en biedt brede ondersteuning voor energie, spieren, botten en concentratie.

Magnesium Elite⁵ Complex is de capsulevariant met vijf hoogwaardige vormen: bisglycinaat, tauraat, pidolaat en L-aspartaat, aangevuld met magnesium glycerofosfaat. Elite⁵ levert 66,5 mg magnesium per capsule en biedt een goed opneembaar magnesiumprofiel in een compacte capsulevorm.

Magnesium 200 Complex met 4 hoogwaardige magnesiumvormen

Magnesium 200 Complex is een complexformule met aminozuurgecheleerde en organisch gebonden magnesiumvormen: tauraat, malaat, bisglycinaat en citraat. Zo biedt dit product 200 mg elementair magnesium met een hoge opname en effectiviteit. Bij moeite met slikken van grote tabletten is er ook Magnesium Complex capsules met 80 mg elementair magnesium.

Nieuw! Magnesium Sport: speciaal ontwikkeld voor sporters

Magnesium Sport is een complexformule voor sporters en actieve mensen. De formule bevat een drievoudige combinatie van magnesium bisglycinaat, magnesium malaat en magnesium tri-dicitraat. Elke dagdosering levert 200 mg elementair magnesium. Bovendien is de formule aangevuld met L-taurine, zink, vitamine B6 (pyridoxaal-5-fosfaat) en B12 (adenosylcobalamine). Zo biedt dit complex gerichte ondersteuning voor de spieren en energiehuishouding.*

Nieuw! Magnesium L-Threonaat voor het geheugen*

Magnesium L-threonaat (Magtein®) is een gepatenteerde vorm van magnesium die werd ontdekt door wetenschappers van MIT, Stanford en Tsinghua University.

Door de binding aan L-threonzuur, een natuurlijke afbraakstof van vitamine C, passeert deze vorm de bloed-hersenbarrière in hoge mate. Daardoor kan het magnesiumgehalte in de hersenen stijgen, wat deze variant geschikt maakt ter ondersteuning van het geheugen en concentratievermogen.

Nieuw! Magnesium 150 Tauraat voor de gemoedstoestand*

Magnesiumtauraat is een aminozuurgecheleerde vorm waarin magnesium is gebonden aan het aminozuur taurine. Ook deze binding maakt het mogelijk voor magnesium om de bloed-hersenbarrière te passeren. Daardoor is deze vorm voornamelijk geschikt ter ondersteuning van de gemoedstoestand of bij mentale inspanning.

Nu ook verkrijgbaar als tablet met 150 mg elementair magnesium per dosering. Naast deze nieuwe toedieningsvorm is Magnesium Tauraat ook beschikbaar in vertrouwde capsulevariant met dezelfde voordelen.

Magnesium 150 Bisglycinaat voor de geestelijke balans*

Bij magnesium bisglycinaat zorgt de aminozuurgecheleerde binding aan glycine ervoor dat het magnesium goed wordt opgenomen. Deze vorm is vooral geschikt voor het psychologisch functioneren en de geestelijke balans.

Magnesium 150 Malaat en Magnesium 200 Citraat voor de spieren en energie*

Magnesium malaat en magnesium citraat zijn beide goed opneembare, organisch gebonden vormen. Magnesium malaat is gebonden aan appelzuur en magnesium citraat aan citroenzuur –twee stoffen die betrokken zijn bij de citroenzuurcyclus. Hoewel malaat en citraat vergelijkbare processen ondersteunen, bieden ze elk een net iets andere invalshoek.

*Goedgekeurde gezondheidsclaims voor magnesium, vitamine B6 & B12. Bekijk onze magnesiumproducten op Zakelijk.vitakruid.nl

Wat een eetstoornis eigenlijk wil zeggen

OVER PIJN DRAGEN EN VERDOVEN

Je herkent het vast: de mooiste inzichten ontstaan vaak niet uit theorie, maar in gesprekken met de mensen die je begeleidt. Zoals laatst, toen twee cliënten op één dag tot eenzelfde ontdekking kwamen. Ze beseften dat hun eetstoornis, hoe vervelend en dominant ook, eigenlijk een diepere functie had. Dat besef veranderde alles voor hen.

‘IK HEB DE PIJN VOOR JOU GEDRAGEN’, ZEGT HET EETSTOORNISDEEL

De hoogbegaafde, gevoelige jonge vrouw die zich altijd anders voelde dan anderen. Die vanaf haar kindertijd buitengesloten en gepest werd. En die ontdekte dat controle houden over (weinig) eten haar hielp om de pijn van het buiten de boot vallen niet te hoeven voelen.

Eetbuien hielpen ook de pijn te verdoven van de veertiger die van jongs af aan moest overleven in een gezin waar agressie, manipulatie en geweld dagelijkse kost waren. Als je je hele kindertijd op niemand kunt vertrouwen, kunnen eetbuien de vriend worden die jou nooit in de steek laat. Ook later, bij stress en overprikkeling.

‘Ik heb de pijn voor jou gedragen.’

Hartverscheurend waar. We zijn er stil van.

DE EETSTOORNIS IS MAAR EEN DEEL VAN

IEMAND

In mijn sessies werk ik vaak met innerlijke delen, geïnspireerd door onder andere Voice Dialogue en Internal Family Systems (IFS). Ook eetstoornisdelen krijgen daarin een plek. Niet om het gedrag goed te praten, maar om te luisteren naar wat dit deel ooit is gaan doen.

Zo ook bij de jonge vrouw en de veertiger. Hun eetstoornisdelen zeiden niet alleen: ‘Ik heb de pijn voor jou gedragen’, maar ook: ‘Omdat jij het toen zelf nog niet kon.’ Vanuit dit perspectief

ontstond ruimte. Niet alleen om anders naar de eetstoornis te kijken, maar ook om nieuwe manieren te zoeken om met pijn en spanning om te gaan.

Een eetstoornis draagt vaak pijn die iemand (nog) niet zelf kan dragen, door gevoelens tijdelijk te verdoven en afstand te creëren tot wat te ingewikkeld of overweldigend voelt.

VAN OVERLEVEN NAAR VRIJ WORDEN

Wat ik bij cliënten zie, heb ik zelf in mijn twintiger jaren op een vergelijkbare manier ervaren. Ook bij mij was de eetstoornis een manier om niet te hoeven voelen wat te groot en te pijnlijk was.

Van buiten leek er weinig aan de hand, van binnen speelden onzekerheid, zelftwijfel en een diep gevoel van niet goed genoeg zijn. Door me groot te houden en door te gaan, hield ik dat lange tijd buiten beeld. Tot momenten van alleen zijn of innerlijke onrust de eetstoornis activeerden.

Pas later zag ik hoe deze overlevingsstrategie, hoe begrijpelijk ook, uiteindelijk leidde tot meer eenzaamheid en minder ruimte om werkelijk te leven.

WAT JE ALS BEGELEIDER HIERIN KUNT

HERKENNEN

Misschien hoor je cliënten verzuchten: ‘Die eetstoornis verziekt m’n leven.’ En dat is ook zo. Deels. Ze houdt iemand gevangen in piekeren, schaamte en gedrag waar achteraf spijt over is.

Tegelijkertijd is dit vaak het moment waarop een andere laag zichtbaar wordt. De eetstoornis doet ook iets: ze dempt, sluit af, creëert even een cocon waarin voelen niet hoeft.

Wanneer je dat samen met een cliënt kunt zien, verschuift vaak de toon. Van strijd en zelfhaat naar nieuwsgierigheid. En dan wordt de vraag: wat is hier te groot om alleen te dragen? Wat moet beschermd worden?

WAT ALS IEMAND DENKT NIETS ERNSTIGS TE HEBBEN MEEGEMAAKT?

Misschien herken je dit: cliënten relativeren hun eigen pijn. ‘Ik heb een fijne jeugd gehad, waarom heb ik dan toch een eetstoornis?’

Maar pijn kent vele vormen. Het kan ook gaan om:

Je niet gezien of begrepen voelen. Afwijken van de norm of je anders voelen dan anderen. Hoge verwachtingen en prestatiedruk.

Geen ruimte ervaren om gevoelens te uiten.

Het zijn niet altijd grote gebeurtenissen die impact hebben, maar ook langdurige of subtiele tekorten in (emotionele) behoeften.

HERSTELLEN GAAT IN STAPPEN

Volledig herstel van een eetstoornis is mogelijk, al verloopt dat meestal niet in een rechte lijn.

Ik ontdekte dat mijn eetbuidrang destijds slechts deels over eten ging, maar vooral over onverwerkte emoties. Door emoties te leren dragen en niet naar de drang te handelen, verloor ze geleidelijk haar kracht. In plaats van te vechten tegen mijn eetstoornisdeel, ging ik me richten op wat ik wél wilde: verbinding, betekenis en groei.

Ook bij cliënten zie ik hoe essentieel deze stap is: het begrijpen van de functie van de eetstoornis om oude patronen daadwerkelijk los te kunnen laten.

WELKE PIJN DRAAGT DE EETSTOORNIS?

Luisteren naar wat de eetstoornis probeert te bereiken of voorkomen, is een belangrijke sleutel in herstel. Door nieuwsgierig te worden naar de functie ervan.

Wanneer een cliënt zicht krijgt op welke pijn de eetstoornis helpt vermijden, ontstaat vaak ruimte om oude patronen los te laten. En om andere, gezondere manieren te ontwikkelen om met die pijn om te gaan.

In de begeleiding kan het helpend zijn om dit voorzichtig en stap voor stap te verkennen. Vragen die daarbij ondersteunend kunnen zijn, zijn bijvoorbeeld:

Wanneer begon dit patroon en wat speelde er toen in het leven van de cliënt?

Welke gevoelens of situaties lijken moeilijk te verdragen zonder het eetgedrag?

Wat lijkt de eetstoornis te willen voorkomen of beschermen?

Wat zou iemand nodig hebben om deze gevoelens op een andere manier te kunnen dragen?

Neem samen met je cliënt de tijd om hierbij stil te staan en oordeelvrij te luisteren. Soms is het herkennen van de functie al een eerste, wezenlijke stap richting verandering.

Interessante boeken voor als je meer wilt:

» Ik weet dat je er bent – Manja Kamman

» Handboek Internal Family Systems (IFS) - Richard Schwartz

» Coachen met Voice Dialogue – Judith Budde

Charlie

Paludanus

is

eetstoornis- en traumatherapeut, oprichter van Vrij van Eetstoornis en auteur van Bevrijd jezelf van eetbuien & boulimia en Een emmer kots in de kast

Ze staat bekend om haar positieve, ontwikkelingsgerichte benadering van eetstoornissen, met focus op persoonlijke ontwikkeling in plaats van op eten en gewicht. Meer weten? Kijk op vrijvaneetstoornis.nl.

Samen bouwen aan sterke complementaire zorg

De koepel die het verschil maakt

In de complementaire zorg draait alles om mensen die zich blijven ontwikkelen, die hun vakmanschap serieus nemen en die een blijvende impact willen hebben op hun cliënten. De NAP koepel brengt deze professionals samen in een koepel die groei, kwaliteit en zichtbaarheid centraal stelt.

Bij ons staat de therapeut écht centraal. We versterken de positie van complementaire zorg door te investeren in deskundigheid, samenwerking en professionalisering. Want alleen samen vergroten we de waarde van het vak en de herkenning die het verdient.

Tijd voor de volgende stap?

Waarom aansluiten bij de NAP koepel?

Een kwaliteitsnetwerk

Je wordt onderdeel van een erkend platform van professionele en vakbekwame zorgverleners.

Meer zichtbaarheid voor jouw praktijk

Wij helpen je om de aandacht te krijgen die past bij jouw deskundigheid en inzet.

Groei en ontwikkeling

Ontvang toegang tot scholing, kennisdeling en inspiratie die je praktijk verder brengt.

Ben jij een therapeut die klaar is om zijn of haar vak verder te professionaliseren? Informeer dan eens bij onze erkende opleiders: academie-psychotherapie.nl · viktorfrankl.nl · nsgestalt.nl · kempler-instituut.nl · ta-academie.nl

Samen versterken we de complementaire zorg. Samen werken we aan een gezonder Nederland.

NAP-koepel.nl

WAT DIT WERK VAN ONS VRAAGT

“Neem jij je werk niet mee naar huis?”

Het is een vraag die ik vaak krijg. Meestal goedbedoeld. Soms met verwondering. Alsof het ideaal is om dit werk te doen zonder geraakt te worden.

Mijn antwoord is zelden eenduidig. Nee, ik neem cliënten niet letterlijk mee naar huis. Maar ja, dit werk werkt door. In mijn lichaam, in mijn aandacht, soms in mijn stilte. Therapeutisch werk stopt niet bij het sluiten van de deur, het wordt door ons systeem verwerkt. Niet als verhaal, maar als ervaring.

Ik geloof niet in de mythe van de onaangedane therapeut. Wel in het vermogen om te onderscheiden wat van de ander is en wat van onszelf. En in de vaardigheid om geraakt te mogen zijn, zonder te gaan dragen. Dat vraagt voortdurende afstemming, niet alleen in de sessie, maar ook daarbuiten.

Het probleem ontstaat niet tijdens de sessies, maar wanneer er daarna geen ruimte is voor ontlading en herstel. Ons zenuwstelsel heeft beweging nodig om weer terug te keren naar een gereguleerde staat. Zonder afronding blijft het systeem als het ware ‘aan’, ook buiten de praktijkruimte. Daarom is het zo belangrijk dat we na intensieve sessies bewust schakelen. Niet door te analyseren of te rationaliseren, maar door het lichaam erbij te betrekken. Beweging, ademen of simpelweg even niets hoeven, helpt het zenuwstelsel te begrijpen dat het veilig is om los te laten.

In mijn werk zie ik hoe vaak therapeuten sterk zijn in zorgen, maar soms minder geoefend in loslaten. We blijven alert, betrokken en afgestemd. Dat is ons vak. Maar zonder bewust herstel wordt die alertheid een voortdurende staat. Vermoeidheid, prikkelbaarheid of lichamelijke signalen zijn dan geen tekortkoming, maar informatie.

Wat hierin helpt, is het besef dat regulatie niet iets is wat we alleen van cliënten vragen.

Ons eigen zenuwstelsel is het belangrijkste instrument waarmee we werken. Hoe we slapen, bewegen, ademen en herstellen, bepaalt mede hoe beschikbaar we zijn.

Zelfzorg is in die zin een onderdeel van professionele verantwoordelijkheid.

Voor mij betekent dit het creëren van overgangsmomenten. Niet meteen door naar het volgende, maar bewust afronden.

Even een moment op adem komen na een sessie. Zodat wat niet van mij is, ook weer kan terugkeren naar waar het hoort.

Wat dit werk van ons vraagt buiten de praktijk, is niet harder werken aan onszelf, maar beter luisteren naar jezelf. Luisteren naar subtiele signalen. Naar het moment waarop aanwezigheid omslaat in dragen.

Misschien is de vraag daarom niet óf we iets meenemen naar huis, maar of we weten hoe we het weer terugleggen. Met aandacht, met respect en zonder oordeel.

Dat is niet vanzelfsprekend… dat is vakmanschap.

Astrid Waernes is psychosociaal therapeut en runt al 17 jaar WAERNES. Ze heeft zich jarenlang verdiept in het gedrag van kinderen en volwassenen en begrijpt steeds meer hoe belangrijk de taal is die we tegen elkaar spreken. Ze schreef drie boeken. www.waernes.nl

Groot onderhoud

bij worstelen met rijangst en andere beren op de weg

Snelwegen, tunnels en parkeerstress

De Haarlemse auteur bleek niet de enige met een vorm van rijangst. Meer dan een miljoen Nederlanders krijgt het angstzweet als het gaat om autorijden. Sommigen mijden de snelweg, tunnels of parkeergarages, anderen rijden helemaal niet meer. Schaamte komt snel om de hoek kijken. Niet (meer) durven autorijden kan door verschillende oorzaken aangewakkerd worden. Zelfs door iets ingrijpends dat er niet direct mee te maken heeft of lang geleden is voorgevallen. En dat hoef je zelf niet eens in de gaten te hebben.

Dertig jaar een rijbewijs

Ook voor Sonja Herpers bleek het lastig om de cirkel te doorbreken van wel willen, maar toch niet durven. Hoe het toch lukte om een nieuwe afslag te nemen, beschrijft ze in een ‘auto’biografische zoektocht.

Fragment: ‘Hoewel ik inmiddels al dertig jaar mijn rijbewijs had en zonder blikschade over de Nederlandse wegen reed, werd mijn angst om auto te rijden steeds meer aangewakkerd. Wat daarvan de oorzaak was, begreep ik niet goed. Het voelde alsof mijn eigen, interne motor een beetje vastliep. Om mijn zelfvertrouwen op de weg te vergroten en weer vooruit te kunnen, friste ik mijn kennis van de verkeersregels op. Dit las ik in het verkeerstheorieboek: ‘Als er een rood waarschuwingslampje gaat branden, is er sprake van een ernstige storing. Als je doorrijdt, kan er grote schade aan je auto ontstaan en kan de veiligheid in gevaar komen. Stop op een veilige plaats en schakel de motor uit om de auto te (laten) repareren.’ Dat is wat ik heb gedaan. En ik deed het niet alleen. Ik schakelde hulptroepen in bij het dealen met mijn opgelaaide rijangst en ik besloot erover te schrijven en te tekenen. Het motiveerde me om licht te schijnen op een lastig taboe, hoe spannend ik dat ook vond.’

Coachende mindfulnesstrainer met stress Het aangaan van de opgelaaide rijangst ging niet zonder slag of stoot. Dat een stressvolle of emotionele periode zich kan vertalen in onzekerheid achter het stuur was Sonja Herpers niet bekend. Het was een lastige stap om te erkennen dat zij, zelf mindfulnesstrainer, last hield van spanning achter het stuur. Daarbij kwam het onderscheid tussen accepteren en veranderen aan bod:

Fragment:

‘Ik deed daarom alles wat je maar kunt verzinnen om te leren beter om te gaan met stress in die auto. Maar het verdween niet.

Vanuit mijn werk als mindfulnesstrainer was ik bekend met de gouden wijsheid: beoefen kalmte om te accepteren wat je niet kunt veranderen. Heb de moed om te veranderen wat je wel kunt veranderen. En ontwikkel wijsheid om het verschil hiertussen te zien. En accepteren, dat deed ik! Maar het bleek geen prettig ‘eindstation’. Ik accepteerde zo’n beetje dat ik nu eenmaal geen held was op de weg. En ik vond echt mijn weg via het openbaar vervoer als de auto pakken een brug te ver bleek. Lange tijd bleef dat een beetje mijn visie op de zaak, maar ondertussen ontwikkelde ik een neerwaartse spiraal richting meer rijangst! Ik realiseerde me steeds meer dat het tijd was voor een nieuwe afslag. Het was geen kwestie meer van accepteren, maar één van de moed verzamelen om te veranderen: ik moest gaan zoeken naar een nieuwe manier. Het liefst in de opwaartse richting. Ik dacht erover na. Ik vond het lastig. Ik moest omgaan met schaamte. Ik, die andere mensen hielp door middel van een acceptatiegerichte training die meer ontspanning kon opleveren, terwijl ik zelf helemaal niet meer ontspannen in de auto zat. De schaamte verteerde me niet, maar het werkte wel belemmerend. Ik zag in dat de keuze ‘accepteren of veranderen’ doorsloeg naar de wens om te veranderen. En dat een lastige verandering altijd begint met een ministap. En dan nog een ministap. En dat telkens herhalen.’

Op een dag durfde ik het aan. Ik zou hulp zoeken bij het rijden op zich. Een gespecialiseerde rijangstinstructeur zou misschien de oplossing zijn. Ik kreeg hoop.

De titel van het boek geeft prijs dat de auteur het autorijden weer aangaat en dat ze het voor elkaar krijgt om weer blij de weg op te gaan. Dat ritje voor ritje de angstige gevoelens zouden wegzakken. Maar de route liep niet vanaf het begin gesmeerd. Op advies van de gespecialiseerde rij-instructeur maakte ze meerdere tussenstops bij een EMDR-therapeut en klopte ze aan bij een ruimhartige psycholoog die haar begeleidde met de methode voice dialogue.

Fragment:

‘Maar de beelden waren ook overrompelend! Ik wilde verzachting van mijn klachten, maar het leek alsof ik verplicht in een diepe, donkere put met ellende moest kijken en daarin moest rondwoelen. De uren na de emdr voelden mijn ogen zwaar en ikzelf was verlept en uitgewrongen. Ik moest er elke keer echt van bijkomen. Deze bezoekjes leverden in het begin nog meer vertraging op. Van een soepele doorstart was geen sprake en ik ging me niet per se beter voelen. Het waren loodzware stappen met nergens quick wins. Het was ook lastig dat er twijfels opkwamen over dit hele proces. Deed ik er wel goed aan om alle ellende te herkauwen? Bovendien: waar bleven de oplossingen voor mijn rijangst? Waarom bleef ik het zo’n opgave vinden om überhaupt ergens naartoe te rijden? Ik hoopte vooraf natuurlijk dat ik na zo’n uur focussen op een van mijn issues compleet verlicht de deur uit zou wandelen. Zo mijn auto in, regelrecht richting de rotonde van de Arc de Triomphe in Parijs. Dat gebeurde niet.'

Stress en geruststellende woorden

Maar, er werd regelmatig wél gereden in de elektrische lesauto. Dat er een klik was tussen de auteur en de gespecialiseerde rijinstructeur bleek snel. Ondanks de stress werd er veel gelachen tijdens de lesuren. De rijinstructeur, ook opgeleid als acceptance and commitment-therapeut, had een geduldige houding zonder oordeel, sprak uit ervaring én met humor.

Fragment:

‘Was het dan niet raar dat ik mezelf niet goed kon kalmeren in de auto? Ik was toch trainer in ontspanningstechnieken? Ik wist hoe primaire, instinctieve reacties werken en hoe ‘gevaar detecteren’ bliksemsnel allerlei hormonaal geknetter en andere effecten in gang zet om ons lichaam voor te bereiden op overleving. Ik wist precies wat er gebeurde bij angstige gevoelens of gedachten, en hoe niet-helpende patronen bovendien flink kunnen inslijten. Ik had nota bene jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen met stress en hoe ze hiermee konden omgaan. Ook dat vond de rijinstructeur helemaal niet gek: ‘Het is te moeilijk om jezelf goed te coachen in deze situatie. Het is natuurlijk niet precies hetzelfde, maar vergelijk het voor het gemak met een vrouwelijke gynaecoloog. Zij begeleidt ook niet haar eigen bevalling.’

Verborgen gebreken en bezielende coaching Rit na rit ging het beter. Gaandeweg wordt duidelijk dat rijangst complexe oorzaken kan hebben. Daarom is het ook niet altijd eenvoudig aan te geven wat de ultieme oplossing is voor het probleem. Al begint elk traject wel altijd bij het vaststellen van iemands rijvaardigheid en moet dat, indien nodig, op peil komen.

Fragment:

‘Dat knipperende rode lampje in mezelf had ik gelukkig niet onomkeerbaar lang genegeerd, waardoor ik niet total loss in de vangrail van de hulpverlening was

beland. Mij had het geholpen om contact te zoeken. Om concrete stappen te zetten die ik lang had uitgesteld. Om uurtjes auto te rijden onder bezielende coaching. Maar ook om gaandeweg steeds eerlijker te zijn over wat me dwars zat, over mijn verborgen gebreken. Om de moed op te brengen iets aan te gaan, zoals emdr, waarvan je maar moet afwachten of het helpt. Het hielp om mijn avonturen op te schrijven. Dat leek nuttig, vooral op de dagen dat ik weinig vooruitgang zag. En ook best een beetje leuk, want schrijven, dat ging vanzelf.’

Compassie en chocola

Fragment:

‘Ik was vooral blij dat ik de moed had gehad om die stap richting de helpende handen te zetten, want, natuurlijk leek het alsof ik de enige was die hiermee te kampen had. Samen met een miljoen andere rijbewijsbezitters in Nederland, dat wel. Ik was hierin niet uniek, maar het voelde wel zo. Bijna iedereen die het ergens moeilijk heeft, kan zich hierin verdomd alleen voelen. Of je nu Ciske de Rat uit Amsterdam bent, of wie dan ook. Gelukkig kon ik naast de nieuwe hulp die ik voor mezelf had geregisseerd, ook weer terugvallen op de lessen die ik eerder had geleerd en waar ik veel profijt van had gehad op andere terreinen dan de rijangst. Ik bleef leren, door te oefenen met zelfcompassie.

(Zelf)compassie bestaat kortgezegd uit drie onderdelen: (1) mindfulness, (2) menselijkheid en (3) vriendelijkheid. De compassielessen paste ik zoveel mogelijk

toe op mijn eigen gebibber op de weg: Als ik worstel of bang ben, mag ik daar oog voor hebben, het erkennen en hoef ik mezelf niet te veroordelen. Ik gebruik mijn eigen ‘binnenspiegel’ om bij mezelf te blijven.

Soms ís het ook gewoon moeilijk of uitdagend. Ik hoef, net als die acht miljard andere mensen op de wereldbol, niet alles perfect of soepel te doen. Ik ben niet de enige die iets spannend vindt. Ook niet in het verkeer.

Ik probeer mezelf te steunen zoals een fijne vriend(in) zou doen. Begripvol én motiverend zodat er wel ‘beweging’ in komt.

Dat betekent ook dat ik me voorafgaand aan elk ritje niet hoef op te vreten of mezelf af te keuren omdat ik het nu/nog steeds/opnieuw eng vind. Eenmaal onderweg hoef ik mezelf niet uit te foeteren voor sukkel of kneus, maar probeer opnieuw de stem te vinden die kalmeert en motiveert. Af en toe flink effe zuchten helpt ook al een heleboel. En als ik aangekomen ben, mag ik mezelf ruimschoots belonen voor mijn moed en inzet. Woorden en waarderende gebaren zoals een schouderklopje zijn goed, aangevuld met thee en chocola nog beter.’

Door al dat reflecteren was ik er dus achter gekomen dat niet meer durven autorijden voor mij symbool stond voor niet, of niet meer, vrijuit durven leven. Al ging het ene stukje op ‘de route’ duidelijk makkelijker dan het andere. Misschien bleven de diepe sporen in de Zeeuwse klei voor altijd voelbaar, en was een reset naar mijn fabrieksinstellingen menselijkerwijs niet eens mogelijk. En eerlijk gezegd was dat ook niet wenselijk. Maar ik kon wel proberen om te vertrekken vanaf een nieuw startpunt.

Experts en een menselijk apk’tje

Naast het persoonlijke verhaal is Blij dat ik weer rij aangevuld met de expertise van een gespecialiseerde rijinstructeur, een psycholoog, een arts en een gezondheidswetenschapper. Ze vertellen over ruimte op de weg innemen, over hoe angst ontstaat en hoe je tóch weer ontspannen vooruitkomt. De betrokken psycholoog geeft raad over het te verwachten verloop van worstelen met (rij)angst.

Fragment:

De psycholoog: ‘Het is belangrijk om aan onderhoud te doen. Voor het angstige deel in jezelf moet je blijven zorgen. Dat vergeet je op een gegeven moment. Als het weer lekker gaat, verdwijnt het onderhoud. En op een gegeven moment komt er een nieuwe ronde waarin je iets aangaat. En dan komt de angst weer op. Ja, ik help mensen weer op pad, maar dat wil niet zeggen dat ze voor altijd genezen zijn. Dat is een illusie.

Wij psychologen hebben zelf ook thema’s die we blijven tegenkomen. Soms help ik mensen met een apk’tje. Hoe zat het ook alweer? Dan heb je het sneller weer te pakken. Mooier kan ik het niet maken.’

Compassie, beweging en contact bleken sleutelwoorden in het proces van de auteur. Blij dat ik weer rij staat hierdoor bol van bemoediging en inspiratie om ook met vertrouwen het pad in te slaan van angst naar vrijheid. Ongehinderd op de snelweg én in het leven.

Sonja Herpers

tekstschrijver en mindfulnesstrainer, heeft haar wortels in de Zeeuwse klei. Ze ging daar niet bij de schoolkrant, ook al was schrijven het liefste wat ze deed. Ze durfde niet. Ze verhuisde naar de Randstad en het schrijven bleef, maar de angst ook. Ze vocht ertegen, leerde met stress omgaan, trainde anderen, maar in de auto bleef de spanning een worsteling. Tot ze dit persoonlijke verslag maakte van het compassievol omgaan met rijangst. Blij dat ik weer rij werd haar bevrijding.

EEN INTERVIEW MET MAARTJE NIX

Maartje Nix (1969) is trainer, coach en schrijver. Na een ingrijpende periode van scheiding en het verlies van haar baan bouwde zij stap voor stap een nieuw leven op, waarin persoonlijke groei, zingeving en vertrouwen centraal staan. Die ervaring vormt de basis van haar werk. In haar begeleiding helpt zij mensen om stil te staan bij wat niet meer klopt, belemmerende overtuigingen te onderzoeken en van daaruit bewuste keuzes te maken. Haar boek Blaas je leven nieuw leven in is zowel een persoonlijk als professioneel werkboek over verandering in vier fasen. Maartje woont in Culemborg en werkt als zelfstandig trainer en coach. www.maartjenix.com

In Blaas je leven nieuw leven in belooft trainer en coach Maartje Nix geen snelle antwoorden, maar beschrijft een zorgvuldig opgebouwd veranderproces dat zowel existentieel als praktisch is. Het boek is ontstaan uit een persoonlijke crisis, maar overstijgt het individuele verhaal. Maartje ontwikkelde een model in vier fasen dat mensen helpt om hun leven opnieuw vorm te geven. Niet vanuit maakbaarheid, maar vanuit bewustwording, doorleving en gerichte actie. Voor coaches en therapeuten biedt het boek een toepasbaar kader, waarin innerlijk werk en uiterlijke verandering onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

“Toen mijn relatie eindigde en ik tegelijkertijd mijn baan verloor, voelde het alsof ik in één klap alle houvast kwijt was. Ik zat in een complexe scheiding, het contact met mijn ex-partner verliep moeizaam en was soms ronduit vijandig. Ondertussen had ik twee jonge kinderen om voor te zorgen. Alles draaide om het creëren van een nieuwe basis: emotioneel, praktisch en financieel. Ik wist niet of ik in ons huis kon blijven, of ik het financieel zou redden en hoe ik emotioneel mijn hoofd boven water moest houden. Achteraf zie ik die periode als de kiem van mijn boek,

maar op dat moment voelde het vooral als overleven. Ik moest dóór, ook al wist ik niet hoe en waarheen. Die periode dwong me om zonder overzicht of zekerheid stap voor stap keuzes te maken.

Ik had één groot doel: het koophuis waarin ik woonde, behouden, omdat het mij en mijn kinderen veiligheid bood. Ik schakelde hulp in, ook al verwachtte ik dat het onmogelijk zou zijn om het huis zonder vaste baan te behouden. Tot mijn verrassing bleek dat wél te kunnen. Door telkens een stap te zetten, ontstond er langzaam weer vaste grond onder mijn voeten.”

CRISIS ALS KATALYSATOR

“Een crisis kan een katalysator zijn. In mijn geval werden beslissingen voor me genomen: mijn relatie stopte en mijn contract werd niet verlengd. Als dat niet was gebeurd, was ik waarschijnlijk veel langer blijven hangen in een situatie die niet klopte. Verandering zonder crisis vraagt om nog meer moed. Dan moet je zélf besluiten iets los te laten wat bekend en veilig voelt, ook al weet je nog niet wat daarvoor in de plaats komt."

Volgens Maartje blijft verandering nooit beperkt tot één levensgebied. “Als je bijvoorbeeld werkt aan je zelfvertrouwen, zie je dat dat doorwerkt in je werk en je relaties. Er ontstaat een kettingreactie. Daarom zeg ik ook vaak: als je niet weet waar je moet beginnen, begin dan gewoon ergens. Je hoeft niet het hele plaatje te overzien. Beweging op één plek zet ook op andere vlakken verandering in gang.”

DE VIER FASEN

In Blaas je leven nieuw leven in beschrijft Maartje het veranderproces in vier fasen. Niet als strak stappenplan, maar als een bedding waarin verandering kan ontstaan.

“In de eerste fase vraag ik mensen om hun leven van een afstand te bekijken. Wat gaat goed? Wat schuurt? Waar loop je leeg? Veel mensen slaan deze stap over en willen meteen dóór. Maar zonder reflectie blijf je doen wat je altijd al deed. Wanneer je eerlijk naar jezelf kijkt, zonder oordeel, ontstaat er ruimte voor verandering.”

In de tweede fase – dromen – word je uitgenodigd onbegrensd je verlangens de ruimte te geven. “We zijn zo gewend om onze verlangens te temperen met ‘ja, maar’. Maar wat zou je willen als alles mogelijk was? Soms blijkt dat wat mensen een droom noemen, symbool staat voor iets diepers, zoals vrijheid, rust of betekenis.”

Ze herkent dat ook uit haar eigen proces. “Ik fantaseerde een tijdlang over een campertje. Zo’n mooi, klein busje, met hout vanbinnen en kleurige gehaakte gordijntjes voor de ramen. In eerste instantie dacht ik dat ik wilde reizen, even weg van alles. Maar door erbij stil te staan, ontdekte ik dat dat beeld voor mij staat voor vrijheid, speelsheid, eenvoud en gezelligheid. Niet voor het daadwerkelijk alleen rondtrekken. Zolang je het symbool verwart met het verlangen, blijf je zoeken op de verkeerde plek. Deze fase vraagt daarom veel verfijning.”

De derde fase is de meest confronterende van het proces. “Hier

Foto: Bodil

‘‘Wanneer

je eerlijk naar jezelf kijkt, ontstaat er ruimte voor verandering.”

onderzoek je je belemmeringen: overtuigingen, angsten, maar ook ogenschijnlijk praktische obstakels. Het is geen toeval dat verlangens tot nu toe niet zijn gevolgd. Er is iets waarmee je jezelf ooit hebt beschermd, maar dat je nu weerhoudt om actie te ondernemen. Zoals: ‘daar heb ik geen geld voor’, ‘daar ben ik te oud voor’ of ‘daarvoor heb ik onvoldoende talent’. Pas als je dat ziet, kun je andere keuzes maken."

In de vierde fase worden inzichten vertaald naar actie. “Je maakt een concreet en haalbaar plan. Daarnaast ga je op een organische manier te werk door je telkens af te vragen wat de eerstvolgende stap is. Daardoor wordt vooruitgang behapbaar en voorkom je dat je voor je gevoel tegen een grote berg aankijkt. Wie of wat heb je nodig? Welke actie kun je vandaag ondernemen? Het gaat niet om het afdwingen van een ander leven, maar om het verankeren van verandering in het dagelijks leven.”

GEEN QUICK FIX

De vier fasen vormen geen lineair stappenplan. “Het is een cyclus”, legt Maartje uit. "Mensen kunnen op verschillende levensgebieden in verschillende fasen zitten. Op het gebied van werk ben je misschien volop in actie, terwijl je in relaties nog aan het reflecteren bent. Soms klopt het in het ene levensgebied, terwijl het op een ander vlak begint te kriebelen. Verschillende radertjes van het leven zijn in beweging. Dat betekent dat je leeft!

Mijn boek vraagt iets van de lezer. Ik bied geen snelle oplossing, geen tien-stappenplan naar geluk. Je moet bereid zijn om naar jezelf te kijken, ook als dat ongemakkelijk is. Soms moet je ergens doorheen. Dat klinkt misschien abstract, maar het betekent dat je je gevoelens, patronen en oude verhalen onderzoekt. In moeilijke situaties kun je zo verlangen naar een quick fix, zeker wanneer het leven zwaar voelt. Dat snap ik heel goed. Maar werkelijke transformatie vraagt tijd en aandacht.”

Tijdens het schrijven van haar boek liep ze zelf ook tegen innerlijke barrières aan. “Ik merkte dat ik vastliep door perfectionisme en angst om mijzelf te laten zien. Gedachten als ‘is het wel goed genoeg’ of ‘wat zullen anderen ervan vinden’ speelden mij

parten. Ik dacht dat ik mijzelf zo langzamerhand wel had afgepeld, maar kwam opnieuw tot verrassende inzichten. De grap was dat ik om verder te kunnen schrijven, moest doen wat ik ook van mijn lezers vraag: onderzoeken wat me tegenhield en uit mijn comfortzone stappen. Daardoor verdiepte het schrijfproces en werd wat ik schreef, eerlijker en persoonlijker.”

Wat ze hoopt dat het boek brengt? “Dat mensen meer naar zichzelf gaan luisteren en hun verlangens, onrust en gevoelens serieus nemen. En dat ze zichzelf niet langer klein houden door oude overtuigingen. Want op oude overtuigingen kun je geen nieuw leven bouwen.”

Blaas je leven nieuw leven in Maartje Nix

ZORGELOOS

Zo gewenst, zo zwanger

Zo klein

Zo teer

Zo kwetsbaar, te kwetsbaar

Jullie kindje, verloor het water waarin ze veilig en geborgen

had mogen groeien

Te kwetsbaar

Haar hartje dat nog klopte

Jouw lijf dat niet wilde loslaten

Samen nog zo in verbinding, terwijl de natuur zo genadeloos had toegeslagen

De rust genomen,

Voor de vragen die zo een antwoord kregen

De krullen en omwegen verwijderd

En zo werd zo zichtbaar dat de keuze die gemaakt werd uit liefde, de keuze die de natuur had ingezet.........maar niet volledig had doorgezet

Jij en je man, zo samen zonder woorden

De ogen die spraken, tegelijk, hetzelfde besloten, de zorgen te groot, te veel, niet te overzien

Jullie kindje, die zorgeloosheid verdient

En zo is jullie meisje geboren, zonder pijn, zorgeloos

Niet een leven van zorgen, een leven waarin overbezorgdheid altijd mee zou gaan

Jullie kindje, te vroeg, te klein, te kwetsbaar, geboren

Je man in bezorgdheid toekijkend, acute zorg voor jou terwijl zijn dochtertje in zijn hand lag,

Zag hij jou wegglijden...... beangstigend voor hem..........

Hierna werd het kalm. Jullie kindje werd in water gelegd, zodat ze terug zorgeloos eruit kon zien.

En morgen zal ze samen met andere sterrenkindjes, voor altijd zorgeloos blijven

En jullie blijven achter met een leegte in jullie hart

Jullie kindje, voor altijd in jullie hart

Je hart in angst voor de omgeving die zal zien dat je niet meer zwanger bent

Durf het maar te benoemen

Rauw de rouw toe te laten, zoals de pleister van de zere wond

Laat toe

Benoem

Je kindje zal voor altijd bij je blijven

Nu nog voelbaar in je buik

Straks voelbaar in je hart

Het verlangen naar een kindje blijft

Dit verlangen mag er zijn

Vertrouwen mag herstellen

Vragen moeten nog beantwoord worden, telefoontjes nog gepleegd worden, zodat rust bij je thuis mag komen

De buitenwereld mag weten, dat jullie dochter is geboren en is gestorven

Te klein om te overleven, om zorgeloos te leven

Je dochtertje op je borst

Jij in rust en toen werd het mistig

Katja Ngo-van Hoof is als psychosociaal therapeut gespecialiseerd in het begeleiden van zwangere en kraamvrouwen. Ze begeleidt ouderparen bij het verlies van het (on) geboren kind en bij het verwerken van een traumatische bevalling. www.counseling-warande.nl

De transformatieve kracht van

Adembevrijding

WE DOEN HET DE HELE DAG. HET GAAT VANZELF, EN DAAROM STAAN WE ER MAAR

ZELDEN BIJ STIL: ADEMEN. ONZE MANIER VAN LEVEN ECHTER ZORGT ERVOOR DAT

WE STEEDS MINDER ADEMEN ZOALS HET VANUIT DE EVOLUTIE BEDOELD IS: MET EEN

BEWEGING IN HET HELE BUIKGEBIED. BEWUST WEER JE ADEM TOELATEN DIEP IN JE

BUIK HEEFT INVLOED OP JE GEZONDHEID, JE GEVOELSLEVEN, DE MATE VAN RUST IN JE HOOFD, JE INTUÏTIE, EN OPENT DE POORTEN NAAR DE SPIRITUELE DIMENSIES.

EMOTIONELE OVERBELASTING

We ademen met z’n allen te hoog. Bij een jong kind beweegt de hele buik nog mee tijdens de in- en uitademing. Tegen de tijd dat we volwassen zijn is er alleen nog een beweging zichtbaar in het gebied van de borst en schouders. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn stress en emotionele overbelasting. Als we iets heftigs ervaren, reageert het lichaam met de zogenaamde ‘vecht-vlucht reactie’: een primitieve respons vanuit onze oerinstincten. We gaan hoog ademen, met een kettingreactie van fysiologische verschijnselen als gevolg. Ons zenuwstelsel gaat in de hoogste vorm van paraatheid en het bloed stroomt naar onze spieren: de spijsvertering is even niet belangrijk, we moeten vechten of vluchten om ons leven veilig te stellen! Stresshormonen als adrenaline en cortisol worden aangemaakt om deze overlevingsinstincten te ondersteunen.

OVERLEVEN IN PLAATS VAN LEVEN

Deze paniekreflex is vanuit de evolutie bedoeld om effectief te reageren op levensbedreigende omstandigheden. Voor een relatief kort moment met heftige emoties. Als de situatie weer onder controle is zorgt, normaal gesproken, de ontspanningsreflex weer voor een terugkeer van de adem in de buik. Echter, door onze gehaaste manier van leven, met veel stress, zorgen en emoties blijven we met z’n allen de hele dag hoog ademen, als een manier om staande te blijven.

Onbewust weten we namelijk dat hoog ademen ervoor zorgt dat we minder voelen. Onze buik is het energetische centrum van ons gevoelsleven. Als de buik niet meebeweegt met de adem, worden gevoelens geparkeerd. We vinden deze instinctieve reflex terug in ons taalgebruik: ik hield mijn adem in van schrik, de adem stokte in mijn keel en het benam mij de adem. Allemaal uitdrukkingen die bij heftige ervaringen passen.

LEVEN IN JE HOOFD

Tel hierbij op: strakke kleding, urenlang ingezakt zitten op je werk, overgewicht en/of het inhouden van de buik uit ijdelheid, en het wordt duidelijk waarom bij een overgrote meerderheid van de volwassenen er alleen nog maar een beweging is in het borstgebied. Zelfs als we ontspannen zijn ademen we alleen nog maar hoog. Het lichaam is de buikbeweging, die er van nature is bij onze geboorte, verleerd.

Een van de gevolgen is dat we gaan ‘leven in ons hoofd’. Wat we met deze uitdrukking bedoelen is dat we ons afgesneden voelen van ons gevoelsleven en overweldigd worden door een grote hoeveelheid gedachten, die zich de hele dag opdringen. De ratio, met zijn behoefte aan controle, is kapitein op ons schip. Om te ontspannen zoeken we afleiding in de buitenwereld, wat meestal betekent: nog meer prikkels.

"Je ontspant bewust je buik en laat je adem weer tot diep in de onderbuik toe.

Ik noem dit adem ontvangen, in plaats van adem halen."

DE TERUGKEER VAN DE ADEM IN DE BUIK

De weg terug naar een verbinding met ons gevoelsleven, en een ontspannen staat van zijn, begint met het weer laten meebewegen van de buik tijdens het ademen. Met opzet gebruik ik niet het woord buikademhaling, omdat dit meestal geassocieerd wordt met het actief naar beneden ‘duwen’ van de adem in de buik. Beter is het om het geheugen van het lichaam weer te activeren. Niet de adem te sturen met de wil en spieren ‘naar beneden duwen’, maar door het ‘vanzelf’ te laten gebeuren: je ontspant bewust je buik en laat je adem weer tot diep in de onderbuik toe. Ik noem dit adem ontvangen, in plaats van adem halen.

CONCREET

Je volgt met je aandacht de beweging van je adem vanaf je neus je lichaam in. Je ontspant je buik, als de adem er is aangekomen, waardoor deze vanzelf uitzet naar voren en weer terug beweegt bij de uitademing. Je bemoeit je niet met het tempo of de beweging. Je ontspant alleen bewust het buikgebied tijdens de inademing. Je staat weer toe dat de buik meebeweegt, na jarenlang de adem - bewust (ijdelheid) of onbewust (reflexen) - te hebben geblokkeerd. Je bevrijdt op dat moment jouw adem van jouzelf. In het begin - de eerste weken, of zelfs maanden - zul je steeds opnieuw hiervoor je aandacht naar je adem moeten brengen, om te constateren dat deze weer te hoog is. Het deconditioneren van bepaalde gewoontes heeft tijd nodig. Na verloop van tijd pakken het lichaam en jouw instincten het proces weer op zoals het bedoeld is en zul je hiervoor je aandacht niet meer nodig hebben.

BETERE VERTERING

Een mijlpaal met grote gevolgen. Het zal doorwerken op alle niveaus van je wezen: lichamelijk, geestelijk, emotioneel en spiritueel. De adembeweging zorgt voor een continue massage van onze buikorganen, die hierdoor beter gaan functioneren. Op het niet-fysieke vlak vindt een parallel plaats.

De buik is fysiek gezien de plek waar we ons voedsel verteren en uitzuiveren. Wat onbruikbaar of zelfs giftig is, verlaat het lichaam na het verteringsproces. Energetisch gebeurt in het buikgebied hetzelfde met ons gevoelsleven. Emoties worden er gevoeld, doorleefd en verwerkt. Als de buik beweegt, activeert dit met name het tweede en derde chakra en wordt beter ‘verteerd’ wat we ervaren.

Een betere verwerking van je gevoelens zal leiden tot meer rust in je hoofd. Een groot deel van onze gedachten komen voort uit wat onverwerkt en niet geheeld is. Herinneringen, angsten, overtuigingen en overlevingspatronen zorgen voor veel mentale onrust.

De innerlijke ruimte die ontstaat door een vermindering van de hoeveelheid gedachten, is een voedingsbodem voor allerlei moois, waaronder: meer creativiteit, een betere intuïtie, en een groter vermogen om in het hier-en-nu te zijn.

UITSCHAKELAAR

Een veel gehoorde verzuchting om mij heen is, dat men het gevoel heeft de hele dag te veel ‘aan’ te staan. De diepere oorzaak hiervan is te hoog ademen. Zo simpel is het. En zo eenvoudig is het ook om jezelf ‘uit’ te zetten: ontspan je buik en laat deze weer meebewegen met de in- en uitademing. Het parasympatische zenuwstelsel wordt hierdoor geactiveerd en hormonen die leiden tot een gevoel van ontspanning en geluk, worden aangemaakt. Zo kan vollediger ademen, zoals het bedoeld is, leiden tot een compleet andere bewustzijnsstaat en de deuren openen naar de spirituele dimensies van het leven.

Anne-Marie

Wegh is yogadocent en begeleidt stilteretraites. Zij schrijft boeken en artikelen over spirituele groei. www.stilteweekend.nl www.anne-marie.eu

Behaal in no time jouw studiepunten voor 2026

Volg videocolleges van de beste psychologen, psychiaters en andere gedragsexperts

Systemisch werken

Waarom blindstaren op het individu, als probleemgedrag het beste kan worden begrepen in de context van relaties?

Ga systemisch te werk en leer verschillende interventies toepassen in de begeleiding van cliënten en hun gezinssystemen.

10 videolessen

Erkend certificaat

8 NFG-punten

Francien laat je tieten nog eens zien

FRANCIEN LAAT JE

TIETEN NOG EENS ZIEN

Francien Regelink

Door: Anja van de Weerd

Hoe een foto van je borsten je leven kan veranderen…

Het boek Francien laat je tieten nog eens zien speelt zich een dikke 20 jaar geleden af. Toentertijd was de wereld van Francien, ze was 15 jaar, knap ingewikkeld. Het geval wilde namelijk dat ze haar vriendje een foto van haar borsten had gestuurd. Misschien naïef, maar ze stond er niet bij stil dat hij die niet voor zichzelf zou houden. Uiteindelijk hingen de kopieën door de hele school. En dat is natuurlijk niet iets waar je op zit te wachten.

Sexting, het sturen van een pikante foto aan je vriend of vriendin, is normaal. Echter, het zonder toestemming verder verspreiden is dat niet. Het is moedig van Francien Regelink, want zij is de auteur van het boek Francien laat je tieten nog eens zien, om datgene wat haar zo persoonlijk heeft geraakt. te delen in de vorm van een roman. In die zin heeft zij het delen van iets persoonlijks omgebogen in iets positiefs dat anderen helpt die hetzelfde meemaken of hebben meegemaakt.

Het boek is in de ik-vorm geschreven en volgt het leven door de ogen van de toen nog jonge Francien. Op openhartige (en soms bij vlagen geestige wijze) beschrijft ze hoe zij door die ene foto gaandeweg veranderde van vrolijk en

onbevangen naar teruggetrokken en onverschillig. Ze maakt de keuze om het niet met haar ouders te delen en het is haar onduidelijk wie van haar vrienden op de hoogte is. Al met al staat haar eens zo veilige wereldje op de kop.

Uiteindelijk ziet ze in dat het haar schuld niet was. En ik denk dat daar ook de boodschap van dit boek ligt. Je hoeft je niet te schamen, het is namelijk nooit jouw schuld!

Het verschrikkelijke geheim van Francien staat natuurlijk niet op zichzelf en is nog steeds actueel. Aan de ene kant is het gebruik van social media alleen nog maar toegenomen en aan de andere kant hoort het versturen van sexy berichtjes nou eenmaal bij de seksuele ontwikkeling. Zonder goede voorlichting en informatie is dit niet zonder risico.

Het is zonneklaar dat dit boek op z’n plek is bij de hulpverlener. Is het niet voor de slachtoffers dan wel voor zijn of haar omgeving. Het boek draait om herkenning, erkenning en acceptatie van dat wat is gebeurd.

Maar daarnaast pleit ik ervoor dat Francien laat je tieten nog eens zien een plek verdient op de verplichte leeslijst van iedere middelbare school.

Werken met emoties via het lichaam

Wanneer we cliënten helpen om hun emoties beter te verdragen, zal dat leiden tot een optimalisering van behandelresultaten, ongeacht de vorm van therapie. Het functioneren neemt toe op alle niveaus: cognitief, emotioneel, gedragsmatig, lichamelijk, energetisch, relationeel en spiritueel. Cruciaal hierbij is het verspreiden van emotionele ervaringen over een zo groot mogelijk deel van het lichaam.

Raja Selvam, PhD ontwikkelde Integral Somatic Psychology (ISP), een wetenschappelijk onderbouwde vorm van lichaamsgerichte psychologie. Binnen deze benadering vormt het belichamen van emoties de belangrijkste therapeutische strategie. In de vierdelige webinar-serie Emoties belichamen, die 3 juni 2026 start, worden de theorie en praktijk van deze methode besproken en inzichtelijk gemaakt met praktijkvoorbeelden en video’s.

EMOTIES EN HET LICHAAM

Er bestaan diverse methoden om met emoties te werken. Al deze methoden – met name de werkwijze om bij een emotionele ervaring te blijven totdat er een verandering optreedt – stellen mensen in staat om een zekere emotietolerantie te ontwikkelen. Vaak wordt echter weinig aandacht besteed aan het lichaam of nog belangrijker: de aanwezigheid van de emotie in het lichaam. Er wordt niet naar gestreefd de emotionele ervaring over een zo groot mogelijk deel van het lichaam te verspreiden, wat volgens neurowetenschappelijk onderzoek het brein helpt om alle aspecten van een situatie (cognitie, emotie en gedrag) effectief te verwerken. Dit is jammer, want daardoor worden de behandelresultaten beperkt.

VERANDERINGEN

OP GANG BRENGEN

Om de gewenste veranderingen te bewerkstelligen is het belangrijk te werken met de fysiologische processen in de hersenen en het lichaam, die een rol spelen bij emotionele ervaringen. Daarnaast is het essentieel aandacht te besteden aan de lichamelijke verdedigingsmechanismen tegen emoties. Cliënten zullen

toegang krijgen tot emoties, ze langer gaan verdragen en kunnen verwerken. Bovendien neemt de kans op hertraumatisering af, omdat Integral Somatic Psychology (ISP) krachtiger somatische verspreidings- en regulatietechnieken gebruikt dan het louter volgen van lichaamssensaties als hulpmiddel.

EEN AANVULLENDE METHODE

De methode kan aanvullend worden toegepast bij de behandeling van uiteenlopende problemen waarin moeilijke emoties een rol spelen – van alledaagse emotionele ervaringen tot psychosomatische klachten, ontwikkelingstrauma, gehechtheidsproblemen, borderline-persoonlijkheidsstoornis, complexe PTSS en intergenerationeel trauma. Zelfs in therapievormen waarin de focus ligt op cognitieve en gedragsmatige veranderingen ten behoeve van symptoomverlichting, kan de belichaming van emoties tot betere resultaten leiden.

Webinar-serie

(met Nederlandse ondertiteling)

In deze webinar-serie maakt Raja Selvam inzichtelijk dat moeilijke emoties in het huidige leven vaak samenhangen met onverwerkt en niet doorleefd verdriet uit het verleden. Op basis van bevindingen uit de recente neurowetenschappen laat hij zien dat huidige en jarenlang slepende emotionele problemen kunnen worden verlicht door emoties te belichamen. Daarbij zal hij ook aandacht besteden aan psychofysiologische (psychosomatische) aspecten. Verder wordt duidelijk op welke manier het belichamen van emoties kan bijdragen aan een dieper, veiliger en sneller herstel van traumasymptomen. Mede aan de hand van videomateriaal worden de vier eenvoudig te leren stappen om emoties te belichamen, besproken.

De webinar-serie bestaat uit vier modules. De eerste module vindt plaats op 3 juni 2026. De opnames worden Nederlands ondertiteld.

RODE LINZENSOEP

Deze soep combineert verse groenten met milde kruiden tot een voedzame maaltijd die de spijsvertering op een positieve manier kan ondersteunen. Rode linzen zijn al gepeld en vallen tijdens het koken bijzonder gemakkelijk uiteen. Ze leveren veel vezels – net als de wortelen. Kurkuma en komijn geven de soep bovendien een fijne, aromatische smaak. Dit recept is binnen 30 minuten klaar en perfect voor wie ook op drukke dagen wil genieten van een gezonde en uitgebalanceerde maaltijd.

Ingrediënten voor rode linzensoep (voor 2–3 personen):

– 150 g rode linzen, gewassen

– 2 wortelen (ca. 150 g)

– 1 kleine ui

– 2 teentjes knoflook

– 1 stukje verse kurkuma (ca.3- 4 cm) of 1 el kurkumapoeder

– 1 el gemalen komijn

– 750 ml groentebouillon

– Garnering: 1 schijfje citroen, verse koriander, 1 snufje chilivlokken

Bereiding:

1. Was de linzen grondig. Schil de wortelen, ui, knoflook en kurkuma en snijd ze in kleine stukjes.

2. Verhit een beetje boter of olie in een pan en fruit de ui kort tot deze glazig is. Voeg de wortelen en de kurkuma toe en laat ze even zacht meefruiten.

3. Roer de linzen erdoor en voeg de groentebouillon toe. Voeg knoflook en komijn toe. Breng alles aan de kook en laat het afgedekt op middelhoog vuur 15–20 minuten sudderen, tot de linzen zacht zijn. Pureer de soep naar wens fijn of laat hem met stukjes, en breng indien nodig op smaak met kruidenzout en peper.

4. Garneer met een schijfje citroen, verse koriander en een snufje chilivlokken en serveer.

Romy houdt van koken. Op de website van Vitals vind je elke maand een van haar heerlijke, gemakkelijk te bereiden, gezonde recepten! Hiermee wil ze iedereen inspireren om gezond te eten en plezier te krijgen in het koken.

Meer recepten van Romy vind je op www.vitals.nl

Stichting Orthokennis

Dé leverancier van orthomoleculaire kennis

E-LEARNING

Basisprincipes orthomoleculaire geneeskunde

Ben je benieuwd naar de kracht van voedingssupplementen of wil je je kennis van orthomoleculaire geneeskunde opfrissen? Dan hebben wij goed nieuws! Na het succes van onze clinic, lanceren wij de e-learning Basisprincipes orthomoleculaire geneeskunde.

Zeven lessen, volledig flexibel, met naslagwerk

De e-learning bestaat uit zeven beknopte en praktische lessen, elk van ongeveer een uur. Deze zijn volledig flexibel te volgen, zodat je in je eigen tempo kunt leren. Onder leiding van ervaren docent Tanja Visser maak je kennis met de belangrijke rol die vitaminen, mineralen, spoorelementen en vetzuren spelen bij het gezond functioneren van het lichaam. Daarnaast ontvang je een uitgebreide hand-out met alle lesstof, die je ook na afloop kunt gebruiken als naslagwerk.

Focus op praktische toepasbaarheid

Wat deze e-learning uniek maakt, is de focus op praktische toepasbaarheid.

Aan de hand van casuïstiek leer je hoe je de opgedane kennis direct kunt inzetten in jouw praktijk. Of je nu werkt als therapeut, arts, apotheker of praktijkondersteuner, deze cursus biedt waardevolle inzichten om jouw cliënten nog beter te begeleiden naar een optimale gezondheid.

Wat leer je?

Tijdens de cursus worden alle relevante nutriënten uitgebreid besproken, van werking en risicogroepen voor deficiënties tot laboratoriumdiagnostiek, doseringen, interacties en kwaliteitsaspecten. Essentiële kennis om voedingssupplementen veilig en effectief in jouw praktijk te kunnen inzetten.

Geïnteresseerd?

Ga naar www.orthokennis.nl voor meer informatie en om je aan te melden. Heb je nog vragen? Neem gerust contact met ons op.

Telefoon +31 (0)75 640 81 80 E-mail info@orthokennis.nl Website www.orthokennis.nl

Mogelijk gemaakt door:

Waar beweging en therapie samenkomen

Kickboksen als instrument voor zelfvertrouwen, spanningsregulatie en professionele groei binnen PMT.

Kickboksen of boksen ontwikkelt zich steeds meer van een vechtsport tot een waardevol middel binnen psychomotorische therapie (PMT) en lichaamsgerichte interventies. Wat begon als fysieke discipline, blijkt een krachtige ingang naar mentale en emotionele balans.

VAN FYSIEKE KRACHT NAAR INNERLIJKE BALANS

Kickboksen draait om meer dan stoten en trappen. Het vraagt om focus, respect, grenzen stellen en lichaamsbewustzijn; precies de elementen die binnen PMT centraal staan. Door de fysieke beleving van spanning en ontlading leren deelnemers hun grenzen herkennen, spanning reguleren en zelfvertrouwen opbouwen.

De nadruk ligt niet alleen op techniek, maar ook op houding, ademhaling en mentale aanwezigheid. Boksen fungeert als spiegel: hoe iemand omgaat met druk of confrontatie zegt veel over patronen die ook buiten de trainingsruimte zichtbaar zijn.

“Boksen kan confronterend zijn, maar juist die confrontatie is de ingang tot groei”, vertelt Gelaan Al Sawad, die meer dan tien jaar ervaring heeft in het trainen van uiteenlopende doelgroepen, van jongeren, professionele sporters en volwassenen tot zorgprofessionals.

PROFESSIONELE TOEPASSING BINNEN PMT

Waar kickboksen in de sport draait om prestatie, ligt binnen therapie de nadruk op beleving, bewustwording en regulatie. Dat vraagt om een andere benadering en vooral om veiligheid. Al Sawad ondersteunt daarom PMT’ers, psychologen en zorgprofessionals bij het verantwoord integreren van bokselementen in hun werk.

De trainingen en workshops zijn gebaseerd op drie pijlers:

1. Sterke techniek – basisbewegingen en houding voor veilige begeleiding.

2. Veilige toepassing – inzicht in grenzen, signalen en fysieke veiligheid.

3. Maximale impact – de vertaalslag van fysieke ervaring naar mentale processen.

DE KRACHT VAN LICHAMELIJKE BELEVING

Veel cliënten vinden het lastig om emoties via woorden te

uiten. Beweging biedt dan een directe ingang. Door te slaan, te bewegen en te ademen ervaren zij wat spanning doet en hoe grenzen aanvoelen.

Die ervaring maakt emoties tastbaar en reguleerbaar zonder dat daar altijd woorden voor nodig zijn.

PMT-therapeuten herkennen dit principe: het lichaam vertelt vaak meer dan het hoofd.

VOOR DE THERAPEUT: GROEI EN PROFESSIONALITEIT

Niet alleen cliënten, ook therapeuten zelf groeien door de methodische toepassing van (kick)boksen.

Door actief te ervaren wat spanning, kracht of kwetsbaarheid doet, vergroten professionals hun lichaamsbewustzijn en empathisch vermogen.

In de trainingen van Vital Impact staat zelfervaring centraal: eerst voelen, dan begeleiden.

Therapeuten leren niet alleen technieken, maar ook hoe zij vanuit hun eigen stabiliteit een veilige ruimte creëren voor hun cliënten. Zo ontstaat een verdieping waarin het lichaam niet alleen middel, maar ook spiegel wordt van het therapeutisch proces.

BEWEGING ALS BRUG TUSSEN KRACHT EN HERSTEL

De missie van Al Sawad is helder: therapeuten, psychologen en zorgverleners ondersteunen bij het integreren van lichaamsgerichte bokstraining in hun praktijk, zodat cliënten hun kracht, balans en veerkracht hervinden.

Boksen leert mensen letterlijk en figuurlijk weer staan: stevig, bewust en met respect voor zichzelf en de ander.

Door de combinatie van fysieke ervaring, professionele begeleiding en therapeutisch inzicht ontstaat een vernieuwende vorm van werken waarin beweging en therapie samenkomen.

Met meer dan tien jaar ervaring in de sport en een passie voor persoonlijke ontwikkeling begeleidt oprichter

Gelaan Al Sawad professionals bij het veilig en effectief inzetten van bokstechnieken binnen hun praktijk.

Meer informatie: www.vitalimpact.info

Internal Family Systems

Alle delen welkom

INTERNAL FAMILY SYSTEMS (IFS) IS EEN MODEL VOOR PSYCHOTHERAPIE EN ZELFLEIDERSCHAP. DE OORSPRONG LIGT IN DE VERENIGDE STATEN IN DE JAREN 80. DE LAATSTE JAREN KRIJGT HET OOK IN NEDERLAND STEEDS MEER VOET AAN DE GROND. HET SPREEKT ZOWEL CLIËNTEN ALS PROFESSIONALS AAN. VOORAL VANWEGE HET POSITIEVE MENSBEELD EN DE COMPASSIEVOLLE BENADERING. WAT ZIJN DE KERNELEMENTEN VAN IFS EN HOE HELPT HET BIJ ZELFONTWIKKELING EN TRANSFORMATIE?

WAT IS IFS?

De naam Internal Family Systems (IFS) verwijst naar de meervoudigheid van onze psyche. Richard Schwartz is de grondlegger en kwam tot deze inzichten doordat cliënten het in sessies onder woorden brachten. Zo ontdekte hij dat wij als mens uit verschillende delen (sub-persoonlijkheden) bestaan in combinatie met een kernzelf. Deze kern wordt in IFS het Zelf genoemd; met een hoofdletter om vooral de bijzondere kwaliteit te benadrukken: onder andere helend en rustgevend.

Een deel kun je zien als een autonoom mentaal systeem (een ‘mini-mensje’) met eigen emoties, expressiestijl, competenties, verlangens en met een eigen wereldbeeld. Een deel staat echter niet op zichzelf; het maakt onderdeel uit van de innerlijke familie. Vanuit een ‘systemische bril’ kijkt IFS hoe de verschillende delen zich tot elkaar verhouden; welke delen samenwerken en welke juist niet. En waar de delen zijn verbonden met het Zelf en waar nog niet. Het herstellen van de connectie tussen het Zelf en de delen is een van de kernelementen van IFS. Samen met het bevrijden van de delen van hun ‘lasten’ en de transformatie naar hun oorspronkelijkheid.

POSITIEF MENSBEELD

Wat is dat Zelf precies? Het is een ervaringstoestand van onder meer kalmte, helderheid, verbondenheid en compassie. Ook woorden als liefde, nieuwsgierigheid, moed en stabiliteit beschrijven de ervaring van het Zelf. Het Zelf is ook de innerlijke leider die naar alle delen luistert, ze welkom laat voelen en met alle delen samenwerkt.

Het uitgangspunt is dat deze krachtige bron ‘het Zelf’ in ieder mens beschikbaar is en bovendien onaantastbaar; wat je ook hebt meegemaakt. Het kan zijn dat iemand dat nog niet (bewust) ervaart, maar het is wel altijd aanwezig. En die boodschap is voor cliënten vaak fijn om te horen; het geeft hoop. Zeker wanneer je een andere beleving hebt van jezelf.

RADICALE VRIENDELIJKHEID

Cliënten zoeken hulp wanneer ze ergens vastlopen; vaak verwoord als ‘ergens vanaf willen’. IFS benadert dit alles met ‘radicale vriendelijkheid’. Alle aspecten van een cliënt worden met nieuwsgierigheid en een open hart ontmoet. Ook de aspecten (delen) die innerlijk of van buitenaf als vervelend, verkeerd of lastig worden ervaren. Denk aan woede, verslaving of kritische stemmen.

Bij IFS ligt de focus op het leren kennen van delen, het inleven en achterhalen van hun positieve intenties en het vriendschap sluiten met de delen. De cliënt brengt hierbij de blik naar binnen en maakt zelf contact met een deel. De wijze waarop zorgt dat het Zelf in de cliënt ‘online komt’ en dat er verbinding ontstaat tussen dit Zelf en de delen.

In aanvang begeleidt de therapeut de cliënt hierbij en spelenderwijs wordt de cliënt hier steeds zelfstandiger in. Vaak zie je dat de IFS-benadering een nieuwe manier van leven wordt.

"De naam Internal Family Systems verwijst naar de meervoudigheid van onze psyche."

Deze radicaal vriendelijke manier van contact maken is voor veel delen een openbaring. Ze voelen zich gehoord en gesteund, wat al een eerste vorm van ontlading kan zijn. Door dit Zelf (Zelfenergie) te ervaren, verandert er al direct iets in het innerlijk systeem.

BEVRIJDING VAN DE LASTEN VAN DELEN

Het bevrijden van de delen van hun ‘lasten’ en de transformatie naar hun oorspronkelijkheid is een van de hoofddoelen van IFS. De focus ligt dan ook op het contact maken met ‘belaste’ delen door te verdelen in beschermende delen en verbannen delen.

Verbannen delen zijn die sub-persoonlijkheden die buiten het bewustzijn worden gehouden. IFS noemt deze delen dan ook Ballingen (exiles): jonge delen die ooit een of meerdere overweldigende ervaringen hebben gehad. Omdat iets te snel ging of te groot was en er onvoldoende steun en nabijheid was om het te kunnen verwerken. Ze zijn daardoor ‘bevroren in de tijd’ en hebben geen verbinding met het Zelf. Als gevolg daarvan zitten ze vast in de negatieve ervaring en voelen ze de pijn van bijvoorbeeld schaamte, eenzaamheid en machteloosheid. Dat is de ‘last’ die ze met zich meedragen. Maar een deel is niet zijn last. Doel van IFS is dan ook om de Balling te bevrijden van deze last, wanneer beschermers dat toestaan.

Beschermers zijn er in twee groepen: Managers en Brandweerlieden. Beide zijn delen die in een beschermende rol terechtgekomen en hebben net als de Balling géén verbinding met het Zelf. Beschermers hebben het gevoel dat ze er alleen voor staan en voelen een enorme verantwoordelijkheid (als ik dit

niet doe, gebeurt er iets ergs). Dit verantwoordelijkheidsgevoel is de ‘last’ die beschermers met zich meedragen. Managers zijn delen die preventieve strategieën inzetten om te voorkomen dat de pijn van de Balling nog een keer wordt ervaren. ‘Nooit meer’ is hun motto. Voorbeelden hiervan zijn kritische delen, pleasende delen, hyper-waakzame delen en analyserende delen. Managers zijn ook veelal jonge delen die al vroeg in deze beschermende rol terecht zijn gekomen. Dat maakt de last extra zwaar.

Maar hoe hard Managers ook werken, het lukt ze niet werkelijk om te voorkomen dat de pijn opnieuw wordt gevoeld. En dat weten Managers ook. Het besef dat ze niet succesvol zijn, is een deel van hun last.

"Het unieke van IFS zit in het vrijmaken en het ervaren van het Zelf."

Dus wanneer de pijn toch doorbreekt door ‘de innerlijke beschermende muren’, komt een andere groep beschermers in actie: de Brandweerlieden. Zij doen alles wat nodig is om de aandacht af te leiden van de pijn. Als reactie zorgen ze onder meer voor verdoving, ontspanning en troost. In aanvang kan dat het eten van iets zoets zijn of het kijken van een televisieserie. Maar als dat niet helpt, schakelen ze over naar iets wat ingrijpender is. Alle vormen van verslaving alsook dissociatie, zelfbeschadiging en suïcide zijn voorbeelden van extreme Brandweerlieden.

Ook Brandweerlieden zijn belast met hun taak. En net als de Managers zouden ze liever andere dingen gaan doen. Ze weten alleen niet hoe. Het contact met Zelf brengt hier verandering in. Dat creëert bij hen bereidwilligheid voor nieuwe mogelijkheden.

HOOP-BOODSCHAP EN UPDATE

Het ontstaan van deze bereidwilligheid is wel een proces. Veruit het grootste deel (90%) van het werk is dan ook gericht op beschermers en hun onderlinge conflicten (polariteiten). Dit

in tegenstelling tot sommige andere modaliteiten die veel meer gericht zijn op het innerlijk-kind-werk.

In IFS worden beschermers zeer serieus genomen. Ze hebben niet voor niets ooit deze rol op zich genomen. Vanuit hun perspectief hangt er veel af van hun inspanning. Alles is gericht op het opbouwen van het vertrouwen tussen beschermers en het Zelf van de cliënt. En deels gebeurt dat ook door beschermers een ‘update’ te geven. Vaak denken ze dat de cliënt nog heel jong is en zijn ze niet bekend met de volwassen vermogens die de cliënt inmiddels heeft opgebouwd. Totdat ze ervan op de hoogte worden gesteld.

Naast het relatie opbouwen en het updaten is er ook steeds de hoop-boodschap ‘dat het anders kan’. Dat Zelf kan helpen om de Balling te bevrijden zodat de beschermer niet meer zo hard hoeft te werken.

Maar beschermers hebben zo hun eigen angsten die ze eerst moeten overwinnen. Het gevoelde contact met Zelf geeft hun hierbij de steun in de rug. Het heeft alles te maken met vertrouwen. Vertrouwen dat ze niet weg hoeven en nuttig blijven, vertrouwen dat het systeem stabiel blijft en vertrouwen in het Zelf. Het is een kwestie van tijd; beschermers zelf bepalen het tempo. En juist omdat ze daarin zo serieus genomen worden,

kan het soms verrassend snel gaan dat ze toegang verlenen tot de Balling.

HELING EN TRANSFORMATIE

Als de cliënt Zelf contact mag leggen met de Balling is dat het begin van het helingsproces. Heling vindt plaats door een ‘herstellende ervaring’. Een ontmoeting waarbij de Balling alsnog aanwezigheid ervaart, afstemming, resonantie en steun of hulp. Het helingsproces leidt tot het overschrijven van oude overtuigingen. De Balling voelt dat hij/zij wél oké is en kan de oude last vervolgens loslaten. Hierdoor komt er ruimte voor transformatie naar de eigen oorspronkelijkheid. Dit hele helingsproces van een Balling vindt altijd plaats onder professionele begeleiding, ook om herbeleving te voorkomen. Het omvat verschillende stappen waarbij ook de beschermers worden betrokken. Zij kunnen immers hun oude rol ook loslaten nu bescherming niet meer nodig is. Ook zij kunnen transformeren.

ZELFLEIDERSCHAP VAN DE THERAPEUT

Het unieke van IFS zit in het vrijmaken en het ervaren van het Zelf. Om het Zelf in de cliënt ‘online’ te krijgen is het belangrijk dat de therapeut Zelf-geleid kan blijven. Zeker in het werken met extreme beschermers is dit cruciaal. De vakmatige trainingen voor IFS besteden hier veel aandacht aan. Om met IFS te kunnen werken, kun je voor trainingen terecht bij IFS Institute of bij een IFS-informed-aanbieder zoals IFS-Opleidingen Nederland. Het Handboek Internal Family Systems Therapie is de basis hiervoor, sinds eind 2024 in het Nederlands vertaald.

Jeanne

Estourgie werkt als traumatherapeut. Ze is Level 3 opgeleid in IFS en Somatic Experiencing Practitioner. Daarnaast is Jeanne opleider bij IFS-Opleidingen Nederland. www.ifsopleidingennederland.nl

Verdiep en Upgrade jouw Praktijk

Kijk Verder, Kom Verder

De Academie

De Nederlandse Academie voor Psychotherapie is vanaf 1979 een bruisend expertisecentrum in The Art of Change: het vakgebied van de menselijke verandering. Onze integratieve opleidingen in Coaching, Counseling en Psychotherapie zijn (inter)nationaal erkend.

Hoogste Standaard ECP

De Academie heeft de hoogste Europese onderscheiding als opleidingsinstituut in Psychotherapie. Daarmee ligt er voor jou een route naar het European Certificate for Psychotherapy (ECP)

Verdiep en upgrade

Je kunt kiezen uit een breed pallet aan verdieping.

Een kleine greep:

• Medische Hypnose

Wetenschappelijk bewezen effect bij PDS.

Onmisbare aanvulling op je behandeling van SOLK/ALK

• Alle PSBK nascholing

Meer dan alleen kennis

• Integratieve JongerenCoach

Help deze kwetsbare groep, er zijn veel te weinig echte hulpverleners

Zie onze agenda:

Zie alle opleidingen en trainingen:

Van hoofd naar hart: symbolisch werken met een keramieken hart binnen eclectische begeleiding

Cliënten die zich aanmelden voor therapie, ervaren vaak een gevoel van vastlopen, zonder daar een duidelijke verklaring voor te hebben. Zij kunnen hun verhaal doorgaans goed verwoorden, maar blijven voornamelijk in het cognitieve domein. In mijn praktijk merk ik dat symbolisch werken kan bijdragen aan de verschuiving van praten over ervaringen naar het daadwerkelijk voelen, doorleven en integreren ervan.

Een vorm die ik hierbij inzet, is het werken met een keramieken hart (Open Your Heart Studio). De symboliek is voor cliënten direct begrijpelijk: het keramieken hart staat voor het emotionele hart – kwetsbaar, gevormd door ervaringen en gevoelig voor breuken. Het werken met een tastbaar object nodigt uit tot vertraging en aandacht en ondersteunt het betrekken van lichamelijke gewaarwording in het therapeutisch proces. Binnen dit kader laat ik cliënten een tijdlijn van hun leven maken, waarin belangrijke gebeurtenissen en belastende ervaringen aandacht en een plek krijgen. Onder begeleiding wordt het keramieken hart gebroken en worden de afzonderlijke scherven benoemd. Ter ondersteuning van dit proces werk ik met door mij ontwikkeld reflectiemateriaal, waarin cliënten via schrijfen reflectieoefeningen ervaringen en inzichten verdiepen en verankeren.

Het werken met deze symboliek leent zich goed voor toepassing van de Transactionele Analyse, waarin verschillende egotoestanden (Ouder, Volwassene en Kind) en scripts herkenbaar kunnen worden. Daarnaast is er een duidelijke aansluiting met het contextueel werken, waarin loyaliteiten, relationele wonden en de balans tussen geven en ontvangen centraal staan. Sommige scherven vertegenwoordigen ervaringen waarin de cliënt tekort is gedaan of juist te veel verantwoordelijkheid heeft gedragen. Daarnaast maak ik gebruik van het Internal Family Systemsmodel (Schwartz, 1995), waarin wordt uitgegaan van innerlijke ‘parts’ met specifieke functies, emoties en beschermingsstrategieën. Elke scherf kan worden benaderd als een ervaring waaruit delen zijn ontstaan en die erkenning en aandacht behoeven. De fysieke externalisering van deze delen vergemakkelijkt een houding van nieuwsgierigheid en mildheid en ondersteunt het vermogen tot zelfregulatie en Self leadership.

Tegelijkertijd biedt elke scherf ruimte voor een eclectische wijze van werken. Afhankelijk van de hulpvraag en het moment in het proces kan een deel worden benaderd vanuit cognitieve herstructurering, ervaringsgerichte interventies, systemische reflectie, lichaamsgerichte oefeningen of traumagerichte methoden zoals EMDR of brainspotting. De symboliek fungeert hierbij als gemeenschappelijke taal en een integrerend kader waarbinnen verschillende interventies samenkomen.

In de praktijk zie ik dat dit proces cliënten helpt om van een diffuus gevoel van vastlopen te bewegen naar emotionele opening en integratie. Zij ervaren meer samenhang tussen denken, voelen en lichamelijke gewaarwording. Opvallend is dat deze werkwijze, ondanks het symbolische en zachte karakter, ook bij mannelijke cliënten diepgaand kan doorwerken. De concrete vorm en heldere metafoor bieden houvast en maken emotioneel contact toegankelijk.

Voor mij is symbolisch werken met het keramieken hart geen op zichzelf staande methode, maar een klinisch kader waarin eclectisch werken, delenwerk en het betrekken van lichamelijke ervaring elkaar versterken. Het nodigt uit tot vertraging, betekenisgeving en uiteindelijk tot wat cliënten vaak kernachtig verwoorden: weer thuiskomen bij zichzelf.

Margreet van Gameren Psychosociaal therapeut – Praktijk Arise

Hormoontherapie en de overgang

Bij een groot deel van de vrouwen gaat de overgang gepaard met klachten, die het dagelijks leven kunnen verstoren. Bekende overgangsklachten zijn slaapstoornissen, opvliegers en nachtelijk zweten. Er zijn nog heel veel andere overgangsklachten zoals migraine, stemmingswisselingen, slecht concentreren, prikkelbaarheid en depressiviteit, droge huid, droge ogen, vaginale klachten, seksuele veranderingen, blaasontstekingen en incontinentie. Vanaf de overgang kunnen botontkalking, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten optreden. De klachten worden veroorzaakt door daling van het hormoon oestrogeen.

FEITEN EN CIJFERS OVER DE OVERGANG

– De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen de menopauze doormaken is 51 jaar.

– Jaarlijks hebben ruim 1 miljoen vrouwen in de leeftijd van 40 tot 60 jaar te maken met de overgang.

– 80% heeft daar in meer of mindere mate klachten van.

– Ongeveer 55% van de vrouwen in de overgang heeft last van klachten die hun werk beïnvloeden.

– 36% vindt dat ze minder goed functioneren op het werk door pijnklachten, vermoeidheid of concentratieproblemen.

– 34% van het ziekteverzuim van vrouwen in de leeftijdscategorie van 40 tot 60 jaar is gerelateerd aan overgangsklachten.

– Vrouwen met regelmatige overgangsklachten ervaren ook drie keer zo vaak burn-outklachten.

DE OVERGANG OP HET WERK

Van de werknemers in de overgang vindt 36 procent dat zij weleens minder goed functioneren op het werk door bijvoorbeeld pijnklachten, vermoeidheid of concentratieproblemen. Ook beleven zij soms ongemakkelijke situaties op de werkvloer, bijvoorbeeld vanwege opvliegers, stemmingswisselingen of doorlekken (31 procent). Zo’n 13 procent van de vrouwen in de overgang kampt met minder goed functioneren én ongemakkelijke situaties. Verder heeft 2 procent weleens zoveel klachten dat zij zich ziekmelden. Van de werknemers in de overgang ervaart 20 procent hiervan geen gezondheidsklachten (hierna:

overgangsklachten) en 25 procent heeft wel overgangsklachten maar ondervindt daarvan geen hinder op het werk.

WAT IS HORMOONTHERAPIE

Met hormoontherapie krijgen vrouwen lage doseringen oestrogeen en progesteron. Voorheen kregen vrouwen in de overgang synthetisch oestrogeen en synthetische progesteron in pilvorm toegediend. Inmiddels is bekend dat het beter is om oestrogeen via de huid toe te dienen, bijvoorbeeld met een spray, gel of pleister, en dan in een vorm die hetzelfde is als het oestrogeen dat je lichaam zelf aanmaakt: bio-identiek oestrogeen. Progesteron wordt nog wel in pilvorm gegeven, maar dan ook de bio-identieke variant. Daarnaast is er ook nog testosteron, dat je als gel op je huid smeert, maar dat wordt niet vaak aan vrouwen voorgeschreven, terwijl ze wel degelijk klachten kunnen ervaren door een tekort eraan. Behalve dat de dosering van de hormonen per vrouw verschilt, zit er tijdens de verschillende fasen van de overgang ook verschil in het gebruik en de hoeveelheid. (boekfragment)

VOORDELEN VAN HORMOONTHERAPIE

Het belangrijkste voordeel is dat overgangsklachten bijna altijd binnen 2-6 weken volledig verdwijnen. Opvliegers stoppen, maar ook niet-typische overgangsklachten als gewrichtsklachten, hartkloppingen, hoofdpijn, stemmingswisselingen verdwijnen meestal snel. De kans op osteoporose, ernstige botontkalking wordt lager. Het proces van botontkalking dat toeneemt met de leeftijd, wordt namelijk vertraagd. Er is zelfs toename van botdichtheid beschreven door de combinatie van estradiol met progesteron. Er zijn aanwijzingen dat hormoontherapie de kans op hart- en vaatziekten vermindert als met deze therapie wordt begonnen kort na (binnen 10 jaar na) de overgang. Ook zijn er aanwijzingen dat de kans op de ziekte van Alzheimer kleiner wordt.

NADELIGE GEVOLGEN BIJ GEBRUIK VAN HORMONEN

Hormoontherapie heeft dezelfde bijwerkingen als de pil, maar in mindere mate omdat het een lichter product is. Een onschuldige maar vervelende mogelijke bijwerking, vooral in het begin, is het vasthouden van vocht, waardoor een vrouw last kan krijgen van gespannen borsten, hoofdpijn en soms misselijkheid.

Een andere bijwerking kan onwillekeurig vaginaal bloedverlies

(doorbraakbloedingen) zijn. Bij start van de hormoontherapie treedt dit vaak op en dit kan drie tot zes maanden aanhouden. Na drie maanden wordt meestal een echo gemaakt om andere oorzaken uit te sluiten (bv. poliepen of vleesbomen, die zijn bijna altijd onschuldig). Vaak helpt een aanpassing van de dosering of soms wordt overgegaan op een andere toedieningsvorm.

COMPLICATIES NA LANGDURIG

HORMOONGEBRUIK

Complicaties na langdurig hormoongebruik zijn:

– Een gering verhoogde kans (wel lager dan bij de anticonceptiepil) om een trombose (bloedpropje in de vaten) te krijgen. Dat geldt voornamelijk wanneer er tabletten geslikt worden; niet als de toedieningsvorm van oestrogeen via de huid is, zoals bij pleisters, spray of gel en/of het natuurlijke progesterontablet –

Een gering verhoogde kans voor vrouwen >50 jaar, na meer dan 5 jaar gebruik van hormoontherapie om borstkanker te krijgen. Bij vrouwen <50 jaar is er geen risico en is dus controle ook niet nodig. Met sommige types progestageen is er bij langer dan 5 jaar gebruik een licht verhoogde kans op het krijgen van baarmoederkanker. Na stoppen met de medicijnen wordt de kans weer normaal.

"De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen de menopauze doormaken is 51 jaar."

CIJFERS HORMOONTHERAPIE

In 2023 gebruikten 102.000 vrouwen in de leeftijd van 40 tot en met 60 jaar hormoontherapie voor overgangsklachten. In 2018 waren dat nog 58.000 gebruiksters. Daarmee nam het aantal vrouwen met hormoontherapie in vijf jaar tijd met 76% toe. Vooral in de afgelopen twee jaar nam het aantal gebruiksters toe, met de sterkste groei in 2023 ten opzichte van 2022 (+28%). Dit komt mogelijk door een wijziging van de standaard medio 2022, waarbij meer plaats is ingeruimd voor hormoontherapie. De cijfers over 2024 laten zien dat de toename van het aantal vrouwen dat hormoontherapie gebruikt nog steeds doorzet. In een jaar tijd is het gebruik van hormoonmedicatie tijdens de overgang met veertig procent gestegen.

Bronnen: www.nvog.nl, www.nporadio1.nl. www.tno.nl, www. catharinaziekenhuis.nl, www.vrouwenindeovergang.nl en Drenth, A. (2025) Het ligt niet aan jou, het is de overgang

“De menopauze is een levensfase. Het is geen ziekte of progressieve aandoening.” Met dit statement uit hun menopauzemanifest What Fresh Hell Is This? geeft Heather Corinna een broodnodige boodschap af. Die deelt onophoudelijk diens overtuiging dat je lichaam in de menopauze niet kapot is – je verandert gewoon en dus krijg je nieuwe behoeftes. In het voetspoor van elke fysieke, metabolische of hormonale verandering maakt onze identiteit ook een ontwikkeling door en definiëren we onszelf opnieuw. Dat is niet niks. Vooral de perimenopauze is een bijzondere periode, omdat we tijdens die overgangsfase al heel wat levenservaring op zak hebben.

NIEUWE LEVENSFASES

Nu er gaandeweg steeds meer follow-uponderzoek wordt gedaan naar hormonen, onderscheiden sommige onderzoekers nieuwe specifiekere hormonale stadia, waaronder een fase van hormonale veranderingen die zich zou voordoen voorafgaand aan de perimenopauze. Dat kan betekenen dat de cycluslengte bij sommige mensen vanaf hun veertigste verandert en er hormonale veranderingen optreden, zonder dat de perimenopauze daadwerkelijk is begonnen.

Veel mensen zijn al dan niet bewust gewend aan hun eigen hormonale cyclus, ongeacht hoe die precies verloopt. Als die cyclus verandert of zelfs stopt, kan dat verwarrend zijn, als een zeurend stemmetje op de achtergrond, dat fluistert dat er ergens iets niet pluis is. Deze overgang naar ‘een nieuw normaal’ kan emoties oproepen en betekent dat je lichaam soms een nieuw ritme moet vinden.

Tijdens de perimenopauze verandert je hormoonhuishouding. Ook in die fase vertellen je hormonen je wat je lichaam nodig heeft, en waarschijnlijk zijn die behoeftes niet hetzelfde als voorheen. Oude gewoontes passen soms niet meer bij je. Je behoeftes op emotioneel, fysiek, relationeel of seksueel vlak kunnen verschuiven. Graduele aanpassing blijkt vaak de beste manier om hiermee om te gaan.

Terwijl je meebeweegt in dit nieuwe ritme, kan het tracken je helpen om weer patronen te herkennen in je cyclus die zorgen voor geruststelling, kracht en balans. Omdat deze hormonale toestand nog beperkt wordt onderzocht en onderwezen, is er nog weinig inzicht in welke signalen aangeven dat je je in de perimenopauze bevindt. Dat betekent dat je de subtiele gevolgen van die levensfase mogelijk voor iets anders aanziet of simpelweg negeert. Bij sommige mensen kondigt de perimenopauze zich plotsklaps luid en duidelijk aan, terwijl anderen het ervaren als een veel subtielere verschuiving.

Hoe je de perimenopauze beleeft, verschilt van persoon tot persoon. Voor de een duurt het een paar maanden, bij de ander houdt die fase wel twintig jaar aan. Het officiële gemiddelde bevindt zich ergens tussen de drie en tien jaar. Sommige mensen komen in de perimenopauze als ze in de dertig zijn, terwijl het bij andere na hun veertigste of vijftigste begint. Daarom raden we je aan om te tracken, zodat je je eigen tijdspad in kaart kunt brengen.

Aisha had het gevoel dat ze niet alleen haar baan, maar ook haar gezonde verstand aan het verliezen was, totdat het tracken haar deed inzien dat haar symptomen een bepaald patroon volgden. Nadat ze de cyclusoverzichten van een aantal maanden had bestudeerd, ging ze onderzoeken of de wisselende lengte van haar cycli en haar verstoorde nachtrust misschien wezen op het begin van de perimenopauze. Eigenlijk had ze gedacht dat ze die fase wel zou herkennen op het moment dat het ook bij haar moeder was begonnen, namelijk eind veertig. Maar omdat Aisha 42 was, was de gedachte nauwelijks bij haar opgekomen. Ze had er ook geen duidelijke voorstelling bij gehad, los van de geijkte verhalen over idiote opvliegers en absurde woede-uitbarstingen – maar in feite had ze geen idee wat ze ervan kon verwachten.

Aisha gaat op zoek naar een zorgverlener die haar de benodigde steun kan geven. Vooral haar nachtrust is belangrijk, want dat ziet zij als een solide basis voor de rest van haar leven. Aisha had verwacht dat ze heel gestrest zou raken van haar perimenopauze, maar in plaats daarvan voelt ze zich opgelucht dat ze nu een vastomlijnd kader heeft om haar lichaam te geven wat het nodig heeft. Met de categorie ‘comfort’ probeert ze in kaart te brengen of er een patroon zit in de momenten waarop ze zich in staat voelt om de juiste keuzes te maken voor haar lichaam. Ze weet dat verandering haar motiveert, en ze wil haar zelfbewustzijn inzetten om tegemoet te komen aan haar nieuwe behoeftes in deze fase.

De richtlijnen omtrent menopauze gaan eigenlijk voorbij aan wat die levensfase betekent voor de identiteit en draaien vooral om iemands fysieke toestand, wat blijkt uit de klinische definitie, die aangeeft dat de menopauze ‘officieel’ is vastgesteld op exact de 365ste dag na je laatste menstruatie. Alsof er ook maar enige kans is dat je precies in die laatste seconde van dag 364 een appje krijgt dat *tromgeroffel* je postmenopauze nu echt begonnen is! Hoe dan ook, na de menopauze beland je in de postmenopauze – het moment waarop je eierstokken niet meer in een cyclische regelmaat hormonen en eicellen aanmaken, en waarop je waarschijnlijk merkt dat de gevoelens die hoorden bij de perimenopauze, langzaam wegebben.

VEELVOORKOMENDE GEVOLGEN VAN DE MENOPAUZE

Je krijgt al snel het idee dat het leven tijdens en na de menopauze neerkomt op sneue pogingen om elk aspect van ons leven wanhopig bij te houden en te controleren, waaronder ons voedsel, onze huid, onze lichaamsbeweging en de vorm en maat van ons lichaam, maar ook onze intieme relaties, onze seksualiteit, onze vrije tijd en onze stemming, tot we volledig zijn beroofd van alles waar we vroeger plezier aan beleefden… Het is kennelijk niet de bedoeling dat we tijdens en na deze levensfase nog enige vorm van vrijheid of bevrijding ervaren, laat staan dat we ons overgeven aan een nieuwe wereld vol stoere avonturen. Weinig mensen beseffen dat die kans juist voor velen van ons gewoon voor het oprapen ligt, ondanks alle hobbels die we onderweg tegenkomen. HEATHER CORINNA, WHAT FRESH HELL IS THIS?

Dat iets vaak voorkomt of normaal wordt gevonden, betekent niet dat we het moeten accepteren of negeren. Het tracken van de veranderende behoeftes van je lichaam helpt je op weg naar eventuele ondersteuning bij deze levensfase. Onze cliënten ervaren vaak zonder het te beseffen allerlei symptomen van de perimenopauze, omdat dit thema nog minder aandacht krijgt in het publieke debat en het onderwijs dan de menstruatie, waardoor we nauwelijks weten wat we kunnen verwachten.

Het cyclusboek

Een interactieve gids om je hormonen te tracken en je lichaam te leren kennen

Laura Federico & Morgan Miller Uitgeverij Samsara

www.samsarabooks.com

COLLAGEEN COMPLEX

Bevat per dagdosering (19,5 gram):

Collageen Type 1 (Peptan® B 2000LD) 15 gram

Calcium (als citraat)

Magnesium (als citraat)

Vitamine D3 (cholecalciferol)

Bamboepoeder

Rozenbottel

*Referentie Inname

Meer informatie?

Telefoon: 0546-723262

E-mail: info@naturalgoods.nl

Website: www.naturalgoods.nl

Bezield leven op doktersrecept

Activeer je zelfhelend vermogen met inzichten uit het oude Egypte

,,De mens, de aarde en de kosmos vormen een holistisch veld van verbinding. Dit is de reden dat gebeurtenissen en patronen in de kosmos doorwerken op aarde. Kijk bijvoorbeeld hoe de stand van onze zon en maan ons de seizoenen en getijden geven. Zo werkt ook de stand van de sterren door in het leven op aarde, op manieren die voor ons niet altijd zichtbaar zijn. Wanneer we uit balans zijn met het ritme van de kosmos, ontwikkelen we klachten en op den duur ziekten. Volgens de Egyptische heelkunde is de kern van elke heling weer in balans komen met de basale oer trillingen van de kosmos. Daarom helpen rust, slapen, lichaamsoefeningen en in contact zijn met de natuur als we klachten hebben en uit balans zijn, wat die klachten ook zijn.´´ blz. 178

De (onder)titel van dit boek intrigeert: bezield leven, zelfhelend vermogen en het oude Egypte. Een originele invalshoek om de holistische wijsheid van het oude Egypte te gebruiken als inspiratiebron voor onze lichamelijke en geestelijke gezondheid nu.

,,In het oude Egypte werd een medische klacht gezien als een boodschap van de ziel om de balans te herstellen, om de persoon en innerlijke bezieling weer met elkaar in verbinding te laten komen. Als we verbinding maken met onze bezieling, verhoogt dit ons zelfhelend vermogen en ons welzijn. Ook als huisarts zie ik dit gebeuren bij mensen met een holistische leefstijl, die tijd nemen voor zingeving, meditatie, yoga en zorgen voor bezielde materiele en immateriële voeding.´´ Voorwoord, blz. 13

Auteur Richard Hoofs is huisarts, die al eerder schreef in medische vakbladen en boeken over het zelfhelend vermogen in de mens. Hij studeerde ook diverse holistische geneeswijzen als: acupunctuur, antroposofie, ayurveda, spirituele therapie en Egyptische heelkunde. Hij maakte vele reizen naar India en Egypte en werd daar geraakt door de diepe wijsheid van de Oosterse esoterie en het praktische nut van de Westerse geneeskunde.

`Zo boven, zo

beneden´

(Het principe van de levende, bezielde kosmos, uit de Hermetica: oud Egyptische leer)

Hij verbindt ze en draagt zijn holistische zienswijze ook uit in zijn werk als coach en acupuncturist.

Door het boek heen verhaalt Hoofs over zijn bijzondere Egypte reis uit 2011. Met een internationale groep mensen en zijn inspirator en leermeester Ad Stemerding bezocht hij bijzondere plekken uit het oude Egypte. Hoofs deed onder andere in de Grote Piramide van Gizeh mystieke ervaringen op. De bouw van de piramiden van Gizeh en de wereldberoemde Sfinx is nog in mysteriën gehuld: wie, hoe en waarvoor zijn vragen die nog ontdekt mogen worden. Net als de precieze datering, waarschijnlijk vele malen ouder dan nu wordt aangenomen!

Op de voorkant van het boek een veer als symbool. De veer van Godin Maät, deze witte struisvogelveer (shu) staat centraal in de dodencultus van het oude Egypte.

Maät staat voor waarheid, gerechtigheid, goddelijke harmonie en karma: wie zaait zal oogsten.

,,Maät staat voor het innerlijke kompas van ieder mens om te leven in waarheid. Het gaat er in het leven om, om in balans te blijven met Maät, de goddelijke kracht die alles met elkaar verbindt. Als er geen balans is met Maät, ontstaat chaos. Maät tot expressie brengen is het basisprincipe van het leven in het oude Egypte.´´ blz. 150

Maät is een van de vele goden en godinnen van het oude Egypte, zij worden ook wel aangeduid met de term neteroe. Neteroe zijn te zien als helpende archetypische krachten in onszelf en om ons heen. In de piramiden zie je vaak hiërogliefen, krachtige, beeldende en symbolische taal, de godentaal. De goden afgebeeld als half mens, half dier met attributen zoals de veer van Maät en het bekende Ankh-symbool van Isis, als symbool van het eeuwige leven. Hoofs deelt zijn boek in in hoofdstukken gewijd aan een aantal van deze goden, zoals: Imhotep (heelmeester en volksheld, werd na zijn dood als god beschouwd), Maät, Isis, Thot, Ptah en eindigt met de laatste farao van het oude Egypte, Cleopatra.

Hun namen en symbolen kunnen je helpen je aandacht te richten op de achterliggende energie. Naast je fysieke lichaam heb je ook een energetisch lichaam.

Met de oefeningen en meditaties, die Hoofs aan het eind van elk hoofdstuk meegeeft, kun je de energie van die goddelijke kracht oproepen. Voorbeelden zijn: – Thot, met het hoofd van een ibis; de god van de wijsheid, heelkunde en het heilige schrift. De teksten van de hermetica worden aan hem toegeschreven, of Hermes Trismegistus, zoals de Grieken hem noemden. Hij helpt je heling te brengen vanuit je hart.

– Anubis, beschermer en gids voor overledenen in het dodenrijk, met het lichaam/hoofd van een jakhals, staat voor de archetypische kracht die je kan helpen vrij te worden van je diepste angsten.

–

Valk-god Horus, zoon van Isis en Osiris, die je helpt om helder te zien, vanuit het licht van liefde.

De oefeningen zijn toepasbaar voor iedereen, het navoelen van de oefeningen is een eigen ervaring voor eenieder. Met rust en aandacht uitgevoerd kun je je meer geaard voelen in je lichaam en energetisch opgeladen worden.

,,De oude wijsheidsleer van Egypte, de hermetica, leert ons dat alles een en de Ene alles is. Als alles voortkomt uit de Ene, wil dat zeggen dat de Ene in alles aanwezig is. Alles is met elkaar in verbinding. In Egypte werd geleefd vanuit het holistisch besef dat alles in verbinding is met elkaar. Verbinding tussen hemel en aarde, verbinding tussen het goddelijke en de mens, verbinding in de mens tussen de innerlijke vonk en de persoon. Leven vanuit de verbinding met de goddelijke vonk in jezelf, leven vanuit de verbinding met je innerlijke ziel, is het centrale uitgangspunt in het leven van de mensen in het oude Egypte. Zielsbestemming.´´ blz.

134

In elk hoofdstuk vertelt Hoofs over casussen vanuit zijn eigen praktijk. Hij laat zo zien hoe een klacht niet op zichzelf staat, maar vanuit een context bezien moet worden.

"Verbinding, werken en leven vanuit zingeving en bezieling, je eigen innerlijke vonk, je zelfhelend vermogen, zijn wel de kernthema´s en boodschappen van dit boek. "

Vanuit een holistische zienswijze dus: het geheel is meer dan de som der delen.

Hoe ga je met jezelf en anderen om? Wat vertelt die spanning over je levenshouding?

De vrouw met het rode gelaat wordt niet genezen door een zalf, maar beseft uiteindelijk dat haar collega haar `onder de huid gaat zitten.´ Haar klacht vraagt iets anders, of meer dan alleen een zalf. Ze mag voor zichzelf gaan opkomen en kiezen voor een andere weg.

Of de vrouw die haar overleden moeder kon vergeven en ineens weer liep zonder fysieke klachten. Zij had leren loslaten.

Of de man met een hernia die beter leert luisteren naar zijn lichaam en het rustiger aan gaat doen. Zich meer gaat richten op zijn gezin en een betere balans zoekt tussen werk en ontspanning.

Verbinding, werken en leven vanuit zingeving en bezieling, je eigen innerlijke vonk, je zelfhelend vermogen, zijn wel de kernthema´s en boodschappen van dit boek.

Over bezieling en een innerlijke vonk gesproken, dit zijn twee inspirerende voorbeelden:

Een wereldberoemde vrouw met een innerlijke vonk, die haar bezieling uitdroeg, is Jane Goodall (1934 – 2025).

Gedragsbioloog, bekend van haar onderzoek naar het leven van chimpansees. Oprichter van het Jane Goodall-instituut, dat zich inzet voor het milieu, natuurbehoud en het welzijn van dieren.

Kijktip In Famous Last Words: dr. Jane Goodall, op Netflix, richt ze zich in de laatste vijf minuten tot de camera en spreekt ons rechtstreeks toe. Ze weet dat dit uitgezonden gaat worden na haar overlijden. Haar woorden zijn heel betekenisvol:

,,Ik wil dat jullie begrijpen dat ieder van jullie een rol te vervullen heeft. Die je misschien niet kent of niet kunt vinden, maar je leven doet ertoe. En je bent hier met een reden. Ik hoop dat die reden zich openbaart in de loop van je leven. Maar of je nu wel of niet de rol vindt die je in het leven moet spelen, je leven doet ertoe. Elke dag die je leeft, draag je bij aan de wereld. En jij bepaalt hoe je bijdraagt.´´

Nog een vrouw die haar innerlijke vonk tot bezieling bracht is de Middeleeuwse Hildegard von Bingen (1098 – 1179), ook bekend als Sint Hildegard, een Duitse benedictijnse abdis en een polymath, die actief was als (medisch)schrijver, componist, filosoof, mysticus en visionair. In 2012 werd Hildegard heilig verklaard door paus Benedictus XVI. In datzelfde jaar werd haar ook de eretitel van kerklerares verleend.

Ze is een van de bekendste componisten van symfonieën. Haar prachtige Spiritu Sancto (Heilige Geest) brengt je in een meditatieve sfeer, waarin je de vonk van de Heilige Geest kunt ervaren. Je hele zenuwstelsel komt tot rust. Voor wie interesse heeft: https://www.youtube.com/watch?v=HYzPR0nwcmY

Deze termen: bezield leven, je innerlijke vonk, zingeving, klinken misschien wat verheven en verbonden met: spiritualiteit, mysterie, religie, het `hogere´ Zijn.

Niet iedereen is een Jane Goodall of een Hildegard von Bingen, en dat hoeft ook niet.

In de woorden van Jane Goodall: `Je leven doet ertoe.´

Alleen dat al weten, dat je er mag zijn om je bestaan, je hebt bestaansrecht.

Vanuit dat basisvertrouwen, vanuit die gronding kan een verder vonk(je) ontstaan. Wat je doet, hoe klein ook, heeft betekenis in het grotere geheel, de kosmische orde.

`Moge de veer van Maät je de weg wijzen.´

Katja van Meurs is

psychosociaal therapeut en richt zich op mensen die te maken hebben met (gezondheids)verlies & rouw, aanhoudende stress & overbelasting, eenzaamheid & relaties, bestaansoriëntatie & zingeving.

Ze houdt van schrijven. Als freelance correspondent heeft ze de afgelopen jaren krantenartikelen geschreven voor BDUMedia. Ook schrijft ze boekrecensies voor uitgeverij AnkhHermes. Ze schrijft graag vak-gerelateerd en ook fictie; een paar van haar verhalen zijn gepubliceerd in literaire (online)magazines.

EEN GREEP UIT

ONZE OPLEIDINGEN:

Leefstijlcoach

Trainer Hormoonfactor

Lichaamsgericht Coach

Mental Coach

Relatiecoach

Stress en Burn-out Coach

Beweegcoach

Natuurvoedingsadviseur

Energetisch Coach

Vitaliteitscoach

Toe aan een volgende stap?

Laat Sonnevelt je inspireren

Ben jij coach of counselor en klaar voor meer verdieping of verbreding van je vakkennis? Wil jij een bijdrage leveren aan het welzijn van mensen en zelf geïnspireerd, geraakt en verrijkt worden? Dan is een opleiding of nascholing van Sonnevelt een goede keuze.

Al 30 jaar zijn wij dé opleider op het gebied van vitaliteit en gezonde levensstijl en 10 keer op rij verkozen tot Beste Opleider van Nederland. Al onze opleidingen zijn SNRO-geaccrediteerd, erkend door beroepsverenigingen en worden met een gemiddelde 9,4 hoog gewaardeerd door onze studenten.

Open dag: zondag 10 mei 2026

Meer informatie op sonnevelt.nl

CURSUSSEN:

Coachen op positief denken

Neurotransmitters

Darmvitaal

Overgang en voeding

Slaapcoach

Coachen op (zelf)vertrouwen

Ademhaling en vitaliteit

Vitaal rouwen

Runningtherapie

Maikel zegt ja en snikt…

Maikel (4 jr.) komt bij mij omdat hij last heeft van boze buien. De vorige keer was hij erg boos geworden toen hij verloren had met voetballen. Hij gooide spulletjes op de grond en bleef er lang in hangen. Helpen met opruimen lukte hem niet meer. Bij het openen van de deur zie ik alleen vader staan. Ik zeg teleurgesteld: ‘Ben je alleen?’ Met een brede glimlach springt Maikel tevoorschijn. ‘Gelukkig!', lach ik. Maikel heeft er zin in en stapt monter naar binnen.

Hij pakt meteen een balletje. Hij gooit het omhoog, ik vang het op en gooi het naar hem terug. Dat vangen is nog best lastig. Samen pakken we zachtere, grotere en lichtere balletjes. Ik doe het voor en laat de bal eerst op de grond stuiten. Maar dan valt het me op dat hij het niet eens probeert. Hij zakt gefrustreerd op de grond. Ik ga naast hem zitten: Weet jij al dat het te moeilijk is voor jou?’ Maikel knikt. ‘Vind je het zo erg dat het niet lukt?’ Maikel zegt ja en snikt. Hij is een slimme jongen en wil vaak meer kunnen dan hij kan als vierjarige.

‘Zullen we een ballon pakken?’ vraag ik. Maikel veert op en loopt blij achter me aan. Hij kiest een ballon en wil deze zelf opblazen. Dat lukt hem niet. ‘Goed geprobeerd’, zeg ik, terwijl ik de ballon van hem overpak en opblaas. Even later slaan we de ballon over en weer. Maikel straalt van plezier en zelfvertrouwen. De vertragende werking van de ballon geeft hem de juiste hoeveelheid tijd om zijn skills in te kunnen zetten. Ik zie zijn zelfvertrouwen groeien. Nadat het ons gelukt is om de ballon twintig keer over te slaan, vinden we het wel genoeg.

Maikel pakt het olifanten-dobbelpuzzelspel. Hij legt de puzzelstukjes klaar en ik doe hetzelfde met die van mij. De vorige keer heeft Maikel dit spel gewonnen. Om de beurt gooien we de dobbelsteen. Zijn hele lijf springt van enthousiasme en opwinding telkens als hij van de dobbelsteen naar de puzzelstukjes rent. We gaan gelijk op. Dan hoeven we allebei nog maar één puzzelstukje. Op de emotiethermometer laat ik Maikel zien hoe spannend het voor mij voelt. Maikel wijst aan dat het voor hem net zo spannend is. ‘Jij moet nog een 5 gooien en ik nog een 4’, zeg ik dan. ‘Toe maar!’ Maikel gooit de dobbelsteen maar geen 5. Dan ben ik aan de beurt. ‘Spannend!’ Ik gooi…. Maikel rent ernaar toe en roept: ‘4!' ‘Gewonnen!’ zeg ik. Maikel kijkt sip en pakt de dobbelsteen. ‘Jij wilt zeker nog die 5 gooien?’ vraag ik. Maikel knikt. Terwijl ik hem aanmoedig, gooit hij opnieuw en opnieuw totdat hij 5 gooit. Blij puzzelt hij zijn olifant compleet.

Hij doet alles in het doosje en ruimt het op. Zelfs de twee zachte ballen die nog op de grond liggen. ‘Bedankt voor het spelletje’, zeg ik. Maikel zegt niks. ‘Zeg jij dan: 'Gefeliciteerd Conny?’' Dat doet Maikel niet. Dat is nog nét wat te veel gevraagd….

Conny Hagen is psychomotorisch kindertherapeut en werkt in haar eigen praktijk. Zij geeft therapie aan kinderen met gedrags- en/of ontwikkelingsproblematieken, en aan kinderen die last hebben van bepaalde gebeurtenissen. Haar motto is: ‘Kinderen in hun kracht zetten’. www.connyhagen.nl

Oestrogen Matters

Why Taking Hormones in Menopause Can Improve Women’s Well-Being and Lengthen Their LivesWithout Raising the Risk of Breast Cancer

Avrum Bluming en Carol Tavris

For years, hormone replacement therapy (HRT) was hailed as a miracle. Study after study showed that HRT, if initiated at the onset of menopause, could ease symptoms ranging from hot flushes to memory loss; reduce the risk of heart disease, Alzheimer’s, osteoporosis, and some cancers; and even extend a woman’s overall life expectancy. But when a large study by the Women’s Health Initiative announced results showing an uptick in breast cancer among women taking HRT, the winds shifted abruptly, and HRT was abandoned.

Now Dr Bluming, a medical oncologist, and Dr Tavris, a social psychologist, track its strange history and present a compelling case for its resurrection. They investigate what led the public - and much of the medical establishment - to accept the Women’s Health Initiative’s often exaggerated claims, while also providing a fuller picture of the science that supports HRT.

Oestrogen Matters sets the record straight on this beneficial treatment and provides an empowering path to wellness for women everywhere.

Perimenopauze & menopauze

Een gids voor de overgang

Louise Newson

Deze complete, deskundige en wetenschappelijk onderbouwde gids voor de perimenopauze en menopauze is bedoeld om vrouwen in en rond de overgang te helpen, taboes te doorbreken, en iedereen – ook mannen – voor te lichten over de menopauze. Louise Newson legt helder uit wat hormonen zijn en welke impact ze rondom de overgang kunnen hebben op de fysieke en psychische gezondheid. Newson bespreekt wat je kunt doen om hormoontekorten aan te vullen en waarom hormoonsuppletie ook op de langere termijn heilzaam kan zijn. Daarnaast bespreekt zij waar je op moet letten als het gaat om voeding, lichaamsbeweging en je sociale en professionele leven in deze ingrijpende periode.

Louise Newson is huisarts en menopauzedeskundige. Speciaal voor de behandeling van overgangsklachten richtte zij de Newson Health kliniek op en maakt zij de Dr. Louise Newson Podcast. Haar Balance-app heeft wereldwijd bijna anderhalf miljoen gebruikers.

Fuck de menopauze

Wat niemand je vertelt over de overgang

Liesbeth Gijsel

De menopauze is veel meer dan een opvlieger nu en dan en het stoppen van de menstruatie. Er gaat een jarenlang proces aan vooraf, dat al op veertigjarige leeftijd op gang kan komen. Bovendien zijn de precieze kenmerken weinig bekend, waardoor maar weinig vrouwen erop voorbereid zijn.

Vanuit een persoonlijk perspectief - wat staat me precies te wachten? - gaat wetenschapsjournalist Liesbeth Gijsel op zoek naar de waarheid en ontkracht ze hardnekkige mythes en clichés. Want de overgang hoeft niet iets te zijn dat je lijdzaam ondergaat!

In dit stevig onderbouwde, maar vooral ook empathische en geëngageerde boek wandelt Liesbeth Gijsel met je mee langs al deze vragen en heikele kwesties, zonder ook maar iets te verbloemen. Veertiger of niet, een geïnformeerde vrouw is er twee waard en een gerustgestelde misschien wel vier!

Menopauze

Menopauze

Alles wat je dokter je niet vertelt

John R. Lee en Virginia Hopkins

In het boek Menopauze legt dr. John R. Lee, voor zowel de leek als de professional, alles uit over hormonen, de menopauze en alle andere levensfases waar de vrouw mee te maken krijgt. Door zijn jarenlange specialisatie in dit onderwerp zul je in dit boek vele episodes aantreffen die je huisarts of specialist je niet kan vertellen, omdat ze zich er stomweg niet in verdiept hebben. Dit revolutionaire en uitgebreide boek over bio-identieke hormoonsuppletietherapie, de menopauze, de premenopauze, overgangsklachten, de bijbehorende hormonen als oestrogenen en progesteron, en vele andere zaken die bij deze periodes horen, is nu volledig geactualiseerd.

Dit geactualiseerde boek bevat de laatste onderzoeken en het effectieve programma van dr. Lee om het hormonale evenwicht te herstellen door het gebruik van bio-identieke hormonen zoals natuurlijk progesteron.

John R. Lee, arts en Virginia Hopkins

“Levensenergie wil stromen”

Energetisch coachen volgens Ria Schoot Uiterkamp

Wat gebeurt er als we in een coachgesprek niet alleen luisteren naar de inhoud van de woorden, maar ook naar wat er in de onderstroom van de woorden voelbaar is? En wat als we die onderstroom gaan koppelen aan energiecentra in het lichaam, die we chakra’s noemen. Precies daar bevindt zich het werkveld van de energetisch coach.

Voor dit artikel spraken we met Ria Schoot Uiterkamp, hoofddocent van de opleiding Energetisch Coach bij Sonnevelt Opleidingen en eigenaar van coachpraktijk Innerlijk Leider Zijn Ria is al vijftien jaar verbonden aan Sonnevelt en werkt al ruim dertig jaar als energetisch en systemisch coach. In haar praktijk komen coaching, energetisch werk en opstellingen samen.

WAAROM IS LEVENSENERGIE ZO’N

SLEUTELBEGRIP?

“Zolang onze levensenergie stroomt kunnen we denken in mogelijkheden en kansen, en zijn we creatief in het vinden van wegen. Maar aangezien we gedurende ons leven van alles meemaken aan mooie en moeilijke situaties en sommige ervaringen erg stressvol kunnen zijn, bouwen we spanning op en kunnen we gaan verkrampen met als gevolg dat de energie stagneert. Dat kan leiden tot ongemak, klachten of ziekte op het fysieke niveau zijn, maar ook op het emotionele of mentale niveau. De essentie van energetische coaching is om vastgezette levensenergie in beweging te brengen zodat de energie weer kan stromen.”

"Actueler dan ooit"

WAT IS ENERGETISCHE COACHING NOU EIGENLIJK?

“Energetische coaching is een begeleidingsvorm die valt onder de complementaire zorg en maakt gebruik van de universele energie die in alles wat leeft, dus ook in de mens, aanwezig is. Het uitgangspunt van onze opleiding is: ‘alles is energie’ en deze levensenergie vormt de basis van een goede gezondheid. Als de energie vrijelijk en onbelemmerd door je lichaam stroomt, ben je fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel in balans. Je voelt je gezond, ervaart vitaliteit, staat in je kracht en dat alles draagt in hoge mate bij aan je levensgeluk.”

WAT HOUDT DE OPLEIDING ENERGETISCH

COACHEN IN?

“De 2-jarige opleiding van Sonnevelt leidt mensen op tot energetisch coach. De opleiding is gebaseerd op het chakra- en aurasysteem. Chakra’s zijn energiecentra in het lichaam die je niet kunt zien met het fysieke oog, maar wel kunt leren waarnemen met je derde oog en kunt leren voelen met je handen. De opleiding biedt een stevig, aards en doorleefd kader waarin intuïtie, gevoeligheid en vakmanschap worden geïntegreerd.

Het 1e jaar van de opleiding is gericht op zelfonderzoek aan de hand van de 7 hoofdchakra’s en de bijbehorende thema’s. Deze thema’s zijn in grote lijnen: basisveiligheid, vertrouwen, authenticiteit, liefde, jezelf uiten, intuïtie en overgave. Het is een jaar vol zelfonderzoek en opschoning. Dat traject kan best intens zijn; het gaat diep, maar het levert veel vreugde, helderheid en stevigheid op.

Het 2e jaar leer je om een ander te begeleiden met energetische coaching. Stap voor stap bouwen we met name de energetische en coachvaardigheden op. Je leert een volwaardig energetisch consult te geven zodat je er als zelfstandig coach mee kunt gaan werken na het afronden van de opleiding.”

VOOR WIE IS DE OPLEIDING ENERGETISCH COACH?

“De opleiding Energetisch Coach bij Sonnevelt is bedoeld voor mensen die van energetische coaching hun beroep willen maken én voor professionals die hun bestaande praktijk willen verdiepen en verbreden. Ook is de opleiding geschikt voor (hoog)sensitieve mensen die zich bewust zijn van hun gevoeligheid en helende kwaliteiten en hier meer vorm en stevigheid aan willen geven.”

WAAROM IS ENERGETISCH COACHEN JUIST NU ZO RELEVANT?

“De wereld staat op zijn kop. Er is veel chaos en polarisatie in de wereld en ik denk dat de polarisatie in de buitenwereld een weerspiegeling is van de innerlijke verdeeldheid op persoonlijk niveau. We denken het één, voelen het ander en we doen misschien nog weer iets anders. Dat geeft onrust en wrijving. We hebben mensen nodig die verbinding met de onderstroom durven maken. Mensen die diep bij zichzelf naar binnen durven kijken en oude patronen gaan herkennen en erkennen waardoor denken, voelen en handelen op één lijn komt. De uitspraak: ‘verander de wereld en begin bij jezelf’, is hier wel echt op zijn plek. Meer dan ooit hebben we mensen nodig die op de onderstroom leven en daarin ook een ander kunnen begeleiden. De opleiding biedt je hierin een veilige bedding met veel handvaten, verdieping en ondersteuning.’’

WAT NEMEN MENSEN MEE NA DE OPLEIDING?

De impact van de opleiding op je persoonlijke ontwikkeling is volgens Ria vaak diepgaand. “Ik heb meerdere studenten horen zeggen: ’Door het volgen van de opleiding heb ik mezelf het grootste cadeau van mijn leven gegeven, het is levensveranderend.’”

Meer informatie:

De volgende startmomenten van de opleiding Energetisch Coach van Sonnevelt zijn in september en oktober 2026. Voor actuele startdata kijk op sonneveltopleidingen.nl/ec

Energetisch Coach - 1 Data

Hilversum vrijdag 25/09/2026

Tilburg zaterdag 03/10/2026

Energetisch Coach - 2

Hilversum vrijdag 02/10/2026

Colofon

Hoofdredactie

Sacha van den Ende

E-mail: sacha@inspiredcommunications.nl

Bladmanagement en redactionele bewerking

Maartje Albert

E-mail: maartje@inspiredcommunications.nl

Eindredactie

Marianne Smits

Redactieadres

Valtherweg 36-167

7875 TB Exloo

E-mail: redactie@inspiredcommunications.nl

Uitgever

Inspired Publishing

Contactpersoon: Sacha van den Ende

Valtherweg 36-167

7875 TB Exloo

E-mail: info@inspiredcommunications.nl

Vormgeving

Eefje Kleijweg | Grafisch Ontwerp | www.eefjekleijweg.nl

Druk

vanLieremedia

Lezersservice

TCC Magazine verschijnt vier keer per jaar. Het wordt toegezonden aan alle register- en aspirantleden van de beroepsorganisatie NFG, ALIP, de leden van TPnet, NKS en Rosegarden en aan studenten van diverse toonaangevende opleiders.

Abonnementen

Jaarabonnementen per vier nummers: € 43,60. De abonnementsprijs dient bij vooruitbetaling te worden voldaan. U ontvangt hiervoor een factuur. Nieuwe abonnementen kunnen op elk moment van het jaar ingaan.

Opzegging dient schriftelijk, ten minste 2 maanden voor afloop van de abonnementsperiode te worden ingediend bij de uitgever.

Adreswijzigingen

Adreswijzigingen graag zo spoedig mogelijk schriftelijk indienen bij de uitgever per post of per e-mail: abonnement@inspiredcommunications.nl

Disclaimer

De informatie in dit blad is uitermate zorgvuldig opgesteld en gecontroleerd. De uitgever is evenwel niet aansprakelijk voor de inhoud van ingestuurde c.q. aangeboden artikelen, product-in- formatie en voor eventuele schade als gevolg van vermeende (medische) adviezen, onverhoopte onjuistheden en/ of onvolledigheden. De uitgever draagt geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van advertenties. Informatie over gebruikte bronnen kan opgevraagd worden bij de redactie.

©Copyright

Niets uit deze uitgave mag worden over- genomen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Inspired Publishing. Alle rechten voorbehouden.

Wil jij het blad

gratis thuis ontvangen?

Stuur een mail met je gegevens naar redactie@inspiredcommunications.nl en je krijgt het magazine kosteloos toegestuurd.

Nutriënt & Supplement is een magazine voor zorgprofessionals met affiniteit voor gezonde voeding en voedingssupplementen ter bevordering van het welzijn van de cliënt.

NU OOK ALS 7-DAAGSE

KUUR

VERKRIJGBAAR

IMMUUNFORMULE PRO

Met vitamine A, C, D, selenium en zink die het immuunsysteem ondersteunen

. de belangrijkste nutriënten voor de weerstand in één product

. hoge dosering quercetine in zeer goed opneembare fytosomale vorm

. vegan vitamine D3 uit algen

. zeer stabiele en krachtige vorm van vitamine K2

. goed opneembare, aminozuurgebonden vorm van zink

Immuunformule Pro is een complete formule met de belangrijkste nutriënten die de werking van het immuunsysteem ondersteunen. Het bevat vitamine A, C, D, selenium en zink die allemaal op hun eigen manier een positieve invloed hebben op de weerstand. Eén capsule bevat de hoeveelheden die nodig zijn voor een dagelijkse ondersteuning. In situaties waarin er een verhoogde behoefte bestaat, is het mogelijk om tijdelijk de dosering te verhogen

naar twee per dag. Uniek aan dit product is de hoge dosering quercetine in de zeer goed opneembare fytosomale vorm (Quercefit®). Verder biedt deze formule gebruiksgemak omdat al deze nutriënten in deze doseringen samen in één capsule zitten, waardoor er voor een effectieve ondersteuning van het immuunsysteem in veel gevallen volstaan kan worden met één supplement. Lees meer over Immuunformule Pro op Vitals.nl

Versterk jouw kennis over kwaliteit, advies en assortiment.

VERNIEUWD

SUPPLETIE & ADVIESTRAINING

Deze training is speciaal ontwikkeld voor professionals die zich willen versterken in kennis van kwaliteit en training in adviesvaardigheid.

We verdiepen samen de basis van suppletie. We leren je hoe je kwaliteit herkent en hoe je op een simpele en effectieve manier een suppletie advies opbouwt. We wisselen praktijkervaringen uit en koppelen producten aan herkenbare klantvragen in jouw praktijk of winkel.

Versterk de deskundigheid van jouw advies.

Vitakruid.nl/s&a

SOHF.NL/AGENDA

12 FEBRUARI* OF 7 APRIL* 9:30 - 16:30

LOCATIE: HOOFDDORP

€10,- EX. BTW

* incl. verse gezonde lunch