Issuu

DUURZAAMHEIDS KRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Jan van Rooijen

‘ Hulp bij keuze warmtepomp’

2023 EERSTE JAARGANG NUMMER 1 12

Brienenshof

‘ Wijk omarmt duurzaamheid’

Beplanten?

Kies voor inheems groen

Wethouder Rik van den Dam wil met de schep naar buiten

‘ Het is fijn wonen in een groene omgeving’ Hij heeft Duurzaamheid in zijn portefeuille. Tijdens zijn installatie liet wethouder Rik van den Dam van de gemeente Overbetuwe vorig jaar weten dat hij hier ècht mee aan de slag wil. Hij laat het niet bij woorden, zo blijkt nu. “We kunnen wel nieuwe beleidsplannen blijven vaststellen, maar ik wil met de schep in de hand naar buiten. Echt aan de slag.” De gemeente Overbetuwe ontwikkelde eerder al een Routekaart Duurzaamheid. Een leidraad voor inwoners, ondernemers en verenigingen om samen de gemeente te vergroenen op verschillende thema’s. Daar werd een programmaplan Duurzaamheid aangehangen, waarin staat welke doelen we de komende jaren gaan realiseren. Rik van den Dam: “Wij vertalen alle plannen nu in echte acties. Dat zijn er best veel. Mijn doel is dat mensen duurzaamheid leuk gaan vinden. Daarom laten we het in de praktijk zien. Het is veel meer dan alleen zonnepanelen of een warmtepomp. Het gaat ook over groen en jouw eigen woonomgeving.” Tegelruilen De gemeente heeft de afgelopen maanden verschillende acties gehad om te vergroenen. Zoals het Tegelruilen, waarbij bewoners tegels inruilen voor gratis plantjes. Maar ook een regentonactie, waarbij inwoners met korting lokaal een regenton konden kopen. En het was mogelijk om openbaar groen te adopteren, zoals een boomspiegel of een geveltuin en hier als inwoner zelf voor te zorgen. Je directe leefomgeving wordt meteen groener. “Het zijn allemaal concrete acties, die we met onze inwoners doen. En daar blijft het niet bij. We willen er als gemeente ook voor zorgen dat meer stroom opgewekt wordt met zon en wind. We hebben al een aantal partijen die zonneparken hebben aangelegd in onze gemeente en er komt er binnenkort nog eentje bij op de Eisenhowerplas in Elst. Verder komen er windmolens op Park15 in Elst en helpen we om inwoners hun woning te verduurzamen. Verderop in deze krant is daar meer informatie over te vinden.” Groene stappen Volgens Rik van den Dam kan iedereen in zijn eigen omgeving groene stappen zetten. De gemeente Overbetuwe heeft zelf ook aanpassingen gedaan. “Onze parkeerplaats hebben we zo groen mogelijk aangelegd. Met halfverharding, waar gras in groeit. Om de parkeerplaats heen zijn inheemse planten gepoot die een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. “We zijn ook begin oktober gestart met een Tour maken door Overbetuwe, waarmee we inwoners informeren en tips

geven over isoleren en het terugbrengen van het energieverbruik. Duurzaam en goed voor de portemonnee van de inwoner. Ook dat zijn groene stappen. En binnenkort gaan we aan de slag met de openbare ruimte in de dorpen. Daar verduurzamen we dan een in het oog springende plek. Om te laten zien hoe fijn het is om te wonen in een groene omgeving. Daarmee starten we in Oosterhout en Randwijk. We kijken naar jong en oud. Ook de scholen vergeten we niet. Zo krijgen alle scholen in onze gemeente twee bomen om op hun schoolplein te planten. Ik hoop dat al deze acties ertoe leiden dat inwoners het groene karakter in hun eigen omgeving nog meer gaan beleven. Dat het fijn wonen is in een groene omgeving.”

‘We maken u graag enthousiast met onze Duurzaamheidskrant’ Alleen samen kunnen we Overbetuwe verduurzamen. Stap voor stap en ieder op zijn eigen tempo. Met elkaar werken we naar een nieuwe toekomst. Een toekomst die niet alleen duurzamer is, maar ook bijdraagt aan leefbare, energieke en sociale buurten, wijken en dorpen waar iedereen mee kan doen. Als wethouder voor Duurzaamheid heb ik op dit thema twee speerpunten: vergroening van onze omgeving en het verduurzamen van ons energieverbruik. Daarmee willen we samen met de inwoners aan de slag. Dat kunnen we als gemeente niet alleen. Met deze krant hopen we u enthousiast te maken om zelf ook een duurzaam steentje bij te dragen. Waarom dat belangrijk is? We leven met z’n allen op een planeet, die het best lastig heeft. Het veranderende klimaat zorg vaker voor extreme droogte of wateroverlast. Daar willen en moeten we iets mee. We hoeven echt niet meteen grote maatregelen te nemen. Ook de kleine beetjes helpen. Halen we in onze gemeente allemaal één tegel weg om er vervolgens planten voor terug te plaatsen, dan zijn dat totaal al 20.000 nieuwe groene plekjes. Daarom deze krant. Misschien levert het u mooie ideeën op. Want het is oprecht leuk om met duurzaamheid bezig te zijn! Veel leesplezier.

Wethouder Rik van den Dam op de groene parkeerplaats naast het gemeentehuis. “Er liggen overal groene kansen.” Foto: Sjoerd Geurts

Rik van den Dam Wethouder Duurzaamheid gemeente Overbetuwe

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Kinderburgemeester Kate Janssen (10)

‘ Geen troep meer op straat achterlaten’ Ze geeft zelf het goede voorbeeld. Kinderburgemeester Kate Janssen (10) van de gemeente Overbetuwe probeert haar duurzame steentje bij te dragen. Door geen rommel op straat te gooien, door zuinig te zijn met energie en door mee te helpen met opruimacties. Kate is een duurzame kinderburgemeester. Ze zit in groep 8 van Sam Sam in Oosterhout en maakt tussen de middag even tijd voor ons. “Het is gewoon belangrijk dat we bewust met de wereld omgaan”, zo maakt Kate meteen duidelijk. Als kinderburgemeester mag Kate regelmatig op stap met de burgemeester of een wethouder. Om een speech te geven of om een openingshandeling te doen. Ze hoopt dit jaar de kinderlintjes te introduceren, waarbij kinderen een lintje ontvangen als ze iets bijzonders hebben gedaan. Toen Kate kinderburgemeester werd, vertelde Kate óók dat ze wilde werken aan een Duurzaam Overbetuwe. “Want dat is gewoon heel belangrijk. Ik zou het mooi vinden als we aan het einde van het schooljaar een stukje duurzamer zijn geworden. Dat we meer rekening houden met onze omgeving en minder troep achterlaten. Ik ben onlangs op stap geweest met de Zwerfafvalbrigade Elst. We kwamen heel veel rommel tegen, zoals sigaretten en plastic. Daar schrik ik best van. En vorig jaar hebben we met groep 8 de omgeving van onze school opgeruimd. We hebben zes vuilniszakken met afval verzamend. Dat is echt niet goed.”

Kinderburgemeester Kate: “Op tijd de lamp uitdoen.”

Lamp uit Kate probeert op alle manieren rekening te houden met duurzaamheid. “Thuis hebben we zonnepanelen en proberen we ook energie te besparen. Bijvoorbeeld door op tijd de lamp uit te doen. Ook knutsel ik graag. Dan gebruik ik oud papier om iets nieuws te maken. Op school hebben

Het belang van ventileren

we zelfs van plastic jerrycans nieuwe dingen gemaakt. Zo recyclen we producten en gooien we ze niet weg. Dat kan iedereen natuurlijk doen.” Kate roept iedereen op om bewuster met de omgeving om te gaan. “Bijvoorbeeld door het afval goed te scheiden en minder stroom te gebruiken. Maar ik wil niemand dwingen hoor…. Ik zou het wel mooi vinden als we aan het einde van dit jaar allemaal een beetje minder verbruikt hebben. Alle kleine beetjes helpen… ja toch!”

Activiteitenkalender Duurzaamheid 2023 Start proef kabelgoten laadpalen elektrische auto’s 26 oktober Tour d’Overbetuwe, van 08.30 - 12.30 in Elst, Dorpsstraat (markt) 24 oktober Start collectieve inkoopactie isolatie, glas 24 oktober Start collectieve inkoopactie (hybride) warmtepomp 14 november Webinar collectieve inkoop isolatie en glas 18 november Isoleren: Warmpjes de winter door, van 14.00 - 16.00 in Oosterhout 22 november Webinar collectieve inkoop (hybride) warmtepomp 15 november Boomfeestdag, basisschool Herveld 23 november Tour d’Overbetuwe, van 17.00 - 21.00 in Slijk-Ewijk, Dorpshuis 12 december Einde collectieve inkoopacties Voorjaar 2024 - Duurzaamheidsmarkt Hart van Heteren - Tegelruilactie - Adopteren boomspiegel, geveltuin of openbaar groen - Maai-mei-niet-maand - Regentonactie

‘Niet de hele dag het raam open’ Colofon

Kijk voor actuele informatie over deze acties op onze website of houd de social mediakanalen van de gemeente Overbetuwe in de gaten.

Ventileren is voor ìeder huis noodzakelijk. Of het nu goed geïsoleerd is of niet. Ventileren is belangrijk om de luchtkwaliteit in huis op peil te houden. Veel nieuwe woningen zijn voorzien van ventilatiesystemen die automatisch en actief de ruimten in huis ventileren als het vochtgehalte of de CO2-waarden daarom vragen. Natuurlijk hebben niet alle woningen installaties. Vooral wat oudere woningen moeten het van ‘natuurlijke ventilatie’ hebben. Bijvoorbeeld door ramen tegenover elkaar open te zetten. Te ‘spuien’, zoals dat ook wel genoemd wordt. Met deze natuurlijke ventilatie kun je jouw woning prima van frisse lucht voorzien. Zeker als je deze woning in de loop van de jaren wel hebt geïsoleerd en de kieren en naden zijn gedicht. Dan mag je het ventileren best een handje helpen. Een veel gemaakte fout is echter dat mensen ’s morgens de ramen boven openzetten en de hele dag open laten staan. Dat hebben we van vroeger meegekregen, maar is niet verstandig. Warmte stijgt naar boven. Op het moment dat je de benedenverdieping lekker warm hebt, zoekt de warmte de weg naar de bovenverdieping. Daar komt die trek over de voeten vandaan. De warmte ontsnapt vervolgens via de ramen naar buiten. Dat is niet comfortabel maar kost ook nog eens veel geld. We betalen niet veel geld voor goede dakisolatie en HR++-glas om vervolgens de hele dag het raam open te zetten.

Hoe het dan eigenlijk wel moet? Het is voldoende om ’s morgens een half uurtje de ramen tegen elkaar open te zetten. Zodat de woning frisse lucht krijgt. Als je naar het werk gaat, doe je ze weer dicht. Kortstondig de lucht verversen.

Opdrachtgever: gemeente Overbetuwe Oplage: 21.000 exemplaren Oktober 2023 Reacties naar aanleiding van deze publicatie kunt u mailen naar duurzaamheid@overbetuwe.nl Tekst: Sjoerd Geurts (Geurts Media), gemeente Overbetuwe Eindredactie: gemeente Overbetuwe, Geurts Media Fotografie: gemeente Overbetuwe, Sjoerd Geurts Ontwerp en vormgeving: Geurts Media Drukwerk: Het Gemeente Nieuws De gemeente heeft de eindredactie en is verantwoordelijk voor de inhoud. Digitale nieuwsbrief Wilt u op de hoogte blijven van alle acties en graag informatie over Duurzaamheid ontvangen? Meldt u zich aan voor de digitale Nieuwsbrief Duurzaamheid Overbetuwe via www.overbetuwe.nl/duurzaamheid Deze uitgave is gedrukt op FSC papier.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Iedere woensdag tussen 9 en 17 uur in het gemeentehuis

Het Energieloket wijst inwoners de juiste weg Welke groene maatregelen kan ik in mijn huis nemen, zijn zonnepanelen iets voor mij en zijn er subsidies en financieringsmogelijkheden als ik aan de slag wil? Het zijn zomaar enkele vragen waar mensen mee worstelen wanneer ze hun woning willen verduurzamen. Het Energieloket wijst de juiste weg.

ners energie kunnen besparen. Wij proberen iedereen de juiste weg te wijzen.” Een afspraak is gemakkelijk te maken via: overbetuwe.mijnafspraakmaken.nl

informeren mensen wat er allemaal mogelijk is. Dat is best veel, bijvoorbeeld op het gebied van isolatie, financiering, zonnepanelen, maatregelen, subsidies en leningen. Maar we kunnen ook alles vertellen over zaken zoals hoe inwo-

Gericht advies Mensen die een gericht en onafhankelijk advies willen over verduurzaming van hun huis, worden gevraagd om eerst een formulier in te vullen. Wat is de soort woning, hoe hoog is het energieverbruik, is de woning geheel of gedeeltelijk goed geïsoleerd en met welke materialen? “Die dingen willen we graag weten. Vervolgens gaan we aan de slag volgens een stappenplan.” Het begint volgens Ruud allemaal met isolatie. “Want je kunt wel een warmtepomp installeren, maar wanneer jouw warmte net zo snel het huis uitwaait, heeft dat geen zin. Daarnaast moet je ook kritisch kijken naar de apparaten die in huis allemaal aan staan. Een oude koelkast of vriezer van 20 jaar oud? Een vijverpomp, een aquarium of keukenboiler die altijd aan staat? Een televisie die altijd op de stand-by stand staat? Alles vreet stroom. Gebruik een energiegebruiksmeter waarmee je precies ziet wat een apparaat verbruikt. Het helpt je om je gedrag te veranderen. Uiteindelijk word je er allemaal blij van. Een huis waarin je verstandig omgaat met energie is daarnaast prettiger en comfortabeler om in te wonen.”

Iedere woensdag opent het Energieloket Overbetuwe de deuren in het gemeentehuis in Elst. Tussen 9.00 en 17.00 uur zit adviseur Ruud Ewals klaar om de vragen van inwoners te beantwoorden en zijn tips te delen. “We

Volgens Ruud Ewals begint het allemaal met isolatie. Foto: Sjoerd Geurts

Hoge energierekening

Energietoeslag en energiefixers

De gemeente Overbetuwe verwacht eind oktober duidelijkheid te kunnen geven over de uitbetaling van de energietoeslag 2023. In april koos de gemeente ervoor om alvast € 500,- energietoeslag te betalen aan de huishoudens die in 2022 al € 1.300,- energietoeslag hadden ontvangen. Nu de wet door de Tweede Kamer en Eerste Kamer is goedgekeurd, kan de gemeente aan de slag met de uitvoering van de energietoeslag 2023. De energietoeslag 2023 is dit keer € 800,- voor inwoners die al eerder energietoeslag hebben ontvangen en € 1.300 voor inwoners voor wie dit niet geldt. De toeslag is bedoeld voor inwoners met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum. Over een aantal maanden verwacht de gemeente alle woningeigenaren met Energietoeslag te kunnen benaderen om die vervolgens te begeleiden in het (verder) verduurzamen van de woning. Houdt hiervoor de post van de gemeente Overbetuwe in de gaten. Energiefixers Dit jaar is de gemeente Overbetuwe gestart met het project Energiefixers om inwoners te helpen hun woning duurzamer te maken om zo de energierekening te verlagen. De fixers zijn actief geweest in verschillende buurten in de Overbetuwe. Bij 1.000 huishoudens zijn Energiefixers

langsgeweest om energiebesparende maatregelen in de woningen aan te brengen. Ze hebben ledlampen, aan- uitstekkerdozen, radiatorventilatoren waterbesparende douchekoppen, radiatorfolie en tochtstrips aangebracht. De verwachting is dat het project en de inzet van de Energiefixers een vervolg krijgt. Wilt u dat uw woning ook gefixt wordt? Dan kunt u zich aanmelden voor de interesselijst op www.overbetuwe.nl/energieloket.

Financiering Wat veel mensen die zich melden niet weten, is dat er best wel wat subsidies beschikbaar zijn voor mensen met duurzame plannen. “Soms hoor je dat ze wel willen, maar dat ze er geen geld voor hebben. Toch zijn er subsidies beschikbaar voor bijvoorbeeld warmtepompen en isolatie. Vaak kun je ook aan collectieve inkoopacties deelnemen waardoor je goedkoper uit bent. En heel interessant is dat je via de gemeente ook een lening met een aantrekkelijke rente kunt aanvragen voor verduurzaming van de eigen woning. Er is echt veel mogelijk en wij vertellen dat graag.”

Besparingstips

• Doe die oude koelkast in de schuur de deur uit. Oude apparaten vreten stroom. • Doe altijd wat eerder een deksel op de pan als je kookt. • Draai de knop van het elektrische kooktoestel eerder uit. • Zet de oven net iets eerder uit. • Zet apparaten niet op de stand-by • Gebruik minder vaak de wasdroger, maar hang de was op. • Gebruik een energieverbruiksmeter die meet wat alle apparaten verbruiken. • Kijk eens voor tips op www.overbetuwe.nl/energieloket

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Duurzaamheidskeet: informatie over isoleren en energiebesparen

Tour d’Overbetuwe We komen naar u toe deze herfst. Met Tour d’Overbetuwe informeren we u graag over de mogelijkheden om te isoleren en energie te besparen. De Duurzaamheidskeet staat de komende weken op verschillende locaties in de dorpen van Overbetuwe. Hij ligt vol met informatie en kleine energiebesparende materialen. Onze enthousiaste medewerkers helpen u graag verder. De Duurzaamheidskeet is een rijdend informatiepunt dat naar u toekomt. De keet is ingericht met informatie en materialen over isolatie, warmte, vergroenen, hergebruik van materialen en nog veel meer. We brengen u informatie en hulpmiddelen om bijvoorbeeld geld te besparen op uw energiekosten. Maar we geven ook advies welke stappen u kunt nemen om van het gas af te gaan. En natuurlijk ontbreekt informatie om meer te vergroenen ook niet. Loop gerust eens binnen. We gaan graag met u in gesprek, geven gratis advies en beantwoorden uw vragen. Waar staat de Duurzaamheidskeet? U vindt ons met de Duurzaamheidskeet op markten, braderieën, in wijken, buurten en dorpen, maar ook bij (duurzame) evenementen. In de maand oktober heeft de Duurzaamheidskeet al op verschillende plekken gestaan, waaronder Heteren, Valburg, Zetten en Herveld-Andelst. Verder staat het rijdende informatiepunt nog op de volgende plaatsen:

Er volgen nog meer data en locaties, waaronder Driel en Oosterhout

26 oktober 08.30 - 12.30 Elst, Dorpsstraat (markt) 23 november 17.00 - 21.00 Slijk-Ewijk, Dorpshuis

We hopen u op een van deze momenten in de keet te mogen begroeten.

De Duurzaamheidskeet staat de komende weken op verschillende locaties in de dorpen van Overbetuwe.

Duurzaamheidskeet gebruiken? Wilt u de Duurzaamheidskeet inzetten voor een duurzaam evenement? Dat kan. Stuurt u dan een e-mail naar: duurzaamheid@overbetuwe.nl.

Zelf aan de slag met verduurzamen van de woning

Doe-het-gerust-zelf Zelf aan de slag met verduurzamen van de woning levert vele voordelen op. Zo geeft het natuurlijk een goed gevoel als u zelf de woning heeft geïsoleerd. Ook blijkt dat doe-het-zelf isoleren vaak 60% goedkoper is dan het laten doen. Dit komt omdat u het werk zelf uitvoert. Tenslotte kun u direct aan de slag. U hoeft niet te wachten tot een isolatiebedrijf tijd heeft om bij u over de vloer te komen. Twijfelt u over wat u kunt doen en hoe dit dan moet? Op de website van de landelijke overheid www.verbeterjehuis.nl staat veel informatie. Zo vindt u er filmpjes over zelf uw huis isoleren. Verder hebben we veel informatie gebundeld op ons energieloket: overbetuwe.nl/energieloket Doe-het-zelf coaches We vinden het belangrijk dat iedereen die zelf aan de slag wil, dit ook kan doen. Daarom beschikken we binnenkort over doe-het-zelf coaches. Zij denken kosteloos mee over het materiaal en de manier waarop materiaal aangebracht moet worden. Aangevuld met enkele webinars, verwachten we iedereen op weg te kunnen helpen. Subsidie Voor de woningeigenaren met een WOZ-waarde lager dan € 375.000 euro werken we aan het opstellen van een subsidie. Zodat er ook financiële ondersteuning is voor de aanschaf van doe-het-zelf materiaal. Overbetuwe Doet We ondersteunen graag de energie die er bij inwoners is rondom doe-het-zelven. Misschien zijn er wel inwoners die gezamenlijk een buurt-klusbedrijf, een buurt-doe-het-zelfmarkt of samen met buren doe-het-zelf-activiteiten willen organiseren. Bijvoorbeeld waar klusapparatuur voor nodig is. Of misschien heeft u nog andere goede ideeën. Om deze initiatieven verder te helpen wordt de verdubbelaar van de ‘waardecheques’ ingezet op Overbetuwe Doet. De cheque heeft u onlangs in de bus gehad. Meldt uw goede idee nu dus op Overbetuwedoet.nl!

Blijf op de hoogte met onze nieuwsbrief Wilt u op de hoogte blijven van alles wat er speelt rondom duurzaamheid? Meldt u zich dan aan voor de Nieuwsbrief Duurzaam Overbetuwe via www.overbetuwe.nl/duurzaamheid. Met deze nieuwsbrief informeren we u graag over isolatie, warmte en vergroenen, maar ook over hergebruik van materialen. We hopen dat het u helpt om zelf ook stappen te nemen. Want verduurzamen kunnen we alleen samen. Heeft u zelf informatie die u graag wilt delen in de nieuwsbrief? Dan kunt u dit mailen naar duurzaamheid@overbetuwe.nl.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Jan van Rooijen uit Driel ontwikkelt online vergelijkingsportaal

Welke warmtepomp is geschikt voor jouw woning? Op het moment dat zijn schoonvader jaren geleden op zoek gaat naar een warmtepomp, komt hij erachter hoe ingewikkeld die markt in elkaar steekt. Jan van Rooijen uit Driel besluit op dat moment een online warmtepompvergelijker te ontwikkelen. Om de ondoorzichtige wereld van warmtepompen wat transparanter te maken. Met succes! Zijn warmtepompvergelijker valt al vele jaren zo in de smaak, dat hij nu ook voor de gemeente Overbetuwe aan de slag is gegaan. Bij het uitkomen van deze Duurzaamheidskrant is er een gloednieuw warmtepompportaal beschikbaar speciaal voor inwoners uit deze gemeente. Zij kunnen online een advies aanvragen welke warmtepomp geschikt is voor hun woning. Vervolgens worden ze in contact gebracht met een lokale installateur, die de warmtepomp kan leveren en installeren. Jan van Rooijen is in zijn nopjes met zijn nieuwe website. Hoe het precies werkt? “Op het webportaal geef je jouw postcode en huisnummer in”, zo begint hij zijn verhaal. “Het portaal is gekoppeld aan het kadaster, zodat automatisch veel gegevens van jouw woning zichtbaar worden. Vervolgens worden er ook nog wat aanvullende vragen gesteld, bijvoorbeeld over het energieverbruik van je woning. Uiteindelijk levert het een eerste advies op over de haalbaarheid, kosten en opbrengsten van een warmtepomp. Bij goed geïsoleerde woningen kan dat een all electric oplossing zijn, waarbij je volledig van het gas af gaat. Is de woning wat ouder en minder goed geïsoleerd, dan wordt wellicht een hybride warmtepomp geadviseerd.”

Het nieuwe portaal werkt samen met gecertificeerde lokale installateurs, die allemaal werkzaam zijn in een cirkel van tien kilometer rond de gemeente Overbetuwe. “Deze installateurs werken altijd met een beperkt aantal merken warmtepompen. Samen vertegenwoordigen ze een groot deel van de gangbare merken. Naar aanleiding van het merk warmtepomp dat wordt geadviseerd, koppelen wij er een installateur aan, die alles van dat merk weet en een goede prijs/kwaliteit verhouding biedt.” Het nieuwe warmtepompportaal is te vinden onder de website van het Energieloket: overbetuwe.nl/energieloket.

Jan van Rooijen uit Driel bouwde een webportal speciaal voor de gemeente Overbetuwe. Foto: Sjoerd Geurts

Actuele informatie Producenten zorgen ervoor dat de informatie over warmtepompen altijd up-to-date is. “Groot voordeel van dit portaal voor lokale installateurs is dat ze klanten krijgen die het informatietraject al hebben doorlopen. Normaal gesproken is de installateur daar veel tijd kwijt aan. Maar deze klant vraagt meteen een offerte aan. Aan de andere kant krijgt de klant een maatgerichte oplossing geadviseerd, waarmee ze meteen concreet verder kunnen.”

Scan de QR-code en ga direct naar de warmtepompvergelijker.

Nationaal Isolatie Programma

Ondersteuning voor slecht geïsoleerde woningen De rijksoverheid (het Rijk) heeft het Nationale Isolatie Programma opgezet. Binnen dit programma kan de gemeente Overbetuwe subsidie aanvragen voor een verduurzamingsaanpak van slecht geïsoleerde eigen woningen. Dit geldt voor woningen met een WOZ-waarde lager dan € 375.000,-. De gemeente Overbetuwe heeft deze subsidie inmiddels bij het Rijk aangevraagd. Bent u woningeigenaar, is de WOZ-waarde van uw woning lager dan € 375.000,- en is uw woning slecht geïsoleerd? Dan kunt u over enkele maanden gebruik maken van een ondersteuningsaanbod. Op dit moment wordt het aanbod verder uitgewerkt. De volgende onderdelen komen hier in ieder geval in terug: Aanpak voor doe-het-zelvers In het aanbod komt ondersteuning voor doe-het-zelvers. De verwachting is dat er een groep woningeigenaren is die

graag zélf isolatiemaatregelen aanbrengt. Deze groep willen we begeleiden en ter stimulering subsidie geven. Woningeigenaren kunnen online veel kennis, informatie en tips kennis vinden. Vervolgens kunnen ze zich aanmelden voor professioneel doe-het-zelf advies en coaching aan huis. Inzicht geven in verduurzamingsmogelijkheden Het aanbod bevat een mogelijkheid voor het opstellen van een verduurzamingsrapport. Dit rapport geeft woningeigenaren beter zicht op de verduurzamingsmogelijkheden. Hiermee kan de stap richting collectieve inkoop gezet worden. Andere ondersteuningsmogelijkheden Verder ontbreken uitgebreide technische, financiële en praktische ondersteuning niet in het aanbod. Er is subsidie voor woningeigenaren die gebruik maken van de Energietoeslag. Zodra het aanbod uitgewerkt en beschikbaar is vindt u de informatie op www.overbetuwe.nl/energieloket.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Dinie Derksen en Andries Toering

Woning uit 1866 van het aardgas af Op het moment dat zijn schoonvader jaren geleden op zoek gaat naar een warmtepomp, komt hij erachter hoe ingewikkeld die markt in elkaar steekt. Tijdens het schetsen van de renovatieplannen, rees de vraag: zou je deze zeer oude woning energieneutraal kunnen maken, zonder afbreuk te doen aan de geschiedenis van de woning? Is het mogelijk om de op gas gestookte cv-ketel de deur uit te doen en zelf alle nodige energie op te wekken? Is deze ambitie überhaupt wel mogelijk voor woningen die nog vóór 1945 zijn gebouwd, waarvan er in Nederland ruim anderhalf miljoen zijn? Andries: “Het idee om voor energieneutraal te gaan ontstond tijdens het maken van de verbouwplannen. Voor een goed isolatiepakket was het nodig de woning aan de binnenzijde volledig te strippen. Als je dan toch bezig bent, kun je het maar beter meteen goed doen. Daarnaast stimuleerde de overheid het duurzaam wonen door middel van het verstrekken van subsidies.”

Zonder afbreuk te doen aan de geschiedenis van de woning zijn er veel duurzame maatregelen genomen.

leverd. Hoe meer maatwerk, hoe hoger de kosten. Maar Dinie en Andries berekenden dat als ze de grote renovatie grotendeels zelf zouden uitvoeren, vergaande verduurzaming van hun woning haalbaar moest zijn.

Andries Toering en Dinie Derksen voor hun woning.

Zelf uitvoeren In theorie is alles mogelijk, dacht Andries. Alleen is het volledig gasvrij maken van een woning uit 1866 financieel uiteraard niet zo rendabel als bij een woning die een eeuw later is gebouwd. Het verduurzamen van een huis gebouwd in de jaren vijftig of zestig kost in de praktijk al gauw 50.000 tot 80.000 euro. Voor woningen die nog ouder zijn, betaal je aanzienlijk meer. Er moet immers maatwerk worden ge-

Onderzoek Het begon allemaal met een grondig onderzoek naar vervangende energiebronnen en isolatiemethoden. Al gauw bleek dat de woning alleen aan de binnenzijde geïsoleerd kon worden. Uiteraard moest overal dubbele beglazing komen. De vloerverwarming zou een fijnmazig legpatroon krijgen en er werden de allerhoogste eisen gesteld aan de warmtepomp. Verder zou er een centrale balansventilatie met warmteterugwinning worden aangelegd. Op de carport was er plaats voor 24 zonnepanelen. Warmtepomp Voor het verwarmen, koelen en warme kraanwater heeft Andries gekozen voor een ‘all electric’ lucht/water-warmtepomp. Het systeem gebruikt een combinatie van compressoren en een goed koudemiddel, om een seizoensrendement van A+++ te behalen. Het apparaat levert temperaturen tot 65°C aan een hoog rendement, wat het geschikt maakt voor zowel vloerverwarming als radiatoren. Daarnaast behoudt het apparaat zijn basiskenmerk voor wat betreft de vorstbescherming tot -25°C. Dus zelfs tijdens de koudste dagen werkt het apparaat goed. En tijdens de afgelopen hittegolf heeft het apparaat de woning ook gekoeld, via het buizensysteem van de vloerverwarming. Zonnepanelen en omvormer Op de carport liggen 24 zwarte zonnepanelen, die nauwelijks opvallen. De omvormer is een driefasige PV-stringomvormer, ontwikkeld door INVT. Het heeft een compact formaat, laag gewicht, en was eenvoudig te installeren en onderhouden. De omvormer kenmerkt zich door een breed spanningsbereik, lage startspanning en hoge conversie-efficiëntie. Afsluiten van het gas Toen alles geïnstalleerd was, kon het gas worden afgesloten. Helaas bleek er geen rijkssubsidie te zijn voor het afsluiten van het gas. Het kostte destijds gemiddeld € 617 om een woning los te koppelen van het gasnet. Tijdens onze renovatie kwam de rekening daarvoor volledig terecht bij de huiseigenaar die afgesloten wil worden. Tegenwoordig is dat kosteloos.

Voor het verwarmen, koelen en warm kraanwater is gekozen voor een ‘all electric’ lucht/water-warmtepomp.

Rieten dak Het volgende project is een traditioneel gedekt rieten dak. Andries: “De open constructie is het rieten dak zoals het al eeuwen gemaakt wordt. Het riet wordt op rietlatten gebonden. Er moet vanwege de techniek van het binden altijd een spouw bestaan tussen het riet en de onderconstructie”. Het rietpakket doet hier in de praktijk niet mee als isolerend pakket. In de praktijk wordt het rieten dak boven een isolatiepaneel aangebracht.

Op de carport liggen 24 zonnepanelen die nauwelijks opvallen.

Warme deken Terugkijkend op een geslaagd renovatieproject, vertelt Andries: “Door de hoge isolatiewaarde (RD 6.3) in de wanden en het plafond en de betonnen vloer met heerlijke vloerverwarming in combinatie met een goed ventilatiesysteem kan de gewonnen warmte niet meer ontsnappen. Door daarnaast ook nog eens te ‘spelen’ met zonlicht (warmte) die door de grote ramen naar binnen komt, slaat de warmtepomp nauwelijks nog aan. Door op deze manier bewust om te gaan met energie, voelt onze woning als een warme deken, waar we erg blij van worden.”

Woning uit 1866 De prachtige en ruime woning van Dinie Derksen en Andries Toering heeft een woonoppervlakte van 275 m2 en bevindt zich op een ruim perceel met een oppervlakte van zo’n 3.580 m2. De woning is gebouwd in 1866 en sindsdien bewoond door de familie Derksen.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Nieuw initiatief belegt energieborrel op 23 november

Slijk-Ewijk onderzoekt duurzame kansen Er komen in Nederland steeds meer collectieve warmteprojecten van de grond. Doorgaans worden deze opgepakt in dichtbevolkte wijken in steden of dorpen. Slijk-Ewijk wil bewijzen dat er ook veel mogelijk is in kleinere gemeenschappen. Daarom is er een nieuw initiatief. Een klein dorp wordt doorgaans als een nadeel beschouwd als het gaat om collectieve warmtevoorzieningen. De kosten zijn dan relatief hoog. Toch wordt er vanuit het Gelders Energieakkoord op dit moment specifiek gekeken naar duurzame kansen in kleine kernen. Omdat het vaak om hechte gemeenschappen gaat, liggen er misschien toch kansen om gezamenlijk op te trekken. Het Gelders Energieakkoord heeft adviesbureau Spectrum, partner met Elan, ingeschakeld om de duurzame kansen in Slijk-Ewijk te onderzoeken. Ook de gemeente Overbetuwe is aangesloten. Slijk-Ewijk past met ongeveer 500 inwoners in het profiel van een klein dorp. Inmiddels is er een enthousiaste werkgroep opgericht, die zich gaat buigen over de mogelijkheden. Veel enthousiasme In juni vond de aftrap plaats in Dorpshuis Beatrix, vertelt werkgroeplid Joost Lindner. “Daar was het hele dorp voor uitgenodigd. We hebben met elkaar gesproken om eens te kijken of het dorp open stond voor duurzame maatregelen en we hebben gepolst of er draagkracht is voor collectieve initiatieven op het gebied van duurzaamheid en energie. Dit gaf voldoende aanleiding om verder te gaan.” Voorlopig is het initiatief ‘Slijk-Ewijk Energie Neutraal’ ge-

Slijk-Ewijk wil bewijzen dat er ook veel mogelijk is in een kleiner dorp. Dronefoto: Sjoerd Geurts

doopt. Op 23 november krijgt het initiatief een vervolg in Dorpshuis Beatrix (aanvang 19.00 uur). Joost: “We houden dan een ‘energieborrel’ en ‘informatiemarkt’. Met een hapje

en drankje praten we over alle kansen die er voor ons dorp zijn. De gemeente is met de Duurzaamheidskeet aanwezig, Spectrum begeleidt de avond, het Gelders Energie Akkoord sluit aan en het Energieloket van de gemeente verzorgt informatie en voorlichting. Onderwerpen als gezamenlijke inkoop van warmtepompen of collectieve isolatieprojecten komen zeker voorbij.” Tijdens de avond wordt voor drie woningen in Slijk-Ewijk besproken wat er mogelijk is op het gebied van isolatie, energiemaatregelen en mogelijke financiering. “Verder is er een presentatie over de verbouwing van de oude pastorie naar een energiezuinige woning”, vertelt mede-werkgroeplid Ali van Verseveld. De werkgroep wil samen met de inwoners op zoek gaan naar de kansen voor collectieve warmte, waarbij het dorp wellicht misschien helemaal van het gas af kan. Joost: “Daarvoor is deze avond belangrijk. We willen tijdens de energieborrel eerst weten waar de bewoners zelf behoefte aan hebben. Hoe we elkaar kunnen helpen. Daarna bepalen we hoe we verder gaan.”

Ali van Verseveld en Joost Lindner van ‘Slijk-Ewijk Energie Neutraal’. Foto: Sjoerd Geurts

Samen een auto delen in Driel

Minder CO2 uitstoot met de deelauto Driel krijgt binnenkort wellicht een deelauto, die kan worden gebruikt door mensen uit het dorp die zelf geen auto hebben, maar er wel één willen delen. Het idee komt uit de koker van Werkgroep Samen Driel Duurzaam en Werkgroep Verkeer, die beiden vallen onder het Platform Samen Driel. Het idee om een deelauto aan te schaffen, speelt al langer in de Werkgroep Duurzaam Driel, vertelt Liesbeth Klaver. “Er kunnen verschillende redenen zijn dat mensen geen ei-

gen auto meer willen hebben”, vertelt ze. “Een auto is duur. Veel mensen weten niet eens wat de auto hen kost, maar het is een feit dat veel Nederlanders één dag in de week moeten werken om de auto te bekostigen. Terwijl veel auto’s dagelijks stilstaan. Daarnaast kan een bewustere leefstijl ook een goede reden zijn voor een deelauto. Mensen die een deelauto gebruiken, maken minder autokilometers, waardoor er minder CO2 wordt uitgestoten. Met een deelauto heb je dus alle gemakken van een eigen auto, zonder zorgen, onverwacht hoge kosten en je draagt bij aan een duurzamere leefomgeving.” Voordat er een of meer deelauto’s kunnen worden ingezet,

moet er nog wel wat gebeuren, zegt de Werkgroep Duurzaam Driel. “Je moet een contract opstellen, een huishoudelijk reglement maken en een reserverings-app uitzoeken. En er moet veel publiciteit gemaakt worden. Daarom zijn we ook op zoek naar andere mensen uit onze gemeente die in hun eigen dorp ook een deelauto willen introduceren. Die zouden zich bij ons kunnen aansluiten, zodat we samen de voorbereidingen kunnen oppakken. Daarnaast horen we voor ons eigen initiatief graag welke mensen uit Driel van een deelauto gebruik zouden willen maken.” Belangstellenden kunnen reageren via e-mail: deelauto@samendriel.nl.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Voordelig isoleren, glas vervangen of een (hybride) warmtepomp aanschaffen

Collectieve inkoopactie voor inwoners Met goede isolatie blijft de warmte beter in uw huis en is de overstap naar een (hybride) warmtepomp vaak goed te maken. Beiden zijn enorm belangrijk, want bijna de helft van uw energierekening bestaat uit verwarmingskosten van de woning. De gemeente Overbetuwe wil het inwoners makkelijk maken om stappen te zetten. Daarom hebben we een collectieve inkoopactie georganiseerd voor isolatie van de woning én voor aanschaf van een (hybride) warmtepomp. Denkt u na over het isoleren van de woning of de aanschaf van een hybride warmtepomp? Dan is dit uw kans om eenvoudig, kosteloos en zonder dat u ergens aan vast zit in te schrijven en een aanbod te ontvangen. De voordelen op een rij: ✓ Kwaliteit: De uitvoerder is gekozen vanwege goede prijs-kwaliteitverhouding, waarbij we voor u zoeken naar lokale uitvoerders. ✓ Scherpe prijs: Via de actie worden in een klein gebied veel woningen bereikt. Hierdoor kan het werk slimmer gepland en uitgevoerd worden. Daardoor krijgt u een scherpe prijs.

Er loopt een collectieve inkoopactie voor isolatie van de woning.

✓ Maatwerk: Iedere woning is anders. Daarom krijgt u altijd gratis een persoonlijke offerte. Deze is op maat gemaakt voor uw woning en wensen.

- 14 november: Collectieve inkoopactie vloer/dak/glas isolatie - 22 november: Collectieve inkoopactie (hybride) warmtepomp

Meer weten? Alle informatie staat bij elkaar op ons Energieloket: overbetuwe.nl/energieloket. Daar kunt u zich ook vrijblijvend aanmelden voor de collectieve inkoop.

Daarnaast organiseren we webinars op de volgende momenten:

Op onze website (overbetuwe.nl/energieloket, gemeentepagina en social mediakanalen delen we de details van de webinars.

Spouwmuurisolatie De Wet natuurbescherming is gericht op het behouden en ontwikkelen van waardevolle natuur. Bij het isoleren van de spouwmuur is de kans aanwezig dat een verblijfplaats van een beschermde diersoort, bijvoorbeeld vleermuizen, wordt vernield. Wilt u aan de slag met spouwmuurisolatie? Kies dan voor een isolatiebedrijf dat natuurvriendelijk isoleert. Omdat de voorwaarden voor een aanpak per regio nog niet duidelijk zijn, hebben we ervoor gekozen om spouwmuurisolatie niet aan te bieden binnen de collectieve inkoopactie van isolatie.

Groene voorbeelden van de gemeente Denk eens aan halfverharding Dat opritten en parkeerplaatsen altijd dicht worden gelegd met stenen is zeker niet het geval. Op het Land van Tap en de parkeerplaats naast het gemeentehuis liggen grasbetontegels. Hier koos de gemeente Overbetuwe bewust voor. De grasbetontegels zijn waterdoorlatend, waardoor het regenwater door de bodem kan worden opgenomen.

Het groene oppervlak houdt minder warmte vast en door de tegels kunnen verschillende plantjes groeien, wat de biodiversiteit bevordert. Voor de mindervalide parkeerplekken is wel gekozen voor volledige bestrating.

Gratis advies bij renovatie en nieuwbouw Initiatiefnemers die bij de gemeente Overbetuwe een aanvraag voor renovatie of nieuwbouw indienen, ontvangen gratis advies over het beplanten van de directe omgeving. Om de biodiversiteit te verbeteren vragen we initiatiefnemers om vooral inheemse planten te kiezen. In deze krant is een overzicht te vinden van inheemse planten die goed zijn om te gebruiken.

Aan de slag met groen in openbare ruimte

Bij het Land van Tap is ook gekozen voor halfverharding.

De komende vier jaar kijkt de gemeente Overbetuwe samen met inwoners van zes dorpen hoe de openbare ruimte het beste duurzaam en functioneel ingericht kan worden. Het gaat om de gebieden waar al groenrenovatie voor gepland staat. Daarnaast wordt ook gekeken naar plekken die

Tuinieren met inheemse planten.

uit de samenwerking met inwoners naar voren komen. Naast een aantal andere aspecten wordt openbare ruimte zo ingericht dat de omgeving beter is ingesteld op het veranderende klimaat. Tegelijk is er ook aandacht voor het verbeteren van de biodiversiteit en worden er duurzame materialen gebruikt. Via een groen icoonproject per dorp worden in een straat, plein of wijk zoveel mogelijk tegels ingeruild voor groen, waarbij ook weer rekening wordt gehouden met biodiversiteit. De dorpen Oosterhout en Randwijk gaan dit jaar nog van start met het maken van plannen. In de jaren daarna volgen Herveld, Andelst, Zetten en Elst. De overige vijf dorpen zoals Driel en Heteren komen later aan de beurt.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Buurtinitiatief Brienenshof Duurzaam in Elst

‘Onze wijk heeft duurzaamheid omarmd’ Groene daken, zonnepanelen, een gezamenlijke buurtauto, regentonnen. De wijk Brienenshof in Elst ademt in alle facetten duurzaamheid. Regelmatig zijn er informatieavonden waarop nieuwe duurzame initiatieven besproken worden. En het leuke is dat er steeds meer wijkbewoners meedoen. Met dank aan Buurtinitiatief Brienenshof Duurzaam. Het begon ruim drie jaar geleden met een oproep van de gemeente Overbetuwe. Die publiceerde een wijkagenda met punten waarmee inwoners zelf hun wijk konden verbeteren. Bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid. Een groep vrijwilligers uit Brienenshof kwam daarop bij elkaar

en Buurtinitiatief Brienenshof Duurzaam was geboren. Inmiddels bestaat het bestuur uit vijf personen. Naast Hans Suurmond, ook Alie Schiere, Johan Rasing, Floris van Baal en Geert Jan Sweers. Er wordt inmiddels gewerkt met diverse werkgroepen per thema.

“Wij voelen ons allemaal erg betrokken bij onze wijk”, vertelt Alie Schiere, een van de mensen van het eerste uur. “Het leuke is dat we steeds meer duurzame kansen zien en dat heeft al geleid tot leuke initiatieven.” Informatieavonden We hebben afgesproken thuis bij Hans Suurmond, die binnen de gemeente Overbetuwe ook actief is als Klimaatburgemeester. “In onze wijk staan ruim vierhonderd woningen. De meeste zijn gebouwd in de jaren negentig. Op informatieavonden zijn gemiddeld zo’n vijftig mensen aanwezig. Onze wijk heeft duurzaamheid omarmd!” Tijdens de informatieavonden kwamen onderwerpen voorbij zoals warmtepompen, zonnepanelen en het loskoppelen van regenwaterafvoeren. Ook zijn de eerste concrete acties opgepakt. Zo zijn er al twaalf platte daken bij woningen voorzien van groene sedumdaken. Alie: “Daarmee zorg je voor isolatie, maar draag je ook bij aan de biodiversiteit. Het leuke is dat we door gezamenlijke inkoop mooie kortingen konden uit onderhandelen.” Hans: “Er zijn inmiddels ook ruim zeventig regentonnen aangeschaft. Daarvoor kregen de mensen subsidie bij in eerste instantie het waterschap en later de gemeente Overbetuwe. Het is goed om het water niet in het riool te laten lopen, maar te hergebruiken voor de tuin. Dat kan met een regenton.” 2.800 zonnepanelen Het buurtinitiatief is op dit moment bezig met een inventarisatie wat er allemaal al gebeurt in de buurt. Hans: “Zo weten we inmiddels dat hier 2.800 zonnepanelen liggen die totaal 900.000 kWh per jaar opleveren. En nog steeds leggen mensen nieuwe zonnepanelen.” Alie knikt: “We hebben nog veel meer mooie plannen. Zo kijken we nu naar batterijopslag en de mogelijkheden voor een deelauto. We hebben de gemeente gevraagd of we aan de slag mogen met een paar openbare plekken die er niet zo mooi uitzien. Die willen we vergroenen. De gemeente wil meewerken. Ze staan positief tegenover onze ideeën. En zo blijven we duurzame stappen zetten.”

Alie Schiere en Hans Suurmond zijn blij met hun duurzame buurt. Foto: Sjoerd Geurts

CO2-prestatieladder: handig instrument en keurmerk

Gemeente geeft het goede voorbeeld We stimuleren inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om aan de slag te gaan met duurzaamheid. Maar ook als gemeentelijke organisatie hebben we het een en ander te doen. Bijvoorbeeld waar het gaat om energieverbruik en CO2 uitstoot.

Uiteindelijk meten we opnieuw het energieverbruik en kijken we of dat verminderd is ten opzichte van de nulmeting. Pas dan weten we of we de juiste dingen doen en waar het beter kan of anders moet.

• het energieverbruik in onze gebouwen, • het energieverbruik voor onze gemalen en straatverlichting, • materiaalgebruik, • de kilometers die we rijden voor ‘dienstreizen‘ (geen woon-werkverkeer).

Keurmerk en monitoring Dit hele proces van een 0-meting, acties opstellen en kijken wat het effect van de acties zijn houden we bij in de CO2-prestatieladder. Daarnaast is de CO2-prestatieladder ook een keurmerk. Binnen de gemeente Overbetuwe gaan we met niveau 3 aan de slag. Dit betekent dat we aan de slag gaan met onze eigen CO2-uitstoot.

Om te weten wat onze opdracht precies is, kijken we eerst waar we nu staan. Stap 1 is het volledige energieverbruik van onze organisatie in beeld brengen (een nulmeting). Aan de hand van die nulmeting bepalen we de concrete acties om de CO2-uitstoot terug te brengen. Mooie voorbeelden van opdrachten waar we zelf aan gaan werken zijn bijvoorbeeld:

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Hans Suurmond nog een jaar Klimaatburgemeester

Ambassadeur van de duurzaamheid Het bevalt hem prima. Hans Suurmond uit Elst was het afgelopen jaar Klimaatburgemeester van de gemeente Overbetuwe. Hij legde verbindingen tussen duurzame initiatieven in de gemeente en inspireerde veel inwoners om maatregelen te nemen voor een beter klimaat. “Ik vind het mooi om te zien dat steeds meer mensen duurzaam durven te denken en te doen.”

Durf klein te denken Hans denkt groot, maar durft ook klein te denken. Want op alle niveaus is er volgens hem duurzame winst te boeken. “Je moet dicht bij jezelf blijven. Dat vergeten we wel eens. Een voorbeeld waar ik zelf mijn gedrag in heb veranderd, is het halen van de wekelijkse boodschappen. De meeste autokilometers leggen we af voor afstanden die korter zijn dan tien minuten rijden. Ik ging tot voor kort één keer per week met de auto boodschappen halen in de supermarkt. Dat lukte me vanwege de hoeveelheid boodschappen niet op de fiets. Nu ga ik twee keer per week naar de supermarkt met de fiets. Want dan past het wel. Wat ik eigenlijk wil zeggen, is dat iedereen zijn eigen bijdrage kan leveren.”

Hans Suurmond: “Ik probeer mensen duidelijk te maken dat alle kleine beetjes helpen.” Foto: Sjoerd Geurts

Het werk van Hans Suurmond is nog niet afgerond, vindt hij zelf. En ook de gemeente is erg tevreden. Daarom is besloten er een jaartje aan vast te knopen. Ook het komend jaar is Hans Suurmond Klimaatburgemeester in de gemeente Overbetuwe. “En daar ben ik best blij mee”, zo laat hij weten. “Er is nog veel werk te verzetten. Precies een jaar geleden begon ik aan deze vrijwilligersfunctie. Ik mocht het helemaal op mijn eigen manier invullen. Ik was al actief bij

Ambassadeur Hans Suurmond ontpopte zich als ambassadeur van de duurzaamheid. Hij ontdekte initiatieven op het gebied van groene daken, warmtepompen en zonnepanelen. Hij probeerde ze daar waar mogelijk met elkaar te verbinden. “Soms dachten initiatieven dat hun bijdrage geen zoden aan de dijk zette. Ik heb ze duidelijk gemaakt dat alle kleine beetjes helpen, zeker als je ook anderen weet te enthousiasmeren.” Het komend jaar heeft hij alweer diverse onderwerpen op zijn agenda staan. “Ik heb nog best veel ambities. Een voorbeeld? Binnen de Groene Metropoolregio* wordt er ook over duurzaamheid gesproken. Ik wil proberen om Klimaatburgemeesters uit andere gemeenten met elkaar te verbinden. Om ook regionaal van elkaar te leren.”

het Buurtinitiatief Brienenshof Duurzaam. Ik merkte dat veel soortgelijke initiatieven in onze gemeente allemaal hun eigen wiel aan het uitvinden waren. Ik ben met ze in gesprek gegaan en heb verbindingen gelegd. Bijvoorbeeld door samen met de gemeente een informatieavond te organiseren. Zodat iedereen aan elkaar kan vertellen waar ze mee bezig zijn, maar vooral ook om te leren van elkaar. Er bleken veel raakvlakken.”

Groene Metropoolregio Tot de Groene Metropoolregio behoren achttien gemeenten. Deze gemeenten werken nauw met elkaar samen. Ook op het gebied van duurzaamheid.

Tegeltaxi haalt in 2023 ruim 150.000 kilo stenen op in Overbetuwe

Tegelruilactie loont We ‘ontstenen’ massaal in Overbetuwe. Dat blijkt uit het totaal aantal kilo’s opgehaalde stenen en tegels tijdens de twee tegelruilacties in mei en oktober van dit jaar. Voor iedere 30x30 centimeter straatwerk mocht er een plant worden uitgezocht. Die keuzelijst bestond uit elf inheemse plantensoorten. Dit zijn planten die hier van nature voorkomen. Deze planten hebben een positief effect op de biodiversiteit (afwisseling van planten en dieren). Eindresultaat Het eindresultaat voor 2023 mag er zijn. De gratis Tegeltaxi heeft ruim 150.000 kilo steen opgehaald. Een hele mooie opbrengst. Het is nog mooier als je bedenkt dat die stenen en tegels vervangen zijn door planten. We hebben maar liefst 4.700 planten uitgedeeld aan ongeveer driehonderd inwoners die zich voor de actie hebben opgegeven. Hiermee dragen ze bij aan een klimaatbestendige en duurzame gemeente. Alleen samen kunnen we verduurzamen Wethouder Rik van den Dam is enthousiast over het eindresultaat: “Een fantastisch resultaat, waarin we gemotiveerde inwoners zagen die hun tuin groener en daarmee duurzamer wilden maken. Vooral de Tegeltaxi werd enorm gewaardeerd. Alles bij elkaar heeft de actie gezorgd voor een stukje bewustwording in het vergroenen van de tuinen. Want onze omgeving groen en duurzaam maken is iets wat we alleen samen kunnen doen.”

Voordelen van groen Stenen en tegels verwijderen is hard nodig om onze gemeente klimaatbestendig te maken. Door ze te vervangen voor groen hebben we minder wateroverlast en droogte. Daarnaast biedt meer groen verkoeling als het warm is en zorgt het voor meer leefruimte voor planten en dieren. Naast verschillende acties voor inwoners, is het ook voor woningcorporaties, scholen, bedrijven en verenigingen belangrijk om te vergroenen. En natuurlijk niet te vergeten wat we zelf als gemeente doen. Zoals bij aanpassingen en opknapbeurten in de openbare ruimte. Ook dan kijken we kritisch naar de aanwezige verharding en de mogelijkheden om te vergroenen. Tegelruilen in 2024 Wilt u ook meedoen aan de Tegelruilactie? In het voorjaar van 2024 komt er een nieuwe ronde. Houd onze social media en gemeentepagina in de gaten voor meer informatie.

Er is veel belangstelling voor de tegelruilacties.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

De droom van werkgroep Samen Driel Duurzaam

‘Energie zou voor iedereen betaalbaar moeten zijn’ De vrijwilligers van werkgroep Samen Driel Duurzaam verrasten het dorp de afgelopen jaren al met een aantal in het oog springende duurzame initiatieven en maakten zich sterk voor bijvoorbeeld groendaken, alternatieve warmtebronnen en deelauto’s. Ze zijn zelfs aan het onderzoeken of opwekking van energie op het stuweiland mogelijk is.

Het zijn heel uiteenlopende activiteiten, die allemaal bijdragen aan een groene, sociale en betaalbare leefomgeving. We hebben afgesproken met Mirjam Groenendijk en Ralph Bijker. Ze zijn beiden lid van de werkgroep, die onderdeel is van het dorpsplatform Samen Driel. Belangrijk speerpunt van de werkgroep is dat ze iedereen willen laten profiteren van de duurzame kansen die er liggen. Dat doen ze samen met de andere werkgroepen, zoals Groen, Verkeer en Hart van Driel. “Duurzaamheid loopt als een rode draad door alle activiteiten van het dorpsplatform heen”, vertelt Mirjam. “Als werkgroep willen we de buurtinitiatieven met

elkaar verbinden en zorgen dat duurzaamheid overal hoog op de agenda staat.” Samen Driel Duurzaam is een actieve werkgroep. Zo werden de inwoners van Driel via enquêtes (Buurtpeil) regelmatig gevraagd wat zij belangrijk vinden op het gebied van duurzaamheid. Onderhandelingen van de werkgroep leverden aantrekkelijke kortingen op voor groendaken, waar zelfs de hele gemeente van kon profiteren. Er werden workshops georganiseerd, zodat geïnteresseerden zelf aan de slag konden met verduurzaming van hun woning of wijk. Al dan niet samen met de gemeente Overbetuwe. Sociale duurzaamheid “Een belangrijke missie van de werkgroep is sociale duurzaamheid”, vertelt Ralph. “Ook in Driel is er sprake van energiearmoede. Er is al sprake van energiearmoede als je meer dan 10 procent van je inkomen besteedt aan energie. Daarom willen wij dat de inwoners van Driel goed geïnformeerd zijn over de mogelijkheden om energie te besparen en ze informeren over de subsidies en leningen die beschikbaar zijn om je huis te verduurzamen. Want energie zou voor iedereen in Driel beschikbaar en betaalbaar moeten zijn!” Op dit moment wordt er, in samenwerking met de gemeente Overbetuwe, gewerkt aan een roadmap met stappenplan. Mirjam: “Een van de initiatieven in die roadmap is het opwekken en de distributie van energie. Stel dat we als dorp een eigen coöperatie kunnen oprichten, dan kun je de lasten beter verdelen en heeft iedereen toegang tot energie. Dat is onze droom.” Meer informatie: www.samendriel.nl

Mirjam Groenendijk en Ralph Bijker: “Aandacht voor energiearmoede.” Foto: Sjoerd Geurts

Familie Bijker verduurzaamt woning met Duurzaamheidslening

‘Geen last meer van grillige energiekosten’ De familie Bijker kreeg twee jaar geleden te maken met het faillissement van Welkom Energie, de maatschappij die net voor de oorlog in Oekraïne failliet ging. De familie had net een driejarig energiecontract afgesloten tegen een gunstige prijs. Van de een op andere dag explodeerde de energierekening. Reden genoeg om de duurzame plannen die toch al in het vat zaten, versneld uit te voeren. Ralph Bijker woont samen met echtgenote Anke en kinderen Famke en Auke in een vrijstaande woning in Driel. De woning dateert uit 2019 en is prima geïsoleerd. Toch werd er bij de bouw niet meteen een warmtepomp geplaatst. “Het probleem van veel subsidies is dat je ze pas achteraf kunt krijgen. Toen we daarna in een energiecrisis terechtkwamen en onze energiemaatschappij failliet ging, moesten we plotseling 600 euro aan maandelijkse energiekosten betalen. We zijn toen gaan kijken wat er mogelijk was om verder te verduurzamen.”

All electric warmtepomp Ralph Bijker ontdekte de Duurzaamheidslening, die je via de gemeente kunt aanvragen. Uiteindelijk wordt deze dan verleend door Stichting Volkshuisvesting Nederland (SVN). “Het mooie is dat iedereen daar gebruik van kan maken. Heb je weinig inkomen, dan betaal je 0 procent rente. Wij hebben een flink bedrag kunnen lenen voor slechts 1,2 procent rente.” Het huis was al voorzien van prima isolatie, een sedumdak op twee platte daken en ledverlichting. Daarnaast stond er een elektrische auto met laadpaal op de oprit. “Met behulp van de Duurzaamheidslening hebben we een all electric warmtepomp met een groot buffervat en 41 zonnepanelen kunnen aanschaffen. We gebruiken nu geen gas meer en wekken genoeg stroom op om de kosten af te dekken.” De Duurzaamheidslening heeft grote financiële voordelen, weet Ralph. “Wij betalen nu 230 euro per maand aan aflossing en rente. Over 180 maanden is de totale lening afgelost. De hoge energielasten hebben we niet meer, dus is het voordeel meteen voelbaar in de portemonnee. De maandlasten zijn flink omlaaggegaan. We hebben niet meer te maken met de grilligheid van de gasprijs.”

Ralph Bijker: “Met extra zonnepanelen dekken we het energieverbruik af.” Foto: Sjoerd Geurts

Handige rekenroute Ralph benadrukt dat de Duurzaamheidslening veel mensen kan helpen in hun verduurzamingsplannen. “Via de website van de svn (www.svn.nl/duurzaamheidslening) vind je een handige rekenroute. Je ziet welke maatregelen je kunt nemen en wat je daarvoor kun lenen. Heel handig. Daarnaast hebben wij ons hele traject afgelegd via Woon Duurzaam. Die hebben ons geadviseerd, geholpen en de juiste partijen met ons in contact gebracht. We zijn echt ontzorgd.”

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Waarom is de herfst het ideale plantseizoen? 2. Minder waterverspilling In de afgelopen jaren is er vaak een droge lente geweest, waarin je jonge plantjes soms wekenlang water moet geven. In de herfst zijn de nachten langer en vochtiger, wat veel kostbaar water geven scheelt. De bodem is daarnaast nog warm van de nazomer en daardoor slaan de planten beter aan. 3. Planten zijn klaar voor de winterslaap Bomen, struiken, vaste planten en bollen kunnen makkelijker worden geplant of verplant in de herfst omdat ze daarna in ‘winterslaap’ gaan. De grond heeft meer tijd om aan de wortels te plakken en de wortels hebben meer tijd om zich te ontwikkelen, ze komen in het voorjaar extra sterk terug.

Sinds de laatste dertig jaar tuinieren we voornamelijk in de lente. Een gemiste kans, want het najaar is perfect voor de aanplant en andere werkzaamheden in de tuin. Voordat u aan de slag gaat geven we alvast zes redenen waarom de herfst het ideale plantseizoen is. 1. Voorsprong op de lente Door aan te planten in de herfst, kunnen de wortels goed aarden en geniet je in het vroege voorjaar al van ontluikend groen. Je doet jezelf dus een groot plezier en bespaart werk op een later moment.

Wat is inheems? Inheemse planten zijn soorten die binnen hun natuurlijke verspreidingsgebied voorkomen. Inheemse planten van regionale herkomst zijn aangepast aan de Nederlandse omstandigheden en hebben bovendien duizenden jaren de tijd gekregen om een goede match te vormen met onze insecten. Zo bloeien deze planten op het juiste moment en bieden ze daardoor op het juiste moment voedsel aan vlinders, wilde bijen en andere insecten én hun larven.

6. Prachtige nazomermaanden Gelukkig lenen september en oktober zich tegenwoordig tot prachtige nazomermaanden waarin we ook heerlijk buiten kunnen zijn! Bron: Stichting Steenbreek

4. Herfstbloei voor Biodiversiteit Ook in het najaar, wanneer veel tuinen ‘winterklaar’ worden gemaakt, kan een tuin er mooi uitzien, zegt plantendeskundige Margareth Hop van Actifolia. “Sommige planten bloeien juist in het najaar mooi, zoals de herfstasters, besheesters en siergrassen. Een volwassen klimop heeft in oktober bloemen en dat is belangrijk voor heel veel insecten. Het is de laatste mogelijkheid om nog even ‘bij te tanken’ voor de winter.” 5. Klimaatverandering “Een gevolg van de klimaatverandering is dat de neerslag die in de zomer valt, vaak hevig en lokaal is”, zegt Steen-

Beplanten? Kies voor inheems Gaat u aan de slag in de tuin? Dan is het belangrijk om goed na te denken over welke planten u gaat gebruiken. Wilt u de biodiversiteit écht te ondersteunen? Kies dan voor inheemse planten van regionale herkomst. Zo doe je echt iets voor wilde bijen, vlinders en andere insecten in de tuin.

breek-directeur Roel van Dijk. “Voor nieuwe aanplant in het voorjaar is dat niet gunstig. Een ander actueel aandachtspunt is extreme droogte, waardoor tuinbezitters vaker en langer de tuin sproeien met kraanwater. Het is daarom minder wenselijk om in het voorjaar te gaan planten.”

Wist u dat… Inheemse planten ook bijdragen aan klimaatadaptatie? De planten nemen water op bij regen en gaan hittestress tegen. Ook zijn perken en borders een fijne plek voor verschillende dieren. Afhankelijk van de bodem en de locatie kunt u inheemse planten toepassen in tuinen, borders, geveltuinen en boomspiegels. Wilt u meer informatie? Kijk dan eens op www. steenbreek.nl. Voorbeelden van inheemse planten zijn: Wilde marjolein, Wilde margriet, Poelruit, Veldsalie, Muskuskaasjeskruid, Grote kaardenbol, Wit vetkruid, Adderwortel, Zwarte toorts, Rode spoorbloem, Kleine maagdenpalm.

Groene vingers voor boomspiegels en geveltuintjes

Inwoners adopteren openbaar groen Er zijn veel inwoners in de Overbetuwe die van tuinieren houden. Gelukkig maar, want onze boomspiegels, geveltuintjes en openbaar groen zochten groene vingers. En die zijn gevonden. Maar liefst vijftig stukjes openbaar groen zijn door zo’n 43 inwoners geadopteerd. Hiervoor stelde de gemeente Overbetuwe ruim 380 planten beschikbaar. Met een speciaal paaltje in de stukjes groen geven de enthousiaste tuinierders aan dat het perkje is geadopteerd. De collega’s van groenbeheerder slaan deze perken in hun route over. Heeft u de actie gemist en wilt u ook graag groen adopteren? Begin 2024 starten we weer met een nieuwe actie. Als u zich inschrijft voor de nieuwsbrief Duurzaamheid, houden we u op de hoogte. Kijk op www.overbetuwe.nl/duurzaamheid.

Hoe leuk is het om samen een boomspiegel te onderhouden.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Financiële steun om te verduurzamen Het investeren in een duurzaam huis kost geld, maar levert verschillende voordelen op. Het verhoogt het wooncomfort en vermindert de energielasten. De meeste investeringen in een duurzaam huis zijn binnen een paar jaar terugverdiend en sommige investeringen leveren zelfs geld op. Daarbij zijn er verschillende mogelijkheden voor subsidies en financiering. Subsidie regenton Het gebruik van een regenton levert diverse voordelen op. Met een regenton ben je voorbereid op flinke regenbuien. In droge periodes levert het water voor de planten op. Regenwater is gratis en ook goed voor de planten, want in regenwater zit geen kalk. Het belast daarnaast het riool minder en is beter voor het milieu. Tip: Sluit de regenton aan de bovenkant af met fijn gaas. Zo wordt het geen broedplaats voor muggen.

Voor een regenton met een inhoud tot en met 199 liter ontvangt u €25,- subsidie. U krijgt een subsidie van €55,- voor een regenton met een inhoud vanaf 200 liter. Op www.overbetuwe.nl/duurzaamheid vindt u meer informatie over de mogelijkheden en voorwaarden. Subsidie duurzame activiteiten Organiseer een activiteit die bijdraagt aan duurzaamheid en ontvang daar subsidie voor. Bijvoorbeeld voor een kledingruilbeurs, repaircafé, recycleparty, deelauto in de wijk of het planten van een bloementuin. Per aanvrager geldt een minimum bedrag van €100,- voor gemaakte kosten en kan er maximaal €2500,- voor gemaakte kosten worden aangevraagd. Op www.overbetuwe.nl/duurzaamheid vindt u meer informatie over de mogelijkheden en voorwaarden. ISDE subsidie Bent u eigenaar van een koopwoning en is deze woning uw hoofdverblijf? En gaat u aan de slag met energiebesparende maatregelen zoals isolatie of een warmtepomp? Dan kunt u gebruiken maken van de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE). U kunt de subsidie gebruiken voor verschillende maatregelen zoals het isoleren van vloeren, muren, daken en glas, de aanschaf van een warmtepomp en de aanschaf zonneboiler. Op www.overbetuwe.nl/energieloket vindt u bovenaan de pagina bij het kopje ‘Subsidies & leningen’ meer informatie over de mogelijkheden en voorwaarden van deze subsidie en andere subsidies en leningen.

Met het water die je met een regenton opvangt, heb je gratis water voor jouw planten.

Lening toekomstbestendig wonen Als huiseigenaar kunt u uw eigen woning toekomstbestendig en duurzaam maken met een geldlening tegen een aantrekkelijke rente. U kunt hiermee bijvoorbeeld uw woning isoleren, een traplift plaatsen of asbest verwijderen.

Bomen voor scholen: een fijne schaduwplek voor kinderen

Er zijn diverse mogelijkheden voor subsidie of lening.

Deze lening vanuit de gemeente Overbetuwe heet de Toekomstbestendig Wonen Lening. U komt in aanmerking voor de Toekomstbestendig Wonen Lening als u minimaal één energiemaatregel uitvoert. Op www.overbetuwe.nl/energieloket vindt u bovenaan de pagina bij het kopje ‘Subsidies & leningen’ meer informatie over de mogelijkheden en voorwaarden van deze lening en andere subsidies en leningen.

Verenigingen helpen bij rivierjutten Verenigingen konden begin oktober een leuk extraa tje bijverdienen door mee te gaan rivierjutten. Om de oevers van de Waal en Nederrijn schoon te maken, schakelde de gemeente Overbetuwe de hulp van verenigingen in. In ruil voor het helpen schoonmaken van een stukje oever ontvingen de verenigingen voor iedere deelnemer € 20,-, tot maximaal € 250,-. Op zaterdag 7 oktober gingen twee verenigingen en in totaal zo’n twaalf personen aan de slag. In totaal zijn er acht zakken zwerfvuil opgehaald.

Scholen in Overbetuwe ontvangen dit najaar gratis twee bomen. Met deze actie wil de gemeente Overbetuwe, in samenwerking met Waterschap Rivierenland, ook scholen stimuleren een groenere omgeving te creëren. Op Nationale Boomfeestdag, 15 november, worden op basisschool Sint Willibrordusschool in Herveld de eerst twee bomen geplant. Voor de andere scholen die zich hebben aangemeld gaat de schop in de weken daarna de grond in. De scholen konden kiezen uit een drietal bomen; de Amberboom (Liquidambar styraciflua ‘Moraine’), een Esdoorn (Acer negundo ‘Sensation) en een Rode Esdoorn (Acer rubrum ‘Northwood’). Allemaal inheemse bomen die in de zomer voor genoeg schaduw zorgen en ervoor zorgen dat regenwater beter door de bodem kan worden opgenomen. Ook dragen ze bij aan de biodiversiteit en maken ze Overbetuwe weer een stukje groener.

De scholen mochten kiezen uit meerdere soorten bomen.

Rivierjutten in de uiterwaarden van de Nederrijn.

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Cor en Rita Martens genieten in Hof van Zetten

‘We voelen ons verwend met dit mooie huis’ Het was een bittere pil toen ze te horen kregen dat hun oude woning werd gesloopt. Inmiddels heeft de pijn plaatsgemaakt voor blijdschap. Cor en Rita Martens wonen alweer drie jaar in een duurzame woning in Hof van Zetten. “Met heel veel plezier”, klinkt het in koor. De koffie staat deze zonnige herfstdag klaar, wanneer we een bezoek brengen aan de familie Martens. Ze genieten iedere dag van hun hoekwoning in deze fraaie nieuwe wijk. Rita (75): “We woonden jarenlang hier pal tegenover. In een twee-onder-een-kap woning. Ik vond het lastig toen we te horen kregen dat de woningen gesloopt zouden worden. Maar naar verloop van tijd wenden we aan het idee.” Na de sloop van hun oude huis, woonde de familie Martens twee jaar elders in Zetten tot de nieuwe woning werd opgeleverd. Rita: “We zijn blij dat we een huis mochten kiezen in onze oude buurt, want we wilden graag terugkeren in de Beatrixstraat. Een leuke buurt met een klein parkje voor de deur en lekker dicht bij de winkels.” De nieuwe woning heeft veel voordelen ten opzichte van de vorige, vertelt Cor (77). “De oude woning was allesbehalve duurzaam. Het dak en de muren waren slecht geïsoleerd. De wind waaide bijna door de woning. De woning was echt gedateerd. Dat zagen we zelf ook wel.” Warmtepomp Dat is nu helemaal anders. De levensbestendige woning heeft een slaapkamer en badkamer op de begane grond. Op de eerste verdieping is een extra kamer te vinden, die door de familie als hobbykamer wordt gebruikt. Verder is de woning voorzien van zonnepanelen, een warmtepomp, een warmteterugwin (wtw) systeem, driedubbele beglazing en overal ledverlichting. Cor: “We betalen geen energiekosten meer. We kregen het afgelopen jaar zelfs geld terug van

Cor en Rita Martens: “We betalen geen energiekosten meer.” Foto’s: Sjoerd Geurts

de zonnepanelen. De enige bijdrage die we nog betalen is de energieprestatievergoeding (EPV) aan Woonstichting Valburg. Wat willen we nog meer?” Het was volgens Rita nog wel even wennen aan de ‘nieuwe warmte’. “Omdat we vloerverwarming hebben, moeten we de temperatuur constant houden, zo hebben ze ons ver-

teld. Dat is in het begin wel lastig. Je hebt de neiging aan de knop te draaien. Maar ook dat went en het is heel fijn om ook in de winter overal een aangename temperatuur te hebben. We zijn heel blij met ons huis en ook het mooie tuintje dat we hebben. We voelen ons gewoon verwend.”

Hof van Zetten voorbeeldproject voor Woonstichting Valburg

‘Woningen zonder energierekening’

De wijk ligt er prachtig bij. Amper drie jaar geleden was het nog een grote bouwput. Maar Hof van Zetten is veranderd in een bruisende woonomgeving. Bewoners hebben het naar de zin in woningen die geen of amper nog energie verbruiken.

Woonstichting Valburg is trots op Hof van Zetten. De 18 appartementen en 3 woningen zijn allemaal duurzaam gebouwd en dat betekent een warmtepomp, warmterugwinunit (wtw), driedubbele beglazing, zonnepanelen en ledverlichting. De zonnepanelen wekken meer energie op dan de woningen nodig hebben voor verwarming, warm tapwater en huishoudelijke verbruik. “Met dit project hebben we laten zien hoe je duurzame woningen kunt bouwen”, vertelt Brian Gerdsen. “De 15 sociale huur appartementen hebben allemaal nul-op-de-meter en een energierekening van 0 euro of krijgen zelfs geld terug. De bewoners van deze appartementen betalen alleen een energieprestatievergoeding (EPV) aan Woonstichting Valburg. De drie overige appartementen verbruiken zeer weinig energie.” Veel lichtinval Bij de totstandkoming van deze wijk werd naar alle duurzame kansen gekeken. De woningen zijn bijvoorbeeld zo neergezet dat er veel lichtinval is. In de bouwstijl sluit de wijk aan bij het dorpse karakter van Zetten. “Daarnaast hebben we ingezet op vergroening. Zo is er een groen hofje ontstaan aan de centrumzijde van het dorp. Het totaalplaatje zorgt voor een vriendelijke en duurzame wijk.” Woonstichting Valburg heeft van duurzaamheid een speerpunt gemaakt, vertelt Brian. “Ook in volgende projecten wordt hier rekening mee gehouden. In Herveld gaan we aan de slag met 42 woningen, die ook duurzaam worden gebouwd. Verder willen we geleidelijk onze bestaande woningen renoveren. We beginnen volgend jaar met de eerste 39 woningen. Daarvan gaan we de schil isoleren. Dit jaar hebben we 28 woningen geïsoleerd. We geven ze een nieuwe jas. Daarna kijken we wat volgende stappen kunnen zijn.”

DUURZAAMHEIDSKRANT GEMEENTE OVERBETUWE

Een huis verwarmen zonder aardgas. Dat is onze toekomst Overbetuwe wordt aardgasvrij! Hoe? Dat weten we nog niet precies. Wanneer? Dat duurt waarschijnlijk nog heel wat jaren. En toch willen we graag samen met u nú al de eerste stappen zetten om naar duurzame, betaalbare, betrouwbare en toekomstbestendige energie te werken. Veel onderwerpen spelen bij deze verandering (transitie) een rol. Verminderen van de warmtevraag Met het verminderen van de warmtevraag bedoelen we dat we minder energie gebruiken en nodig hebben om te verwarmen. Belangrijk daarin is dat woningen en gebouwen goed geïsoleerd zijn en inwoners bereid zijn om stookgedrag aan te passen. Want iemand kan de thermostaat op 19 graden zetten, maar als het huis slecht geïsoleerd is gaat veel warmte verloren. Maar andersom kan natuurlijk ook. We helpen u graag stappen zetten. Daarom organiseren we collectieve inkoopacties voor isolatie, glas en warmtepompen. Ook delen we informatie over het verduurzamen van je huis en helpen we bij het ‘fixen’ van huizen met kleine energiebesparende maatregelen. Technische uitdagingen In heel veel Nederlandse woningen hangt een cv-ketel die gas gebruikt om een woning te verwarmen en te zorgen

voor warm kraanwater. Op termijn verdwijnen bijna overal de gasaansluitingen. Het verwarmen van kraanwater en de warmte voor de woning wordt dan op een andere manier geregeld. Hieronder beschrijven we drie oplossingen. Warmtepomp Een warmtepomp werkt op elektriciteit. Het haalt warmte uit de buitenlucht, bodem, warmtepaneel of een andere warmtebron. Deze warmte gebruikt de pomp om de woning te verwarmen. Voor goed geïsoleerde woningen, liefst nog met lage-temperatuurverwarming zoals vloerverwarming, werkt een warmtepomp prima. Maar voor veel woningen is de relatief lage temperatuur die een warmtepomp levert nog een uitdaging. Ook moet er ruimte zijn voor een boilervat en een voorziening aan de buitenkant van de woning. Geluidsnormen vragen ook aandacht, want de buitenunit maakt geluid.

Tussenoplossing - de hybride warmtepomp Is de woning niet geschikt voor verwarming met alleen een warmtepomp? Dan is een hybride warmtepomp, die samenwerkt met een cv-ketel, een tussenoplossing. De warmtepomp levert dan een temperatuur tot ongeveer 50 graden. De cv-ketel slaat aan in de echt koude periodes voor een hogere temperatuur. Daarmee wordt het comfort in de woning op peil gehouden. De cv zorgt vaak ook voor het warme kraanwater. Hoe beter de isolatie van de woning en hoe meer warmte de verwarmingsradiatoren kunnen afgeven, hoe beter de warmtepomp de woning warm krijgt. De hybride warmtepomp is een tussenoplossing op weg naar geheel aardgasvrij. Warmtenet Een collectief warmtenet (ook wel stadsverwarming genoemd) is een ondergronds netwerk met een of meerdere warmtebronnen. Via een stelsel van goed geïsoleerde buizen, die aangesloten zijn op de woningen, wordt warm water aangesloten. Dat warme water wordt gebruikt om huizen te verwarmen en voor warm kraanwater. De cv-ketel op aardgas is overbodig. Bijna alle woningen zijn geschikt voor een warmtenet. Wel zijn er voor een aansluiting veel woningen in een gebied nodig. Voorbeelden van warmtebronnen zijn warmte uit het oppervlaktewater (zoals de Rijn en de Waal) maar ook warmte die uit de diepe ondergrond (geothermie of aardwarmte) gehaald kan worden. Bereidheid en samenwerking Een toekomst zonder aardgas is nu nog ver weg. We bereiken dit alleen als we samenwerken. Daarom zoeken we in alle dorpen van Overbetuwe inwoners die al enthousiast met dit onderwerp bezig zijn en in hun omgeving een voortrekkersrol willen pakken. Heeft u interesse? Neem dan contact met ons op via e-mail: duurzaamheid@overbetuwe.nl.

Vul de vragenlijst in

Maak kans op een nestkast of taart

Om u zo goed mogelijk te informeren en te ondersteunen in het verduurzamen van uw leefomgeving hebben we een aantal vragen. We zouden het erg waarderen als u deze vragenlijst voor ons wilt invullen. Onder tien inzendingen verloten we een nestkasten voor vleermuizen of een duurzame taart. Online vraqenlijst U vindt de online vragenlijst via onderstaande QR-code.

Heeft u de vragenlijst ingevuld? Hartelijk dank daarvoor. U kunt de vragenlijst gratis (een postzegel is niet nodig) sturen naar: Gemeente Overbetuwe Antwoordnummer 175 6660 VB Elst.

Papieren vragenlijst Vult u hem liever op papier in? Ook dat is mogelijk. U kunt de ingevulde vragenlijst gratis terugsturen. De vragenlijst vindt u in de gewone krant die tegelijk met deze Duurzaamheidskrant is bezorgd.

Heeft u vragen? Neemt u dan contact met ons op via duurzaamheid@overbetuwe.nl. Wilt u op de hoogte blijven van acties en informatie over Duurzaamheid? Schrijft u zich dan in voor de Nieuwsbrief Duurzaam Overbetuwe op www.overbetuwe.nl/duurzaamheid