Issuu on Google+

XANELA

editorial U

n ano máis abrimos esta XANELA para todos vós, fieis lectores, a número oito, con novas achegas e con recordatorios doutras épocas: quíxoselle facer unha homenaxe ao galeguista Fernández del Riego que morreu recentemente á avanzada idade de noventa e sete anos. O galego goza de boa saúde no IES A Cachada e se non o credes, abride as páxinas que recollen os relatos e os poemas premiados no concurso literario convocado como todos os anos polo Equipo de Dinamización da Lingua Galega conxuntamente co Departamento de galego. Estes rapaces prometen e quen sabe?, ao mellor nun futuro non moi lonxano convértense en grandes escritores coma Suso de Toro, este ano o noso escritor entrevistado. Recordade a fórmula que nos propón: “ler e se non gusta o libro que vos receitaron na escola, insistide ata que atopedes outro que vos preste máis”. Este instituto é un centro de paso, algúns abandónannos e outros chegan de novo. Este ano fixéronselles as fotos de despedida aos alumnos de 4º ESO que para o ano navegarán por outros derroteiros; así como ao noso benquerido profesor Enrique Basavilbaso (Que goces da túa nova vida. Botarémoste de menos!). Tamén quixemos recordar á nosa compañeira Beatriz Quintela Rúa, profesora de galego e escritora galega; recollemos unha mostra da súa obra literaria. A andaina desta revista non se detén aquí, senón que contén apartados didácticos cos que se pretende aportar máis coñecemento sobre a nosa bisbarra: Xentes do Barbanza, adicado este ano ao pintor de Ribeira Xoán Fernández e á súa obra

plástica ; unha parroquia, en concreto a de Abanqueiro; ou o artigo sobre o noso devanceiro Celestino García Romero. O futuro parte dun coñecemento detallado do pasado. Esta revista tamén recolle os traballos realizados por vós ao longo do curso e organizados polos distintos departamentos do Instituto: a biblioteca, castelanismos e xogo do dicionario, Ciconia, recuncho científico, sendeirismo cultural; así como as novas máis reseñables: as exposicións, saídas culturais,… Como ben sabedes, este ano adícaselle o Día das Letras Galegas ao poeta monfortino Lois Pereiro e a Xanela, non podía ser doutra maneira, achega as súas páxinas á obra e á figura humana deste poeta. A revista aporta o seu gran de area á celebración anual das nosas letras e ademais abre as súas follas para que entre a “experiencia vital” que transmiten os poemas de Lois Pereiro. Con este traballo feito por alumnos, profesores e colaboradores de dentro e fóra do IES A Cachada, estamos deixando constancia do noso compromiso diario co GALEGO. Sexamos galegos, falemos galego.

1

Revista.pub página 1

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

● Editorial ...................................................... 1 ● Sumario ..................................................... 2 ● Entrevista a Suso de Toro ......................... 3 ● Cadro de honra .......................................... 8 ● As nosas letras........................................... 11 ● Beatriz Quintela Rúa ………………………. 18 ● Enrique Basavilbaso García ……………….25 ● Unha parroquia : Abanqueiro ……………. .26 ● Francisco Fernández del Riego …………. 30 ● Lois Pereiro ……………………………….. 31 ● Xentes do Barbanza…………………………34 ● A biblioteca …………………………………. 35 ● O entroido ………………………………….. 39 ● Celestino García Romero ........................... 43 ● O espello das verbas ................................. 47 ● Cousas das linguas ……………………….. 50 ● Recuncho científico………………………….53 ● Castelanismos e xogo do dicionario .......... 56 ● Ciconia ……………………………………….58 ● Novas ......................................................... 60 ● Excursión a Roma e Opinión ................... 64 ● Sendeirismo cultural ................................... 66 ● Cómic e Enredos ……….. ………… ….. 67 ● Enredos ……………... ……………………. 69

Consello de Redacción Manuel Román Ramos, Silvia García Souto, Carme Rodríguez Varela, Pilar Hermo Santos, Fernando Blanco Lado, María Dieste Places, María Suárez Rial, Maitane Dacosta Urbieta, Cristina Suárez González, Lois Pimentel Iglesias e Loreto Abalo Calo .

Maquetación Manuel Román Ramos.

Colaboradores Agustín Agra, Xerardo Agrafoxo, Lois Pimentel, Martín Dieste, Antón Vidal, Miriam Quintela, Laura Davila, Irene Muñiz, María Dieste, Laura Triñanes, Belén Hermo, Alexandre Muñiz, Javier Outeiral, Anabel Ces e Raquel Rodríguez, Departamentos de Galego, Grupo Ciconia e Equipo da Biblioteca.

EDITA: Equipo de Dinamización da Lingua Galega do IES A Cachada. - Boiro. 2

Revista.pub página 2

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

ENTREVISTA

O escritor Xesús Miguel de Toro Santos naceu en Santiago de Compostela no ano 1956, é Licenciado en Arte Moderno e Contemporáneo. Dirixiu o grupo de teatro Pepa Loba e compaxina o seu labor literario coa creación de guións para radio e televisión e con colaboracións en periódicos como La Voz de Galicia, El País ou La Vanguardia. Obtivo varios premios entre eles o Nacional de Narrativa no ano 2003. Publicou máis de vinte libros en galego de narrativa, teatro e ensaio. Ademais unha das súas novelas Trece badaladas foi levada ao cine no 2002. A súa obra está traducida a varias linguas e foi obxecto de estudo en diversas universidades europeas. En abril do 2010 anunciou a súa retirada como escritor profesional, retomando a súa carreira docento como profesor de secundaria nun instituto de Ribeira.

A sombra cazadora Dous irmáns viven co seu pai nunha casa totalmente arredrados do mundo exterior. Fóra hai unha ameaza para todos eles que só seu pai coñece. Un día o seu encerro vese alterado e o seu pai advírtelles: “Maxinade que a vosa sombra se separa de vós e toma vida de seu. Maxinade que a imaxe do espello toma vida propia e actúa pola súa conta. Ha chegar un momento no que teñades dificultades”.

3

Revista.pub página 3

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

P: Basilio Losada cualificou a súa novela Tic tac como unha das mellores novelas da literatura galega. Díganos vostede o título doutras dúas novelas, da literatura galega, que poden merecer esta cualificación. R: Basilio foi moi valente en atreverse a dicir iso sabendo que desafiaba as ideas establecidas, gusto das persoas valentes. Eu sempre recomendo ler P: ¿Emprega sempre o galego para escribir as “Cousas”, Castelao conseguiu aí algo admirábel. súas obras? Non opino sobre os meus contemporáneos, seguR: Sempre, é unha decisión. Hai un único libro ramente que hai obras escritas nos últimos trinta meu en castelán, de tipo ou corenta anos que merexornalístico (aínda que eu Nas miñas novelas abundan perso- cen esa cualificación . lle dou tamén importancia naxes que investigan algo, sobre ao xornalismo literario), que todo o seu propio pasado, e tamén P:En varias das súas novenon saíu en galego por cau- abunda as fantasmas e aparicións... las hai uns certos composas de tipo editorial que o ñentes da investigación impediron, “La flecha amaripolicial, gústalle a vostede especialmente este lla”. xénero? R: Pois si, é. Gusto moito de que alguén investigue P: ¿Por que nunca escribiu poesía? algunha cousa, sexa un policía ou sexa, sobre toR: .Nunca me atrevín, teño pudor para iso. Pode do, alguén particular. Nas miñas novelas abundan que me falte algunha cousa que se precisa para personaxes que investigan algo, sobre todo o seu iso, ou pode que me sobre. Non sei dicir. propio pasado, e tamén abundan as fantasmas e aparicións. Non sei ben por que. . P: ¿De todas as súas obras, de cal se sente máis satisfeito? P: ¿Algunhas das súas obras pertencen á literatuR: Pode que do meu último, e supoño que derradei- ra infantil. É máis doado ou máis difícil facer litero libro, “Sete palabras”. ratura para nenos/as ou para adultos? Pregunta: ¿Cando e por que empeza a escribir? Resposta:As vocacións, sobre todo unha tan clara como a de querer ser escritor, créanse de rapaz. No meu caso tiven claro desde neno que quería ser artista, pintor ou escritor. Conserveina de adolescente, deixeina de lado na xuventude por razóns vitais e retomeina contra os vintesete anos.

Por que en Cartas de amor as súas protagonistas son todas mulleres? R:Coido que unicamente escribín para un público infantil/xuvenil dúas obras, “A sombra cazadora” e “Conta saldada”. Que “Morgún” estea nunha colección xuvenil foi debido a que entendín, e

P: ¿Cal é a súa obra máis traducida a outros idiomas? R: .Pode que fose “Trece badaladas”. Ademais de ao castelán e catalán, penso que está tamén en francés e checo. Trece badaladas

A vida dunha rapaza escritora de guións transcorre sen novidade ata que se entrevista co director dunha produtora para intentar venderlle un proxecto cinematográfico baseado nunha antiga lenda compostelá. A sombra dun mal incerto e arrepiante planea sobre ambos cando o rico e exitoso produtor descobre que o argumento do guión aseméllase dun modo desacougante á súa propia vida.

4

Revista.pub página 4

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

tamén os editores, que era un libro que quizais entendesen mellor un certo tipo de xente nova. P: ¿Cal é ou debe ser o sentido da literatura? R: Coido que debe tratar da vida en todos os sentidos, que son moitos.

P: ¿Que opina da actual situación lingüística de Galicia? É tan mala como é a situación de conxunto do noso país. A Galiza segue a exportar xente nova, mentres noutros sitios reciben inmigrantes nós seguimos a exportar mozos e mozas. A cada día máis somos un país de vellos, un país débil. Como non vai a nosa lingua a estar tempo que non máis débil e indefensa ante os que a atacan .

P: ¿Cal será a súa próxima obra? R: Non penso escribir outra polo de agora. Pode que Galiza hai moito escriba un texto para unha está presente nos debates polítipeza musical, de facelo non cos e ideolóxicos en España, P: Para vostede, ¿pode existir sería publicado en libro. quixen plantexar unha visión de un pobo cunhas características P: ¿Que representa para España desde aquí e ao presiden- diferenciadas sen idioma e cultura propios ? Vde. como persoa e como te Zapatero interesoulle. R: En abstracto, si. Outra cousa escritor que o presidente do Goberno, Zapatero, lle declare simpatía e é o noso caso, aquí perdemos a lingua porque amizade , ao mesmo tempo que recomenda a estamos a perdelo todo, as nosas riquezas, a nosa xente nova, o noso futuro… lectura do seu libro Otra idea de España? R: Galiza hai moito tempo que non está presente nos debates políticos e ideolóxicos en España, P: ¿Cre vostede que un escritor debe estar comquixen plantexar unha visión de España desde prometido cos asuntos sociais e políticos que lle aquí e o presidente Zapatero gustou diso, intere- toca vivir ou simplemente crear obras literarias soulle. Para min é unha honra, pois coñézoo e de ficción? téñolle estima persoal, sinto que el e todos nós R: Pode ser que non, hai escritores que se manteteñamos que afrontar este tempo tan complicado ñen a marxe, porque hai tantos tipos de escritores como de persoas. En xeral, cando alguén pene do que nos vai custar saír. sa no mundo que o rodea, reflexiona sobre iso (e P: ¿Cre vostede que o actual Goberno galego os escritores de historias teñen que coñecer o está actuando correctamente no referente á mundo que os rodea), pois resulta difícil non ter unha opinión. Logo hai quen se compromete e lingua galega? R: Coido que está a actuar moi mal, o peor é que quen non, depende. De todos os xeitos eu rescoido que son conscientes do que fan. Sinto que pecto o dereito de cada quen a tomar as súas decisións. Por outra banda hai escritores que non rectifiquen . pensan dun modo e outros do contrario. Eu penConta saldada Uns rapaces que pertencen a dous ambientes sociais diferentes e teñen, polo tanto, unha visión da vida contraposta. Abonda que un feito imprevisible apareza nas súas vidas para que todo un remuíño de sentimentos afloren neles e descubran que quizais ningún dos dous é como pensaba que era. Mudarán as súas afirmacións persoais e comenzarán a abrirse ao mundo e ver aos demais doutro xeito. 5

Revista.pub página 5

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

so dun modo absolutamente contrario a escritores como Pérez Reverte, por exemplo, e aínda que eu non valore os libros dese autor é un escritor moi popular e moi celebrado.

desconcertar ao lector pasei a ofrecer respostas e propostas .

P: ¿Que tal está a saúde da literatura galega actual? P: ¿Vostede, que tamén é profesor, cre que os R: Está moi ben en por si, o que ocorre é que está alumnos/as de hoxe len menos cós de antes ? encerrada. O ideal é que houbese literatura de R: Antes, alomenos na miña todo o mundo, e contemporáinfancia, non liamos case Aos alumnos diríalles que saiban nea especialmente, na nosa nada. Eu lía o que chamaba- que teñen que ler, que se non lles lingua. Actualmente todos mos “contos”, o que agora gusta o libro que lle receitaron na sabemos que a única literatuchamamos banda deseñada, escola que insistan ata que ato- ra en galego é a dos escritores cómics…Empecei a ler libros galegos, cunhas poucas excepa iso dos doce ou trece pen outro que lle preste máis. cións. E iso é unha grave anoanos. Antes non había bimalía cultural . bliotecas nin os profesores nos facían ler libros, era outro mundo . P: ¿Que lle parece a celebración do Día das Letras Galegas ? P: ¿Que consellos lle daría ao alumnado en can- R: Levo dicindo por escrito desde os anos oitenta to á lectura? que me parece unha celebración tristísima, do R: Que saiba que ten que ler, que os anos de es- modo no que se celebra parece que é un día de cola son un privilexio que logo, cando traballe, vai defuntos. Estivo moi ben cando se empezou a estrañar. Se non gusta dun libro que lle receita- celebrar desa maneira, non podía ser doutro moron na escola que insista e se non dá con el pois do, porén desde que hai autonomía e certos insque lle pida ao mestre ou mestra outro que lle trumentos da lingua que non había antes dos preste máis. anos oitenta do pasado século resulta un día triste e que envía unha mensaxe á sociedade de que P: ¿Que diferenza hai entre a literatura de Suso a nosa lingua é cousa do pasado e un fracaso. de Toro dos primeiros anos de escritor e a súa Dentro diso, está ben que este ano se lle dedique literatura actual? a un poeta, Lois Pereiro, que, aínda que morreu R: Supoño que as hai e fondas. Pasaron case trin- moi novo, se vivise sería un contemporáneo nota anos entre os primeiros escritos e este último; so, unha persoa coma nós . as persoas cambiamos, abofé. De facer unha literatura máis eléctrica pasei a unha literatura máis P: Na institucionalización do Día das Letras acougada. E de facerme preguntas e facerllas e Galegas tivo moito que ver Francisco FernánHome sen nome. É de noite en Compostela e Nano, un home algo apocado, cavila esperto na cama dun hospital. Ao seu lado descansa un vello. De repente, algo rompe o silencio das primeiras horas da madrugada: é a voz do ancián que reclama atención, pois é moito o que ten que contar. Así, entre el sono e a vixilia, o delirio e a blasfemia, vai desgranándose a longa historia dese home sen nome que nos seus case cen anos de vida gozou do mal matando e violando, penetrando a carne doente dos vivos para buscar a razón do seu ser.

6

Revista.pub página 6

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

dez del Riego, que hai uns anos concedeunos unha entrevista para XANELA, e que faleceu recentemente, que opina vostede deste galeguista? . R: Valoro moitísimo a Del Riego porque sempre xogou un papel de unir as distintas faccións do galeguismo, tan enfrontadas sempre. Foi un home que uniu e construíu.

O cine réndese a Suso de Toro Continental estrea no festival de cine de Sitges a súa película “Trece badaladas” A película «Trece badaladas» estrearase o próximo 12 de outubro no Festival de Sitges pero a páxina electrónica da produtora Continental xa anuncia en fase de preparación os filmes «Conta saldada» e «A sombra cazadora», dous novos títulos do escritor Suso de Toro, que xa ten comprometidas con outras dúas productoras as novelas «Calzados Lola» e «Non volvas».

Dirección Xavier Villaverde Intérpretes Juan Diego Botto (Jacobo) Marta Etura (María) Laura Mañá Luis Tosar (Mateo) Elvira Minguez (Madre) Guión Juan Vicente Pozuelo Curro Royo Fotografía Javier Salmones Música José Nieto Montaje Carmen Frías Sipnose: Xacobe, un escultor novo, volve á súa cidade natal, Santiago de Compostela, despois de vinte anos de ausencia, cando descobre que súa nai, a quen cría morta, está en realidade internada nun psiquiátrico. Esta volta vaino obrigar a se enfrontar ao seu pasado, e levarao ó centro dun pesadelo: El é a peza fundamental nun labiríntico plan. 7

Revista.pub página 7

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

CADRO DE HONRA O xurado do concurso de Relato Curto Letras Galegas 2011, convocado no IES A Cachada, acordou ditaminar do seguinte xeito:

1º Ciclo 1º Premio : “ Tristes recordos” de Lois Pimentel Iglesias. 2º Premio : “ O alimento da alma” de Raquel Rodríguez Triñanes. 3º Premio : “Ris con Ras” de María Alborés Lojo.

2º Ciclo 1º Premio : “Con carazo sobre as pálpebras” de Laura Davila Pena. 2º Premio : “Os escombros ” de Javier Outeiral Albarrán. 3º Premio : “Na lembranza” de Laura Triñanes Romero. ex-aequo “O círculo de Nídrax” de Maitane Dacosta Urbieta.

8

Revista.pub página 8

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

O xurado do concurso de Cómic Letras Galegas 2011, convocado no IES A Cachada, acordou ditaminar do seguinte xeito:

1º Ciclo 1º Premio : “Salvemos o galego” de Anabel Ces e Raquel Rodríguez Triñanes. 2º Premio : “ A cea de Noiteboa” de Rebeca Resúa Tubío e Ángela Pouso González. 3º Premio : ”Illa perdida” de Laura Hermo Rebollido.

2º Ciclo 1º Premio : Deserto.

2º Premio : Deserto.

3º Premio : “A vida de Nana” de Cristina Núñez Yañez. Ex-aequo “Escapando do zoo” De Mª del Carmen Tarela Silva.

9

Revista.pub página 9

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

O xurado do concurso de Poesía Letras Galegas 2011, convocado no IES A Cachada, acordou ditaminar do seguinte xeito:

1º Ciclo 1º Premio : “As catro imaxes” de Martín Dieste Places. 2º Premio : “Aínda estamos a tempo de cambiar” de Miriam Quintela Triñanes. 3º Premio : ”Sempre amigos” de Lois Pimentel Iglesias. Ex-aequo “ Haití” De Antón Vidal Ferreirós.

2º Ciclo 1º Premio : “Recordos” de María Dieste Places. Ex-aequo “A migración” de Javier Outeiral Albarrán 2º Premio : “ A escuridade” de Laura Triñanes Romero. Ex-aequo “Mirando para os meus pés” De Irene Muñiz Ortiz. 3º Premio : “Os vales tínguense” De Jorge Triñanes Ozores. Ex-aequo “O camiño” De Belén Hermo Rodríguez. 10

Revista.pub página 10

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Tristes recordos Lois Pimentel Iglesias

O

tempo pasa e todo segue igual. Creo que

Visitamos médicos. Seguimos consellos. Pero a

non me quere, que só pensa no seu país, na súa

fermosa casa cada vez quedábanos máis e máis

xente, na súa lingua... Teño que darlle tempo, iso

grande. As cousas comezaron a ir mal: angustia,

é o que me din os de Asuntos Sociais. Se xa o sei;

remordementos, sentimentos de culpabilidade...

pero cada vez que nos atopamos fronte a fronte

A viaxe a Etiopía. Iso xa foi a gota que colmou o

desvía a súa mirada e procura non rozarme. Foxe

vaso. Tomás non quixo saber nada da adopción.

de min, recházame... Tempo! Se eu quero darlle

O tempo foi pasando ata ese horrible día no que

tempo, pero non o quero ver sufrir... non sei o

os tres collemos o coche para visitar aos pais de

que pensa, o que sente... non o podo ver máis

Tomás. Estabamos enfadados, iso naqueles días

así! Pero teño a esperanza de que as cousas cam-

non era raro. Tomás conducía moi á présa, Halam

bien e algún día chegue a falarme, a expresarme

mareábase, había moita néboa,... a bucina do

os seus sentimentos…

camión…

Tomás e eu eramos moi felices. Casamos moi

Saímos Mónica (inseparable amiga miña) e máis

novos. Percorremos o mundo en busca de aven-

eu do aeroporto de Santiago no primeiro voo do

turas. Cando xa asentamos a cabeza, como dicían

día. Iamos cara a París. Recordo aquel día como

meus pais, decidimos aumentar a familia. Eramos

un dos mellores da miña vida. Tíñalle un pánico

novos, tiñamos uns bos traballos, unha casiña ás

tremendo aos avións e por se fora pouco, non era

aforas de Santiago...todo era estupendo! O tem-

un voo directo, pero iso non me importaba. Só

po pasaba, pero a familia non aumentaba.

quería chegar e velo. Pero... se non me quixera? E 11

Revista.pub página 11

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

se era moi rebelde e xa era moi tarde para cam-

diminuto e empezou a chorar. Mordera a lingua!

biar o seu comportamento? O que desexaba con

Eu tívenme que ir porque o contacto tiña que ser

locura era abrazalo, tiñamos tantas gañas dun

moi pouco xa que era o primeiro día. A primeira

neno. Cando chegamos a Etiopía estabamos moi

impresión non fora boa de todo, pero non espe-

cansas, pero a ilusión podía con tódolos cansan-

raba que fora mellor. O segundo día díxenlle ou-

zos posibles. Baixamos do avión. Dirixímonos nun

tras tres palabras suavemente. El seguía como

vello autobús por una estrada moi estreita e con

onte, incluso me pareceu velo peor, máis triste,

moitas curvas. A paisaxe impresionaba, ía moita

máis apenado... Antes de marchar, Mónica deulle

calor. Chegamos. Eran as catro da mañá. Á maña

un caderno e lapis de cores. El ao ver que lle daba

seguinte, erguémonos moi cedo: entrevista, visita

algo, rechazouno, non o quixo e apartou rapida-

polo centro…non daba chegado o momento de

mente a súa man. Comezou a chorar e a chorar.

velo. Estaba nerviosa e Mónica notábao, non pa-

Ese foi un momento de moita angustia, de desilu-

raba de dicirme “Tranquila muller, que todo sairá

sión. Fixen de todo para apazugalo, para que

moi ben” Iso quería eu. E por fin chegou o mo-

parara de chorar... cada vez era peor. Comecei a

mento. Alí estaba unha pequena figura coa mira-

pensar que iso todo da adopción fora un erro. Á

da fixa nun punto perdido. Os encargados do

miña cabeza empezaron a chegar preguntas e

Centro fixeron as presentacións. Chamábase

máis preguntas. Preguntas con difícil resposta. E

Halam e tiña 7 anos. Estaba tan delgado, que

se non me quere? E se xamais consigo que me

parecía que tan só tiña 4 anos. A súa cara estaba

fale? E se esa decisión fora un erro? E se por cul-

moi triste e ata me pareceu que lle corría unha

pa desa decisión ía pasar toda a vida angustiada?

bágoa pola meixela. Estaba delgadísimo! Seguín

Os días foron pasando. Ao principio os asesores e

as instrucións que me deran os traballadores so-

psicólogos dicíanme que iso era algo normal.

ciais. Empecei a dicirlle “selam” o que significaría

Mónica intentaba consolarme pero non era sufi-

“ola” no noso idioma. Díxenllo suavemente, moi

ciente a súa axuda. Chegou o día 32 que estaba-

despaciño. Non lle dixen nada máis. Apenas o

mos xuntos. Ese día saímos de Etiopía rumbo á

miraba, como me recomendaran. El a min tam-

casa de Santiago. De Tomás apenas tivera noti-

pouco. Estivo todo o tempo coa cabeza baixa.

cias, polo que tamén estaba algo baixa de moral.

Deille unha lambetada antes de irme, el colleuna coa man moi tremente, deulle un mordisquiño

—————————————————————

12

Revista.pub página 12

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Na rúa ía frío. Cando cheguei tiña medo de ache-

Era xa o cuarto día que eu máis Halam estabamos

garlle a miña man á súa. Alí estaba. A súa cara

na casa xuntos. Non estaba Tomás. Xa case non

inspiraba tranquilidade, sosego, calma... parecía

nos viamos. Foi o día do seu primeiro baño. A

que o mundo se detera con ela. Achegueime,

bañeira xa tiña a auga morna. Eu díxenlle que

deille un bico na fría meixela e agarreille a man.

tocara a auga. El non quería pero logo de insistir-

Aquel día, como de costume, conteille moitas

lle un pouco, tocouna. Logo de quince intermina-

cousas: Sabes que, “mamá”? Hoxe Luíña non

bles minutos meteuse todo. Non lle gustaba nada

quixo comer o pienso. Debe ser porque está algo

a auga, notábaselle. Facía esforzos por non cho-

enfadada, xa que hoxe non a saquei a pasear.

rar. O peor momento foi cando lle enxaboei a

Non puiden, sabes? Tiven que ir facer uns reca-

cabeza. Parecía que afogaba. Vía a escuma e

dos e logo xa era moi tarde. Respondeume dese

movía a cabeza desesperadamente para quitala.

modo, desde logo, como ti acostumabas dicir,

Dábame coa man. Berraba e dicía palabras que

“Aos cans, polo menos á nosa Luíña, só lle falta

eu non entendía. Xa me estaba dando por venci-

falar”. Ela tamén che quere. Bótache moito de

da, pero non había volta atrás. Mónica, coma

menos, coma todos. E sabes que? Hoxe veu Qui-

sempre, consolábame e dábame ánimos. Ese

que o do terceiro e trouxo ao seu can Marrón. El

mesmo día foramos dar un paseo polo parque.

máis Lúa estiveron xogando. Creo que Luíña se

Todo ía moi ben, parecía feliz, ledo... Nunca o vira

namorou. Cando fun facer os recados ao super-

así. Pero coma sempre, cando todo parecía ir á

mercado, atopeime co “Richo”, o panadeiro, pre-

mellor, pasaba algo que lle daba un xiro por com-

guntoume por ti e deume saúdos. Todos che bo-

pleto ás cousas. Un can. Estaba paseando Quique

tamos moito de menos!

co seu can Marrón que comezou a ladrar moi

————————————————————

forte. Halam asustouse moito. Comezou a chorar. Que angustia! ——————————-

13

Revista.pub página 13

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Aquela tarde coma todas as dese fatídico mes de Ola “mamá”. Hoxe trouxen o álbum de fotos, codecembro fun vela. Estaba coma sempre. Coa cara mo che dixen. Mira, aquí estamos ti mais eu, canpálida e coas mans frías e sudorosas. Sempre esta- do aínda tiña oito anos, na casa da avoa. Ese fora ba con ela, polo menos dúas horas. Ás veces levá- o primeiro día que vira aos avós. Fora un día inolballe música, faláballe ou limitábame a mirala vidable. Pasarámolo moi ben todos xuntos. Mira mentres un mar de ideas e sentimentos percorrían esta! Aquí estades ti mais Mónica no aeroporto todo o meu corpo. Desta vez faleille un pouquiño. antes de ir a Etiopía, a por min. E mira esta... foraMetín a man no peto e saquei unha foto. Mamá, mos ti e eu ao parque acuático no verán. Xa tería mira tróuxenche unha cousiña que seguro que che polo menos 13 anos. Fora un día estupendo! gusta. É a foto túa e miña no parque. Acórdaste ————————————————————— daquela tarde na que o can de Quique se puxo a ladrar e eu chorei tanto que ti non me dabas con- Recordo esa mañá do mes de xaneiro perfectasolado. Entón Mónica ao chegar a casa regaloume mente. Fora un día soleado, non ía frío. Fora con una cámara de fotos. Acórdaste? Púxenme tan Halam dar un paseo por Lamela, a aldea dos avós. contento que estivemos o resto do día sacando Recordo que Halam corría moi contento. Pero fotos. Mañá vou traer o álbum. Os médicos din como xa se vía vir, caeu. Chorou un pouquiño. que te vas recuperar. E eu tamén o sei, porque ti Despois díxenlle “Non pasou nada, que ti es moi es forte.

forte”. El parou de chorar e bicoume na meixela. A

—————————————————————

primeira vez que me bicara. Esa noite ocorréuseme cantarlle unha nana. A partires daquela noite

E logo veu a escola, os problemas cos compañei- sempre lle tiña que cantaruxar esa cantiga cada ros, que se era de cor, que se era moi feo...

vez que quería durmir.

A miña vida estaba adicada a Halam, pero el non ————————————————————— era feliz. Algunhas veces oíao chorar, queixarse polas noites. Pero eu seguía ao pé da letra as indi- Ola! Non sabes que “mamá”? Os médicos dixeron cacións dos Servizos Sociais: darlle moito cariño e que notaron unha melloría en ti. Seguro que sanas deixar que se desafogue. Son moitos cambios.

moi pronto! A que non sabes que? Onte á noite

—————————————————————

acordeime dunha nana que che gustaba cantarme. É fermosa. Acórdaste? Escoita mamá, escoita… 14

Revista.pub página 14

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Halam, Halam, Halam, durme moito /

Halam xa ten vinte e cinco anos. Creo que non me

meu reiciño

quere como antes. Agora tócame a min. Serei eu

Durme moito durme, que mañá /

quen coide dela.

é un novo día Halam, Halam, Halam, soña moito/ meu anxiño Soña moito soña, que mañá / será un bo día

-“Mamá”?!... Oh Deus meu! Un médico!! É moi urxente!! Acaba de mover a man, vino perfectamente! Estou segurísimo!!! —————————————————————

Querido Tomás: Pois xa ves, Tomás, esta é parte da historia que ti non coñeces. Hai tres meses que mamá saíu do coma. É curioso sabes? Os médicos din que posiblemente a nana que eu lle cantei e que a ela tantos recordos lle traía, a fixo espertar. Aínda está moi confusa. Ao principio custoulle acordarse de todo o que pasara. Os médicos din que co paso do tempo todo será como antes. Non sabes que mal o pasei, cando espertou, non me coñecía, ela buscaba ao seu Halam, un neno fracucho e pequerrechiño ao que fora buscar moi lonxe. Si, Tomás, a súa memoria retrocedeu no tempo debido ao forte golpe do accidente, do cal nós demos saído ilesos. Pouco a pouco vai asimilando que o seu

15

Revista.pub página 15

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

AS CATRO IMAXES Gustaríame volver ver aquela imaxe, de xa non sei canto tempo nin onde era, só no meu soño vexo as brancas neves do inverno, xunta aquelas árbores esbrancuxadas, onde dous paxariños sobrevoaban aquela.

Gustaríame volver ver aquela margarida, nos verdes prados da primavera, que enfeitaban aquela lagoa máxica, onde os peixes saltaban fóra da auga, coa tarefa de engaiolarme.

Gustaríame volver ver aquela froita, tan saborosa entre aquela fraga verdeira, nos tempos do verán, onde arde súa nai ela quédase, e crea unha nova.

Gustaríame volver ver o vento frioleiro, que esperta as portas do outono, que acompaña o ritmo da chuvia, e que leva todo o que hai no camiño,

mentres eu choro. Martín Dieste Places 1º B

HAITÍ O vento sopra forte, forte coma un furacán. Faise a noite, treme a terra, móvense as casas, os nenos choran, as nais protéxenos.

Cando esperto, abro os ollos, sinto medo, corpos mortos. Escoito choros , oio laios. Antón Vidal Ferreirós 1º C

16

Revista.pub página 16

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

AÍNDA ESTAMOS A TEMPO DE CAMBIAR Choran as estrelas por ver o mundo en chamas, tantas ilusións apagadas, ou simplemente abandoadas.

Que foi dos mares, en bágoas afogados? De tantos lamentos calados? Desas árbores que a avaricia talou? De tantas vidas coas que a maldade acabou?

Aínda estamos a tempo de cambiar, de devolver ao mundo ao seu lugar. De atopar esa paz interior, que faga a Terra un lugar mellor. No que vivir signifique disfrutar, e ninguén poida facernos calar. Acabar con esas barreiras, que non fan máis que facernos sufrir. Poder dunha vez sorrir, sen importarnos o que poidan dicir. Miriam Quintela Triñanes

SEMPRE AMIGOS O día e a noite pasean collidos da man. O día contento está. A noite agotada vai.

O día e a noite son moi argalleiros Gastan bromas detrás dun loureiro.

1º B O día e a noite son grandes cantautores Interpretan melodías como grandes tenores.

O día e a noite son bos pescadores Pescan peixes de mil e unha cores.

O día e a noite son ben parecidos Sonche os dous moi divertidos!

O día e a noite abrázanse e marchan. O día canso vai. A noite contenta queda. Lois Pimentel Iglesias 2º C

17

Revista.pub página 17

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Quero aproveitar a oportunidade que me brinda XANELA para falar dunha compañeira de recordo imborrable: Beatriz Quintela Rúa. Bea, coma a coñecemos todos os que temos a sorte de tratala, foi varios anos profesora de Lingua e Literatura Galega no IES da Cachada, e aínda que xa non estivo connosco estes últimos dous cursos por razón de conciliación familiar, foi este curso cando, de forma xa definitiva, nos deixou ao obter un novo destino no concurso de traslados. Querida por alumnos e profesores traballou arreo, non soamente nos seus labores docentes, senón tamén en todas aqueles actividades que se facían no Centro, sobre todo nas relacionadas coa normalización e dinamización da lingua galega. Sobre as calidades de Bea non é doado de escribir, son tantas e tan elevadas, que máis que este pequeno artigo faría falta un documento de moitos folios. En certa ocasión unha alumna nova de 1º ESO, que aínda non coñecía o seu nome, veu preguntar por ela e describiuma como morena, alta e guapa. Claro que si, pero se ben a nena tiña razón, esas non son as virtudes que máis definen a Bea . Os que a coñecemos sabemos que ademais diso, Bea é unha muller (para min sempre será unha rapasa) emprendedora, intelixente, culta, traballadora, que recita moi ben e que se leva ben con todo o mundo. Cando chegaba ao departamento, como se dunha estrela boreal se tratase, traía consigo unha auréola de alegría e vitalidade que irradiaba optimismo e ganas de traballar. Alí, no departamento, faciamos proxectos, concibiamos ideas e materializabamos traballos, tendo sempre como referencia a normalización e dinamización da lingua galega ( da que tanto ela coma eu somos devotos) : calendarios, revistas, catalogación de libros, cds, dvds… E cando cumpría, martelo e desparafusador en man, montabamos os mobles modulares que mercaramos (estantes, mesa de ordenador etc.) Pero de todas as calidades de Bea eu quedaríame con dúas: o optimismo e a boa persoa que é. Do seu optimismo, e como paradigma, lembro unha anécdota: Certo día chegou con non boa cara, atopábase mal, doíalle o estomágo. Baixamos á cafetería e tomou unha pastilla. Cando o bo do comprimido iría polo esófago camiño do estomágo de Bea, vai esta e espétanos “xa estou ben”. Carmela e mais eu mirámonos estupefactos, e eu, que son das terras de Miranda, pensei “ sonche cousas de Merlín”. Do atributo de ser boa persoa, mellor non escribir nada, porque é algo evidente, que eu sei moi ben e que non me chegaría toda a revista para facer referencia a todos os feitos que o confirman. Bea sempre será unha lembranza inesquecible. Sempre contigo, Bea. Manuel Román Ramos Coordinador do Equipo de Dinamización da Lingua Galega 18

Revista.pub página 18

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Con carazo sobre as pálpebras Laura Davila Pena

C

on carazo sobre as pálpebras, dirixinme

Non sabería dicir se perderamos o control por un

cara a luz que alumeaba o horizonte todo o rápi-

problema mecánico ou polas inclemencias do

do que o meu maltreito corpo mo permitía. O

tempo, mais o que si sabía é que a brusquidade

esbrancuxado terreo tornábase morado ó meu

da colisión trouxera consigo a morte de tódolos

paso, mentres o resplandor cara o que me dirixía

meus compañeiros.

parecía cambiar a cada paso a máis débil. Estaría

Tratando de baleirar a miña mente de todo o que

a perseguir un espellismo, unha ilusión? Non. Era

non fose dar un novo paso, dirixía montaña abai-

moito máis probable que foran os meus ollos os

xo o peso case morto do meu corpo cuberto xa

que estivesen a limitar a miña percepción da rea-

dunha espesa capa de neve. A dor do meu abdo-

lidade.

me era tan aguda por veces, que dificilmente

Os meus pés soterrábanse ata os nocellos, e os

daba en sacar forzas de fraqueza para esquecer o

meus magoados xeonllos afondaban tras deles

ferro que aínda se aloxaba no meu ventre.

por mor do meu pesado corpo. O son dos meus

Cada paso convertíase nun desafío, nunha angus-

dentes rinchando era a constante banda sonora

tiosa punzada de aceda agonía. E sen embargo,

da miña longa peregrinación pola ladeira daquel

seguía camiñando. Un paso tras doutro. E logo

terreo escarpado. Tiña frío, moito frío. A miña

outro. E outro ... Ata que non dei máis. Non pui-

vestimenta non era a adecuada para soportar

den. Toda a miña vontade veuse abaixo tralo pe-

aquelas xélidas temperaturas.

so da dor, da fatídica carga do meu corpo esfiaña-

O esplendor inicial daquela paraxe, tornárase nun

do, e da fonda tristeza da miña ánima polas im-

intre no decorado do mesmo inferno. Fora tal o

placables poutas da morte, que chamaba xa ás

golpe que recibira na cabeza tras do impacto do

portas.

vehículo contra as rochas, que a miña mente con-

Alí quedei, inmóbil, morto … Ata que un pequeno

tinuaba asolagada polas dúbidas e o desconcerto.

e apagado rebumbio xurdiu do meu carón. 19

Revista.pub página 19

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Espertei espido nun cuarto branco, tombado no

e do terror, rematei por arrincalas coas unllas.

chan, cara arriba. As paredes estaban protexidas

Tras aquel tecido agochábase un cristal, a través

por acolchamentos que facían o lugar mesmo

do que puiden ver ducias de pequenos homiños

confortable. A miña cabeza repousaba apoiada

con batas brancas buligando polo interior dunha

contra unha das paredes, mentres os meus pés

estancia maior e chea de todo tipo de enxeños de

xacían do outro lado. Onde me achaba?

carácter científico.

O teito atopábase moi preto da miña cara. Tanto,

- Pero que é isto? Onde estou?!

que ata o podería alcanzar coa man sen ter que Rachei todo o tecido que puiden, e á fin me deca-

me erguer. A estancia era realmente cativa, coma

tei de onde me atopaba. Metéranme no interior

se fose … Coma se fose … Un cadaleito!

dunha urna de cristal!

Fiquei chantado no sitio. Finaría, ó cabo?

Un daqueles diminutos personaxes achegouse ó

- Ola … Ola … Hai alguén aí? - un sutil chío

meu féretro acristalado e premeu un botón nun

xurdiu dun altofalante colocado no teito,

pequeno cadro de mando. Acto seguido, a cáma-

sobre os meus pés.

ra na que me atopaba encheuse a modo dun gas

- Ola … ?

agrisado e inodoro. Sen poder facer nada por

- Дoбрo ПoЖаловaть на наШу планету.

evitalo, volvín sumirme nun profundo sono.

- Que? - Mы даем вaм тeплыe пpивeтcтвия в звyки

*

миpa. - Non entendo o que din. Por favor, déixenme saír de aquí! —escoitei como se desconectaba o altofalante. Debaténdome entre a xenreira e o medo, tratei de incorporarme. - Ah …! – o ferro que se desprendera do meu vehículo continuaba incrustado no meu ventre. Tolo agora de medo, alonguei os brazos cara os laterais do cuarto e apalpei unha e outra vez as teas que o cubrían, ata que, froito da impaciencia 20

Revista.pub página 20

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Espertei tempo despois, sobresaltado pola dor.

A súa orixe eran pequenas armas que levaban un

Seguía no mesmo sitio, cuberto polos anacos de

grupo de novos homiños agora con vestimentas

tea que arrincara da urna na que me achaba. Algo

verdes, que trataban de cubrir o que adiviñei co-

cambiara. Fóra, ó lado do meu novo lar de cristal,

mo a saída do recinto.

ducias de homiños buligaban ó redor dos corpos

Facendo caso omiso a tódolos padecementos que

finados de dous dos meus compañeiros, que ago-

estaba a sufrir, avancei á présa cara o portón

ra repousaban no chan, dispostos coma míseros

aberto protexido tralos meus agresores.

anacos de carne. Coma animais.

Xa no exterior, apreciei como centos de homes

O corazón encolléuseme dentro do peito ó con-

de distintas dimensións traballaban de xeito con-

templar o arrepiante espectáculo que se estaba a

xunto para manexar o corpo defunto do meu

desenvolver perante min. Unha pequena grúa

terceiro compañeiro. Contra a dereita, tras dun

móbil turraba do tórax dun dos meus, mentres

penedo de rochas e xeo, atopei o meu vehículo

aqueles homes pequechos mutilaban o seu corpo

sostido no aire por innumerables cordas.

con coitelos longos e afiados. Os meus ollos en-

Sorteando obstáculos de tódalas formas e tama-

chéronse de bágoas que remataron por esvarar

ños esparexidos polo terreo, alcancei o meu arte-

polas miñas meixelas cuarteadas por causa do

facto.

vento frío.

- Vamos, arrinca!

Saquei forzas do máis fondo do meu interior, pechei os ollos, puxen en tensión tódolos músculos do meu corpo, e arrinquei o anzol metálico que levaba cravado dende o accidente no bandullo. - Ahhhh! Sen dar tempo a que a dor anegase de novo o meu corpo, batín con forza unha e outra vez o teito de cristal cos meus puños. As sacudidas provocadas polos meus golpes remataron por botar abaixo a parede da miña esquerda. Zafándome do tecido que me cubría, reptei polo chan ata o exterior da urna. Así que me incorporei, notei como centos de picadas chocaban no meu corpo. 21

Revista.pub página 21

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

A sensación que experimentei ó escoitar o bruído do motor foi coma se volvese respirar tras pasar varios minutos mergullado baixo a auga, sen coñecer o paradoiro exacto da superficie, e se chegaría a ela antes de afogar. MIRANDO PARA OS MEUS PÉS

Sen máis demora, puxen rumbo á casa á máxima velocidade que o vehículo me permitía.

Mirando para os meus pés, paseo pola rúa, e o carteiro saúdame en castelán, xa non o quero saudar, non sente a miña negrura.

* Tradución da crónica do periódico “A Gaceta de Moscova” do día seguinte, relacionada co suceso

Mirando para os meus pés, entro na floristería, pido mapoulas e pirixel, a rapaza venezolana non atina tereille que falar noutro idioma, non sei.

antedito: “… o único suxeito que saíra con vida do brutal accidente producido antonte en Siberia, na estepa

Mirando para os meus pés, sigo pola rúa, e a uns nenos escoito berrar: Eh, pásame el balón. Como non, en castelán.

oriental da Rusia profunda, e que tivo e ten en vilo a todo o país, deuse á fuga no seu vehículo antes de poder ser interrogado polos tradutores especializados …

Onde quedou hoxe, a miña lingua? Onde quedaches, galego? Volve, porque sen ti Galicia está perdida, Volve, porque falar coa xente en galego quero.

Tralas autopsias realizadas a dous dos catro espécimes, a información obtida é concluínte. Todos eles pertencen a unha nova forma de vida desco-

Irene Muñiz Ortiz

3º C

ñecida ata agora no noso planeta. As súas características físicas principais son morfoloxía humana, con cabeza, torso e catro extremidades; altura superior ós seis metros, pel verde e sangue cor morado. O seu achado revolucionou todas as teorías de formulación de hipóteses sobre a existencia de vida extraterrestre…”

22

Revista.pub página 22

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

RECORDOS Ollando ao mar dende a miña xanela cos ollos perdidos na escuridade, busco unha luz de cor amarela co fin de atopar o son da felicidade. Coas bágoas enchendo as miñas pálpebras e néboa envolvendo o meu corazón, recordo que me dicías aquelas palabras cando estabas ao meu carón. Nas cores que pintan o mar vexo o teu rostro ledo, cando te podo deixar de mirar sinto que morro demasiado cedo.

A ESCURIDADE A escuridade, gran perigo tanto medo e tanta intriga arrastra ela consigo dos meus ollos, inimiga.

Cando oio o vento forte xa non sinto a túa voz, non penso máis ca na morte que me mostra o teu ser precoz.

Da noite é aliada cando a lúa a desafía e xuntas fan trasnadas antes de que chegue o día

Non son máis recordos que xogan coa miña mente, e quítanme os esforzos de seguir aquí presente. María Dieste Places

Ampara os seres nocturnos de ocultas intencións que enchen de murmurios as noites de pouco son.

3º C

Asoláganos de dúbidas invade todos os lugares mais coas estrelas acesas sinto que non son máis que falares

Laura Triñanes Romero

3º C

23

Revista.pub página 23

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

A MIGRACIÓN Unha maleta de Madeira, un saquiño, atado cuns poucos farrapos vellos e un anaquiño de pan frío para a travesía.

O CAMIÑO Camiños que me levan, camiños que me traen, camiños que veñen, camiños que van. Camiños de pedra, herbas do camiño, camiños de terra, fanse pasiño a pasiño. Peregrino, que canso estás, andando e andando, a Santiago chegarás, sempre camiñando

Rumbo a algures onde o mar nos leve. De aspecto esperpéntico pola fame, fan cola no espigón dun porto, dalgún porto da nosa xeografía. Van e veñen, veñen e van, tentan darlle un sentido á vida, un traballo por traballar un que facer para facer. Amoreados nas adegas, baten uns contra outros. Choros de nenos, berros de enfermos. Nais que intentan calmar os ánimos daqueles homes. Isto foi e será a emigración, que algún día se apoderou da Terra daqueles que coma nós, tiñan fame e desesperación tremenda.

Onde a chuvia é arte, a túa meta encontrarás, máis só en parte, o camiño finalizarás.

Javier Outeiral Albarrán 3º B

Cando abraces a Santiago, o Apostol darache felicidade, no teu corazón un afago, e moita tranquilidade. O camiño que rematou, foi longo e duro, e agora que acobou, descansarás sen apuro. Belén Hermo Rodríguez 3º C

24

Revista.pub página 24

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

DON ENRIQUE “Don Enrique non é alguén fachendoso e soberbio que guste de recibir ese trato de privilexio. Pola contra, el é home humilde e dado, e, sobre todo, sabe o lugar que ocupa no mundo. Estou convencida de que no fondo desa cortesía latexa un chisco de mérito porque todos os alumnos queremos e respectamos a este home aparentemente serio e autoritario que manexa a disciplina dun xeito espectacular. Con el non hai nada que facer dentro do centro. Mesmo os malotes o adoran porque fóra do recinto escolar e nas excursións exhibe unha amabilidade radiante, sincera e divertida. Iso si, dentro, impón a súa autoridade e cando ergue a voz tremen as trabes do instituto. As súas reprimendas son memorables e o mesmo te pon a recoller papeis polo patio que te fai abrazar a un farol e permanecer alí durante unha hora. Como digo, don Enrique é don Enrique, un home abundante e barbudo, unha especie de papá Noel cunha vitalidade infantil e conmovedora, que adoita compartir estupendos bocatas de tortilla con correctivos aos alumnos nos recreos. A súa voz oxidada parece abrirse paso entre unha morea de latas baleiras e, a pesar do seu exceso de peso, vén en bicicleta ao centro e mesmo xoga ao fútbol no patio. Iso si, faino todo cunha seriedade implacable. Tanto dá que estea a explicar as partes dun átomo como incoando un expediente disciplinario; a súa voz nunca perde ese fío severo de potestade. Mesmo cando fai unha broma, endexamais ofrece a físgoa dun sorriso ou un aceno que poida indicar certa relaxación. O seu proceder sempre é algo solemne e serio.” Este texto foi escrito tempo atrás por alguén do Instituto, pero como ten plena vixencia dispuxemos poñelo aquí para describir a este querido compañeiro que se nos vai. Ben, ir non se nos vai, porque sempre estará con nós en corpo e alma, o que pasa é que se xubila, pasa a mellor vida. Que se preparen as robalizas e os congros, e os xabarís e os corzos… con el os pobres pouco teñen que facer. Unha aperta e felices anos xubilares

25

Revista.pub página 25

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

S

an Cristovo de Abanqueiro é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Boiro. Ten 1756 habitantes distribuídos nas seguintes entidades de poboación: Abanqueiro (234), Chancelas ((76), O Chazo (65), Graso (210), A Igrexa (365), Pedra da Bouza (21), Portomouro (36), Quintáns (120), Saltiño (112), San Martiño (177) e Triñáns (340). A súa extensión é de 5,49 km2. É a terceira parroquia do concello en canto a densidade de poboación (320,03 h/km2). En tempos do catastro de Ensenada (1753) a freguesía contaba con 179 veciños e 702 habitantes. Cando se constitúen os actuais concellos, en 1836, na parroquia vivían 168 veciños e 764 habitantes e no censo feito en 1999 tiña 1877 habitantes. A etimoloxía da palabra Abanqueiro non ten que ver co seu significado de fervenza . A hipótese máis aceptada é que deriva de "banco de ostras" debido á abundancia deste marisco no litoral abanqueirés. Desgrazadamente agora é case imposible atopalas debido á recolección masiva. A súa situación fronte á ría de Arousa, orientada ao leste e ao abrigo dos ventos do mar, xunto coa facilidade de acceso á mesma, fai dela unha parroquia privilexiada que, entre os séculos XVI e XVII era a principal subministradora do Escabeche Real de Ostras. Remitían as ostras en caixas de carballo que chegaban a Madrid para forneceren na coresma os xantares da Casa Real dos Austrias, envíos que lles concedían certos privilexios aos expendedores, como o de seren liberados do servicio militar obrigatorio á Armada, prebenda importante esta de eximir o suplicio daquelas galeras que sucaban os mares da época. Estudos confirman que as ostras de Abanqueiro eran, en efecto, das máis estimadas de Galicia dende os tempos latinos. Mesmo no Chronicón Albeldense, este molusco de Bancario – así se rexistraba o nome de Abanqueiro no século IX –ten a merecida fama dun dos máis cobizados da España goda. Pero sería a mediados do XIX cando o abuso rematou coa práctica desaparición desde molusco, o que alertou á Coroa a que autorizase a cosnstitución de ostreiros. Así, en 1889, instaláronse na Praia de Quintáns seis hectáreas de parque nas que, esterilmente, se pretendeu sementar case que un millón deste animal. 26

Revista.pub página 26

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Arquitectura relixiosa A igrexa de San Cristovo de Abanqueiro é románica do XIII, reconstruída en 1703, cunha fachada principal simétrica: unha porta rematada en arco de medio punto, con arquivoltas e columnas inseridas con relevos no tímpano e, por riba, un ollo. No adro, restos dun antigo baldaquino de pedra, con figuras esculpidas nas arquitrabes. Na portada hai unha inscrición: Año de 1708 se hiço el cuerpo desta iglesia siendo Ror.Vicente Pérez”. Nun dos canzorros que ilustran o beiril vese unha muller a se masturbar, algo que non é estraño porque se sabe que nos adornos románicos era moi dado a introdución deste tipo de erotismos como fórmula para lle explicar ao pobo a perversidade dos pecados nos que non debían caer.

A charca Na parroquia atópase un espazo coñecido como “A Charca de Abanqueiro” que constitúe un pequeno ecosistema con abudante flora e fauna. A súa importancia medioambiental baséase en ser un lugar de aniñamento e cría de aves acuáticas, como a galiña de río, garza real, cerceta real, becaina e o ánade real entre outra, algunhas delas protexidas pola lei. Na época de chuvias pode acadar unha extensión de 20.000 metros cadrados, 200 metros de lonxitude máxima e unha anchura entre 60 de 180 metros.

A parroquia está bordeada polo mar, con abundantes praias. O terreo é pouco montañoso e só a localidade de San Martiño se atopa na ladeira dun monte. Hai un pequeño porto en Bodión e un embarcadoiro en Angados. As praias de Agañán, Supío, Suquitáns, Furado, Portomouro, Fontenla, Mañóns (recoñecida coa Bandeira Azul), Piñeiro e Ladeira marcan o litoral da parroquia.

27

Revista.pub página 27

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

DATOS DO CATASTRO DE ENSENADA 1753 Segundo o catastro de Ensenada “ a freguesía ocupa de territorio o seu termo de norte a sur polo largo tres cuartos dunha legua, e de leste a poñente polo ancho un cuarto de legua. Linda, polo leste e sur co mar. Norte coa freguesía de San Vicente de Cespón, poñente co Couto de Boiro da Xurisdición do Cabido de Santiago. A súa circunferencia ándase en dúas horas. É a súa figura triangular, composta de varias casas esparexidas”.

A mediados do século XVIII, na parroquia non había muíños, o que si había eran cincuenta e nove viveiros de ostras e catorce fornos de fabricar tella. Tamén había algunha colmea. Cada colmea daba un beneficio ao ano polo mel e a cera de cinco reais e dezasete maravedís de vellón.

Os dereitos que había impostos sobre as terras do termo eran o décimo e a primicia. O décimo pagábase de dez, un, de todos os froitos: grans, viño, liño, la, años, porcos e tella. Estes divídense en partes da seguinte forma: o cura leva a metade enteira de todos estes décimos. Ademais da metade, percibe por si in solidium e por dereito e posesión antiga os décimos enteiros do Casal de Quintáns. A outra metade dos outros décimos, percíbeos o Cabido de Mondoñedo. En canto ás primicias, divíndese igualmente entre os dous. Pagan tamén o Voto ao Apóstolo Santiago, que é un terzo dun ferrado de centeo, cada veciño que teña labranza, e aínda hai outros de distinta natureza como son foros, censos, fundacións, pensións e memorias pías.

INFORME O catastro de Ensenada é unha magna indagación catastral dirixida en 1750 polo marqués da Ensenada, ministro de Facenda de Fernando VI. Os traballos de campo prolongáronse ata 1756. Esta indagación sería a base dunha reforma fiscal na que se pretendía racionalizar e facer máis xusto o sistema contributivo. O obxectivo principal era o de rematar dunha vez por todas coa grande cantidade de impostos que había (alcabalas, décimos, primicias, foros, etc.), moi difíciles de controlar, e que gravaban , especialmente aos máis pobres, mentres que os ricos estaban moi beneficiados a causa de que estes impostos asentábase sobre as producións e bens de consumo e non sobre as rendas e ingresos netos obtidos pola posesión de fincas e casas. A reforma fiscal consistiría na substitución das rendas provinciais por un imposto único, a Única Contribución, proporcional á riqueza de cada un. Este proxecto fracasou por oposición dos que se opuñan a perder tódolos seus privilexios: a nobreza e o clero. O Catastro converteuse na fonte documental máis importante para coñecer como era a Coroa de Castela a mediados do século XVIII, posto que é un censo de poboación, un censo gandeiro, un censo de explotacións agrarias, un censo industrial, un nomenclátor...

28

Revista.pub página 28

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

A peste de 1854 Entre os meses de xullo e outubro, ambos inclusive, de 1854, a parroquia de Abanqueiro sofre a praga da peste do cólera morbo asiático. Leva por diante a vinte e catro veciños. Algunhas familias perden a todos os seus membros. O mes máis virulento foi agosto con once mortos e o peor día foi o 16, que é cando morren catro vítimas da peste, todas do lugar de A Igrexa.

DE SENDEIRISMO POR ABANQUEIRO

Comezamos a ruta no monte de Exipto, a carón da capela. Seguindo en dirección a Quintáns, vemos o fermoso cruceiro da Charca e logo visitamos a igrexa parroquial de San Cristovo. No exterior do templo destacan os primitivos contrafortes neorrománicos que permiten o peso da bóveda de pedra, pero especialmente curiosos son os 28 canzorros que están entre os beirís. Seguindo camiño imos contemplando casonas e pazos de vellas raizames que lembran a aristocracia histórica da parroquia: Ricoy Borbón, Borrás, Torrado, Ante… Ao chegar ao núcleo de Abanqueiro o máis significativo son as casas asoportaladas, elemento destacable da arquitectura tradicional galega. Seguindo cara a Portomouro vemos unhas preciosas vistas da enseada de Rianxo, tendo como fondo a vila de Castelao. De Portomouro, beireando o mar, chegamos á praia de Mañóns; en todo este tramo as vistas da Ría son realmente preciosas. Camiño de Chancelas podemos dexergar, no medio dunhas viñas, un pombal do século XVIII. Saímos á estrada Abanqueiro-Triñáns, xusto onda a Charca, ecosistema cunha gran importancia medioambiental por ser lugar de aniñamento e cría de aves acuáticas. Seguindo cara a Triñáns podemos ver o bonito cruceiro de capela de Mosquera e ao chegar a Triñáns varios hórreos e cruceiros dentro do mesmo núcleo. Tomamos a estrada de Boiro e ao pouco collemos unha pista en dirección a Graso e de aquí a Exipto, visitando antes a fonte-lavadorio da Telleira, mesmo detrás do Colexio. Rematamos esta ruta na praza de Exipto, a carón da pirámide. 29

Revista.pub página 29

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

OBITUARIO

No ano 2006, o presidente da Real Academia Galega, Francisco Fernández del Riego, tivo a deferencia de concederlle unha entrevista a XANELA. Na hora do seu pasamento, a nosa revista quere renderlle unha pequena homenaxe a este home que consagrou a súa vida á defensa de Galicia, da súa cultura e do seu idioma. Dise que ninguén é imprescindible, e pode que sexa certo, pero hai xente (homes e mulleres) que son totalmente precisos como guías espirituais e materiais dunha idea ou dunha razón de ser. Don Paco (como lle chamaban, cariñosamente, os que o trataban) era un deses homes. Xunto con Murguía, Rosalía, Brañas, Vilar Ponte, Castelao, Otero Pedrayo… soubo manter vivo o facho da esperanza en tempos moi difíciles para a nosa cultura e o noso idioma. Del Riego naceu en Vilanova de Lourenzá (Lugo) e despois de pasar por Santiago, instalouse definitivamente en Vigo. Durante todo o século XX, estivo mergullado en case todas as empresas, proxectos e feitos que se fixeron para manter e dignificar os sinais de identidade de Galicia. Sería imposible, nin sequera enumeralos todos , pero aí van algúns: secretario xeral das Mocidades Galeguistas en tempos da Segunda República, cofundador da editorial Galaxia e da revista Grial, inspirador da celebración do Día das Letras Galegas, contacto permanente coa Galicia do exilio, en tempos da ditadura (ministro de asuntos exteriores, dicía Ramón Piñeiro) autor de decenas de ensaios, escolmas, prólogos, dicionarios, manuais e artigos de prensa, onde a devoción por Galicia sempre estaba presente. Deixounos o pasado novembro, pero a súa obra , a súa conduta e a súa firmeza na defensa dos dereitos do pobo galego quedarán con nós para que Galicia viva mil primaveras máis, tal e como reclamaba o seu íntimo amigo, Álvaro Cunqueiro. Foi un home fiel ao seu país , ás súas esencias e á súa identidade. Como el nos dicía:

Pertenzo ao mundo galego. Naturalmente loito porque se lle recoñezan os seus dereitos. O contido do meu pensar céntrase no feito de que o noso país ten unhas características esenciais que se lle negaron ao longo de moitas décadas, pola interferencia dominante de intereses foráneos. 30

Revista.pub página 30

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

If I die before I Wake… O pasado apodrece baixo terra e o presente non flúe, é un río morto. Pero esta vez non haberá resurrección e o futuro é por forza alleo a min.

L

ois Pereiro Sánchez naceu no ano 1958 en Morforte de Lemos. Morreu o vinte e catro de maio do ano 1996,cando entraba na súa plena madurez literaria. A causa da súa morte foi o envelenamento con aceite de colza desnaturalizado. Curiosamente o mesmo día da súa morte,fíxose pública a sentenza sobre o caso da colza: na súa vida houbo ironía por todas partes,ata o último día.

Lois foi un escritor e poeta galego. Aos dezasete anos viaxou a Madrid para continuar estudando na Escola Oficial de Idiomas. Alí xunto con Antón Patiño, Manuel Rivas e o seu irmán Xosé Manuel Pereiro fundou a revista Loia. Lois fixo de letrista con Radio Océano e redactou guions televisivos. De volta a Galicia colaborou no mantemento da revista Luzes de Galicia, onde se publicaron os oito primeiros capítulos da novela inconclusa Náufragos do Paraíso. Tamén participou en varias antoloxías coma De amor e desamor, en 1984, e De amor e desamor II ,en 1985. Nunca lle gustou publicar os seus traballos individualmente. De feito Lois antes de morrer, só viu publicados dous dos seus poemarios, na editorial Positivas: Poemas 1981/1991 (1992) e tres anos despois volveuse publicar outro dos seus traballos,Poesía última de amor e enfermidade 1992/1995 (1995). No ano 1996,ano da súa morte, saíu á luz Poemas para unha Loia,que recolle obras da época madrileña,publicadas na revista Loia,e que inclúe o ensaio Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infancia.

31

Revista.pub página 31

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Nos últimos anos víñase reivindicando a dedicación do Día das Letras Galegas a este poeta monfortino. No marco desa campaña sitúase o documento Lois Pereiro: Contra a Morte, así como unha reedición da súa obra poética verquida a diferentes idiomas como o castelán,o catalán e o vasco, xunto cos textos orixinais en galego. Finalmente, o 26 de xuño de 2010 , catorce anos despois da súa morte, a Real Academia Galega publicou a súa decisión de adicarlle o Día das Letras Galegas do 2011 e sinala o seguinte: Lois Pereiro cartagrafou coma ninguén o labirinto do mundo contemporáneo conciliando para tal fin o individualismo escéptico coa tradición demoledora do espresionismo non posmodernismo,e desexosa de atoparse nun discurso reflexivo, acuciante e non retardario. . O escritor e membro da RAG Manuel Rivas, amigo de Lois, dixo : Adicarlle a Lois o Día das Letras 2011 foi unha decisión valente da Academia porque é un autor de culto,pero en canto se difunda a súa obra será un autor moi popular. Na pedra da tumba do noso autor homenaxeado este ano está gravada unha mensaxe un tanto sorprendente que nos amosa a crudeza e a desnudez da súa poesía, xa que nos di o seguinte: ¨Cuspídeme enriba cando pasedes por diante do lugar onde eu repouse,enviándome unha húmida mensaxe de vida e de furia necesaria¨.

Sinten o fíos do día caír na súa estructura destecida os cinco dedos fríos da noite dixital que me persigue cos seus galgos de sombra vixiante. E a miña imaxe vaise cara á noite sen a lus que a limita medrando nesa tebra familiar.

32

Revista.pub página 32

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Poema a Ánxel Fole E líquidos telúricos, a terra que se soña a si mesma e se fai lenda. O murmurio invernal o vran no voo das vésporas ó sol e o lume coa viciosa liturxia do candil Sombras letais na quente perspectiva das lareiras ceremonia das intrigas da infancia Algo para crer algo auto de fé.

Poema para P. ós trinta e un anos camiño do ceo Se a morte é un incidente necesario que me penetre calada e sen furia a traizón e uniformemente cruel co suor que polas noites crea o fracaso dun corpo que coñece os seus dominios vencido pola ofensa continuada dos feitos. E así desculpará a miña derrota o medo que non sinto xa por ti.

Terra e máis terra brava brava mais maina e cruel violenta, visceral, secreta, infame, inmemorial, amada, fole, a terra anxel, fole e a morte a morte anxel a morte en ti The end.

XXI A súa beleza cereal e ximnástica, esa culta enerxía, dermicamente firme, e mentalmente etérea ven cara a min e atravesa comigo a música do aire

Nada Cun saúdo ó corpo á terra e Nada déronlle terra estraña á frol maldita da súa peor imaxe ó seu cadavre en plena posesión do seu futuro aduviñándose na súa pel o alento envolto en seda dunha amante presente na súa ausencia as mans xeadas un perfumo mortal e outra vez nada.

e a súa vida segue o seu camiño, indiferente, allea á miña morte, á miña vida. E aquí estou eu con ela dentro sempre insomne e irredenta como única compaña unha vez máis; a enfermidade.

33

Revista.pub página 33

martes, 29 de mayo de 2012 17:46 Magenta Amarillo Negro Cian (M) (C) (K) (Y)


XANELA

Xentes do Barbanza Xoรกn Fernรกndez

34


ERROR: typecheck OFFENDING COMMAND: mul STACK: 255 [0.25 0.0 0.0 -0.25 0.0 7016.67 ] 50


xanela 2011