Røde Kors-avisa 2/2017

INFORMASJONSAVIS FOR SOGN OG FJORDANE

RØDE KORS-AVISA NR. 2 2017 ÅRGANG 28

RØDE KORS-AVISA

Då himmelen

rakna OVER UTVIK

INFORMASJONSAVIS FOR SOGN OG FJORDANE

RØDE KORS-AVISA NR. 2 2017 ÅRGANG 28

RØDE KORS-AVISA

Då himmelen

rakna OVER UTVIK

Røde Kors-avisa Sogn og Fjordane ANSVARLEG UTGJEVAR: Sogn og Fjordane Røde Kors, Langebruvegen 28, 6800 Førde. Tlf. 05003. REDAKTØR: Dag Hovland. REDAKSJONSSJEF: Henning A. Hellebust. ANNONSAR: Faktureringsservice Sør AS. FRAMSIDE: Redningsbåtar frå Eid, Stryn og Olden. Foto: Stian Sjursen Takle, NRK LAYOUT/PRODUKSJON: findriv. TRYKK: Sogn og Fjordane Avistrykk. OPPLAG: 42 000. TAKK TIL ANNONSØRANE I AVISA! De gjer det mogeleg for oss å nå ut til alle husstandane i fylket med denne informasjonsavisa.

Når skituren er din første VI VIL AT ALLE SKAL FÅ KJENNE GLEDA OVER Å SVISJE AV GARDE OVER SNØEN. UTAN Å TENKJE PÅ KOSTNADER.

2 2017

– Velkomen til ny dag, håpar de har sove godt og ete god frukost og at de har laga niste­ pakke, seier Einar Dons Brath til ei gruppe på 13 familiar på Ullsheim i Stryn. Han er aktivitetsleiar ved Nordfjord fritids­ senter og prøver å lære gjengen å gå på ski. No handlar ikkje denne artikkelen om ski­ løping, sjølv om det er skiløping han hand­ lar om. Historia du har byrja på, handlar om at alle, trass i alt det krevjande som har skjedd i livet, flukt eller dårleg råd, sjuk­ dom eller skilsmisse, at alle skal få lov til å ta seg litt fri og ha det kjekt med sine nær­ aste. Sjølv om det av ein eller fleire grunnar normalt ville vere umogeleg. Det er det vi i Røde Kors kallar «Ferie for alle». Snøen lavar ned, det lavar slik skikkeleg tjukk vintersnø som er vanskeleg å sjå føre seg før du står der og vert snømann på eitt minutt. Han legg seg som bomull og gjer alt stille. Skia er nypreppa og glatte. Familiane står i ein sirkel rundt Einar og lurer på kva som skal skje no. I går hadde dei hatt nokon skikkeleg kjekke leikar for å bli kjende – ute i snøen, med ski på beina. No har dei flytta seg opp til skistadion der skiskyttarbrørne Bø har vakse opp. – Vi skal starte med litt øvingar her først, så skal vi inn og ete og grille pølser i den stua der borte, Årestova. Etter det skal vi ha eit lite skirenn. Så kan dei som vil ake. Viss nokon vil gå ein litt lengre skitur, er det også lov, seier Einar.

MOT UTANFORSKAP

Sogn og Fjordane Røde Kors har arrangert Ferie for alle i 13 år, i hovudsak på Haug­ land i Fjaler. Tilbodet har vore til familiar som har hatt låg inntekt over tid. Dette er familiar som ikkje har høve til å ha noka form for ferie som kostar pengar. Då Røde Kors starta tilbodet, var det 4,7 prosent av borna i fylket som levde i det Statistisk sen­ tralbyrå definerer som familiar med «ved­

varende lav inntekt». Det betyr at dei tener mindre enn 60 prosent av medianinntekta i ein treårsperiode. Dei siste tala syner at vi har passert sju prosent i Sogn og Fjordane, ti prosent nasjonalt. – Vi ser behovet, seier Berit Flæthe Arnt­ sen. Som leiar av Røde Kors sine omsorgs­ aktivitetar på fylkesnivå er det ho som styrer denne aktiviteten. No har dei bestemt å også gje vintertilbodet årleg. Fram til no har det vorte arrangert annakvart år. Påmeld­inga til årets vinterferie er alt i gang.

VINTERFERIE 22. TIL 25. FEBRUAR

– Det er ventelister på aktivitetane våre. Så no utvidar vi vintertilbodet. Det er veldig kjekt for desse som aldri går på ski, å kom­ me her og lære seg. Dette gjeld både folk som er fødd norske eller har kome av andre grunn­ar. Dei har ikkje gått på ski nokon av dei. Mange fortel meg også at dei ikkje har vore på ferie før heller, seier Berit. Korleis veit Røde Kors kven som bør få tilbodet? Det er ikkje organisasjonen som vel ut deltakarane. Røde Kors formidlar til dei kommunale omsorgstenestene kven som er målgruppa, og så er det kommunane som har oversikt over kven som har størst behov, og formidlar tilbodet til desse. Slik kan vi vere trygge på at våre gjester er blant dei som treng det mest. – Er det nokon som har leika på skulen ­eller andre stader, noko som heiter stiv heks? spør Einar etter ei stund med glidetrening. – Ja, ropar ungane i kor. – Har de prøvd med ski på før? – Neiii, ropar ungane i minst like mykje kor. Så plukkar dei ut eit par hekser før dei er i gang. Det å sette nokon fri som har blitt stiv av ei heks med ski på beina, kan vere ganske tøft. Kall det gjerne skileik, kall det tøys og tull. For mange av deltakarane er dette ei heilt spesiell oppleving. Ei mor som skrik av fryd, ein unge som endeleg, endeleg, får lov å leike

stiv heks med pappa og krype under beina hans så han kan gå igjen. Sjølvaste pappa.

BRA HOCKE!

Så går skifararane opp på ein liten haug. Her er det brattare. Einar står øvst i bakk­ en og held skistaven rett ut i lufta, som eit hinder, eller ein bom. – No må de bøye knea og skli under her! ropar han. – Bra hocke, ropar Einar, bra hocke! Nokon tek poenget, samlar hendene, legg stavane bak over hofta og bøyer seg ned i hocke. Andre bøyer berre overkroppen så dei nesten tippar framover. Uansett, det går fortare no. Sjølv om mange landar i eit snø­ kav nedst i den 30 meter lange bakken, er smila store, både vaksne og ungar baksar seg opp att. Ein gong til. Og så enda ein.

Artikkelserie knytt til SOSIALPULS Familiar med svak økonomi. I rapporten «Sosial puls», som Røde Kors gav ut i sam­ arbeid med Statistisk Sentralbyrå i august, er fattige barnefamiliar eitt av dei store humani­ tære problema her i landet. Talet er spesielt høgt blant innvandrarfamiliar og familiar med einslege forsørgjarar. Mange av desse borna får kanskje ikkje dekt sine primær­behov, og det kan vere svært vanskeleg å delta på lik linje med andre born og unge i fritidsaktivi­ tetar, idrett og annan sosial aktivitet. Å falle utanfor tidleg kan gje varige konsekvensar. Ferie for alle er difor eit førebyggande tiltak mot utanforskap.

sosial Artikkelserie knytt til

PÅ VINTERFERIE?

Opplever du å vere i målgruppa, eller jobbar du med målgruppa for Vinterferie for alle? Søknadsfrist er 8. januar.

Les meir på www.rodekors.no/ferieleirane

Ein rapport om dei største hum

Hjelpekorps under vatn Side 4–5

Smerta ein ikkje ser Side 11–13

Berre må ha det

Side 14–15

EINAR DONS BRATH hjelper Muskan med skiskoa. FULL KONSENTRASJON: Joel, Ian Andrè og Samir øver på staketeknikk.

3

FELICIA OG SONEN ABEL får ake i ei snøfonn for første gong.

2017

Frivillig toppserie RØDE KORS SINE FRIVILLIGE FERIEVERTAR PÅ FERIE FOR ALLE FÅR SEG NOKRE DAGAR DEI ALDRI GLØYMER. Dei er med frå gjestene kjem til dei dreg heim att. Rolla er å vere litt sosialt smørjemiddel, ei hjelpande hand og den som ser dei som treng å bli sett. Dei ser korleis gjestene får betre ferdigheiter og humør undervegs. – Det er ei stor oppleving å vere med på denne vinterleiren. Vi såg kor fort ungar med ulik bakgrunn vart venner. Ungar møt­ er andre med opne sinn. Vi har noko å lære her, seier Aud Lunde frå Gaular. Ho får støtte av «kollega» Inger Johanne Brekke frå Eid. – Heilt utruleg. Alle er blide og glade og

berre kosar seg. Dei er alt godt samansveisa etter ein halv dag, seier ho. Aud Lunde har vore frivillig på fleire opp­ hald på Haugland. Dette er første vinter­ ferien ho deltek på. – Som frivillig melder eg at det var ei stor glede å få vere med på Røde Kors sin vin­ terleir. Eg såg kor glade deltakarane var for at dei fekk oppleve dette. Eg vil oppmode om at mange tenkjer over om dei kan ta no­ kre dagar som frivillige for denne gruppa. Røde Kors i Sogn og Fjordane skal arran­ gere vinter­ferie og tre leirar på Haugland sommaren 2018, og der er behov for frivillig innsats, avsluttar Aud.

NOKO FOR DEG? SJEKK NETTSIDA: www.rodekors.no/ferieleirane

BERIT FLÆTHE ARNTSEN OG AUD LUNDE er frivillige ferievertar frå Røde Kors og opp­ modar fleire til å verve seg til oppdraget. SJEKK www.rodekors.no/ferieleirane

ROV-EN kjem til der leitemannskapa må gje seg.

4 2017

Leitar i djupet NO KAN HJELPEKORPSET STÅ TRYGT PÅ LAND MED EIN SPELKONTROLL OG SKJERM OG LEITE ETTER SAKNA UNDER VATN. Han er litt større enn ein bruskasse. I midten lyser og blinkar det i elektronikk frå ein blank sylinder. Eit kamera er festa som eit auge bak ein liten kuppel. Han har seks propellar, ein vendt utover under kvart hjørne, og to som ligg flatt på midten. Det er ein ROV, remotely operated vehicle, av nokon kalla undervassdrone.

IKKJE NETT PLAYSTATION

Han heng i enden av ein hundre meter lang, gul kabel. Den andre enden av kabelen ­endar i ein bærbar pc, og ved sidan av den står Torgeir Pedersen Hindøy frå Flora Røde Kors Hjelpekorps og styrer ROV-en med ein spelkontroll. Du veit, slik som ein brukar til Playstation og slikt. Det ser enkelt ut, men … – Det tek si tid å lære å manøvrere. Sjøen er i konstant rørsle, seier han, medan han studerer den grumsete botnen i Florø­ hamna. Skjermen syner «live» overføring frå kamera­et i kuppelen, i tillegg til ei rekke data som ROV-en sender tilbake, som djupne, fart, retning. – Han skal i hovudsak brukast til søk

av sakna som ein vurderer som omkomne, seier fagansvarleg for vassredning i Sogn og Fjord­ane Røde Kors, Espen Rysjedal.

SUPPLEMENT TIL DYKKARAR

ROV-en kan også brukast i vanlege søk etter sakna etter strandlinja. I ein del tilfell­e vil han også kunne settast inn til å sjekke havbotnen like utanfor eit vanleg strands­ øk, dersom ein finn spor på land. Elles vil han vere nyttig alle stader det er vanskeleg for dykkarar å komme til, der bruk av undervasskikkert heller ikkje fungerer, eller ein har funn med sonar som må sjekkast ut, Dronen vil gjere at Røde Kors no vil vere meir uavhengig av andre redningsetatar, som dykkarar, for å gjere komplette søk. Normalt er det dykkarar som gjer mykje av denne jobben, men dykkarar må på land med jamne mellomrom, og dykkarar er kanskje ikkje alltid tilgjengelege over alt. For å få ROV-en i vatnet, treng ein berre å ta med seg utstyret i tre koffertar, og ein treng berre ein til to personar til å gjere søk. Ein kan stå på land, sitje tørt i ein bil på ei brygge, ein kan ta det med seg i båt. Den gule kabelen er 100 meter lang og

toler ei vekt på 280 kilo. – Vi skulle sjølvsagt også ønske oss posi­sjoneringsutstyr på han også. Då kan vi jobbe meir systematisk og dokumentere betre kvar vi har søkt. Men det kostar 70000 kroner, og vi har alt investert 112 000 kron­er, så det må vente, seier Hindøy.

MÅL OM ALLE KOMMUNAR

Saman med kollega Rysjedal skal Hindøy no aller først lære seg å bruke farkosten. Etterpå skal dei utarbeide rutinar for bruk, lage eit opplæringsprogram, og så lære opp ein ansvarleg for kvart område i fylket, som igjen skal utdanne såkalla pilotar i dei ulike hjelpekorpsa. Så på sikt skal Røde Kors sine frivillige leitemannskap kunne stille opp med søk under vatn på kort varsel i heile fylket. – Eg håpar at folk ser at vi har ut­ styr, ressurs­ar og kompetanse, og at redningsetat­ane brukar oss. Dess meir vi vert brukt, jo flinkare vert vi. Og vi er veldig kjappe – det går to minutt frå Røde Kors mottek varselet frå politiet, til heile mannskapet er kalla ut, seier Rysjedal.

DET AUGA IKKJE KAN SJÅ frå overflata, kan ein finne med ROV-en. Her manøvrerer han inn til ei øvingsdokke i hamnebassenget i Florø. TRYGT PÅ LAND: Espen Rysjedal og Torgeir Pedersen Hindøy kan styre alt frå kaien. DJUPET: Det store blå. TORGEIR PEDERSEN HINDØY SYNER SYNNØVE GIIL FOLKEDAL korleis vedunderet fungerer. «Miniubåten» blir styrt med same type fjernkontroll som på ein spelkonsoll, og sender levande bilde og data om djupne, retning og fart til ein skjerm. OVERFLATE: ROV-en har ei rekkevidde på 100 meter frå styringskonsollen. KONTROLLAR: Det kan sjå lett ut å manøvrere ROV-en, men straumane under vatn er krevjande å forsere.

5 2017

SEKSUALOPPLYSARAR: Even Hallingstad, Stig Mattis Geitle og May-Ingrid Wiik var seksualopplysarar i Røde Kors i år. STIG MATTIS GEITLE utfordrar elevane sine eigne fordomar og stereotypiar om ulike legningar. ELEVANE: Vilde, Silja, Kristian og Ida ved Førde ungdomsskule er positive til møtet med Aktivt val. Her får dei stille dei spørsmåla dei ønskjer.

6 2017

Ti år med kleine spørsmål ETTER TI ÅR MED SPØRSMÅL SOM «KOR MANGE MÅTAR KAN EIN HA SEX PÅ?» HAR VÅRE SEKSUALOPP­ LYSARAR GITT OVER 5000 UNGDOMAR I FYLKET AUKA KUNNSKAP KRING SEKSUALITET. ØNSKJER DYKKAR SKULE BESØK I 2018? – Er det nokon som veit kor gamle folk er når dei debuterer seksuelt, spør Even Halling­stad. Han har praksis ved sjukepleiestudiet ved Høgskulen på Vestlandet i Førde, som seksualopplysar for Aktivt val, Røde Kors seksualopplysing. Saman med to andre studentar reiser han rundt i fylket og held verkstader for klassar i ungdomsskulen eller vidaregåande skule. No er dei på Førde ungdomsskule. – Eg trur det er om lag 18 år for gutar, jenter er litt yngre, svarar Silja, ein av elevane. Det får ho medhald i. Nokon er tidlegare ute, nokon ventar til dømes til dei giftar seg. Uansett er det ikkje nokon konkur­ ranse om å vere først ute. – Vi skal respektere ein person sitt val om å vente. Det er ein sjølv som bestemmer over kroppen sin og når ein er klar, seier Hallingstad. Stig Mattis Geitle utfordrar elevane sine eigne fordomar og stereotypiar om ulike legningar.

Silja og dei andre elevane ved Førde ung­ domsskule er blant dei siste av over 5000 elevar som har måtta tenke over eigne hald­ ningar til andre, lært om kjønnssjukdomar, prevensjon, legningar eller blitt utfordra gjennom leik og oppgåver.

LÆRER GRENSESETTING

– Eg tykkjer det er bra at dei seier ting som at det må vere greitt å ombestemme seg og sette grenser, seier Silja. – Her får ein vite at det meste er normalt, så folk slepp å tru at det er noko gale med dei, seier Kristian. Vilde, Silja, Kristian og Ida ved Førde ungdomsskule er positive til møtet med ­Aktivt val. Her får dei stille dei spørsmåla dei ­ønskjer. Ungdomane vi snakkar med, trur nok at dei fleste klarar å finne fram til informasjon på nettet sjølv, men at undervisninga med Røde Kors og sjukepleiestudentar gjev litt tryggare svar. Det at seksualopplysarane sjølv er ungdom, og at dei er helsepersonell, gjev også grunnlag for å snakke opent om dette på skulen. I 2017 deltok cirka 510 elevar frå skular i kommunane Bremanger, Førde, Jølster, ­Lærdal, Solund, Stryn, Vågsøy og Årdal. Dei har til dømes fått vite at det er heilt normalt å onanere.

KVA ER NORMALT?

– Onanering er veldig tabubelagt og privat. Ein fortel det ikkje eingong til sine næraste vener, fordi det er så intimt. Men det er

vanleg, alle gjer det. Nokon føler skam, men det er ikkje skamfullt, det er naturleg og ei nyttig kjelde til nyting. Og – det er ikkje tilfelle at penis kan bli skeiv dersom ein onanerer ­mykje, seier seksualopplysar May-Ingrid Wiik, medan mange i klassen må knipe hardt att for ikkje å flire for høgt. Når ho og kollegaene sjølv snakkar av­ slappa og naturleg om folk sine mest intime hemmelegheiter, kjem det også alle typar spørsmål frå elevane. – Ung til ung-metodikken gjer at elevane torer å gje meir og stille fleire spørsmål som dei verkeleg har lyst å stille, ting som er ­viktig for dei å få avklart, seier prosjekt­ leiar for Aktivt val, Thor Erlend Meham­ mer ved Sogn og Fjordane Røde Kors.

AKTIVT VAL I 2018

Han seier at ungdom ofte er mest opptatt av å finne ut om dei er normale. Dette tilbodet går til kjernen i den problemstill­ inga: at alle er forskjellige både fysisk og mentalt, gjer definisjonen av det normale veldig vid. Når ungdom aksepterer det, vert dei tryggare på seg sjølv, og kan gjere kloke og sunne val. Samarbeidet med Høgskulen på Vestland­ et held fram i 2018. Det betyr at ungdoms­ skular eller vidaregåande skular alt no kan byrje å melde si interesse for å få besøk av seksualopplysarane.

FINN UT MEIR PÅ RODEKORS.NO/AKTIVVAL

DISTRIKTSTILLITSVALDE I SOGN OG FJORDANE RØDE KORS LEIAR:

LEIAR

SYNØVE SANDE

Svelgen 907 26 012 sysande@enivest.net

SYNØVE SANDE

Distriktsleiar i Sogn og Fjordane Røde Kors

NESTLEIAR: ARVE SANDAL Førde 481 67 060 arve.sandal@enivest.net

ANNE BRIT SANDE

OPPLEVINGAR I OPPVEKSTEN

Førde 922 43 428 anne.brit.sande@sfj.no

Vi hugsar mange av dei. Gode opplevingar. Mange saman med andre. Nokre aleine. Å oppdage nye ting. Få erfaringar. Nye vener. Kjenne seg trygg. Varm. Likt.

SIGURD STRAND Olden 915 97 871 sigurd.strand@enivest.net

Dei fleste av oss har òg minne som ikkje er så kjekke. Men det har ikkje prega oss. Oppsummert går vi i pluss.

MERETE MINDRESUNDE

Andre har ikkje vore så heldige. Opplevingar i oppveksten har sett spor. Djupe spor. Så vidt djupe at det har fått prege ungdoms- og vaksenlivet.

Gloppen 473 03 240 mmindresunde@gmail.com

Norges Røde Kors gav Statistisk sentralbyrå i oppgåve å finne dei største humanitære behova i Noreg. Rapporten, som heiter Sosial puls, framhevar åtte grupper av menneske som er spesielt utsette. Fire av gruppene gjeld barn og unge i utsette livssituasjonar. I tre andre grupper kan barn og unge vere involverte. Og for vaksen­ gruppene som er spesielt framheva, kan opplevingar i barndommen ha verka til at det gjekk slik. Opplevingar og minne er for sterke, og går ikkje i pluss.

MARIANNE LOFTESNES Sogndal 416 33 016 mloftesnes@gmail.com

MARIT KVALEN Luster 950 02 065 ma-kvale@online.no

Det må vere ei felles oppgåve for oss alle å bidra at fleire av dei tunge stundene vert bytte med gode, og at spesielt barn og unge kjenner seg sett.

DISTRIKTSRÅDSLEIAR OMSORG: BERIT FLÆTHE ARNTSEN

I dette nummeret av Røde Kors-avisa syner vi fram inkluderande aktivitetar, som kan gje positive opplevingar og gode men­ neskemøte. Mange av dei er retta mot barn og unge, og kan føre­ bygge at dei hamnar på minussida. Ein stor takk til alle som bidreg til at fleire kjenner seg som ein del av lokalsamfunna våre!

Lavik 481 28 842 berit.arntsen@gmail.com

NY

DISTRIKTSRÅDSLEIAR HJELPEKORPS: ANITA KRISTIN VIK

Ynskjer dykk ei fin førjulstid og alt godt i det nye året!

Stryn 902 20 299 anit-vi@online.no

Synøve Sande

DISTRIKTSRÅDSLEIAR UNGDOM: JON ATLE RISE Svelgen/Bremanger 902 83 890 jonatle@hotmail.com

TILSETTE VED DISTRIKTSKONTORET NY

DAG HOVLAND Dagleg leiar 57 72 31 32 908 94 974 dag.hovland@ redcross.no

LIS MARIA MUNKVOLD Opplæring 57 72 31 33 904 74 445 lismun@ redcross.no

THOR ERLEND MEHAMMER Ungdom 57 72 31 35 971 48 908 thor.mehammer@ redcross.no

HENRIETTE SOLHEIM Omsorg 57 72 31 36 915 99 415 hensol@ redcross.no

BRITT TJØNNELAND Hjelpekorps 57 72 31 37 916 62 513 britt.tjonneland@ redcross.no

HENNING A. HELLEBUST Kommunikasjon 57 72 31 38 900 58 669 henhel@ redcross.no

PÅL DAHL Lokalforeining, beredskap 57 72 31 34 907 26 095 pal.andreas.dahl@ redcross.no

VEBJØRN STURE Lokal kapasitet 57 72 31 46 924 16 527 vebjorn.sture@ redcross.no

JON LANGELAND THOMSEN Migrasjon 57 72 31 47 482 48 184 jon.langeland.thomsen@ redcross.no

25 år med rehabilitering I JUBILEUMSÅRET ER RØDE KORS HAUGLAND REHABILITERINGSSENTER STØRST PÅ VESTLANDET MED NÆR 1300 PASIENTAR.

8 EITT AV MANGE TILBOD om rehabilitering på Haugland, får elevar ved Røde Kors Nordisk United World College på Haugland, som har funksjonshemmingar etter krig. Foto: Linda D. Meier.

2017

Her kjem dei, menneske som treng hjelp for å komme tilbake etter sjukdom, eller menneske som treng hjelp til å leve med lid­ ingar. Kvar med sine behov. – Vi har som mål å ha god kvalitet i alle ledd, alt frå fagtilbod til reinhald, mat og standard på bygg og anlegg, seier adminis­ trerande direktør Inger Johanne Osland. Pasientgruppene dei tek imot, er men­ neske med ulike kreft- eller svulstformer, det er muskel- og skjelettlidingar, sjukleg overvekt, tinnitus og menieres, CFS/ME, nevrologiske lidingar, cerebral Parese, Parkinson, multippel sklerose, hjerneslag og hjerneskadar. Og brukarevalueringane er jamt gode på fagleg dyktigheit, mat og reinhald. – Eg blir ekstra stolt når vi på brukar­ undersøkingar scorar topp på det å møte pasientane med respekt og høflegheit, seier Osland, som rosar sine tilsette for dette. Den største oppdragsgjevaren for rehabili­ teringstenester er Helse Vest RHF. Dette er på anbod, og nye anbod får dei berre om resultatet er godt og dei tilbyr etterspurde tenester. Det Røde Kors-eigde senteret er difor stadig i utvikling. Dei styrker helsesportpro­ filen, og utviklar spesielt aktivitetar og akti­vitetshjelpemiddel for personar med funk­sjonsnedsettingar. Dei er også i gang med eit nytt ressurssenter for fjord- og sjøaktivitetar.

Skaffa seks båtar til Haugland VED HJELP AV GODE SPONSORAR HAR ASBJØRN SANDE SKAFFA FIRE ROBÅTAR OG TO KATAMARANAR TIL RØDE KORS HAUGLAND REHABILITERINGSSENTER. – Sjøen gjev både stillheit, trim og kos. Ein kjem nærare naturen og kan kanskje få ein fisk, og kanskje ein til slutt har hatt ei stor opp­ leving etter ein liten rotur, seier Asbjørn Sande. Røde Kors-aren har sjølv nytta seg av rehabiliteringssenteret, og har sakna å kunne nytte seg av dei naturgitte forholda som ligg rett nedan­for senteret. Så sakte, men sikkert har han klart å spore opp gode båtar og sponsorar som har vilja finansiere dei. Farkostane er ei gåve til rehabiliteringssenteret, men det er ein føresetnad at dei skal kunne nyttast av Røde Kors sine humanitære ferieleirar, som vert arrangert kvar sommar på nabobruket Røde Kors Nordisk United World College. Sande rettar ein stor takk til Bremanger kommune, SFE, Roald Nigardsøy A/S, Espeseth Bygg, Entreprenør 1 Svelgen og Elkem Bremanger som har sponsa, og Ole Stenbakk som har donert katamaranar.

FIRE FINE FÆRINGAR utanfor Røde Kors Haugland rehabiliteringssenter. BUILDAID ved Ole Stenbakk har donert to katamaranar og ein påhengsmotor. ASBJØRN SANDE

VIL DU ENGASJERE DEG LOKALT? TA KONTAKT! ASKVOLL

AURLAND

LINDA KARIN SOLHEIM GUNNAR SKAHJEM 975 92 327 913 74 994 l-ka-sol@online.no gskah@online.no HORNINDAL

KRISTI MULDSVOR 991 68 595 kristi.muldsvor@ hotmail.com SOGNDAL

ODD RUNE VIKHEIM 908 91 217 odd.rune.vikheim@ nortura.no

EINAR MÅLSNES 906 60 283 einar.malsnes@online.no

HYLLESTAD

ARNE DALE 950 39 740 a.dale4@iCloud.com

HØYANGER

VIK

DARIUSZ HAUDEROWICZ 411 04 713 post@rkvik.no

SYNØVE SANDE 907 26 012 sysande@enivest.net JØLSTER

RANDI RUSTI 975 02 921 randirusti@hotmail.com

STRYN

PER EILERT OMMEDAL 900 68 647 post@essostryn.no

SVELGEN-BREMANGER

BALESTRAND

ANN-HELEN LUNDAL Jølster Røde Kors 415 88 941 ah.lundal@yahoo.no VIKANE

JARLE AABERG 918 91 461 aabergjarle@gmail.com

FJALER

JOFRED ÅSNES 911 72 164 joaasnes@online.no LUSTER

BRITT OPTUN 995 14 197 britt@optun.no VÅGSØY

ELI BLÅLID 996 14 481 vagsoyrk@gmail.com

FLORA

ARNT HARRY HELLEVANG 909 61 940 ahhelle@gmail.com LÆRDAL

MONIKA LYSNE 905 16 686, 57 66 62 48 monika.lysne@ laerdal.kommune.no GLOPPEN

MERETE MINDRESUNDE 473 03 240 mmindresunde@ gmail.com

FØRDE

NORVALL NØRINGSET 950 38 575 norvalln@gmail.com NAUSTDAL

STÅLE FIMLAND 906 19 708 sfim@online.no LEIKANGER

SISSEL ESPE 481 52 638 sisselespe@gmail.com

GAULAR

LEIF BELL 917 17 741 leifbell@hotmail.com EID

BERGE BJØRKEDAL 919 19 160 bergeb@online.no SELJE

ARNE HELGE SELJEN Hjelpekorps 975 41 398 ahseljen@enivest.net

GULEN

MARGRETHE SKÅDEN 481 20 586 margresk@online.no OLDEN

SIGURD STRAND 915 97 871 sigurd.strand@ enivest.net ÅRDAL

PATRICIA DIANE SEGLEM LÆGREID 918 79 729 patriciasl1951@ gmail.com

Takkar for gåver til Jemen og Aust-Afrika RØDE KORS I SOGN OG FJORDANE HAR SAMLA INN 342 000 KRONER MED BØSSER OG GITT 325 000 KRONER AV EIGNE MIDLAR TIL SVELTRÅKA I JEMEN OG AUST-AFRIKA I 2017.

WINNIE STRAND OG BRITA HØGALMEN i Olden Raude Kross samla inn pengar i Olden og delte ut smaksprøver på naudrasjonen BP-5. Foto: Privat.

Appellane frå det internasjonale Røde Kors og FN om å hjelpe 20 millionar av svoltråka menneske i dette området har mobilisert Røde Kors over heile landet. Folk har stilt opp med bøsser, publikum har vippsa og næringslivet har sett inn pengar. Her i fylket har fleirtalet av lokalforeiningane gått med bøsser anten i mars eller september. – Eg er svært glad for at vi i Sogn og Fjordane har fått høve til å hjelpe. Tusen takk til alle som har gitt, og takk til alle som har stått på, seier distriktsleiar Synøve Sande i Sogn og Fjordane Røde Kors.

MINNEORD OM BENNY HENDEN Benny Henden sovna stille inn i juni 2017 etter kort tids sjukdom. Benny Henden vart 87 år. Ho var aktiv i Askvoll Røde Kors i mange år, og særskilt var det Omsorg som stod hennar hjarta nær. Ho var aktiv med i mange år med «Tralla» saman med m.a. Jorid Olset. Dei gjekk rundt til bebuarane på Askvollheimen og selde toalett­ artiklar, snop og anna. Ho var trufast med på alle arrangement på heimen, og var aktiv heilt til det siste. Etter ein «jentetur» til Aberdeen saman med Røde Kors-vener vart ho sjuk. På turen var ho som vanleg aktiv og deltakande, og ein kunne ikkje tru at det var mellom 25–30 års aldersskilnad på damene.

I gravferda vart det gjeve minnegåve kr 3200,– til Askvoll Røde Kors Omsorg. Desse pengane er brukte til innkjøp av teskeier til bruk på Askvoll­ heimen. Benny Henden fekk ei verdig gravferd frå ei fullsett Askvoll kyrkje der familie og venar følgde henne til grava 23. juni 2017. Benny Henden er djupt sakna i det frivillige arbeidet vårt. Kvil i fred. Askvoll Røde Kors Omsorg v/ Marit Klausen

BENNY HENDEN nr. tre frå venstre, dei andre er Aud Helle, Jorid Olset, Solveig Stenseth og Helga Furevikstrand. Foto: Privat.

Totalt har Røde Kors samla inn over 24 millionar kroner. Norges Røde Kors har i tillegg sett av 74 millionar kroner av eigne midlar til innsats i landa det gjeld. Hovuddelen av pengane går igjennom Den Internasjonale Røde Kors-føderasjonen, som for­ deler midlar til lokalt Røde Kors i dei råka landa. Så er det lokalt Røde Kors sine frivillige og tilsette i desse landa som utøver hjelpearbeidet, på same vis som det er lokalt Røde Kors i Noreg som driv aktivitet i sine lokalsamfunn. Støtta frå Noreg vert i hovudsak brukt til mat, tilgang på vatn og helsehjelp i dei hardast råka områda i Somalia, Sør-Sudan, Jemen, Kenya, Nordaust-Nigeria og Etiopia.

9 2017

Rådhuset, 5745 AURLAND Tlf. 57 63 29 00 - www.aurland.kommune.no

Firdav. 12, 6801 FØRDE Tlf. 57 83 33 00 - www.firda.no

Vik Fengsel 6893 VIK I SOGN Tlf. 57 69 65 00 Fax. 57 69 65 01

Kommunehuset, 6806 NAUSTDAL Tlf. 57 81 60 00 - www.naustdal.kommune.no

Trusted partner for future solutions Brendøya, 6900 FØRDE Tlf. 57 74 22 33 - www.kyst.museum.no Vipevegen 8, 6783 STRYN Tlf . 57 87 28 00 - www.stryvo.no

Toyota Sogn AS

Skarpeteigvegen 1, 6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 66 66

Halbrendsøyra 9, 6800 FØRDE Tlf. 57 83 08 00 - www.fordevulk.com

10 2017

Sanderplassen 4, 6813 FØRDE Tlf. 916 45 340 Service og reparasjoner av bobiler, campingvogner og tilhengere. Velkommen! www.fjordanecaravan.no

Avd. Førde - tlf. 57 83 71 00 * Adv. Thomas Chr. Jarning * Adv. Øystein Hjelmeset * Adv. Roar Berge www.harris.no/forde

Totalleverandør av sikringstenester - Vakthold - Alarm - Kamera/ITV - Adgangskontroll Kontakt oss i dag på 908 60 275

GUNN-SIRI AAMOT VERLO vil gjerne vise fram dette vegg­måleriet i Florø. Bildet er av ein fugl som smett unna gapet til ein rev.

Snuoperasjonen SIDAN HO VAR BARN, HAR GUNN-SIRI AAMOT VERLO BORE PÅ EI SMERTE INNI SEG. EI VEKSANDE, LAMMANDE KJENSLE AV Å VERE MINDRE VERD. MEN FOR TO ÅR SIDAN FEKK HO EIT TILBOD SOM HAR GITT HO LIVET TILBAKE. Det dundrar i bringa, kjennest ut som nokon knip ho i hjartet. Gunn-Siri Aamot Verlo frå Florø prøver å komme seg ut døra. Ho har ei avtale. Tankane kver­ nar, ei negativ, indre stemme prøver å overtale ho til å bli heime. «Trass alt, ho har ikkje rokke å dusje. Kva vil andre seie? Og så regnar det så fælt, ho kjem til å sjå ut som eit kråkereir. Tenk om ho gjer noko dumt så andre ser det, tenk om ho kjem i sentrum?» – Du får så mange tankar i hovudet at du vert hand­ lingslamma. Det kan vere ein heil prosess du må igjen­ nom berre for å komme deg ut døra, seier Gunn-Siri. Dette er ein viktig tur for ho. Ho skal på ein Røde Kors-konferanse i Førde om ung psykisk helse. Temaet gjeld livet hennar, eller, noko ho har kjempa med store delar av livet. Avtala er gjort. Venene, som ho har møtt på Røde Kors-aktiviteten «Møteplassen», er sikkert alt på veg for å plukke ho opp. Til slutt vinn ho over det negative tankespinnet. Det har jo gått bra før. Det vil gå bra no. Og så vil ho ikkje skuffe venene. Så ho kryssar dørstokken, køyrer

til Førde, går inn i Førdehuset, gjennom folkevrim­ melen, finn setet sitt i kinosalen. Det er inga sjølvsagd sak for ein med sosial angst. Det er ein siger.

INDRE NEGATIV STEMME

På scena står ein mange kjenner som vellykka og suksess­ rik. Adil Khan – dansar, talentdommar, program­ leiar. Han står på scena i Førdehuset og Gunn-Siri føler at det denne tøffe mannen fortel, gjeld ho. For då Adil Khan møtte veggen, hang det saman med at han vart overmanna av ei indre, negativ stemme. – Du må utfordre den stemma, finne ut kvifor du seier dette negative til deg sjølv. Så må du erstatte prat­ en med noko positivt! Ta eigarskap til det livet du har fått, seier Adil med ein sjeldan intensitet. Det er slik Gunn-Siri kjenner det også. Den stadige kampen mot «styggen på ryggen», den indre negative dialogen som kjem frå usynlege, indre sår som livet har gitt.

11 2017

12 2017

GUNN-SIRI AAMOT VERLO kjende seg att i Adil Khan si historie. Mannen, som er kjend som dansar, programleiar og talentdommar, snakka på konferansen «Smerta ein ikkje ser» om korleis ein kan kjempe mot den indre, negative stemma som ofte styrer livet til den som slit psykisk. GERD BJØRKEDAL i Mental Helse Sogn og Fjordane var med og etablerte Møteplassen i 2009. GUNN-SIRI AAMOT VERLO saman med sine vener og støttespelarar frå Møteplassen, Gunnar Vågene og Aud Skålvik på konferansen «Smerta ein ikkje ser». FOR GUNN-SIRI BETYR MØTEPLASSEN gode vener, som Norodd Indrebø. Eit par slag bingo høyrer med. SIRI ØDELIEN OG GUNN-SIRI AAMOT VERLO gjer klar til Møteplassen.

– Jo meir ein høyrer på stemma, dess meir meining gir ho. Men: Sakte, men sikkert har eg lært at det ikkje er reelt, at eg kan overvinne den, seier ho.

BYRJA MED MOBBING

For Gunn-Siri byrja dei negative erfaringane alt på bar­ neskulen. Ho vart mobba, men mobbinga vart tatt tak i. Då slutta den synlege plaginga. Likevel var ein ting tydeleg for ho: Ho var utanfor. Ho kjende seg som ein outsider utan at ho kunne forklare kvifor. Innimellom, spesielt i samband med at mobbing var tema på skulen, vart ho tatt med, ho vart invitert med på ting. Det synte seg oftast å vere overflatisk. – Eg opplevde fleire gonger at eg hadde ein avtale, og når eg møtte opp, kom ikkje dei andre, minnest ho. Sakte, men sikkert byrja ho å lytte til sine eigne, nega­ tive forklaringar. Ho byrja å tru at det måtte vere noko i vegen med ho. Det verka jo logisk, sidan ho erfarte at så mange ikkje ville ha noko med ho å gjere. Trass i enkelte venskap, heldt ho seg mykje for seg sjølv gjennom ung­ domsskule og vidaregåande. Det balla på seg med fråvær på skulen, og til slutt hadde ho vore så mykje vekke at ho gav opp vidaregåande skule. All verdas tiltak hjelpte ho lite. Og jo meir ho isolerte seg, dess mørkare vart tankane. Samtidig la ho på seg. Etter kvart kjende ho seg veldig stor, så stor at ho byrja å frykte reaksjonane frå folk for det også. Når nokon lo, tenkte ho at det var av henne. Så ho prøvde å halde seg endå meir heime; måtte ho ut, var det i ly av mørket. Ho kunne ikkje ta bussen, i tilfelle ho måtte sette seg sjølv i den pinlege situasjonen at ho måtte dele sete med nokon. No styrte vekta, negative tankar og sosial angst livet hennar. – Folk som er i ulike tiltak, som meg, må jobbe med in­ dividuelle planar. Men på det tidspunktet trudde eg ikkje det var noko poeng å sette sjølv enkle delmål. Kva var poenget – eg ville ikkje klare å nå måla likevel, minnest ho at ho tenkte.

TILBODET SOM ENDRA ALT

For to år sidan fekk ho eit tilbod som endra alt. Eit tilbod ho meiner redda livet hennar. Ein overvekts­operasjon. – Operasjonen gav vekttap, men først og fremst gav han meg eit nytt syn på meg sjølv. Eg såg at eg klarte å gjennomføre noko, nå eit mål. Når kroppen vart lett­are, vart tankane det også. Utan operasjonen er eg usikker på om eg hadde vore her no, seier ho. Gunn-Siri byrja å jobbe seg tilbake til livet. Ein ting ho bestemte seg for, var å byrje å møte folk att. Ho hadde høyrt om eit Røde Kors-tilbod i Førde kalla Møteplas­ sen. Det er ein samlingsstad som er open for alle, men

FAKTA OM MØTEPLASSEN n Open samlingsstad der alle er velkomne. n Enkel servering, fellesskap og kanskje bingo. n Møteplassen er eit samarbeid mellom Mental Helse og Førde Røde Kors. n Samlingsdatoar i 2018 er 11. og 25. januar, 8. og 22. februar og to torsdagar i månaden fram til sommartur 14. juni. n Annankvar torsdag kl. 19–21, Fjellvegen 10 i Førde (Brunosten). n Vil du vite meir, kontakt Gerd Bjørkedal i Mental Helse på 996 35 353.

som legg til rette for menneske som ikkje er så trygge i sosiale samanhengar. Røde Kors-avisa møter ho der, ein torsdag kveld i november. Ho står på kjøkenet og lagar til fruktfat. – For meg er Møteplassen blitt alfa og omega. Når vi er ferdige ein dag, ser eg fram til neste gong. Det er så kjekke folk og så god stemning, seier ho, og ber store serveringsfat inn på bordet. – Ser du noko nytt, spør Norodd Indrebø, ein av dei andre deltakarane. – Nye briller? Så fine, svarar Gunn-Siri. Langbordet vert omringa av smil og små samtalar. Det vert servert heimelaga natronkaker, skillings­bollar, sjo­ koladekake, frukt, kaffi og te. Folk spør kvar­andre kor­ leis det går, kva som har skjedd sidan sist. Dei insi­sterer på å sjå og verdsette kvarandre. Rommet på «Brunos­ ten» er fullt av varme og latter. – Når folk var så inkluderande og koselege som her, følte eg at eg kunne opne meg litt etter kvart, eg også. Møteplassen har gjort meg mindre redd for å gå inn i nye situasjonar, for eg tenkjer at ok, det gjekk bra her. Eg har fått betre psykisk helse av å gå her, seier ho.

STYRKE GJENNOM ANDRE

Tilbake på konferansen «Smerta ein ikkje ser» får Gunn­Siri stadfesta erfaringa ho har hatt med Møteplassen. Inkluderande nettverk kan vere avgjerande for dei som slit psykisk. For den som høyrer til eit trygt og støttande fellesskap, kan lettare komme seg gjennom vanskar, for­ klarer klinisk sosionom Inge Nordhaug frå same scene som Adil Khan. Nordhaug refererer til summen av slike fellesskap som den einskilde sin «landsby». Ein tettbygd «landsby» har eit betre tryggleiksnett enn ein grisgrendt. Etter at Gunn­-Siri har vunne tilbake motet, har ho også byrja å prøve å hjelpe andre. Mellom anna er ho vara til styret i Mental Helse Sogn og Fjordane. Der skriv ho referat og bidreg i diskusjonar om korleis ein skal få psykisk helse på bana, både politisk og personleg. Ei av dei sakene ho brenn for, er å gje psykisk sjuke noko å gå til, ein møtestad så ein slepp å føle seg utanfor samfun­ net, ein meistringsarena. – Alle treng å føle at dei er til nytte, seier ho. Det å vere åleine med tankane sine er dårleg medi­sin. No har ho kantinejobb i tiltaksverksemda Origod AS, der meistring betrar sjølvbiletet hennar kvar dag. Det å oppleve å kunne vere til glede for andre, har gitt ho håpet tilbake for eiga framtid. Så no har ho byrja å sette seg større mål. Først meir arbeidspraksis og på sikt håpar ho å kunne ta utdanning innan helse og sosial. – Paradoksalt nok, kanskje – eg er svært glad i men­ neske og ønskjer å vere til nytte for andre.

Artikkelserie knytt til SOSIALPULS Ung psykisk helse. Sosial puls, ei kartlegging over humanitære behov som Norges Røde Kors har fått utarbeida i samråd med Statistisk sentralbyrå, syner at det er alt for mange som slit psykisk, spesielt unge. Mange av desse har ein svært tynt nettverk og fell utanfor. Røde Kors jobbar med å inkludere dei som treng det i aktivitetar som Møteplassen. I Sogn og Fjordane jobbar også Røde Kors saman med styresmaktene om tiltak som skal styrke frivilligheita si mogelegheit for å drive inkluderande aktivitetar, spesielt for barn og unge.

Artikkelserie knytt til

13 2017

BINGO, ropar snart hundreåringen Anna Eggum.

14 2017

Vekas høgdepunkt NÅR DU NÆRMAR DEG DEI SISTE BØYENE I LIVET, KANSKJE LEVER ÅLEINE OG ER DÅRLEG TIL BEINS, KAN KVARDAGEN BLI KJEDELEG. JA, TIL OG MED EINSAM. DÅ ER DET GODT Å HA EIN FAST MØTEPLASS Å GÅ TIL. Drosjane frå Leikanger taxi svingar inn framfor Leikanger sjukeheim. Ein sjåfør går roleg rundt bilen, opnar bagasjerommet og løftar ut ein rullator. To rullatorar. Tilsette ved heimen kjem ut og møter passasjerane med gode smil, tek imot handvesker, støttar dei ut av bilen og koplar dei på sine rull­ ande støtter. Innanfor dørene vert dei møtt av dekte bord og damer med raude vestar merkte Røde Kors Omsorg. Det er Leikanger Røde Kors Besøksteneste sine frivillige hjelparar. Også dei med gode ord og søkande blikk. Dei ønskjer velkomen på torsdagsbingo.

BERRE MÅ VERE MED

Stolane rundt dei sju–åtte borda fyller seg sakte opp. Ingebjørg Alida Lystrup er ein av gjestene. 91-åringen er fast gjest ved fast bord. Kvar torsdag klokka 10.30 og to–tre timar utover dagen deler ho nokre timar med Ragnhild Knutsen, Kirsten Knudsen og eit dusin eller to med andre gjester. – Eg må vere med kvar gong, for det er så koseleg. Vi ringer til kvarandre og spør om vi har hugsa å bestille drosje til bingoen. Dette kan vi ikkje gå glipp av. Sjå berre kor

glade folk er når dei kjem inn, seier Inge­ bjørg, og nikkar mot døra. Ho finn plassen sin, og praten med ven­ ene går. Besøksven Gerd-Kirsten Henjesand kjem med ein stabel blå bingo-brett og ein boks med vekslepengar. – Eg vil få dei to nedste i bunken, seier Kirsten Knudsen, og finn fram seksti kroner. Ho har ikkje noko spesielt tal ho leitar etter, men ho tok dei to nedste førre gong, og då vann ho tre gonger. Så no satsar ho på at same valet vil gje utteljing.

LYKKETAL

Ingebjørg held opp sine plater, og peikar på lykketalet sitt, 58. Ho satsar på plater med det talet. Det har ho vunne på mange gonger. – Det er veldig viktig å vinne ein ting, elles så sit du i spenning heile tida. Men har du først vunne ein pose kaffi og ein sjokolade, så er du nøgd. Eg i alle fall. Det er sjølvsagt stas om eg vinn noko meir, men det er ikkje difor eg går på bingo. Det er eit sosialt samvær. For oss gamle er dette eit høgdepunkt, seier Ingebjørg. – Eg tykkjer det er alle tiders. Det vert

mykje innesitting når du er dårleg i rygg og føter. Så eg gler meg til kvar torsdag, seier Kirsten, som vert køyrt av mannen sin. – Skal eg slå oppi til deg, Ragnhild, spør besøksven Marit Bøtun Gjerlow. Ragnhild nikkar og fortel at det er eit avbrekk i kvar­ dagen å komme hit. Det skaper variasjon.

IKKJE SLADDER

Besøksvenene veit at menneske treng men­ neske, at sosialt samvær er den beste medi­ sin. Difor går dei på butikk­en kvar onsdag og handlar inn gevinstar til bingoen, skriv vaktlister og møter opp med smil og varme kvar torsdag, året gjennom. Dei veit kva det betyr for dei eldste i bygda å ha eit tilbod som er opent. Anten det no er berre for å kunne smile tilbake til nokon, eller å berre få med seg kva som skjer. – Det har blitt større behov for å halde seg oppdatert etter at eg ikkje klarte å lese avisa lenger, seier Ragnhild. – Men vi driv ikkje med sladder. Vi snakk­ar om folk vi kjenner, til dømes om den og den har teke ein operasjon eller hatt eit hjarteinfarkt eller slik. Vi held oss opplyste, men vi snakkar ikkje negativt om

RAGNHILD KNUTSEN OG INGEBJØRG ALIDA LYSTRUP konsentrerer seg om bretta sine. Dei seier at det viktigaste ikkje er å vinne, men å vere saman med andre. BINGOSJEFEN GERD-KIRSTEN HENJESAND er ein av dei som organiserer torsdags­ treffet på sjukeheimen på Leikanger. GRETE STADHEIM syter for at Kåre Rosenlund og Barbro Ness har nok i koppen. BESØKSVEN GRETE STADHEIM er godt selskap på torsdagsbingoen.

15 2017

folk, seier Ingebjørg. Dei nære ting i bygda er viktigast, men av og til må ein diskutere litt politikk. Kvar har jo gjerne hatt sitt parti gjennom alle år, men dei fleste likar å halde det for seg sjølv. For å sleppe for sterke diskusjonar. Dei likar ikkje dårleg stemning på bingoen. – Det er gode meiningar og saker i alle parti, så eg tykkjer det kan vere vanskeleg å diskutere politikk, seier Ragnhild. – Men eg gler meg til den nye serien med dei siste nolevande statsministrane som byrjar på NRK. Gro er vel med, Willoch, Bondevik, Jagland? Og Stoltenberg, seier Ingebjørg. – Ja, Per Borten, er han med, eller er han død? Syse er død. Kva med Odvar Nordli, seier Ragnhild, og mimrar litt om statsmi­ nistrane saman med dei andre rundt bordet.

FØRER OVERSKOT TILBAKE

Ein skulle kanskje tru at det å ta drosje til og frå sjukeheimen, kjøpe bingoplater, kake og kaffi, skulle bli dyrt å gjere kvar veke. Men så gale er det ikkje. I Leikanger har dei ei ordning der nokon av drosjeturane til fritidsaktivitetar for eldre og rørslehemma

er sponsa av fylkeskommunen, så gjestene betaler berre femti kroner per veg. Den låge prisen gjer at det faktisk er mogeleg å komme seg ut blant folk. – Og det kostar berre ti kroner for kaffi og kake. Det er ingen verdas ting, seier Ragnhild. Heile overskotet som vert av bingo og kaffimat, går tilbake til sjukeheimen. Henje­sand fortel at i 2016 førte dei tilbake om lag 18000 kroner. Det disponerer heim­ en til ting kommunen ikkje brukar pengar på sjølv, som friske blomster i kantina og andre miljøtiltak. Snart kjem ei kjend stemme på høgtalar­ anlegget. Bingosjef Henjesand som har slått på mikrofonen og ønskjer velkomen. Kakene er fortærte, så no er alle klare til ei stund med maks konsentrasjon med tal, bokstavar og fem på rekke. På både to og tre brett. Ingebjørg rettar seg opp i ryggen og stud­ erer bretta sine. Det er jo også litt trim for hjernen, dette. – Det er bra så lenge vi har nokolunde auge, kviskrar ho, idet vi høyrer bingorulla går.

– N for Nils, toogførti, fira–to, les Henje­ sand og ser utover borda og passar på at alle rekk å finne talet sitt før ho les neste. Etter å ha sveiva nokre gonger, og lese nokre tal, kjem det ei plate i veret. – Bingo, seier Anna Eggum med eit lurt smil. Då var kaffi og sjokolade sikra bingo­ ens eldste deltakar på snart 100 år.

Artikkelserie knytt til SOSIALPULS Eldre. I rapporten «Sosial puls», der Røde Kors har bedt Statistisk sentralbyrå hjelpe til med å kartlegge dei største humanitære behova i samfunnet vårt, kjem det fram at mange eldre slit med einsemd og sosial isolasjon. Det gjeld spesielt mange som bur på sjukeheim, og det gjeld mange av dei eldste som lever åleine og har nedsett funk­ sjonsevne. Rapporten syner at desse har ein ekstra risiko for sjukdom, skade og død. For besøkstenesta i Leikanger og rundt 20 andre kommunar i fylket, veit ein at dette kan førebyggast gjennom opne møteplassar.

Artikkelserie knytt til

Kviknes Hotel

K. Strømmen Lakseoppdrett A/S Lustravegen 487 6869 HAFSLO

6734 RUGSUND Tl. 57 79 60 40

Tlf. 97 55 88 88 www.holene.no

LOEN Flovegen 4 6800 FØRDE Tlf. 57 72 55 90 firmapost@dale-ror.no www.comfort.no

-

STRYN

6898 BALESTRAND Tl. 57 69 42 00

Tlf. 57 87 50 00 E-mail: alex@alexandra.no www.alexandra.no

-RØRLEGGERFORRETNING-

Vest Politidistrikt

Alt innen varmepumper

Strandavegen 13, 6901 FLORØ - Tlf. 02 800 - www.politi.no

Åpen: man.-fre. 08.00-16.00 avd.Høyanger avd.Florø avd.Førde

Dingja Gjestebrygge Landhandel

Tlf. 950 43 918 Tlf. 971 99 685 Tlf. 918 22 115

Perhusvegen 1, 6783 STRYN Tlf. 57 87 68 50 Fax. 57 87 68 60 E-post: post@hs-bygg.no www.hs-bygg.no Entreprenørforretning Kranutleige

Sletteland 6963 DALE I SUNNFJORD tlf. 57 73 63 40 - fax. 57 73 63 80

5966 EIVINDVIK Tlf. 57 78 48 44

www.skaar-vvs.no

Sandane AS Krånavegen 15 6823 SANDANE

Gamle Innvik ullvarefabrikk Galleri Plysen

Tlf. 57 86 56 66 Fax. 57 86 59 95

6797 UTVIK

16

6852 SOGNDAL www.meieriet.no

Sogn Rekneskapskontor A/S

2. etg Dale Senter 6963 DALE I SUNNFJORD

6868 GAUPNE - Tlf. 57 68 10 18 www.sorek.no

Tlf. 476 77 900 E-post: support@avans.no www.avans.no

2017

KF Innvandrarsenteret i Flora Professor Gjelsvikveg 20, 6906 FØRDE

Førde Sandane Sogndal

- tlf. 57 72 50 70 - tlf. 57 72 50 90 - tlf. 57 72 57 50

www.fjordanereisebyra.no

Villavegen 14 6899 BALESTRAND Tlf. 994 99 981 www.balholm.no

Tlf. 57 75 66 60 - innvandrarsenteret@flora.kommune.no

Vangen 1 5745 AURLAND Tlf. 57 63 33 12

Fjordane Caravan AS Sanderplassen 4, 6813 FØRDE Tlf. 916 45 340

Service og reparasjoner av bobiler, campingvogner og tilhengere. Velkommen! www.fjordanecaravan.no

Nikøy Bulandet

Hafstadvegen 25

6987 BULANDET

Tlf. 57 72 13 80

Tlf. 57 73 21 44

www.deloitte.com

Førde Elektro og Rør AS

Havhesten

Firdavegen 16, 6800 FØRDE

Firdavegen 52, 6900 FLORØ

Tlf. 57 72 39 90 - Fax. 57 72 39 99 post@forde-elektro.no www.fordeelektro.no

E-mail: kundeservice@havhesten.no www.havhesten.no

Stiftinga KRISESENTERET i Sogn og Fjordane - Døgnopne bu- og støttetilbod til kvinner utsett for mishandling/voldtekt. - Du kan ta med barn på senteret. - Du kan nytte vår gratis advokatteneste - Råd og rettleiing på telefon heile døgnet tlf.

57 74 36 00 www.krisesenteret.sf.no

Bremanger Hamn Granden, 6723 SVELGEN Tl. 57 79 63 00

Stryn Elektro A/S Firda Billag Buss AS Storehagen 4 6800 FØRDE

Tl. 57 72 50 00 www.firda-billag.no

Fjaler kommune

Tonningsg. 24 6783 STRYN Tlf. 57 87 29 20 www.strynelektro.no

Apotek 1 Sogndal Sogningen Storsenter 6852 SOGNDAL Tlf. 57 67 90 70

Fjalerhuset, 6961 DALE I SUNNFJORD Tlf. 57 88 58 00 - www.fjaler.kommune.no

Nordbohus Sogn AS 6991 HØYANGER - Tlf. 57 71 15 00 www.hoyanger.kommune.no

Røynesgrandane 3 - 6868 Gaupne Tlf. 57 68 10 55 / 951 67 540 www.ovreborargehandel.no / post@ovrebofargehandel.no

Bordvegen 17 6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 23 44 www.nordbohus.no/sogn

Sogn og Fjordane Bryggja

57 85 32 02

Eikefjord

905 78 788

Byrkjelo

957 06 000

57 66 66 88

Fortun

57 68 61 57

Lærdal Sogn

Førde

970 08 082

Stryn Stårheim

970 82 373

Joker Bulandet Rådhusveien 43, 6770 NORDFJORDEID Tlf. 57 88 98 00 - Fax. 57 88 98 01

57 67 66 65

www.vestauto.no - Din Peugot forhandler i Nordfjordeid -

57 86 37 30

6987 BULANDET Tlf. 57 73 21 44

17 2017

Fleire besøksvenner med hund No kan fleire i Sogn og Fjordane få besøk av desse. I 2018 vert det også kurs for fleire som har lyst til å vere besøksvenn med hund i Røde Kors. Neste kurs vert arrangert i Førde 16.–18. mars. Besøksvenn med hund er ein av mange Røde Kors-tilbod for personar som treng omsorg og fellesskap. Besøksvenner med hund kan gå på besøk på institusjonar som sjukeheim­ ar og omsorgsbustader, dei kan besøke folk som ønskjer det heime eller gå turar saman. Samvær med hund har dokumentert positiv helseeffekt. Lågare blodtrykk, mindre stress og inspirasjon til fysisk aktivitet er noko av det ein veit kan vere effektar. I tillegg kjem opplevinga av ro og nærleik og den gode kjensla av å både gi og få omsorg. Samstundes er hunden eit fantastisk middel for å oppnå nærleik og samtale mellom menneske, både mellom

besøks­vennen og den som får besøk, og mellom til dømes ei gruppe bebuarar på sjukeheimen. Leik, latter og under­ haldning er fine opplevingar ein kan få under eit besøk med hund. Noko av det mest meiningsfulle er når ein får tilbake­ meldingar om at personar med demens let seg engasjere og får att språk og minne i møte med hundane. Både hund og førar får grundig opplæring for å sikre at både dei som vert vitja, den frivillige og hunden kjenner seg trygge. Flora Røde Kors har hatt tilbodet ei stund, Førde, Svelgen-Bremanger, Fjaler, Luster, Sogndal, Vik og Askvoll jobbar også med å få i stand aktivitet. Ønskjer du besøk? Kontakt ditt lokale Røde Kors. Har du hund og ønskjer å bli besøksvenn med hund, gå inn på våre nettsider og les meir der: rodekors.no/sfj/bvh

JETTY JACOBSEN går på kurs saman med Kaiza for å bli besøks­ venn med hund. Her øver dei på å gå tur med krykkebrukar.

BEATE OG RASA har ofte med seg ungane og møtest i leikeparken.

18 2017

BEATE GRØNNEVIK OG RASA SABAR OMAR møttest gjenn

Venskap gjennom R EIN NORSK SIVILØKONOM. EIN FLYKTNING FRÅ SUDAN MED GRUNNSKULEUTDANNING. NO PERLEVENER. LES KORLEIS ORDNINGA MED FLYKTNINGGUIDE FØRTE DEI SAMAN. – Eg opplevde at vi vart vener veldig fort. Allereie første gongen vi møttest, snakka vi om mykje, lo saman. Barna var med, og dei heldt hender og sprang av garde med ein gong. Deira gode kjemi smitta kanskje? Vi har forskjellig bakgrunn, men vi har det gøy saman, seier Beate Grønnevik. – Eg lurte på korleis eg kunne snakke med ho, men etter å ha møtt ho, vart eg svært glad. Ho er veldig snill, seier Rasa Saber Omar.

OPP AV SOFAEN

Spol tilbake til 2015! Flyktningkriser ute i verda nådde Noreg sterkare enn nokon gong. Både i tal flyktningar som kom hit, men også sterke TV-bilde. I Firdaposten kunne Grønnevik lese ei oppmoding frå Marit Gjerstad og Silje Jansen Nybø om å komme seg opp av sofaen og gjere litt nytte for seg lokalt. Fordi flyktningane alt var her. – Då tok eg kontakt med Røde Kors. Først fekk eg masse fine kurs for å bli flykt­ ningguide. Førstehjelp, psykososial første­ hjelp, fleirkulturelt arbeid. Det var veldig spenn­ande. Etterpå var det Siri Stavang i frivilligsentralen som meinte at Rasa og meg var ein god match. Eg trur ho gjorde ein veldig grundig jobb der. Det er jo vi veldig glad for. Slik kom eg med i det, seier Beate.

Rasa vaks opp i Darfur, ein krigsråka del av Sudan. FN trur at så mange som tre millionar menneske har måtta flykte sidan konflikten braut ut i 2003. Nær 300 000 har mist livet. – Dei drap kvarandre i Darfur, så til slutt måtte eg reise, fortel ho. Ho ristar på hovudet og ser ned. Ho ­ønskjer ikkje å huske detaljar frå kva som skjedde. Det er for vondt. Ho og ektemannen venta barn då dei bestemte seg for å dra. Først kryssa dei Sahara gjennom Sudan og Libya, ei reise på nesten 3000 kilometer. Deretter kryssa dei Middelhavet til Italia i ein skrøpeleg båt. Derifrå tok dei seg vidare til fots, i lastebil, i personbil, før dei hamna på asylmottak i Førde for fem år sidan.

HJARTET I FLORØ.

– Etter åtte månader fekk vi opphald og flytta til Florø. Det er ein fin stad. Eg likar Florø. Eg går på norskkurs. Etter det håpar eg å ta vidaregåande skule og studere helse, slik at eg kan bu og jobbe her. Eg vil ikkje flytte herifrå, eg har fått mange vener her, seier ho, og gløttar bort på Beate. Dei to vart ført saman av Røde Kors og Flora frivilligsentral for eit år sidan, og har møttest jamt etter det. Rolla som

flyktningguide er å vere ein slags døropnar. Hjelpe flyktningen med å forklare korleis ting heng saman. Introdusere til aktivitetar, menneske, kultur. – Beate har synt meg mange ting. I fjor tok vi med ungane og sprang barneløpet i Rett vest. Dei fekk medalje, det var veldig gøy. Vi går tur og matar fuglane. Vi har vore på babysang og møtest ofte, seier Rasa. – Florø-ting. Det har vore viktig for meg å syne ho Florø-ting. Som på 17. mai. Eg prøv­er å forklare kva vi gjer. Dei som ikkje er herifrå veit jo ikkje det. Til dømes at klokka fire ser alle på borgartoget. Det er ikkje så lett å finne ut av ting ein ikkje veit om, seier Beate. Ho fortel også at meininga med å bli flyktningguide var at ho skulle hjelpe nokon på plass i Florø. Kva ho eventuelt skulle få tilbake, hadde ho ikkje så mange forvent­ningar til.

VENSKAP I BONUS

– Det er ikkje einvegs. Eg har fått eit veldig fint venskap som ein enorm bonus. Dotter mi har fått eit fint venskap. Og så lærer eg mykje. Eg kan til dømes sende ei melding om vi skal ete, og få til svar at «nei, det er ramadan». Då får eg lyst i å sette meg inn i det og lære meir. Og så får eg høyre hennar

nom Røde Kors si flyktningguideordning. No er dei perlevener.

Røde Kors syn på diskusjonar som går, til dømes om Hijab. Ho fortel at ho likar det, at ho har valt det sjølv. Det er interessant å høyre frå ein det gjeld, seier Beate. Beate har vakse opp og tatt utdanninga si i Norge og Danmark. Ho har jobba i Bergen, Oslo, Stockholm, India og no til sist i Florø. Rasa har vakse opp i eit land prega av mangel på stabilitet. Ho har halvparten så mange år på skule som Beate, og har brukt mykje av sitt vaksne liv på å flykte, på asylmottak og i integreringspro­ gram. Dei opplever ikkje denne openberre forskjellen i bakgrunn og levesett som eit hinder for venskap. – Det er lett å finne tonen, seier Beate, som også rosar flyktningguideordninga, som førte dei saman. – Eg synest opplegget bak det er veldig profesjonelt, med klare reglar når vi startar. Det gjer at vi begge går inn i ordninga på likt grunnlag, sjølv om vi er ulike. For eksempel kan vi ikkje gje kvarandre gåver. Avtala er for eitt år. Når vi er ferdige får vi velje om vi skal møtast. Då kan ein slutte, utan at det vert knytt negative kjensler til det. Det er eit viktig bakteppe; ein kan senke skuldrane, seier ho. Rasa nikkar. Ho er svært takksam for tilbodet ho har fått.

Artikkelserie knytt til SOSIALPULS

– Flyktningguiden gjev meg til dømes prak­ sis i språk, seier ho.

Flyktningar. Mange flyktningar klarar seg godt, og får fort stabla på beina eit godt liv i sitt nye vertsland. Flyktningguide er eit tiltak som hjelp. Men Røde Kors sin rapport «Sosial puls», som Statistisk sentralbyrå har laga grunnlaget for, syner at asylsøkarar og andre migrantar står for ei gruppe med særlege humanitære behov. Både det at alt er nytt, usikkert og uoversiktleg, og at mange har traumatiske opplevingar bak seg, gjer mange migrantar sårbare. Ein høg del migrantar slit med betydelege psykiske problem, og dei er overrepresenterte på ei rekke område, som barnefattigdom.

SMS-LÆRING

FAKTA OM DARFUR

– Ja, du lærer også litt når vi sender SMS til kvarandre. Du svarar godt, skriv lengre og lengre meldingar og skriv rett. Du gjer ein veldig god jobb med språket, seier Beate. – Flyktningguide er ein frå Noreg som snakkar med meg, ringer meg, fortel om Noreg og syner meg aktivitetar. Introdu­ serer meg. Alle utlendingar burde få eit tilbod om flyktningguide, seier ho. Beate fortel at ho har enorm respekt for det Rasa og andre flyktningar gjer, det harde arbeidet dei legg ned for å finne sin plass her. – Det er heilt forferdeleg at så mange me­n­ neske er på flukt og ikkje kan bu i det landet dei ønskjer grunna krig og uro. Hadde eg vore i ein slik situasjon, hadde eg gjort det eg kunne for at mine barn skulle få ein god oppvekst og mogelegheit til å gå på skule, seier Beate.

GJEV SEG IKKJE

Året med flyktningguide er over for Rasa, Beate er ferdig med Røde Kors-oppdraget. Like­vel var det ikkje noko tvil, dei held fram med å møtast som privatpersonar, som vener. – Vi har blitt vener på ekte. Vi kan ikkje gje oss no, avsluttar Beate.

19 2017

sosialP Artikkelserie knytt til

n Darfur er ein region i det vestlege Sudan og grensar mot Libya i Nord og Tsjad og Den sentralafrikanske republikk i vest og Sør-Sudan i sør. n Det bur om lag 6 millionar menneske i området, der cirka lag 40 prosent har arabisk som morsmål. Ei anna stor folke­ gruppe er furfolket.

Ein rapport om dei største human

n Den nordlege delen av området er ein del av Sahara, den sørlege delen er del av det afrikanske savannebeltet. I midten ligg eit høglandsområde. n I 2003 braut det ut ein alvorleg og varig væpna konflikt i området. FN reknar at rundt 300000 menneske har døydd som direkte eller indirekte følgje av konflik­ ten, og at tre millionar menneske er drivne på flukt.

SOSIAL

n Årsaka til krigshandlingane er saman­ sett, og oppfatningane er ulike. Spørs­ mål om landareal, vassressursar, etniske og religiøse skiljer er nemnt. (Kjelder: Wikipedia)

Ein rapport om dei største hum

ASKVOLL

BALESTRAND Kviknes Hotel

6898 BALESTRAND Tlf. 57 69 42 00

EID

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 20 90

Askvoll Veterinærkontor

Sæle Sag A/S

Sentrum 6980 ASKVOLL Tlf. 481 27 075

Sæle 6899 BALESTRAND Tlf. 57 69 29 40

Skipenes

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 08 24

Granden 6723 SVELGEN Tlf. 57 79 63 00

Førde

Bremanger kommune

Askvoll, Tlf. 57 73 03 56 www.olsetentreprenor.no

20

Peder Tveit, 6982 Holmedal Mob: 91 51 3 6 29 Epost: kontakt@tveit-takst.no www.tveit-takst.no

Nikøy Bulandet 6987 BULANDET Tlf. 57 73 21 44

2017

AURLAND

6963 DALE I SUNNFJORD

Tlf. 476 77 900

Fjaler kommune

Fjalerhuset

6721 SVELGEN Tlf. 57 79 63 00

6961 DALE I SUNNFJORD

Knut Kjørslevik

Fure Mekaniske

Erlevegen 15 6723 SVELGEN Tlf. 905 06 929

Tlf. 57 73 80 00

Fure

Strandavegen 15 6905 FLORØ Tlf. 57 75 70 00

Flovegen 4 Tlf. 57 72 55 90

E-mail: kundeservice@havhesten.no www.havhesten.no

Innvandrarsenteret i Flora KF Professor Gjelsvikveg 20 6900 FLORØ Tlf. 57 75 66 60

Marø Havbruk AS

Tlf. 57 73 75 42

6914 SVANØYBUKT Tlf. 57 74 87 41

Hafs Betongbygg

Atle og Arild Standal

Magnus Thingnæsg. 20

K. Strømmen Lakseoppdrett A/S

Hauge Shipping AS

Steinvik Fiskefarm AS

6734 RUGSUND Tlf. 57 79 60 40

6968 FLEKKE Tlf. 416 22 253

6900 FLORØ Tlf. 57 74 09 30

HOPEN 6940 EIKEFJORD Tlf. 57 75 25 90

6963 DALE I SUNNFJORD

Bil og Hydraulikk AS

Korssund Rørservice AS

Øyane 4

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 08 88

Chatlet Sport

Reint AS

Onstadvegen 25 5745 AURLAND Tlf. 907 49 388

Skulevegen 51 5745 AURLAND Tlf. 57 63 34 74

Eid Betong

Kystvilt AS

Tlf. 57 86 13 71

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 28 51

Øyane 12

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 47 60

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 13 13

Bjarne Espe Trevarefabrikk 6899 BALESTRAND Tlf. 994 99 981

6967 HELLEVIK I FJALER

Tlf. 57 73 77 96

Vest Politidistrikt Strandavegen 13 Tlf. 57 75 88 00

Tlf. 57 74 55 20

Espe

6770 NORDFJORDEID

Tlf. 57 86 23 11

Tlf. 405 25 459

Rådgivande Agronomar AS Folkestad 6964 KORSSUND Tlf. 57 73 77 90

Piperehabilitering

Ingolf Viken AS

6961 DALE I SUNNFJORD

Tlf. 902 05 061

Hafstad Trevare A/S

Sanderplassen 4 6813 FØRDE Tlf. 57 82 18 82

6826 BYRKJELO Tlf. 57 86 73 49

Trafikkskulesenteret Fjellvegen 10, 6800 FØRDE Tlf. 57 82 38 88

Hafstadv. 49, 6800 FØRDE Tlf. 57 72 13 00

Trapp Ned

Firdav. 12 6801 FØRDE Tlf. 57 83 33 00

Byrkjelo Bygg og Snikkarverksemd

Halbrendsøyra 6 6800 FØRDE Tlf. 57 82 01 76 www.bilpleiehallen.no

Hafstad vidaregåande skule Hafstadvegen 25 6800 FØRDE Tlf. 57 72 13 80

GLOPPEN

Naustdalsvegen 1 B 6800 FØRDE Tlf. 57 83 71 00

Hafstadvegen 31 6800 FØRDE Tlf. 57 82 24 33

Evebø Blikkenslagerverksted 6823 SANDANE Tlf. 57 86 61 35

MECA Leiv Austrheim AS Nordstrandsv 40 6823 SANDANE Tlf. 57 86 58 60

Hellenes AS Storehagen 4 Tlf. 57 72 50 00

Øyrane 12 6800 FØRDE Tlf. 476 67 700

Sanderplassen 7, 6813 FØRDE Tlf. 57 72 18 00

Terje Fjellestad Storehagen 7 6800 FØRDE Tlf. 57 82 62 09

Halbrendsøyra 7 Tlf. 57 83 08 50

6801 FØRDE Tlf. 57 72 38 50

Hafstadv. 42 Tlf. 57 72 20 00

Sandane AS Krånavegen 15 Tlf. 57 86 56 66

Sandane Gjestehamn Firdavegen 16, 6800 FØRDE Tlf. 478 88 940

Grandavegen 9 6823 SANDANE Tlf. 57 88 38 00

Førde Motorsport AS

FØRDE

Førde

Nærbutikken Hellevik

6967 HELLEVIK I FJALER

Hornnes Næringspark 6803 FØRDE Tlf. 57 82 25 00

Førde kommune

Tlf. 57 82 58 60

Eid Servicesenter AS

BALESTRAND

6964 KORSSUND Tlf. 992 93 595

6770 NORDFJORDEID

Brødrene

Sønnerheim A/S

Tlf. 992 29 248

ANONYM STØTTE

Moengården

5745 AURLAND Tlf. 57 63 26 00

Håland

EID

Opningstid 08:00 - 15:00 tannlegekontoret.net

Tannlege

Maskinentreprenør

Rådhuset 5745 AURLAND Tlf. 57 63 29 00

Sunnfjord Betong A/S

Advokatene

6963 DALE I SUNNFJORD

Kåre Haaland A/S Vangen 1 Tlf. 57 63 33 12

Tlf. 57 83 08 00 www.fordevulk.com

Firdavegen 52 6900 FLORØ

6967 HELLEVIK I FJALER

Tlf. 906 21 968

Vadheimsvegen 55 6973 SANDE I SUNNFJORD Tlf. 478 16 000

Halbrendsøyra 9, 6800 FØRDE

Spar Bremanger O. Håvardstun AS 6727 BREMANGER Tlf. 57 79 13 08

Tannlegekontoret Heggernes/LundeAS

Vadheimsvegen 1 Tlf. 400 56 536 Alt innan bygg og eigedom

Langebruv. 22 Tlf. 57 83 07 40

FJALER

2. etg Dale Senter

GAULAR

Vest Bygg og Anlegg AS

Havhesten BREMANGER

Hafstadv 32 a 6800 FØRDE Tlf. 57 82 11 28 Tlf. 992 60 962

Bremanger Hamn 6987 BULANDET Tlf. 57 73 21 44

Øyrane 7 Tlf. 57 72 11 00

Statoil Førde Servicesenter A/S

RuneSundBygg

Skipenes Gard

Eva Landøy

Joker Bulandet

avd Førde

FØRDE

Tilbygg, Nybygg, Ombygging, Vedlikehold og kjøkkenmontør

Markeg 65 6900 FLORØ Tlf. 57 75 73 00

Evas Naturterapi Påskehaugen 1 6986 VÆRLANDET Tlf. 57 73 12 01

Brulandsvegen 150 6813 FØRDE Tlf. 57 72 22 90

Hamregata 34 6900 FLORØ Tlf. 57 74 07 30

Askvoll Sjøbuer A/S Mat og Drikke Nessemaskin 6899 BALESTRAND Tlf. 57 69 48 00

6917 BATALDEN Tlf. 57 74 54 22

Bruland Pallefabrikk AS

FØRDE

Byggservice AS

6898 BALESTRAND Tlf. 57 69 42 40 post@midtnes.no www.midtnes.no

6980 ASKVOLL Tlf. 57 73 03 81

FØRDE

Havbu Andor Hovden AS Batalden Store Batalden

Midtnes Hotel

6988 ASKVOLL Tlf. 57 73 07 00 askvoll.kommune.no

FLORA

Øyrane 4 6800 FØRDE Tlf. 415 34 245

Førde Mottaksenter Hornnesvegen 40 6809 FØRDE Tlf. 57 82 34 40

GULEN Regnskapssentralen AS

Naustdalsvegen 1 B, 6800 FØRDE Tlf. 57 82 84 00 Rekneskap - Revisjon - Rådgjeving

Transportforretning

Førde Sementvare AS Stein - Vatn - Vekst Tlf. 980 94 274 - baaroy.no

6802 FØRDE Tlf. 57 83 09 00

Magnar Brosvik Øyrane Tlf. 57 82 30 00

GAULAR Fauske Bygg

ARKI arkitektar AS

Førde SPA og Helse AS

Mob. 907 82 527 www.arki.no

Storehagen 2 6800 FØRDE Tlf. 57 83 40 50

Nils J. Nordang Bygningsingeniør

Arnes Frisørhjørne

Førde Stål as

Scandic Sunnfjord Hotel og SPA

Langebruvegen 19 Tlf. 57 82 62 35 www.arnesfrisor.no

Steinav. 10 6802 FØRDE Tlf. 57 82 26 30

Botnen Camping

Sognefjordvegen 1194 5961 BREKKE Tlf. 57 78 54 71

Firdav. 6 6800 FØRDE Tlf. 57 83 24 00

Storehagen 2 Tlf. 57 83 40 00

Lihaugen 14 5960 DALSØYRA Tlf. 57 78 31 55

6977 BYGSTAD Tlf. 991 65 366

Sløvågen 2 5960 DALSØYRA Vadheimsvegen 15 Tlf. 57 71 85 00

Tlf. 970 94 716

GULEN

HØYANGER

Ole Arve Indrebø

Per A. Øren Transport AS

5966 EIVINDVIK Tlf. 57 78 43 31

Sløvågen 32 5960 DALSØYRA Tlf. 57 78 11 70

Tveita Mat

Eivindvikvegen 1054 5966 EIVINDVIK Tlf. 57 78 40 00

LUSTER

LUSTER

SOGNDAL

- Bygg og Vedlikehold Lending 6924 HARDBAKKE Tlf. 406 07 198

6868 GAUPNE Tlf. 57 68 10 18

Nordbohus Sogn AS

JØLSTER

Th. Holene a.s Tlf. 57 67 45 42

SOGNDAL

Bordvegen 17 6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 23 44

6877 FORTUN Tlf. 57 68 08 00

6859 SLINDE Tlf. 916 38 368

Sogn Advokatkontor

Skei Servicenter AS 6843 SKEI I JØLSTER

Tlf. 57 72 82 34

LEIKANGER

Rådhuset, Øyrapl 7 Tlf. 57 64 12 00

HYLLESTAD

sogn - sunnfjord - nordfjord www.songkontorsenter.no

NAUSTDAL

Sognefjord Hotell AS

ArveHogneBjørkelund

Sognefjordvegen 20 6863 LEIKANGER Tlf. 57 65 11 00

Maskinentreprenør Kvame 6817 NAUSTDAL Tlf. 918 59 933

Tømrer

Systaddal

-din lokaltømrar

6953 LEIRVIK I SOGN

Tlf. 976 62 531

HØYANGER

LUSTER

Kommunehuset Tlf. 57 81 61 00

Fjordstova

Reiakvam Rørservice

6876 SKJOLDEN Tlf. 57 68 67 44

TØMRAR

Bjørkhaug Maskin AS

LARS ERIK KJOS AS

6947 LAVIK Tlf. 906 66 540

utfører alt inne og utomhus. utleige av div utstyr Tlf. 957 99 663

Egil Førde

Luster Rekneskapslag

6949 BJORDAL Tlf. 57 71 01 24

Høyanger kommune

6991 HØYANGER Tlf. 57 71 15 00

Reiakvam 6817 NAUSTDAL Tlf. 57 81 95 70

Nummedal Gravferdsbyrå AS

Olden Rør AS 6788 OLDEN Tlf. 57 87 31 85

6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 86 72

Fimreite Bergboring AS 6856 SOGNDAL Tlf. 465 81 000 Ta kontakt med oss for gratis synfaring og tilbod!

Sogn Kjøleservice AS Bordvegen 6 6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 11 11

Solheim og Hjelleflat Transport AS Bjørkanveien Tlf. 916 87 383

Tharaso

Kvåle 6856 SOGNDAL Tlf. 982 30 025

6817 NAUSTDAL Tlf. 57 81 85 88

Sogn AS Steinar Foss AS Toyota Skarpeteigvegen 1 Kloppavegen 4 6854 KAUPANGER Tlf. 952 21 050

6893 VIK I SOGN Tlf. 57 69 57 55

6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 66 66

6893 VIK I SOGN Tlf. 57 69 54 79

Sjøgata 6700 MÅLØY Tlf. 57 85 36 00

Gate 2 nr 1 6700 MÅLØY Tlf. 57 84 88 00

6700 MÅLØY Tlf. 952 40 487

Vågsøy kommune

Gate 1 nr 64 6700 MÅLØY Tlf. 57 84 50 00

ÅRDAL Kongshaugv 3

6885 ÅRDALSTANGEN

Tlf. 901 29 394

Vik Fengsel

6893 VIK I SOGN Tlf. 57 69 65 00

Prosess-Elektro A/S

VÅGSØY

Maurstad Nedre 6711 BRYGGJA Tlf. 928 33 884

Meierig. 1

Tlf. 57 64 85 00

Tyinv 3 6884 ØVRE ÅRDAL Tlf. 57 66 58 80

Tya Bryggeri AS Farnesvegen 67 6884 ØVRE ÅRDAL Tlf. 990 09 524

Hegrevegen 16 6783 STRYN Tlf. 57 87 60 00

SELJE

Røyrleggjarservice AS

Selje Auto AS 6740 SELJE Tlf. 57 85 65 45

Valeberg 6854 KAUPANGER Tlf. 57 67 84 46

6856 SOGNDAL Tlf. 57 67 28 95

Arkitektkontoret 4B AS Tlf. 57 62 77 50

Traktøren/Sogndal Glasmagasin Amfi Sogning Hovevegen 6-8 Tlf. 57 67 18 80

Vinsrygg VVS Svarstad 6783 STRYN Tlf. 916 26 586

Europeisk pris til aktiviteten «Vitnestøtte» Røde Kors si nasjonale vitnestøtteordning har fått prisen «Crystal Scale of Justice» 2017, ein europeisk pris for nyskapande og god praksis i rettssystemet. Gjennom ordninga med vitnestøtte får vitne i rettssaker medmenneskeleg støtte, rettleiing og praktisk hjelp. Å ha opplevd eller ha vore vitne til ei kriminell handling kan vere skremmande. Å skulle vitne etterpå om det som har skjedd, kan kjennast både ubehage­ leg og vanskeleg. Ei vitnestøtte kan vere til verdifull hjelp i ein slik situasjon. Her i fylket er det Førde Røde Kors som driv denne aktiviteten knytt til Sogn og Fjordane

tingrett. – At tilbodet vert verdsett på ein slik måte, gjev oss inspirasjon til å halde fram, seier Kjell Fonn, som tok initiativ til å starte tenesta i Førde i 2009. Saman med fem andre frivillige støttar han 150 til 200 vitne gjennom ting­ retten årleg. Prisen skal fremje aktivitet som mellom anna betrar praksisen i domstolar, og vart delt ut av Europarådet gjennom European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). Prisen vart etablert i 2005, og i år var det 37 søknader frå 18 land.

21

6885 ÅRDALSTANGEN

Sitla Hotel A/S

Husevåg Transport

Toyota Nordfjord og Førde AS

Sætren Installasjon AS

Autotransport Lerum AS

Tonningsg. 24 6783 STRYN Tlf. 57 87 29 20

Visnesv. 15 6783 STRYN Tlf. 57 87 69 00

http://pelagia.com/

Vik Bil A/S

6891 VIK I SOGN Tlf. 57 69 84 00

Stryn Elektro A/S

Tonningsgata 4 Tlf. 57 87 47 00

6701 MÅLØY Tlf. 57 85 26 00

U N U A/S

Hotel Loenfjord AS

Perhusvegen 1 Tlf. 57 87 68 50

6851 SOGNDAL Tlf. 57 62 79 79

Einar Dalaker

6894 VANGSNES Tlf. 479 08 000

Tistel Camping og Feriehytter

Navarsetevegen 6856 SOGNDAL Tlf. 57 67 26 50

Måløy Radioforretning a.s

Vik Bil A/S

6891 VIK I SOGN Tlf. 57 69 84 00

6896 FRESVIK Tlf. 57 69 83 00

6789 LOEN Tlf. 57 87 57 00

VÅGSØY

Falck Vik i Sogn

6799 OPPSTRYN Tlf. 990 95 671

GravingogTransport

Pyramiden 6868 GAUPNE Tlf. 57 68 27 70

Løteigane 7 6879 SOLVORN Tlf. 57 68 42 72

Abo Maskin As Olav Bårstad

Bruhaug El-Service ANS

Byggsenteret Audun Hundere A/S

Pe Be Klær A/S 6763 HORNINDAL Tlf. 57 87 95 05

Fjærevegen 10 Tlf. 57 67 50 60 Alminnelig praksis advokatkontor.no

LÆRDAL Lærdal kommune

Tlf. 57 87 84 40

6924 HARDBAKKE Tlf. 971 76 822

STRYN

HORNINDAL

6761 HORNINDAL Tlf. 57 87 84 10

Hardbakke Hamn

Bøtun 6896 FRESVIK Tlf. 975 14 784

Folietec

Slinde Eigedom

Coop marked Hornindal

Solund kommune

ARKO

6847 VASSENDEN Tlf. 57 72 84 80 Mobil 482 22 848

VIK

Ingemar Lending

Sogn Rekneskapskontor A/S

6993 HØYANGER Tlf. 57 71 45 00

SOLUND

VITNESTØTTENE I FØRDE er f.v. Kåre Myklebust, Kjell Fonn, Arnhild Sølvberg, Per Atle Holmøyvik og Magnhild Helgøy. Ståle Sørbotten manglar på bildet.

2017

Nesholmen Drift AS Nesholmen 6829 HYEN Tlf. 57 86 96 54 Mobil: 909 24 500

Retura NoMil AS Eidsmona 6823 SANDANE

Tlf. 57 00 94 07 postreturanomil@retura.no Retura - et miljø i balanse

Hotel Loenfjord AS 6789 LOEN Tlf. 57 87 57 00 www.loenfjord.no

Jølster Rekneskapslag 6843 SKEI I JØLSTER Tlf. 57 72 78 50

Sørsida Sag AS - Bygg og Anlegg

ARKI arkitektar AS

Grunnmurer Våtrom og tørkearbeid

Mobil: 907 82 527

Tlf. 958 98 084

www.arki.no

sorsag@online.no

Nærbutikken Hellevik Hellevik 6967 HELLEVIK I FJALER Tlf. 57 73 53 47

Arnes Frisørhjørne Langebruvegen 19 6800 FØRDE Tl. 57 82 62 35

Blomdals Opelhøgg AS Kjempeutvalg av Opel-deler! Tlf. 55 24 03 40 - 55 24 25 55 Storaneset Indre Område 5660 INDRE ARNA www.opelhugg.no

Steinavegen 10 6800 FØRDE Tlf. 57 82 99 00 E-post: oad@opusas.no www.opusas.no

Røyrleggaren AS

Askovoll Veterinærkontor 6980 ASKVOLL Tlf. 481 27 075

Luster Rekneskapslag Pyramiden 6868 GAUPNE Tlf. 57 68 27 70 Fax. 57 68 27 71

Brødrene Dahl A/S Flov 3 6800 FØRDE Tlf. 57 82 99 40

Alt innen røyrleggararbeid! Nybygg/rehabilitering Baderom Varmeanlegg Servicearbeid

Per A. Øren Transport AS 6993 HØYANGER Tl. 57 71 45 00

Per Tore Meier Mobil: 415 05 600

E-mail: per.tore@royrleggaren.no

22 2017

Halbrendsøyra 4 6800 FØRDE

Byggsenteret Audun Hundere A/S 6851 SOGNDAL Tlf. 57 62 79 79

Fjordingen AS Myrane 7 6783 STRYN

Maskinentreprenør

Kåre Haaland A/S Håland 6963 DALE I SUNNFJORD Tlf. 57 73 66 06

Mini Maskin AS Bøavegen 37 E 6783 STRYN Tlf. 57 87 17 07 Mobil: 996 69 692

Askvoll Sjøbuer Mat og Drikke

Eid Servicesenter AS

6980 ASKVOLL

6070 NORDFJORDEID

Tlf. 57 73 03 81

Tlf. 57 86 13 13

Tl. 952 40 487 www.ulvesundfyr.no

Maskinsenteret A/S avd. Sogndal 6851 SOGNDAL Tlf. 57 67 16 22

Sygna Transport AS 6973 SANDE I SUNNFJORD

avd. Førde

Tlf. 57 71 64 32 Fax. 57 71 65 10 Mobil 970 53 000

Magne Hafstad AS

Einar Dalaker

Hafstad 6800 FØRDE

Husevåg Transport

6854 KAUPANGER

Maurstad Nedre 6711 BRYGGJA

Tlf. 57 87 45 00

Maskinentreprenør

Tlf. 57 82 40 30 Mobil 913 95 900

6871 JOSTEDAL Tlf. 57 68 31 11

www.bfl.no post@bfl.no

6700 MÅLØY

Fjærev 15, 6800 FØRDE Tlf. 57 83 70 90

Tlf. 57 67 86 72 Mobil: 926 66 314

Tlf. 928 33 884

Tannlege

Terje Fjellestad Storehagen 7 6800 FØRDE Tl. 57 82 62 09

Tømrer

Systaddal 6953 LEIRVIK I SOGN Tl. 976 62 531

Fjordingen: Storelva tok over Utvik 24. Juli 2017. Foto: Roy Aron Myklebust, Fjordingen

Beredskap sett på prøve DÅ HIMMELEN RAKNA OVER UTVIK I JULI, VART EID, OLDEN OG STRYN RØDE KORS HJELPEKORPS BEDNE OM Å SETTE INN REDNINGSBÅTAR FOR Å EVAKUERE FOLK. HALVANNAN TIME ETTER ALARMEN GJEKK, VAR 31 PERSONAR FRAKTA TRYGT TIL INNVIK. – Det regna ikkje, det rann ned, då vi kom til Utvik. Vi såg at den første brua hadde reist, og vi såg ein container komme flyt­ ande ned elva. Så vi fekk fort ein ide om kva krefter som var i sving, seier Røde Kors sin aksjonsleiar Vegard Tonning frå Olden Raude Kross Hjelpekorps. Det var natt til 24. juli i sommar at ekstreme regnbyer skylde over Nordfjord. I Utvik gjekk Storelva over sine breidder. Ho tok med seg bruene, slik at sentrum vart isolert. Ho tok også vassforsyninga og straumen. Samtidig grov ho seg veg rett gjennom sentrum, inn i tun og hus. Klokka 09.26 vart Røde Kors varsla. – Oppdraget var å evakuere hytter og hus som var nærast elvene, dei som NVE og politiet vurderte kunne vere i fare, seier Tonning.

SKREMMANDE OG SJOKKERANDE

Tonning tok med seg mannskap og red­ ningsbåten på tilhengar frå Olden Raude Kros Hjelpekorps. Samtidig var rednings­ båtar frå hjelpekorpsa i Stryn og på Eid også varsla. Dei kom sjøvegen. Politiet samla dei som skulle evakuerast, på Kafé Sjøatunet, heilt nede ved fjorden. Grupper på seks og seks personar vart henta ut og tatt med ned til flytebrygga, der

båtane snart var klare. – Fleire verka å vere fortvila. Det var ei skremmande og sjokkerande oppleving. Utvik var ikkje likt seg lenger, seier Sigurd Strand, lokalforeiningsleiar i Olden Raude Kross, som fekk ansvaret for å koordinere evakueringa med dei tre båtane. Båtane klarte til slutt å komme seg igjennom dei enorme mengdene med rek­ ved elva hadde tatt med seg ut i fjorden. Snart var 31 personar evakuerte til Innvik fjordhotell. Etter ei synfaring av dei enorme øydeleggingane såg Røde Kors at ein burde sjekke korleis det stod til med dei attve­ rande innbyggarane.

gjaldt, slapp å evakuere. Strand var med på eit liknande oppdrag i juli 2011, då 30 personar måtte evakuerast frå Blakset, på andre sida av fjorden, grunna ekstremt regn. Saman med Tonn­ ing var han også blant dei som stod i første rekke under orkanen Dagmar, også det i 2011. – Det tok ein god time frå vi fekk varselet til vi var på sjøen, klare til å evakuere. Det er dette vi er til for, det er dette vi øver på og har hundre timar opplæring for å vere med på. Etter kvart ligg det under skjorta, seier Strand.

GJEKK FRÅ DØR TIL DØR

– Vi tilbydde oss å gå frå dør til dør for å sjekke korleis det stod til med folk og dele informasjon med innbyggarane om status for vatn og kloakk, tilbod om båttransport, viktige telefonnummer og liknande. Vi kunne også ta med oss ut drikkevatn. Dette var ei erfaring frå Dagmar, seier Tonning. I løpet av ettermiddagen fekk Røde Kors erfare at ein av innbyggarane ikkje lenger hadde straum til surstoffapparatet sitt, og ein annan til den elektriske trappeheisen. Røde Kors sine straumaggragat vart lånte ut for å avhjelpe situasjonen, slik at dei det

REGISTRERING FØR EVAKUERING: Anne Loen Skåre hentar ut dei som skal evakuerast frå Kafe Sjøatunet. Foto: Stian Sjursen Takle, NRK

23 2017

FAGRE JØLSTER: Dei kom frå krig i Aleppo til bygda Vassenden i Jølster. No gjer dei seg klar til å gå på Galdhøpiggen med arrangementet Til topps. På bildet er mor Esmat Msouti, far Ibrahim Din og sønene Milad Dean (gul jakke) og Adam Dean.

24 2017

FERIE FOR ALLE: Etter eit år i Noreg let Milad Dean seg verve som frivillig ferievert på Røde Kors sin humanitære ferieleir, Ferie for alle. INTERNASJONAL BUFFE: Dagar etter at mor Esmat Msouti vart gjen­ foreint med sønene sine i Jølster, stilte ho opp saman med Milad for å selje sjølvlaga mat til inntekt for TV-aksjonen. FAMILIEGJENFOREINING: Etter å ha vore frå kvarandre i nesten to år, møttest familien att i Jølster. TV-AKSJONEN: Som hjelpekorps­ arar var Adam (med solbriller i panna) og Ahmad Dean (til venstre for Adam) med og samla inn pengar til offer for krig i 2016. No ønskjer faren også å bli hjelpekorpsar.

Heile familien inn i Røde Kors DÅ DEI TRE BRØRNE KOM FRÅ SYRIA TIL JØLSTER, ENGASJERTE DEI SEG STRAKS I RØDE KORS. DÅ FORELDRA KOM ETTER TO ÅR SEINARE, GJEKK DET IKKJE MANGE DAGANE FØR DEI OGSÅ VAR AKTIVE I ORGANISASJONEN. – Vi gleder oss veldig, smiler mor Esmat Msouti. – Galdhøpiggen blir noko heilt nytt. Adam og Milad har sagt at det er litt vanskeleg å gå opp, men at det er verdt det, seier faren, Ibrahim Din. Vi møter familien frå Aleppo ved gapa­ huken på Holtane i Jølster, ein naturmøte­ plass Blåklokka 4H har bygd. Her er det god utsikt over bygda dei har fått busetting i. Bensinstasjonen dei bur ved, det gamle Jølster hotell, Jølstravatnet, golfbana, ski­ anlegget. Og rundt omkring, kvite toppar med namn som Tindefjellet, Middagsfjellet, Høgeheia, Steinegga.

SAMAN TIL TOPPS

Nett no førebur dei seg til å delta i integre­ ringstilbodet Til topps, som er ein orga­ nisert tur til Galdhøpiggen. Det er ingen sjølvsagd ting. Spesielt det at dei skal gjere det saman.

Viss du vil bli ein del av eit samfunn, må du respektere kva andre likar. Difor går vi også på tur. I byrjinga var det litt vanskeleg. No likar vi det. Ikkje er dei heilt fulltalige som familie heller. Broren Ahmad har andre planar, og Majd bur i Sverige. Den femte broren lever ikkje lenger. Han vart arrestert då han del­ tok i demonstrasjonar mot Assad-regimet, den våren i 2011. I 2014 døydde han i fengsel. I frykt for at regimet tok resten av familien for å vere motstandarar, bestemte dei seg for å flykte. Dei fire brørne og mor kom seg etter kvart til Tyrkia. Sønene reiste vidare mot Europa. Faren vart att i Aleppo. Brørne brukte alt dei hadde av oppsparte pengar på å betale menneskesmug­larar for plass i båt og andre transportmiddel. Ahmad til Italia, Adam og Milad til Hellas. Bilda dei tok på reisa skildrar flukt slik vi ofte fekk det framstilt under den såkalla flyktningkrisa i 2015. I dårlege båtar, stua

saman i tronge lastebilar, til fots gjennom Europa. Kulde. Svolt. Etter eit kort opp­ hald på flyktningmottak i Årdal, fekk dei seg ein stad dei kunne kalle heim, i ei lita bygd på Vestlandet i Noreg, Vass­enden i Jølster.

VENTA TO ÅR

Her prøvde å dei å leve liva sine, medan dei håpte at foreldra kunne komme etter. – Det hadde nesten gått to år sidan eg hadde sett sønene mine, då eg fekk meld­ inga om at eg kunne få komme til dei i Noreg, seier Ibrahim. Han prøver å forklare lykka han kjente då, men det er vanskeleg å finne ord. På grunn av stengde vegar og krigshandlingar i Aleppo tok det si tid før kan kunne dra. Men til slutt, hausten 2016, kom både han og Esmat til Jølster, dei også. Endeleg var dei trygge. Endeleg var dei saman med tre av sønene att. – Ei mor skal vere med borna sine, så eg vart naturlegvis svært glad då vi møttest igjen, seier Esmat. Innan den tid hadde sønene rukke å bli svært aktive i sitt nye lokalmiljø. Berre veker før mor kom til Noreg, sto Adam framfor 80 Røde Kors-tillitsvalde i Sogn og Fjordane og fortalde om flukta si, for å mo­ tivere dei til å gjere ein god innsats under TV-aksjonen. Sjølv sa han at han som flykt­ ning tykte det var obligatorisk å bidra.

SYNG PÅ NORSK

Det var ikkje planlagt at det skulle bli slik, men sønene har altså gått føre og prøvd ut fritidsaktivitetar som så foreldra hoppar på. Førde internasjonale kor – blandakoret som Frivillighet Norge brukte som illustra­ sjon på god integrering under sin integre­ ringskonferanse – er ein arena. Kvar tysdag er dei som kan, med. Syng norske songar saman med norskingar og folk frå eit utal andre land. – Vi må lære songane på norsk, lese teksten på norsk og synge, seier faren. Internasjonal kafé i Førde er ein anna stad dei møtest. Og no, no har dei som mål å komme seg til topps på Galdhøpiggen

saman. Sidan sønene også gjekk i fjor, skal dei vere frivillige lagleiarar for Røde Kors, medan foreldra skal prøve seg for første gong.

Dei aktivitetane Røde Kors har tilbydd oss, er veldig positive for integreringa. – Vi går tur med norsksenteret kvar veke, seier Esmat, som håpar ho er godt nok budd på turen. Foreldra har sett filmen som sønene laga frå turen i fjor, så dei veit litt om kva dei går til. – Dei aktivitetane Røde Kors har tilbydd oss, er veldig positive for integreringa. Vi lærer språk raskare når vi er med på dette. Når vi kjem heim att frå Galdhøpiggen, trur eg vi kjem til å trivast enno betre i Noreg, då vi kan dele kulturen med nordmenn, seier Esmat.

NYNORSK FOR ARABISKTALANDE

Sønene har introdusert dei til mange aktivitetar, men bidreg også med aktivitet for andre. Adam, som er engelsklærar, er opptatt av å lære vekk språk. Han har difor engasjert seg med å gje arabisktalande eit språktilbod i engelsk, og saman med brørne og naboar i Jølster har han jobba med ny­ norskopplæring for arabisktalande. I fjor stilte Milad opp i Røde Kors sine humanitære ferietilbod «Ferie for alle». Han er også aktiv i Røde Kors, distriktsråd for ungdom, som mellom anna jobbar mot ung einsemd, aktivitetane «Stopp valden» og seksualopplysingsprogrammet «Aktivt val». Og begge er aktive i Førde Røde Kors Hjelpekorps. – Eg har lest om integrering at viss du vil bli ein del av eit samfunn, vere med dei, at andre skal like deg, må du respektere kva andre likar. Difor går vi også på tur. I byr­ jinga var det litt vanskeleg. No er det veldig bra. No likar vi det, seier Adam.

25 2017

Ut på leit DEN STORE REDNINGSBÅTEN LEGG TIL KAI I PLASKREGNET. ÅTTE UNGAR KNIVAST OM Å KOMME FØRST OMBORD. DEI SKAL UT OG FINNE EI SAKNA DOKKE I BLÅ KJELEDRESS.

26 2017

To store karar i raude seglardressar står ved brua ned til småbåthamna i Stryn. Eit knippe ungar i regnklede og redningsvest nærmar seg. Ei held litt att, neven til Pappa er veldig trygg. – Kos, Pappa, kooos, ropar ho, før ho slepper den sterke handa og spring etter, ho også. Kanskje ho grugleder seg? Ho skal på tokt i redningsbåten til hjelpekorpset. Når ein kjem litt nærare dei raudkledde hjelpekorpsarane, ser dei eigentleg ganske snille ut. Dei set seg til og med ned på huk når dei snakkar. – Første bod er at ingen går ned på brygga før vi har sjekka vestane, seier Thomas Svarstad, medan ungane står i ein tett halvsirkel. Thomas forklarer at dei lause stroppane skal under beina og festast framme. At reima på magen skal vere festa, og at snøra rundt kanten skal vere knytte. Dei som ikkje kan knyte enno, får hjelp. – Her, på denne sida av vesten har alle ei fløyte, seier Thomas, og finn fram ei lita, oransje fløyte. Nett idet alle skal til å prøveblåse, poeng­ terer han med tydeleg stemme at: – Ho er veldig bra å bruke viss ein dett i vatnet, for då kan vi lettare vite kvar personen er hen. Blæs ein i fløyta, er det eit rop om hjelp. Då brukar vi ho ikkje med mindre vi må, understrekar han. Fløytene vert putta forsiktig tilbake til vestane.

ALLE SKAL VERE TRYGGE

Så går alle i ei lang, lang rekke ned på flyte­ brygga. Ein og ein hoppar dei om bord i hjelpekorpset sin vassredningsbåt. Set seg ved sidan av kvarandre og lyttar til kva dei vaksne har å seie. – Då vil eg ikkje ha nokon som dett i vatnet eller noko slikt, så alle må sitte i ro med mindre eg seier noko anna. Det er veldig viktig, seier Thomas. – Skal vi køyre raskt, er det ein av ungane som spør. – Nei, vi køyrer fint, svarer Steffen Svar­ stad, den andre hjelpekorpsaren. Alle skal vere trygge. I mellomtida er Benedicte Sundgot Grei­

dung på parkeringsplassen og finn fram ter­ mosar med pølser, pølsebrød, steikt løk og ketchup. Det er ho som er initiativtakar til aktiviteten Bark, Barnas Røde kors i Stryn. – Eg var nytilflytta i Stryn, og melde meg som frivillig. Så kom dette forslaget opp, og det var nett noko slikt eg hadde håpt på, seier barnevernspedagogen. Så no samlar ho 20–30 ungar i barne­ skulealder ein gong om månaden for å ta dei med på eventyr og lære dei Røde Korsverdiar og -ferdigheiter. – Det er kjempeviktig at det er eit tilbod til ungar utanom idretten. Det er ikkje alle som likar den slags aktivitet. Då kan ein få med alle, seier ho. Programmet i haust er å besøke Røde Kors-hytta, køyre redningsbåt, besøk av ambulansen og skøyter i Loen. Her må in­ gen prestere, ha dyrt utstyr eller betale for å vere med. Tilbodet er gratis for alle, og ein får låne det utstyret ein ikkje har sjølv. Til dømes hodelykter, skøyter, redningsvestar.

TESTAR VASSKIKKERTEN

Ute i Strynebukta har båten stoppa opp. Ungane ser seg rundt. Kva skjer? – Av og til skjer det at folk dett ut av båtane. Det kan vere høg sjø, eller nokon manglar redningsvest. Då ringer politiet oss og ber oss om å komme å hjelpe til å leite, seier Steffen Svarstad. I dag har dei stelt i stand eit lite uhell, der dei skal finne ein person som har dotte ut av båten sin. Det er ei dokke som dei har kledd i ein blå kjeledress. – Då er det godt at vi har med mange auge som kan sjå til alle kantar. I tillegg har vi med oss dette utstyret til å hjelpe oss med. Det er noko ein kallar ein vasskikkert, seier Thomas. – Viss det er nokon under vatn, korleis får vi dei ut, spør ein gut i blå regnklede og hue. – Då må vi få hjelp av dykkarar, seier Thomas, og styrer mot land. Så køyrer dei sakte langs med strandlinja, medan dei ser etter nokon med kjeledress. Hjelpekorpsarane løfter dei store vasskik­ kertane over ripa og ned i vatnet, så ein og ein får sjå om dei ser noko på botnen. – Ser de, med vasskikkert kan de sjå tang

og tare og steinar på botnen. Ser de noko meir, spør Steffen.

REDDE DEN SOM KAN

Så, så er det ein som ropar høgt. – Der! Eg ser han! Alle ungane reiser seg samtidig og peikar mot land. – Då må de setje dykk i båten, så vi kan køyre bort og sjå. Då må du som sit fremst, passe på at vi ikkje køyrer på noko stein, og så må du halde armen strakt fram og peike ut kursen for meg, sier Thomas. Og der, der ligg det ein kjeledress i stein­ røysa med beina i vatnet. Ungane strekkjer seg over ripa, alle vil vere med å redde. Men i dag er det berre den vaksne som får gå ut av båten. – Du må ta han opp så han ikkje ligg i vatnet og frys medan den andre gruppa leitar, krev ungane. Sjølv om det berre er ein kjeledress som er stappa full med bobleplast, lever ungane seg inn i det. Og når den første gruppa er ferdig, slepp dei neste til. Alle skal få vere med, alle skal få høve til å få fram empa­ tien og livreddaren i seg.

LES MEIR OM BARK PÅ www. rodekors.no

BARNS HUMANI­TÆRE BEHOV

Artikkelserie knytt til SOSIALPULS Barn. I Røde Kors-rapport «Sosial puls», der Statistisk sentralbyrå har hjelpt oss å under­ søke kva dei største humanitære behova i Noreg er, er barn direkte eller indirekte råka i dei fleste av dei åtte områda ein har funne fram til. Det er mange barn som er utsette for vald, mobbing eller utestenging, det er mange barn som lever i familiar med svak økonomi over tid, det er mange barn som lever med alvorleg psykisk sjuke foreldre eller rusproblem, det er mange barn som er flyktningar. Barnas Røde Kors er ein fristad som er gratis, der alle kan bli med, bli inkluderte, meistre og finne tilhøyrsle. Det er førebygging mot utanforskap.

Artikkelserie knytt til

STEFFEN SYNER KAJA vasskikkerten. AKTIVITETSLEIAR BENEDICTE SUNDGOT GREIDUNG ropar opp deltakarane Emma, Thea, Marius, Jonas, Patrick og Kaja. STEFFEN SVARSTAD har med seg John-Atle, Peder, Kaja, Emma og Heven ut i redningsbåt.

27

ARNE REME hjelper Kaja og Thea å bere den improviserte båra. BRØR OG HJELPEKORPSARAR Thomas og Steffen Svarstad tek med seg ungane ut på søk etter sakna dokke. PEDER, DENNIS, DIDRIK, SOFIA, EMMA OG BRUNO får vite kva som skal skje på tur i redningsbåten. MAT HØYRER MED i Barken. Heven får ei pølse til av Benedicte.

2017

Går ny toppturvinter i møte RØDE KORS SER EIT AUKANDE BEHOV FOR REDNING I VINTERFJELLET. SAMTIDIG STRØYMER FOLK TIL KURS I VINTERREDNING OG TIL SKREDGRUPPA. VINTERKURS HAFSLO: I vinter gjennom­ førte 40 frivillige hjelpekorpsarar eit grunn­ kurs i søk og redning i vinterfjellet. Dei fleste deltakar­ane kom frå Sogndal, Luster/ Hafslo og Høyanger/Vadheim og styrker Hjelpe­korpset sin vinter­beredskap spesielt i desse områda. Foto: Håvard Nesbø, Sogn Avis.

Vil du vere med på laget?

FINN DITT HJELPEKORPS PÅ WWW.RODEKORS.NO

FJELLVETTREGLANE #1 Planlegg turen og meld frå kvar du går. #2 Tilpass turen etter evne og forhold. #3 Ta omsyn til vêrog skredvarsel. #4 Ver førebudd på uvêr og kulde, også på korte turar. #5 Ta med nødvendig utstyr for å kunne hjelpe deg sjølv og andre. #6 Ta trygge vegval. Kjenn att skred­farleg terreng og usikker is. #7 Bruk kart og kompass. Vit alltid kvar du er. #8 Vend i tide, det er inga skam å snu. #9 Spar på kreftene og søk ly om nødvendig.

«Utan desse folka hadde me knapt hatt ein sivil beredskap», skreiv Sogn Avis på leiarplass om den frivillige redningste­ nesta sist vinter. Då hadde Røde Kors si skredgruppe i Sogndal og Luster/Hafslo rykt ut og redda ein person levande ut av eit snøskred i Sogndalsdalen. – No har skredgruppa i Indre Sogn vore operativ to vintrar. Det har vist seg at be­ hovet for skredredning så absolutt er der, seier Geir Ove Optun i Sogn og Fjordane Røde Kors. Han har fagansvaret for skre­ dredninga hjå Røde Kors i fylket.

FLEIRE PÅ TUR

Det auka behovet for skredkompetanse kjem samtidig med auke i toppturinteres­ sa. Betre ski, betre klede og betre trygg­ leiksutstyr gjev dei natur- og skiglade be­ tre mogelegheiter, men ikkje nødvendigvis betre vurderingsevne og kunnskap om vinterfjellet og skredfare. – Hovudårsaka til at farlege situasjonar oppstår, er manglande kunnskap om snø og trygg ferdsel. Ein bør bruke meir hjel­ pemiddel, spesielt den skred- og snølæra ein kan tileigne seg gjennom varsom.no.

Toppturentusia­star kan med fordel også ta kurs. Og bruk fjellvettreglane aktivt, seier Optun.

TOPP REKRUTTERING

Sogn Avis skreiv også at kompetansen til Røde Kors er heilt avgjerande i ein situa­ sjon der stadig fleire tek til fjells om vinte­ ren. Så har det også strøymd til med folk som vil vere med og bidra i vinterfjellet. I februar gjennomførte 40 personar Røde Kors sitt grunnkurs i søk og redning om vinteren. Og skredgruppa har godt med kvalifiserte personar på varslingslista si. Gruppa har hovudansvaret i kommu­ nane Luster og Sogndal. Men det er fjell og snø andre stader i fylket også. – Det er nok mykje svarte tal. Mange kjem seg ut av skred utan at det vert meldt nokon stad. Risikoen er der i Sunnfjord og Nordfjord også. Det vil gå skred. Vi har arrangert skredkurs for heile fylket, og mange hjelpekorps har kompetanse på redning i vinterfjellet og skredredning. Men det er klart vi ønskjer å kurse fleire, seier Optun.