Issuu

διαβά

ΖΩ

ντας Πρότυπο Λύκειο Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων

Λογοτεχνικό Περιοδικό

Tεύχος 01

Τα «Τείχη" του Καβάφη σε καιρό καραντίνας... Μολυβιές στο περιθώριο: «Ο βασιλιάς της». Συνέντευξη με τον Χρήστο Χωμενίδη Η πάπισσα Ιωάννα αλλιώς... Η λογοτεχνία εμπνέει την τέχνη Βιβλιόφιλοι ή μήπως όχι...;

Ταυτότητα εντύπου

Πρότυπο Γενικό Λύκειο Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων Έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού Σχολικό έτος 2020-21

Συντακτική ομάδα

Βασίλης Αθανασίου Ιοκάστη Ανδρούτσου Κάτια Αποστόλου Άρτεμις Βεζαλή Ναταλία Γκαρανάση Ηρώ Γκαρτζονίκα Δέσποινα Δαλάτση Κορίνα Δημοσθένους Απόστολος Έξαρχος Κωνσταντίνος Ευαγγέλου Ιλιάδα Ζαχάρη Αλέξανδρος Κουρουζίδης Κλεοπάτρα Κυριαζή Βασιλική Μπέλλου Χαρά Νικολίτσα Μαρία Σκαμνέλου Ερμιόνη Τέλη Δήμητρα Τζούμα Βασίλης Τζίμας Γιώργος Τίγκας Δημοσθένης Τσερίκης Δημήτρης Τυροπάνης Πολυξένη Χελά

Εικαστικές δημιουργίες

Δέσποινα Δαλάτση Κορίνα Δημοσθένους Ιλιάδα Ζαχάρη Ερμιόνη Τέλη Κωστής Τσαμπαλάς

Σύμβουλοι έκδοσης

Λαμπρινή Μπότσαρη, φιλόλογος Κυριακή Σεβεντεκίδου, φιλόλογος

Σχεδιασμός έκδοσης

Μίλτος Μπόττης

διαβάΖΩντας

Τα «Τείχη” του Καβάφη σε καιρό καραντίνας...

Μολυβιές στο περιθώριο: «Ο βασιλιάς της». Συνέντευξη με τον Χρήστο Χωμενίδη

Η πάπισσα Ιωάννα αλλιώς...

Η λογοτεχνία εμπνέει το θέατρο

Η λογοτεχνία εμπνέει τη μουσική

Η διάχυση του καβαφικού έργου

Το χρήμα ως κινητήριος δύναμη στη λογοτεχνία και στην τραγωδία

Περιηγητής στην πόλη μου

“Μια μάνα γύρευα να βρω...” Μ. Γκανάς: επιρροές από το δημοτικό τραγούδι

Μια σελίδα από το ημερολόγιο της Αρετής

Κόκκινη κλωστή δεμένη: το παραμύθι του νεκρού αδερφού

Συνέβη κάποτε στη Ζωσιμαία

Η σιωπή χωρίς τίτλο

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα...

Βιβλιόφιλοι ή μήπως όχι...;

Θέλω τη ζωή μου πίσω

Ημέρες καραντίνας

Η Πρωτοχρονιά σε lockdown

A different kind of Christmas

Παιχνίδια λόγου και σκέψης: η απομόνωση

Λογοτεχνικό κουίζ

10+1 ιδέες για να περνάς όμορφα! Περιεχόμενα

Λίγα λόγια…

Εκ μέρους της συντακτικής ομάδας του λογοτεχνικού περιοδικού διαβάΖΩντας έχουμε τη χαρά να σας παρουσιάσουμε το πρώτο τεύχος του περιοδικού μας! Το περιοδικό εκδίδεται από την ομάδα εγκεκριμένου Σχολικού Πολιτιστικού Προγράμματος του Προτύπου Λυκείου Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων, την οποία απαρτίζουν μαθητές και μαθήτριες της Α΄ Λυκείου με αγάπη και μεράκι για τη λογοτεχνία. Σίγουρα θα αναρωτιέστε για την επιλογή του τίτλου. Η ιδέα ανήκει σε μια μαθήτρια, την Κάτια, η οποία έγραψε χαρακτηριστικά στο ηλεκτρονικό μήνυμα που μας έστειλε, “Προτείνω τον τίτλο διαβάΖΩντας - ποιητική αδεία - επιλέγοντας τη γραφή –ΖΩ– από το “ζωή” που μπορεί να μας δώσει η ανάγνωση ενός κειμένου, ενώ ταυτόχρονα παραπέμπει και στο όνομα του σχολείου μας”. Για μας, λοιπόν, ήταν πολλοί οι συνειρμοί: ζωή, διαβάζω, Ζωσιμαία... και κάπως έτσι σκεφτήκαμε να υιοθετήσουμε αυτόν τον τίτλο. Στόχος του περιοδικού είναι να αποτελέσει μια αφορμή, για να εντρυφήσουν οι μαθητές στη λογοτεχνία, να εκφράσουν τις απόψεις και τις ανησυχίες τους, να αγαπήσουν το βιβλίο. Βασική μας επιδίωξη είναι όχι μόνο να γνωρίσουν τη λογοτεχνία και να έρθουν σε επαφή με έργα και δημιουργούς, αλλά να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες, να θεραπεύσουν τις αισθητικές ανάγκες τους και ίσως να τους δοθεί η ευκαιρία

διαβάΖΩντας

να ξεδιπλώσουν ταλέντα στη συγγραφή, τη δημοσιογραφία, γιατί όχι και στην κριτική λογοτεχνικών έργων. Στις σελίδες του περιοδικού συμπεριλαμβάνονται πρωτότυπα έργα των μαθητών, μερικά από τα οποία προέκυψαν κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς μέσα από δημιουργικές εργασίες στα πλαίσια του μαθήματος της Λογοτεχνίας. Ευχαριστούμε θερμά τους μαθητές μας που εργάστηκαν με ζήλο και έμπνευση μέσα σε αυτές τις πολύ δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε, αλλά και όσους συνέβαλαν στην έκδοση του περιοδικού.

Σημείωμα – Παρουσίαση από τις υπεύθυνες καθηγήτριες

Τα «Τείχη» του Καβάφη σε καιρό καραντίνας… Γιώργος Τίγκας

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη. Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ. Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη· διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον. A όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω. Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον. Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω (Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

διαβάΖΩντας

Διαβάζοντας αυτό το ποίημα του Καβάφη, μια σκέψη περνά από το μυαλό μου… «Πόσο επίκαιρο!» Αναρωτιέμαι μήπως είναι η ιδέα μου. Μα όχι! Μοιάζει να είναι τόσο επίκαιρο από πολλές απόψεις, πράγματι. Επίκαιρο, γιατί στο κατακάθαρο γυαλί του βλέπει κανείς ολοφάνερα να καθρεπτίζονται η ασχήμια και η φρίκη της ζωής στο περιθώριο, που ανέκαθεν ταλάνιζε τους ανθρώπους, και ακόμα τους βασανίζει. Επίκαιρο, γιατί το σκοτάδι του μοιάζει με το σκοτάδι μας. Και όταν λέω “μας”, ναι, εννοώ εμάς, τους ανθρώπους του σήμερα, τους ανθρώπους του 2020, τους ανθρώπους της καραντίνας. Τους ανθρώπους που ζουν - και δε ζουν - στον κόσμο του Covid-19, τους ανθρώπους που αν διάβαζαν το ποίημα “Τείχη” σήμερα, θα τους εξέφραζε βαθύτατα, τους ανθρώπους που σήμερα περισσότερο από ποτέ θα κατανοούσαν τον Καβάφη, γιατί μόνο σήμερα βιώνουν κι εκείνοι μια κατάσταση πρωτόγνωρη γι’ αυτούς. Όλοι μας γνωρίζουμε λίγο πολύ τον Καβάφη. Ήταν ένας ποιητής διαφορετικός, που η κοινωνία της εποχής του δυσκολεύτηκε να τον αποδεχτεί και να εκτιμήσει την τεράστια αξία του στο σύνολό της. Έτσι, η εμβληματική αυτή μορφή κοίταξε τον κόσμο με μια διαφορετική ματιά, τον έκρινε, τον παρατήρησε, τον επεξεργάστηκε, τον μελέτησε. Μέσα από τα ποιήματά του εξέφρασε τις σκέψεις του γι’ αυτόν, αλλά και για τον εαυτό του, για την κοινωνία και για τα προβλήματά της. Παραδόθηκε στη δίνη του παραμυθιού της ποιητικής του τέχνης, χάθηκε στον κόσμο των ποιημάτων του, αποξενώθηκε από την κοινωνία. Αυτό ακριβώς θέλησε να εξωτερικεύσει γράφοντας το ποίημα “Τα τείχη”. Στο ποίημα αυτό ο Καβάφης δηλώνει την απελπισία που νιώθει λόγω του ότι η κοινωνία της εποχής του, δίχως να τον λυπηθεί, δίχως να μπει στη θέση του, δίχως να τον σκεφτεί, τον έκλεισε μέσα σε τείχη ψηλά, τον έθεσε στο περιθώριο, τον απομόνωσε (“Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ / μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη”). Τα τείχη αυτά, που φυλάκισαν τον ποιητή, έκλεισαν μέσα τους και τη μοναξιά, την απόγνωση και τη δυστυχία, συναισθήματα που τον αγκάλιασαν, τον έπνιξαν και τον στιγμάτισαν (“Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ. / Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη”). Ο Καβάφης τονίζει πως ο κόσμος έξω από τη φυλακή του είναι γεμάτος χαρές και ευκαιρίες, πράγματα και καταστάσεις στις οποίες θα μπορούσε ίσως να φανεί χρήσιμος (“διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον”).

Το χειρότερο είναι ότι ο Καβάφης συνειδητοποίησε όλα αυτά ξαφνικά, κλείστηκε έξω από τη ζωή χωρίς να καταλάβει το πότε, το πώς και το γιατί (“A όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω. / Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον. / Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.”). Μια μέρα αντίκρισε ξάφνου πανύψηλα τείχη να δεσπόζουν γύρω του, να τον κρατούν μέσα τους. Ο Καβάφης ξαφνικά κατάλαβε ότι η κοινωνία δεν τον αποδέχεται, συγκλονίστηκε και αναρωτιέται στο ποίημά του πώς δεν συνειδητοποίησε τα γεγονότα που τον οδήγησαν στην αποξένωση, τα γεγονότα που έχτισαν τα τείχη. Το αίσθημα της απελπισίας λόγω της απομόνωσης είναι αυτό που κυριαρχεί στο ποίημα του Καβάφη. Το ίδιο αίσθημα γεννάται και στην ψυχή πολλών ανθρώπων σήμερα, καθώς η κατάσταση που έχει διαμορφώσει ο κορονοϊός κανέναν δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστο. Κι αυτό, γιατί το μονότονο και άψυχο πια γι’ αυτούς δωμάτιο όπου περνούν τις μέρες τις καραντίνας μοιάζει με το σκοτεινό εκείνο δωμάτιο που έχτισαν τα “τείχη” του Καβάφη, με το δωμάτιο που τον καταδίκασε να ζει σε έναν κόσμο χωρίς ανθρώπους, να ζει μια ζωή που δεν ήταν ζωή, με το δωμάτιο εκείνο που τον φυλάκισε για πάντα στην κρύα αγκαλιά της κοινωνικής περιθωριοποίησης, με το δωμάτιο που γέννησε τους γκρίζους στίχους που διαβάζουμε σήμερα... Σήμερα που η καραντίνα, περιορίζοντας τις μετακινήσεις, περιόρισε τη ζεστασιά των ανθρώπινων επαφών, έκλεισε τους ανθρώπους στη φυλακή του εαυτού τους, στην ίδια ακριβώς φυλακή όπου κλείστηκε κάποτε και ο Καβάφης, αλλά για διαφορετικούς λόγους και με διαφορετικό τρόπο. Οι άνθρωποι, άλλοι λίγο άλλοι περισσότερο, οδηγήθηκαν στην εσωστρέφεια,

η οποία με τη σειρά της επέδρασε αρνητικά στον ψυχισμό αρκετών. Δεν είναι λίγοι αυτοί που ένιωσαν θλίψη, στεναχώρια, διότι στερήθηκαν αυτούς που αγαπούν, τα πρόσωπα από τα οποία έμαθαν να αντλούν χαρά και ευτυχία... Δεν είναι λίγοι οι ηλικιωμένοι που αναγκαστικά στερήθηκαν τη φροντίδα των συγγενικών τους προσώπων, και στην ψυχολογία των οποίων ο εγκλεισμός επέφερε ένα τόσο δυνατό πλήγμα στην ψυχική τους υγεία. Δεν είναι λίγοι οι νέοι που έχασαν τις ουσιαστικές επαφές με τους φίλους τους και οδηγήθηκαν στην απελπισία... Κάποιοι, μάλιστα, φυλακισμένοι σε έναν κόσμο όπου οι μόνες γνωστές λέξεις είναι “κρούσματα”, “ΜΕΘ”, “κορονοϊός”, “διασπορά”, “μέτρα” και “καραντίνα” αισθάνονται απόγνωση... Είναι αλήθεια πως η κατάσταση έχει επιφέρει τραγικές συνέπειες σε πολλούς ανθρώπους και έχει διαταράξει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικές ισορροπίες. Αιφνιδιαστήκαμε, ανατράπηκε η ζωή μας όλη και χάσαμε πολλά... Εγκλωβιστήκαμε στα δικά μας τείχη και αναζητούμε διέξοδο! Όλοι μας προβληματιζόμαστε και αναμένουμε με ανυπομονησία τη στιγμή που τα τείχη θα γκρεμιστούν οριστικά. Και όσοι οδηγούνται σε κατάθλιψη, θα πρέπει ίσως, κλεισμένοι στα δικά τους τείχη που δεν έχουν οροφή, να κοιτάζουν ψηλά, να κοιτάζουν τον ουρανό, ώστε να θυμούνται ότι ο κόσμος έξω ακόμα υπάρχει, δεν καταστράφηκε, να θυμούνται ότι κάποια στιγμή θα ξαναδούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, ότι κάποια στιγμή θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα, ότι κάποια στιγμή τα τείχη θα γκρεμιστούν μια για πάντα...

Τα «Τείχη» του Καβάφη σε καιρό καραντίνας…

Μολυβιές στο περιθώριο: «Ο βασιλιάς της» του Χρήστου Χωμενίδη Βασίλης Αθανασίου

Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί το ευφυές μυθιστόρημα του Χρήστου Χωμενίδη, «Ο βασιλιάς της». Η ημερομηνία έκδοσης του βιβλίου τοποθετείται στην εβδομάδα μετά την άρση του πρώτου «lockdown», που είχε επιβληθεί στη χώρα μας, τον Μάιο του 2020. Πρόκειται για ένα βιβλίο που πραγματεύεται τον έρωτα, μέσα από την ανατρεπτική παρουσίαση των περιπετειών του δευτερότοκου γιου του Ατρέα, του Μενέλαου. Τα γεγονότα που προβάλλονται στο βιβλίο δεν αφορούν μόνο πολεμικές σκηνές κατά τον δεκαετή πόλεμο στην Τροία, αλλά κυρίως περιστατικά πριν ή μετά από αυτόν. Το νήμα της γρήγορης ψυχογραφικής αυτής αφήγησης ξετυλίγει ο ίδιος ο πρωταγωνιστής, εστιάζοντας στον έρωτα και στα έντονα συναισθήματά του για την Ωραία Ελένη, σε όλη τη διάρκειας της κοινής ζωής τους. Σε δεύτερο πλάνο, προκύπτουν, με λεπτομέρειες και χιούμορ, οι σκέψεις του για κάθε ήρωα που συναντά, αποκαλύπτοντας έτσι πολλές πτυχές των χαρακτήρων της Ιλιάδας, σε μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μυθολογική περιπλάνηση. Ο έρωτας του Μενέλαου για την Ελένη ξεκινά απρόσμενα. Η αιφνιδιαστική απόφασή της να απορρίψει όλους τους υποψήφιους μνηστήρες, οι οποίοι προτάθηκαν από τον πατέρα της, και να φύγει με τον δευτεραγωνιστή μέχρι τότε Μενέλαο, αποτελεί το σημείο εκκίνησης μίας ιδιόμορφης σχέσης, δυνατών συναισθημάτων, η οποία αναπτύσσεται σε μία αναπάντεχα ενδιαφέρουσα και ελκυστική σύζευξη της λογοτεχνίας με τον ομηρικό μύθο. Ο τόπος και ο χρόνος στο μυθιστόρημα δεν ορίζονται με σαφήνεια. Αντιθέτως, η πλοκή συμφωνεί με την επιθυμία του Μενέλαου να μεταφέρει τις σκέψεις του με ταχείς ρυθμούς από τόπο σε τόπο. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση το αναδεικνύει ως ένα ανάγνωσμα ζωντανό, άμεσο και παραστατικό. Καταληκτικά, συνιστώ ανεπιφύλακτα το συναρπαστικό αυτό βιβλίο. Θα σας ενθουσιάσει με την υπέροχη γραφή και την ανατρεπτική του πλοκή.

«… Σκοπός της ζωής μας είναι να είμαστε βασιλιάδες των εαυτών μας… Το αυτεξούσιο.» (Χρ. Χωμενίδης)

διαβάΖΩντας

Συνέντευξη του κ. Χρήστου Χωμενίδη για το βιβλίο του «Ο βασιλιάς της» στον Βασίλη Αθανασίου

«Ο βασιλιάς της» είναι ένα βιβλίο για τον έρωτα. Στην τελευταία σκηνή η Ελένη απευθύνεται στον Μενέλαο λέγοντας «Ο χρόνος μάς νίκησε». Είναι έτσι, κ. Χωμενίδη; Νικά ο χρόνος τα έντονα συναισθήματα;

Στην ηλικία, βέβαια, που είσαι δεν είναι εύκολο να το καταλάβεις, αλλά ο χρόνος είναι πανδαμάτωρ. Ο χρόνος, δηλαδή, όλα τα νικάει. Βεβαίως, η ιστορία υπάρχει. Και δεν υπάρχει μόνο, επειδή την έγραψα εγώ το 2019. Υπάρχει μέσα στο μυθιστόρημα. Έχουν περάσει τα χρόνια, ο Μενέλαος είναι υπερήλικας και όμως, θυμάται την ιστορία με κάθε λεπτομέρεια. Αυτό αποδεικνύει από τη μία μεριά ότι, όντως, ο χρόνος νικάει τους ανθρώπους και είναι ο μεγαλύτερος εχθρός τους, διότι τους φθείρει, τους οδηγεί στο γήρας, στα γηρατειά και έπειτα στον θάνατο. Από την άλλη μεριά, όμως, υπάρχουν ιστορίες, συναισθήματα, συγκινήσεις οι οποίες αντέχουν στον χρόνο, γίνονται ανάμνηση και ως ανάμνηση επιβιώνουν. Και αν η ανάμνηση αυτή είναι ιδιαιτέρως ισχυρή, περνάει από γενιά σε γενιά. Αλλά, όντως, η μάχη του ανθρώπου είναι μία μάχη εναντίον του χρόνου.

Τι εκφράζει για τον Μενέλαο «η Πιτυούσα»; Τι ανακάλυψε εκεί, που δεν του το έδωσε η «Πολύχρυσος Μυκήνη», ο τόπος γέννησής του;

Νομίζω ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε έναν χαμένο παράδεισο, για τον οποίο οι ψυχαναλυτές θα έλεγαν ότι είναι η ζωή πριν από τη γέννηση, η ζωή στη μήτρα. Εγώ, όμως, δεν είμαι ψυχαναλυτής. Θα έλεγα ότι έχουμε μία αίσθηση πως υπάρχει κάτι, το οποίο έχουμε γνωρίσει και το οποίο βρίσκεται πίσω μας, στο παρελθόν, αλλά συνάμα το αναζητούμε. Κινούμαστε προς τα εκεί, όπως και όποτε μπορούμε και, βεβαίως, στην πραγματικότητα δεν το βρίσκουμε ποτέ. Όπως αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης σε όλο το μυθιστόρημα, από την ώρα που φεύγει από την Πιτυούσα ο Μενέλαος, δεν αναγκάζεται να φύγει. Φεύγει ακολουθώντας τον αδερφό του, με δική του πρωτοβουλία. Κι όμως, σε όλο το βιβλίο ονειρεύεται ότι θα επιστρέψει. Όταν επιστρέφει, βλέπει την Πιτυούσα ως ένα μέρος κατεστραμμένο, καμένο, με πολλούς νεκρούς και αυτό τον ταράζει πάρα πολύ. Κάποιος πονηρεμένος αναγνώστης θα σκεφτόταν ότι ίσως η Πιτυούσα να μην υπήρξε και ποτέ.

Οι Πιτυούσιοι κατόρθωσαν να πείσουν ότι «ενδήμουσε στην Πιτυούσα ένα παράσιτο που, άμα δεν είχες γεννηθεί στα χώματά της – για να ‘χεις ανοσία – σε προσέβαλε και σου διέλυε στο πιτς φιτίλι τον οργανισμό». Χειραγώγησαν, δηλαδή, την κοινή γνώμη με αναληθή γεγονότα. Σε μία αναγωγή στη σημερινή εποχή, σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι μπορεί κάποιος να ελέγξει την κοινή γνώμη διαδίδοντας φήμες και fake news; Το βλέπετε αυτό στην εποχή της πανδημίας;

Έχει ενδιαφέρον ότι το βιβλίο το έγραφα από το καλοκαίρι του 2018 έως τις πρώτες μέρες του 2020. Δηλαδή, δεν είχε συμβεί τίποτα από αυτά που έφερε η πανδημία μαζί της. Παρά ταύτα σε μερικά σημεία είναι σαν να την είχα υπόψη μου. Και σε αυτό το σημείο, αλλά και στο ότι ο Μενέλαος είναι γιατρός. Πιστεύω ότι η χειραγώγηση της κοινής γνώμης δια της αλλοίωσης της πραγματικότητας είναι κάτι το οποίο συνέβαινε από τα πανάρχαια χρόνια και διαρκεί μέχρι τις ημέρες μας. Η διαφορά που έχει συντελεστεί την τελευταία δεκαετία, ίσως και λίγο παραπάνω, είναι ότι η διασπορά των ψευδών ειδήσεων και της ψεύτικης αντίληψης περί της πραγματικότητας τώρα είναι άναρχη, ενώ παλιότερα προερχόταν από καθορισμένα κανάλια. Το έκανε, δηλαδή, αυτό η πολιτική, οικονομική και θρησκευτική εξουσία. Ο οποιοσδήποτε πολίτης μπορεί να κυκλοφορήσει μία φήμη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αυτή να πάρει τρομερή έκταση. Οι περισσότερες από τις παθογένειες που αφορούσαν στην εξουσία μέχρι πρόσφατα, στις μέρες μας έχουν διασπαρεί στον κόσμο. Δηλαδή, συμπεριφορές λιντσαρίσματος, συμπεριφορές δολοφονίας χαρακτήρων κ.λπ. γίνονται όλο και πιο

Μολυβιές στο περιθώριο: «Ο βασιλιάς της» του Χρήστου Χωμενίδη

συχνές. Αν σε βάλλουν στο στόχαστρο για κάποιο λόγο, ακόμα και 100, να μην πω 500, 1000, 10.000 χιλιάδες χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μπορούν να σε διαλύσουν. Και μάλιστα με το άλλοθι ότι είναι ο λαός, ο κόσμος, η κοινή γνώμη.

Ας αναφέρουμε τα εξής περιστατικά: α) Την τυχαία συνάντηση του Μενέλαου με τον Νιρέα, β) την αυτοπαρουσίασή του για τη διεκδίκηση της Ελένης, που ο Μενέλαος αναφέρει: «Στέκομαι ενώπιόν σας, επειδή έτσι το έφερε η τύχη» και γ) την επιλογή του Μενέλαου από την Ελένη. Ποιος είναι ο ρόλος της τύχης στην πλοκή του μύθου, αλλά και στη ζωή;

Όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο πείθομαι ότι η τύχη είναι τρομερά καθοριστικός παράγοντας στη ζωή. Η τύχη, δηλαδή, κυβερνάει, αλλά φυσικά κυβερνάει με την έννοια ότι «δίνει τις πάσες», για να μιλήσω με ποδοσφαιρικούς όρους. Αν θα εκμεταλλευτείς ή δεν θα εκμεταλλευτείς τις πάσες που σου δίνει είναι δικό σου θέμα. Και για να επιστρέψουμε στο βιβλίο, ναι μεν η πορεία του Μενέλαου θυμίζει καραμπόλα μπιλιάρδου, αλλά τελικά ο Μενέλαος, όπως και κάθε άνθρωπος, δεν είναι μία μπίλια που πηγαίνει ακριβώς, όπου την πηγαίνει η στέκα, αλλά έχει ένα βαθμό ελευθερίας και δυνατότητας αυτοκαθορισμού. Ένα συμπέρασμα που έχω βγάλει, δίκην συμβουλής, αν και αποφεύγω να δίνω συμβουλές γενικότερα, είναι να αφήνεσαι στην τύχη και να μην την κοντράρεις πάρα πολύ, γιατί δεν έχει νόημα. Θα συντριβείς. Να καθορίζεις, όμως, από εκεί και πέρα την πορεία σου βάσει των δεδομένων που έχεις. Να μην κάνεις, δηλαδή, σπασμωδικές κινήσεις. Ένας φίλος μού είχε πει μια πολύ ωραία παραβολή, ενώ ήμαστε διακοπές. Υπάρχουν κάτι ψαράκια, που πηγαίνουν όλα μαζί και περιγράφουν τον βράχο. Όταν έρχεται ένα κύμα, τα ψαράκια διαλύονται. Μόλις φύγει το κύμα, ξαναφτιάχνουν το κοπάδι τους και συνεχίζουν τον δρόμο τους. Νομίζω ότι είναι σοφό αυτό το παράδειγμα. Να μην αντισταθείς, δηλαδή, στο κύμα εκείνη τη στιγμή, αλλά μόλις το κύμα περάσει, εσύ οφείλεις να ξαναβρείς τη θέση σου και να συνεχίσεις τον δρόμο σου. Δεν ηχεί τόσο επαναστατικό, βέβαια, αυτό. Ίσως σε μία άλλη φάση να σου έλεγα άλλα. Δε σημαίνει, δηλαδή, αυτό ότι εσύ σε οποιαδήποτε κατάσταση θα πρέπει να προσαρμόζεσαι και να υποτάσσεσαι. Ή μάλλον, όχι. Αυτό είναι το νόημα της συμβουλής. Να προσαρμόζεσαι, αλλά να μην υποτάσσεσαι. Να διατηρείς μέσα σου τη δική σου την επιθυμία και να περιμένεις την κατάλληλη στιγμή για να την κάνεις πραγματικότητα.

Ο Μενέλαος ασχολείται με τη ιατρική. Ιδιαίτερα στις δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε οι γιατροί αντιμετωπίζονται ως ήρωες. «Αποτελούν οι θεράποντες πρόσωπα υπεράνω υποψίας», όπως ισχυρίζεται ο Μενέλαος;

Κανείς δεν είναι πρόσωπο υπεράνω πάσης υποψίας. Ούτε οι γιατροί, ούτε κανένας. Έστω και αν οι γιατροί ανέκαθεν, όχι μόνο τώρα με τον Covid 19, ήταν πρόσωπα που πάνω τους επενδύονταν οι ελπίδες πάρα πολλών ανθρώπων. Είχαν, δηλαδή, κάτι το ιερατικό, όπως και να το κάνουμε. Το σημαντικό για τον Μενέλαο είναι ότι ασκεί την ιατρική, επειδή το κάνει με την ψυχή του, το κάνει με την καρδιά του. Δεν έχει καμία φιλοδοξία πέρα από το να μάθει, να ανακαλύψει τα μυστικά της ιατρικής και να θεραπεύει τους ανθρώπους. Δεν ήταν ένας άνθρωπος, ο οποίος στόχευε σε άλλου τύπου οφέλη, πράγμα το οποίο τον καθιστά σε αυτό το σημείο και ηθικό παράδειγμα. Το ζητούμενο στη ζωή είναι να εννοούμε αυτό που κάνουμε και να μην αποσκοπούμε, να μην αποβλέπουμε σε άλλα.

«Την Τροία εκπόρθησαν οι πολύ νέοι, οι πολύ τρελοί και οι τελείως απελπισμένοι.». Αποτελούν αυτά τα σημαντικά στοιχεία των αγώνων και των διεκδικήσεων, ακόμα και στις μέρες μας;

Ναι, νομίζω ότι οι επαναστάσεις και οι ανατροπές ιστορικά γίνονται ακριβώς από τους πολύ νέους, τους πολύ τρελούς και τους πολύ απελπισμένους. Αυτούς εν ολίγοις που δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Νομίζω ότι η ιστορία αυτό διδάσκει. Οι υπόλοιποι όταν δουν μία ανατροπή, μία εξέγερση να επικρατεί, τότε προσχωρούν.

διαβάΖΩντας

«Αν στραγγαλίζαμε την ψυχή μας, προκειμένου να βασιλεύουμε κατά τα ειωθότα, τι νόημα θα είχε…;». Πόσο πιστεύετε λαμβάνουν υπόψη τους την άποψη αυτή οι ηγέτες σήμερα;

Α, δεν ξέρω … Κάποιος πρέπει να κρατάει το τιμόνι. Το θεωρώ, όμως, ό,τι πιο άχαρο και αντιερωτικό. Όταν ασκείς εξουσία, δεν μπορεί παρά να είναι οι μέρες σου μία αλληλουχία από συμβιβασμούς. Πρέπει να βάζεις διαρκώς νερό στο κρασί σου, πρέπει να δαπανάς, αφάνταστες, πάρα πολλές ώρες σε πράγματα τα οποία είναι άχαρα και επαναληπτικά. Δεν θα σε συμβούλευα να ασχοληθείς με την άσκηση της εξουσίας, αν θέλεις τη γνώμη μου. Σίγουρα, άνθρωποι σαν τους δύο κεντρικούς ήρωές μου στο «Ο βασιλιάς της» είναι προφανέστατα ακατάλληλοι να ασκήσουν εξουσία. Δεν είχαν καταλάβει τι ήταν αυτό τα πράγμα.

Στη διαδρομή της ζωής απέχει πολύ το σημείο «Ο βασιλιάς του εαυτού μου» από το σημείο «Ο βασιλιάς της συμφοράς»; Πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να γίνει από «βασιλιάς του εαυτού του» «βασιλιάς της συμφοράς»;

Νομίζω ότι απέχει πάρα πολύ. Μη φανταστεί κανείς ότι αυτός που θα είναι αυτεξούσιος και θα κυβερνά τη ζωή του είναι νομοτελειακό να βρεθεί σε μία κατάσταση συμφοράς. Σε καμία περίπτωση. Αν θέλεις, το να μην είσαι «βασιλιάς του εαυτού σου» σε καταδικάζει να ζεις διαρκώς σε μία συμφορά. Ίσως πιο ήπια, ίσως λιγότερο επώδυνη από τον πόλεμο στην Τροία, όπως τον περιγράφει ο Μενέλαος στο βιβλίο, αλλά εξαιρετικά άχαρη και μη γοητευτική. Σκοπός της ζωής μας είναι να είμαστε βασιλιάδες των εαυτών μας. Είναι ο μόνος τρόπος αυτός και για να κάνεις αυτό που θέλεις και για να ερωτευτείς και να σε ερωτευτούν. Το αυτεξούσιο.

Θα διαβάσουν αυτή οι συνομήλικοί μου. Αξίζει η προσπάθεια «Ο βασιλιάς του κ. Χωμενίδη;

Δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλη προσπάθεια που να αξίζει περισσότερο. Είναι η προσπάθεια που κατά βάση αξίζει. Κυρίως αυτή. Αυτό είναι. Το βλέπει κανείς και σε όλα τα κινήματα, κοινωνικά κ.λ.π. Είναι κινήματα χειραφέτησης. Να μπορεί ο άνθρωπος να έχει την ελευθερία να κάνει τις επιλογές του, να παίρνει τα ρίσκα του και φυσικά να υφίσταται τις συνέπειες. Διότι δεν υπάρχει ελεύθερη ζωή, η οποία να μην έχει συνέπειες, να μην έχει βάρος. Οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν μιλάμε για την ελευθερία, ξεχνάμε ότι η ελευθερία είναι σιαμαία αδερφή της ευθύνης. Γι’ αυτό και κατά βάθος κάποιοι ανέχονται τυραννικές καταστάσεις, για να μην έχουν την ευθύνη.

τη συνέντευξη Τι θα λέγατε; να είναι κανείς εαυτού του»,

θα

Α, αυτό θα το πεις εσύ! Νομίζω με πολλές μουσικές. Όπως εμένα μου αρέσουν πάρα πολλά διαφορετικά είδη μουσικής, έτσι και το μυθιστόρημα θα μπορούσε να επενδυθεί μουσικά με πολύ πλούσιο και ποικίλο τρόπο. Ροκ, τζαζ, κλασσική μουσική, ελληνικά λαϊκά τραγούδια, ακόμα και δημοτικά. Οτιδήποτε. Αν ήμαστε μαζί και είχαμε τη δυνατότητα να του βάλουμε σάουντρακ του βιβλίου, θα το ψάχναμε κεφάλαιο – κεφάλαιο ή σελίδα – σελίδα.

Σας ευχαριστώ πολύ για αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εμπειρία που μας προσφέρατε, κ.Χωμενίδη. Ελπίζω να ξανασυναντηθούμε σύντομα και για το επόμενο βιβλίο σας.

Εγώ σε ευχαριστώ πολύ. Θα περάσει και αυτό και θα τα πούμε και από κοντά

Μολυβιές στο περιθώριο: «Ο βασιλιάς της» του Χρήστου Χωμενίδη

Κλείνοντας, με ποια μουσική ντύνατε το μυθιστόρημά σας;

Η πάπισσα Ιωάννα αλλιώς… Ναταλία Γκαρανάση

H Πάπισσα Ιωάννα είναι μυθιστόρημα του Εμμανουήλ Ροΐδη και δημοσιεύτηκε το 1866 ως «μεσαιωνική μελέτη». Το θέμα της ιστορίας είναι η ζωή μιας νεαρής της Ιωάννας, κόρης ιεραποστόλων που από θρησκευόμενη μοναχή καταλήγει να υποδύεται τον άντρα και να κατακτά τον Παπικό θρόνο. Η κατάληξη της ηρωίδας είναι τραγική, αφού λιθοβολείται μέχρι θανάτου, ενώ το μυθιστόρημα χαρακτηρίστηκε «ως αντιχριστιανικόν και κακόηθες» από την Ορθόδοξη Εκκλησία και οδήγησε στον αφορισμό του Έλληνα λογοτέχνη. Το πρωτότυπο κείμενο είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα, περιέχει πολλά κωμικά και σατιρικά στοιχεία και αποτελεί ένα από τα πιο συγκλονιστικά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το 2015 ο κ. Λευτέρης Παπαθανάσης, καθηγητής Χημείας, με ιδιαίτερο ταλέντο στην δημιουργία κόμικς, μετατρέπει το μυθιστόρημα του Ροΐδη σε κόμικς με την υπογραφή «Μεσαιωνικό εικονογραφημένο». Στο κόμικς διατηρούνται πολλά από τα σατιρικά και καυστικά χαρακτηριστικά του πρωτότυπου κειμένου, ενώ η γλώσσα περιέχει στοιχεία δημοτικής σε συνδυασμό με την καθαρεύουσα.

διαβάΖΩντας

«Κύριε Παπαθανάση, πείτε μας λίγα λόγια για τη σχέση σας με τα κόμικς. Πότε ασχοληθήκατε για πρώτη φορά και τι είναι αυτό που σας ώθησε να εμβαθύνετε σε αυτή τη μορφή τέχνης

Δεν μπορώ να δώσω συγκεκριμένη απάντηση. Η αλήθεια είναι ότι το κόμικς με απασχολεί ως τρόπος έκφρασης από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου και είναι κάτι που δεν προκύπτει από τη λογική «Ξέρεις τώρα θα δημιουργήσω κάτι». Είναι περισσότερο ένας τρόπος ύπαρξης στο χώρο γύρω μου. Για παράδειγμα, θυμάμαι να σχολιάζω αυτά που πέρναγα στο σχολείο ως μαθητής, φτιάχνοντας σκίτσα και ιστορίες. Γενικά, τα κόμικς είναι ένας παιχνιδιάρικος τρόπος για να πουν οι δημιουργοί τους πολύ σοβαρά πράγματα. Και επειδή πολλές οι άνθρωποι δυσκολεύονται να πουν αυτά που είναι σοβαρά, τα εκφράζουν με τρόπους παράπλευρους. Για μένα αυτός ήταν ο δρόμος …τα σκίτσα!

Όσον αφορά την Πάπισσα Ιωάννα , έχετε δηλώσει στο παρελθόν ότι το συγκεκριμένο έργο σας ενθουσίασε από την πρώτη ανάγνωσή του. Πείτε μας ποια χαρακτηριστικά του πρωτότυπου κειμένου του Ροΐδη σας άρεσαν περισσότερο, με άλλα λόγια τι σημαίνει η ιστορία της Ιωάννας για εσάς;

Αν διαβάσεις την πρώτη σελίδα του κόμικς θα δεις τον εαυτό μου πιτσιρικά να προσπαθεί να διαβάσει το κείμενο. Η αλήθεια είναι ότι εκείνη την εποχή μπόρεσα να καταλάβω το μισό βιβλίο μόνο, γιατί είναι τέτοια η γλώσσα του Ροΐδη που δεν είναι εύκολο για ένα παιδί να την καταλάβει. Άρα το ένα είναι ότι το ίδιο το πρωτότυπο κείμενο με αυτή τη «μυστήρια» γλώσσα ασκεί μια γοητεία. Επίσης, όταν πρωτοδιάβασα την Πάπισσα Ιωάννα διασκέδασα και γέλασα πολύ, οπότε ξεκίνησα να σχεδιάζω σκηνές από το βιβλίο και είδα ότι μου βγαίνει. Με κάποιο τρόπο σκέφτηκα ότι επικοινωνώ με το χιούμορ και το πνεύμα του Ροΐδη. Ήταν μια διαδικασία που με γέμιζε χαρά!

Η διασκευή του πρωτότυπου κειμένου σε κόμικς ήταν σίγουρα ένα δύσκολο εγχείρημα. Παρόλα αυτά, καταφέρατε να συνδυάσετε την καθαρεύουσα του Ροΐδη με την νεοελληνική γλώσσα και να εντάξετε στο πλαίσιο αυτό σημερινές καθημερινές εκφράσεις. Θεωρείτε αυτή την μεγαλύτερη δυσκολία που συναντήσατε;

Δεν ξέρω, βασικά …μισώ την καθαρεύουσα σαν μια γλώσσα που στον αιώνα μας είχε μια συγκεκριμένη αποστολή, την συγκρότηση του «ελληνικού κράτους» κλπ. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν είμαι σε θέση να εκτιμήσω αυτό το «εργαλείο», όταν βρίσκεται σε χέρια «μαστόρων», όπως ο Ροΐδης. Οπότε δεν μπορούσα να κάνω την Πάπισσα Ιωάννα και να παραλείψω το κομμάτι αυτό της τόσο ιδιαίτερης γλώσσας. Έτσι, επέλεξα να κρατήσω κομμάτια και αποσπάσματα από την αυθεντική γλώσσα του Ροΐδη, ενώ έκανα ελαφρές μετατροπές του πρωτότυπου κειμένου ή και πρόσθετα τελείως δικά μου κομμάτια. Ήθελα να ξεκινήσω από το αρχικό κείμενο στην καθαρεύουσα φτάνοντας στο δικό μου στη δημοτική, έτσι ώστε η μετάβαση σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι πολύ ομαλή. Μάλλον το χειρίστηκα με τη λογική να εξυπηρετεί και η γλώσσα τη ροή της αφήγησης. Πάντως δεν ήταν εύκολο.

Μπορούμε να πούμε ότι η Ιωάννα με τον δυναμικό και ριψοκίνδυνο χαρακτήρα της λειτούργησε ως πρότυπο για τις γυναίκες στην εποχή της, αλλά εξακολουθεί να εμπνέει και γυναίκες του σήμερα. Τι σας κάνει να θαυμάζετε την ίδια και την ιστορία της;

Καταρχάς, δεν είμαι πολύ σίγουρος για την επίδραση που είχε ιστορία της Ιωάννας στις γυναίκες της εποχής της. Οι περισσότεροι άνθρωποι τότε ήτανε αγράμματοι και ιδιαίτερα οι γυναίκες που ήταν αποκλεισμένες από τη δημόσια ζωή. Νομίζω ότι εκεί βρίσκεται και το κλειδί για το οποίο υπάρχει αυτή η ιστορία. Ήταν μια ιστορία μεταξύ αντρών όχι τόσο γυναικών, που είχε να κάνει με μια διάθεση σάτιρας απέναντι στην παπική εξουσία. Άρα, θεωρώ ότι ήταν πολύ δυνατή η σάτιρα, επειδή ακριβώς η πρωταγωνίστρια ήταν γυναίκα και στη συγκεκριμένη περίπτωση κατάφερε να καταλάβει τον Παπικό θρόνο. Σήμερα, όμως, μπορεί κάποιος να διαβάσει αυτό το κείμενο και να το εντάξει στην κουβέντα περί φεμινισμού, αντίστασης στην πατριαρχία με την ηρωίδα υπέρμαχο του αγώνα των γυναικών. Εκείνη την εποχή μάλλον δεν ήταν αυτό το περιεχόμενο. Παρόλα αυτά, για μένα η ιστορία αυτή έχει πολλά θέματα που μπορεί να απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο. Το κομμάτι, για παράδειγμα, που ο άνθρωπος βρίσκεται απέναντι στην εξουσία είναι πολύ σημαντικό και φρόντισα να είναι παρόν σε κάθε σελίδα του κόμικς.

Η πάπισσα Ιωάννα αλλιώς…

Πέντε χρόνια μετά την έκδοσή της η Πάπισσα Ιωάννα έχει γνωρίσει μεγάλη επιτυχία. Ποιά είναι τα συναισθήματά σας;

Δεν μου λέει κάτι έτσι η επιτυχία. Με χαροποιεί βέβαια. Φυσικά, όταν ανακηρύχτηκε η Πάπισσα Ιωάννα το καλύτερο κόμικς της χρονιάς, το 2015, χάρηκα πάρα πολύ. Ήταν ωραίο, όταν μου έστελναν μηνύματα φίλοι και γνωστοί να με συγχαρούν και αυτό εννοείται μου έδωσε κίνητρο να συνεχίσω. Βέβαια, αν δεν υπάρχει και εσωτερικό κίνητρο ή αν δεν με ικανοποιεί αυτό που κάνω, τότε μου είναι δύσκολο να δημιουργήσω κάτι. Επίσης, μου αρέσει πάρα πολύ που υπήρχαν άνθρωποι που δεν είχαν ξαναδιαβάσει κόμικς και ξεκίνησαν να διαβάζουν εξαιτίας μου. Ακόμα, το να ξέρω ότι πέρασε κάποιος μία ευχάριστη ώρα διαβάζοντας το κόμικς μου με κάνει να νιώθω πλήρης.

Το λογοτεχνικό μας περιοδικό συμπεριλαμβάνει στη θεματολογία του και άρθρα που σχετίζονται με το πώς η λογοτεχνία επηρεάζει τέχνες, όπως το θέατρο, τη μουσική και στην περίπτωσή μας τα κόμικς. Θεωρείτε τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος στην πορεία των κόμικς στην Ελλάδα; Να είμαστε αισιόδοξοι και να περιμένουμε στο κοντινό μέλλον κι άλλες τέτοιες διασκευές λογοτεχνικών έργων;

Ναι έχει σημειωθεί πολύ μεγάλη πρόοδος και μάλιστα υπάρχουν και κάποιες πολύ καλές δουλειές! Βέβαια, πάντα όταν δημιουργείται ένα ρεύμα, μπορεί εκδότες να πιέσουν για να βγει μια δουλειά το συντομότερο δυνατό ή να αναγκαστούν σκιτσογράφοι να ασχοληθούν με ένα θέμα και αυτό δεν επιφέρει πάντα το καλύτερο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, υπάρχει και η θετική πλευρά σε όλο αυτό. Γενικότερα, ναι, το ρεύμα των διασκευών λογοτεχνικών έργων σε κόμικς θα συνεχιστεί για πολύ καιρό ακόμη και είναι καλό αυτό.

Τέλος, είναι η καραντίνα μία δημιουργική περίοδος για εσάς; Πώς περνάτε τον ελεύθερό σας χρόνο και τι είδους βιβλία σας αρέσει να διαβάζετε;

Νομίζω ότι ένα από τα προβλήματα της καραντίνας είναι το αντίθετο από την κυρίαρχη εικόνα που είναι δηλαδή ότι έχουμε πολύ ελεύθερο χρόνο. Δεν ισχύει. Στην αρχή διάβαζα συνεχώς. Όμως, από ένα σημείο και έπειτα, άρχισε τόσο να με απασχολεί το θέμα της καραντίνας και του κορωνοϊού, που δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ σε τίποτα. Σιγά σιγά, άρχισαν να βγαίνουν κάποια σκίτσα και έκανα και κάποιες μελέτες. Κάπως έτσι περνούσα τον χρόνο μου σκιτσάροντας, μελετώντας τον κινηματογράφο - ο κινηματογράφος είναι μεγάλος δάσκαλος για τους κομίστες - και το σενάριο για το καινούριο κόμικς. Διαβάζω τα πάντα ανάλογα με το τι θα μου τραβήξει το ενδιαφέρον και ανάλογα τη συγκυρία. Είμαι ανοιχτός στο διάβασμα, γιατί είναι μεγάλο κέρδος για έναν άνθρωπο να μάθει να επικοινωνεί με την ανάγνωση. Για παράδειγμα το τελευταίο βιβλίο που πήρα ήταν λατινική γραμματική!

Σας ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη! Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία για εμένα.

διαβάΖΩντας

Η λογοτεχνία εμπνέει το θέατρο Δέσποινα Δαλάτση

Το θέατρο και η λογοτεχνία είναι δύο μορφές τέχνης στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους. Αν και πολλές φορές, τα σενάρια θεατρικών έργων γράφονται αποκλειστικά για να παιχτούν στο θέατρο, δεν είναι λίγα τα λογοτεχνικά κείμενα, τα οποία έχουν υποστεί κάποιες απαραίτητες αλλαγές, με σκοπό να ανέβουν ως θεατρικές παραστάσεις, συχνά μάλιστα με μεγάλη επιτυχία. Παρ’ όλα αυτά, το αν η μεταφορά αυτή θα είναι επιτυχημένη εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αρχικά, τα παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά στοιχεία του κειμένου (εκφράσεις και πιθανές χειρονομίες των ηρώων) είναι απαραίτητο να ερμηνευτούν σωστά από τον άνθρωπο που θα αναλάβει την προσαρμογή του λογοτεχνικού έργου σε θεατρικό. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του σκηνοθέτη, φυσικά. Ωστόσο, στην προσπάθεια σύζευξης της λογοτεχνίας με το θέατρο είναι πολλοί οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν έχοντας αναλάβει ποικίλους ρόλους και, προφανώς, δεν μοιράζονται όλοι τις ίδιες απόψεις. Παραδείγματος χάριν, μία σκηνή μπορεί να την ερμηνεύσει αλλιώς ο σκηνοθέτης, αλλιώς ο ηθοποιός που θα παίξει σε αυτήν, αλλιώς ο συγγραφέας που έγραψε το πρωτότυπο κείμενο και, φυσικά, αλλιώς ο θεατής που θα παρακολουθήσει την θεατρική παράσταση. Επιπλέον, αυτοί που συντελούν στην πραγματοποίηση μιας οποιασδήποτε θεατρικής παράστασης είναι, επίσης, φυσικό να θέλουν να συμπληρώσουν μια δική τους προσωπική «πινελιά» στην ατμόσφαιρά του έργου, χωρίς αυτό να είναι απαραίτητα λάθος ή σωστό. Επομένως, η επιτυχία της μεταφοράς ενός λογοτεχνικού κειμένου σε θεατρικό έργο είναι κάτι το σχετικό, καθώς η τέχνη είναι μια έννοια υποκειμενική και όλοι οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές απόψεις και προτιμήσεις.

Αυτή η εποικοδομητική σχέση του θεάτρου και της λογοτεχνίας υπάρχει από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Σπουδαία έργα, τα οποία αφορούν διάφορους τομείς της αρχαίας ελληνικής γραμματολογίας, μεταφέρθηκαν στο αρχαίο ελληνικό θέατρο και οι παραστάσεις αυτές αποτέλεσαν σημείο σταθμό για την παγκόσμια ιστορία του θεάτρου και αποτελούν πηγή έμπνευσης μέχρι σήμερα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η «Οδύσσεια» και η «Ιλιάδα» του Ομήρου και έργα άλλων επικών, λυρικών ή τραγικών ποιητών. Άλλο ένα σημαντικό έργο, το οποίο φιλοξενήθηκε, ωστόσο, μόνο στις σύγχρονες θεατρικές σκηνές, είναι «το έπος του Γκιλγκαμές», το οποίο αποτελεί και το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό κείμενο που έχει καταγραφεί. Δεν θα μπορούσαμε, φυσικά, να μην αναφερθούμε στα έργα του πασίγνωστου ποιητή, θεατρικού συγγραφέα και ηθοποιού, Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος έγραψε ιστορία, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό και την λογοτεχνία και το θέατρο. Κάποια από τα σημαντικότερα και γνωστότερα έργα του, όπως οι τραγωδίες «Άμλετ», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», «Μάκβεθ» και «Βασιλιάς Ληρ», καθώς και δύο από τις διασημότερες κωμωδίες του «Ο Έμπορος της Βενετίας» και «Το Όνειρο Θερινής Νυκτός» έχουν ανέβει ουκ ολίγες φορές στο σανίδι. Τα κείμενά του έχουν μεταφερθεί σε θέατρα σε όλο τον κόσμο σε διάφορες διασκευές κάθε φορά, έχοντας αφήσει πίσω τους απίστευτη πολιτιστική κληρονομιά. Συνοψίζοντας, το θέατρο και η λογοτεχνία είναι δύο μορφές τέχνης, οι οποίες συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται στον χρόνο, καθώς εξελίσσονται. Αποτελούν έννοιες αλληλένδετες και επιτρέπουν στον καλλιτέχνη να κινηθεί σε πλαίσια αυτοσχεδιασμού και μη, εκφράζοντας από τα συναισθήματα και τις σκέψεις του, μέχρι πολιτικές απόψεις και κοινωνικά μηνύματα.

Η λογοτεχνία εμπνέει το θέατρο

Η λογοτεχνία εμπνέει τη μουσική Δημοσθένης Τσερίκης

Αδιαμφισβήτητα, οι τέχνες αλληλεπιδρούν και «αλληλοβοηθιούνται» μεταξύ τους. Η επίδραση που μπορεί να έχει μία τέχνη σε μία άλλη μπορεί να μην είναι φαινομενικά αντιληπτή, θα έλεγε ωστόσο κανείς πως αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση και αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης και εξέλιξης μίας τέχνης. Με άλλα λόγια, με την απουσία μιας τέχνης, κάποια άλλη θα φαντάζει ανεκπλήρωτη. Μπορούμε να αναφέρουμε αμέτρητα παραδείγματα, σε αυτό το άρθρο ωστόσο θα επικεντρωθούμε στην ξεχωριστή και αμοιβαία σχέση λογοτεχνίας-μουσικής. Μπορούμε να πούμε με σιγουριά πως, διαχρονικά, η μουσική και η λογοτεχνία αποτελούν δεξαμενές δημιουργικής αλληλεπίδρασης, καθώς αντλούν, αλλά και παρέχουν έμπνευση. Θρύλοι και μύθοι έχουν γίνει πηγή έμπνευσης για συμφωνίες κλασικής μουσικής, ποιήματα έχουν μελοποιηθεί, οι ήρωες συγγραφικών πονημάτων έχουν γίνει ήρωες και στους στίχους διάσημων καλλιτεχνών. Από την άλλη, η επιρροή και έμπνευση της μουσικής στη λογοτεχνία είναι καταφανής, τόσο στη μουσικότητα και στο ρυθμό του λόγου, όσο και στην προσφορά θεματολογίας και χαρακτήρων. Σε κάθε περίπτωση, η μία τέχνη αναγεννιέται και ξαναζεί μέσω της άλλης, γεγονός που επισημαίνει την αμφίδρομη σχέση τους. Παρακάτω, θα βρείτε μία λίστα με διαχρονικά λογοτεχνικά έργα, τα οποία με την σειρά τους έγιναν πηγή έμπνευσης για εξίσου κοσμοϊστορικές μουσικές δημιουργίες:

Ουβερτούρα -Φαντασία, Ρωμαίος και Ιουλιέτα, σε Σι Ελάσσονα:

Πρόκειται για ένα από τα περίφημα έργα του Πιοτρ Τσαϊκόφσκι. Ο συνθέτης εμπνεύστηκε έντονα από το ομώνυμο έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Σεχραζάτ:

Συμφωνική σουίτα του Νικολάι Ρίμσκι – Κόρσακοφ, που βασίζεται στην πασίγνωστη αραβική συλλογή ανατολίτικων ιστοριών με τίτλο Χίλιες και μία νύχτες. Από το πιο γνωστά έργα του σπουδαίου και ρώσου συνθέτη, που θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ενορχηστρωτές όλων των εποχών. Wuthering Heights:

Ίσως το πιο διάσημο τραγούδι με λογοτεχνικές αναφορές, το “Wuthering Heights” της Κέιτ Μπους όπου αναφέρεται η ιστορία του ομώνυμου μυθιστορήματος της Έμιλι Μπροντ, Ανεμοδαρμένα ύψη. Killing an Arab:

Στο πρώτο σινγκλ των Cure υπάρχει ένα τραγούδι με τίτλο Killing an Arab. Ο δημιουργός του, ο Robert Smith, έχει πει ότι πρόκειται για ένα ποιητικό σχόλιο πάνω στον Ξένο (1942), το μυθιστόρημα του Αλμπέρ Καμύ. 1984, Big Brother, We are the dead, The Resistance, United States of Eurasia, Sex Crime:

Τα «1984», «Big Brother», και «We are the dead» του David Bowie, το «The Resistance» και «United States of Eurasia» των Muse, καθώς και το «Sex Crime» των Eurythmics είναι όλα εμπνευσμένα από το βιβλίο του Όργουελ. Battle of Evermore:

Το εμπορικότερο λογοτεχνικό βιβλίο όλων των εποχών, το Lord of the Rings του Τόλκιν, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για το τραγούδι των Λεντ Ζέπελιν, ενός από τα κορυφαία συγκροτήματα του 20ου αιώνα. Goodbye Yellow Brick Road:

Το “Goodbye Yellow Brick Road” του Έλτον Τζον οφείλει την ύπαρξη του στο γνωστό παιδικό διήγημα, “The Wonderful Wizard of Oz”. Οι στίχοι περιγράφουν την ανάγκη για την επιστροφή στην απλή ζωή, μετά από την περιπέτεια προς το άγνωστο.

διαβάΖΩντας

Η διάχυση του καβαφικού έργου Άρτεμις Βεζαλή & Κορίνα Δημοσθένους

Σεργιανίζοντας στα στενά της πόλης Λάιντεν της Ολλανδίας ξαφνιάστηκα βλέποντας στον τοίχο ενός κτιρίου ένα ποίημα γραμμένο στα ελληνικά. Πλησίασα, διάβασα και αναγνώρισα τους στίχους του ποιήματος «Κρυμμένα» του γνωστού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη και αμέσως συλλογίστηκα την επιρροή που μπορεί να έχει ένας ποιητής χρόνια μετά τον θάνατό του, όχι μόνο στην ίδια του τη χώρα, αλλά και σε πόλεις του εξωτερικού. Μετά από μικρή έρευνα διαπίστωσα πως η επιρροή του Καβάφη δεν περιορίζεται μόνο στους τοίχους κτιρίων και σε έργα τέχνης επηρεασμένα από τα ποιήματά του, αλλά εξαπλώνεται και σε στοιχεία της καθημερινότητάς μας, όπως για παράδειγμα τα λεωφορεία. Λίγα χρόνια πριν με πρωτοβουλία του ιδρύματος Ωνάση, λεωφορεία σε ολόκληρη την Αθήνα κυκλοφόρησαν με στίχους ποιημάτων του Καβάφη γραμμένα επάνω τους. Στίχοι των ποιημάτων του τοποθετήθηκαν έξυπνα σε διάφορα σημεία των λεωφορείων και των στάσεων, έτσι που μέσα από αυτά ο Καβάφης ακόμη και τόσα χρόνια μετά τη συγγραφή των ποιημάτων του μιλά στους απλούς ανθρώπους για ζητήματα της καθημερινής ζωής, όπως κανείς άλλος δεν μπορεί. Το καβαφικό έργο δεν περιορίζεται μόνο σε εικονογραφημένα βιβλία και γκράφιτι στους τοίχους, αλλά εξαπλώνεται σε όλη την υφήλιο σε ποικίλες μορφές. Το 2013 πραγματοποιήθηκε μία εκδήλωση στην Ιαπωνία με θέμα «ο Κ.Π. Καβάφης στο Τόκυο». Ιάπωνες φοιτητές, με αφορμή την επέτειο των 150 χρόνων από την γέννηση του ποιητή, αποφάσισαν να μελετήσουν εκτενέστερα τα ποιήματα του. Στη συνέχεια, προχώρησαν στην εικονογράφηση των ποιημάτων, δημιουργώντας σύντομες ταινίες animation. Τα βίντεο προβλήθηκαν στην Ελλάδα το 2018, στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου» και είχαν μεγάλη απήχηση στο κοινό. Ο Καβάφης δεν θα μπορούσε να λείπει φυσικά από τον κόσμο της τέχνης. Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι ζωγράφοι επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τα γεμάτα αμεσότητα ποιήματά του και τους χάρισαν ζωή μέσα από τους καμβάδες τους. Το ποίημα «τα κεριά» του Καβάφη, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία ενός ζωγραφικού πίνακα από τον Χρήστο Μποκόρο. Επίσης, ένας πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη αντλεί έμπνευση από το ποίημα του Καβάφη «Ωραία λουλούδια και άσπρα που ταίριαζαν πολύ».

(απόσπασμα από το ποίημα)

«Την Κυριακή τον θάψαν στες δέκα το πρωί. Την Κυριακή τον θάψαν: πάει εβδομάς σχεδόν. Στην πτωχική του κάσα του έβαλε λουλούδια, ωραία λουλούδια κι άσπρα ως ταίριαζαν πολύ στην εμορφιά του και στα είκοσι δυο του χρόνια»

«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ΄ναι μακρύς ο δρόμος», λέει ο ποιητής... Μία φράση που πολλοί από μας έχουμε ακούσει, αλλά ποτέ ενδεχομένως δεν μας δόθηκε η ευκαιρία να μάθουμε τι λέει παρακάτω. Αν όμως η «Ιθάκη», γινόταν κόμικς; Πριν μερικά χρόνια, λοιπόν, αυτό έγινε πραγματικότητα και έτσι μπορεί ο καθένας, ακόμη και οι μικροί αναγνώστες, να μελετήσουν και να θαυμάσουν το καβαφικό έργο. Ειδικότερα, ένα πλήθος πολύχρωμων εικόνων διεγείρει την φαντασία του αναγνώστη, τον ψυχαγώγει, ενώ παράλληλα αποτελεί πηγή γνώσεων για το μακρύ ταξίδι του Οδυσσέα. Τέλος, κάτι που μου έκανε τρομερή εντύπωση διαβάζοντας για την επιρροή του καβαφικού έργου είναι πως τα έργα του Καβάφη πλέον είναι διαθέσιμα σε όλους για ανάγνωση. Πριν λίγα χρόνια ποιήματα του Καβάφη εκδόθηκαν σε γραφή Braille και επιτέλους άνθρωποι που μέχρι τώρα δεν μπορούσαν, έχουν πλέον την δυνατότητα να ανακαλύψουν τον μοναδικό κόσμο της ποίησης του Καβάφη. Γιατί τα έργα του όχι μόνο μιλούν στις καρδιές των ανθρώπων, αλλά περνούν και πολλά μηνύματα για την κοινωνία, τους ανθρώπους και όχι μόνο.

Η διάχυση του καβαφικού έργου

Το χρήμα ως κινητήριος δύναμη στη λογοτεχνία και την τραγωδία Μαρία Σκαμνέλου

Η δύναμη του χρήματος απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί. Ο υλικός πλούτος βρίσκεται σε κάθε πτυχή της ζωής μας και ασκεί μεγάλη επιρροή στην καθημερινότητα και σε πολλές μορφές τέχνης. Μπορεί να αποτελεί εύχρηστο μέσο συναλλαγής, όμως συχνά εκφυλίζει και διαφθείρει. Ήδη από τον 5ο αι. π. Χ. ο Σοφοκλής διατύπωσε στο έργο του «Αντιγόνη» τις σκέψεις του για την επίδραση του χρήματος μέσα από τον ήρωα του, τον Κρέοντα. «Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος κακὸν νόμισμ᾽ ἔβλαστε» (Γιατί κανένας θεσμός τόσο κακός δεν βλάστησε τόσο τους ανθρώπους όσο το χρήμα) είναι τα χαρακτηριστικά λόγια του βασιλιά της Θήβας. Σύμφωνα με την παραπάνω φράση, το χρήμα είναι ολέθριος θεσμός και αιτία πολλών δεινών για τον άνθρωπο. Τονίζεται ότι λειτουργεί διαβρωτικά για την ανθρώπινη συνείδηση και οδηγεί σε πανουργία. Έτσι, ο Κρέοντας μη μπορώντας να εξηγήσει με άλλο τρόπο πώς κατευθύνονται οι ενέργειες των ανθρώπων, θεωρεί υπαίτιο το χρήμα. Πιστεύει ότι οι αντίπαλοί του θέλουν να πλήξουν το κύρος και να αμφισβητήσουν την εξουσία του με δωροδοκίες και αθέμιτα μέσα. Συνδέει, δηλαδή, τις πράξεις τους με οικονομικά κίνητρα. Γι’ αυτόν όλα μετρούνται σε χρήμα και πολιτική δύναμη. Ο λόγος του είναι αποφθεγματικός, όμως οι απόψεις του για τα χρήματα δεν είναι αντικειμενικά σωστές, διότι χάνουν την ορθότητα τους, καθώς τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ο βασιλιάς βρίσκεται σε πλήρη ψυχολογική σύγχυση λόγω της φορτισμένης συναισθηματικής του κατάστασης και των πολιτικών εξελίξεων. Αν συνεχίσουμε το ταξίδι στο χρόνο, η νουβέλα « Η Τιμή και το Χρήμα» του Κ. Θεοτόκη δεν θα περάσει απαρατήρητη. Το έργο γράφτηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, διαδραματίζεται στην Κέρκυρα και συμπίπτει με την ακμή της σοσιαλιστικής δράσης του συγγραφέα. Περιστρέφεται γύρω από τις δύο αυτές αξίες : Τιμή και Χρήμα. Τι είναι τελικά σημαντικότερο; Με ποιο κριτήριο οι άνθρωποι καθορίζουν τις ζωές τους; Είναι οι αξίες που κυριαρχούν ή το χρήμα; Όλα αυτά τα αναπάντητα ερωτήματα ανεβαίνουν αυθόρμητα στα χείλη του αναγνώστη κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος του βιβλίου. Η φτωχή και πολύτεκνη οικογένεια της Επιστήμης προσπαθεί να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις, τα πρέπει της εποχής. Εκείνη, μια γυναίκα δυναμική κι εργατική, αγωνίζεται με σκοπό

διαβάΖΩντας

να εξασφαλίσει για τα παιδιά της μια ικανοποιητική προίκα και κατ’ επέκταση μια καλύτερη ζωή. Ο Ανδρέας, νέος αριστοκρατικής καταγωγής, εκμεταλλεύεται όλες τις δυνατότητες που του παρέχει η παρασιτική οικονομία της εποχής και η κομματική προστασία για να κερδίσει χρήματα μέσω του λαθρεμπορίου . Είναι ερωτευμένος με τη μεγάλη κόρη της οικογένειας, τη Ρήνη, όμως ζητάει εξωφρενικά μεγάλη για τα δεδομένα της εποχής προίκα, ώστε να εξασφαλίσει μια ευτυχισμένη και παράλληλα οικονομικά άνετη ζωή δίπλα στην αγαπημένη του. Η Επιστήμη ενώ δε δέχεται αρχικά μετά όμως από πολλές πιέσεις και την ανεπιθύμητη, εκτός γάμου εγκυμοσύνη της Ρήνης καταλήγει να του τη δώσει. Η Ρήνη δεν μπορεί να δεχτεί το γεγονός πως ο άντρας που αγαπάει, αποφασίζει επιτέλους να την κάνει γυναίκα του μόνο με αυτούς τους όρους και αρνείται, γιατί το χρήμα γίνεται το μέτρο της αγάπης του. Η ζωή τους συνθλίβεται ανάμεσα στο χρήμα και την αγάπη. Τα βασικά πρόσωπα συνειδητοποιούν πως το χρήμα και οι κοινωνικοί θεσμοί είναι η πηγή της δυστυχίας τους. Το χρήμα υποσκελίζει τον έρωτα, την αγνότητα και της αληθινές διαπροσωπικές σχέσεις, εξαγοράζει και υποβαθμίζει όλες τις αξίες. Στο διήγημα το χρήμα θεοποιείται και ο Θεοτόκης περιγράφει τη σταδιακή αλλοίωση και διαστρέβλωση της φυσικής καλοσύνης του ανθρώπινου χαρακτήρα. « Η Τιμή και το Χρήμα» είναι ένα δράμα, ένα βιβλίο με συγκρούσεις και διλήμματα.

ακόμη και αδέρφια αποκτούν προσωπικές διαμάχες εξαιτίας διεκδικήσεων της οικογενειακής περιουσίας. Επιπρόσθετα, το χρήμα είναι γνωστό ότι φθείρει και αλλοιώνει χαρακτήρες. Τίμιοι και καθ’ όλα έντιμοι άνθρωποι εάν αποκτήσουν απότομα οικονομική δύναμη μετατρέπονται σε εγωιστές και πλεονέκτες. Η φύση του χρήματος βέβαια δεν είναι αποκλειστικά καταστροφική. Είναι ένα απλό μέσο συναλλαγής που σηματοδοτεί την εξέλιξη του ανθρώπου. Από το ανταλλακτικό εμπόριο στο νόμισμα και από κει στις «πλαστικές» χρηματικές συναλλαγές. Η δημιουργία του διευκολύνει τη ζωή, το εμπόριο, την πνευματική καλλιέργεια και συμβάλλει στην ανάπτυξη του βιοτικού επιπέδου. Μια άνετη οικονομικά ζωή εξασφαλίζει παράλληλα με τα υλικά αγαθά την ευρύτερη αποδοχή, τον σεβασμό, το κύρος, την κοινωνική καταξίωση και τη σίγουρη επαγγελματική σταδιοδρομία. Επιπλέον, προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας, σιγουριάς και αισιοδοξίας. Τονώνει την αυτοπεποίθηση και το ηθικό των ανθρώπων εξαλείφοντας συμπλέγματα κατωτερότητας και μειονεξίας. Εκτός των άλλων, παρέχει διασκέδαση και ψυχαγωγία και δίνει τη δυνατότητα να επιδοθεί κανείς σε φιλανθρωπίες και στο κοινό καλό. Όλη η ευθύνη για τις ολέθριες συνέπειες του σχετίζονται με την ανεξέλεγκτη απληστία και προβληματική μεταχείριση του από τους ανθρώπους.

Τα μηνύματα του κειμένου αφορούν και τη σύγχρονη εποχή, αφού το χρήμα στις καπιταλιστικές κοινωνίες εξακολουθεί να παίζει κυρίαρχο ρόλο. Αμέτρητοι πόλεμοι έχουν σημειωθεί στην ιστορική πορεία των λαών εξαιτίας οικονομικών βλέψεων και συμφερόντων. Ακόμη και σε προσωπικό επίπεδο, το χρήμα επηρεάζει τους δεσμούς των ανθρώπων. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που

Το χρήμα ως κινητήριος δύναμη στη λογοτεχνία και την τραγωδία

Περιηγητής στην πόλη μου Η πόλη μας ως πηγή έμπνευσης. Περιγράφω γνωστές και άγνωστες γωνιές της πόλης μου που συνηθίζω να περνάω το χρόνο μου ή μου προκαλούν το ενδιαφέρον.

Δήμητρα Τζούμα Χτισμένα στις όχθες της λίμνης Παμβώτιδας, τα Γιάννενα είναι μία όμορφη και μαγευτική πόλη, που συνδυάζει καθημερινά τις ιστορικές της μνήμες με την πραγματικότητα μιας σύγχρονης μεγαλούπολης. Μια σειρά από αξιοθέατα και παραδόσεις μαρτυρούν την μακρόχρονη πορεία της στο χρόνο, που ενέπνευσε και εμπνέει όποιον προσπαθεί να την εξερευνήσει. Από το κάστρο και τη λίμνη έως τα βουνά που την περιτριγυρίζουν, από τα μουσεία και τις αγορές έως τον πολιτισμό και την εκπαίδευση, τα Γιάννενα θα γοητεύουν το άτομο με την πρώτη ματιά. Πυρήνας της πόλης είναι το κάστρο. Η αναφορά στο κάστρο των Ιωαννίνων ουσιαστικά ταυτίζεται με την ανίχνευση των απαρχών της ίδιας της πόλης. Όντας στο μεγαλύτερο μέρος έργο της Τουρκοκρατίας, με ενσωματωμένες όμως παλαιότερες βυζαντινές οικοδομικές φάσεις, το κάστρο αποτελεί αφετηρία στην ιστορία των Ιωαννίνων. Μέσα σε αυτό αναπτύχθηκαν τα ελληνικά γράμματα και η τέχνη, που συνέβαλλαν στην πνευματική καλλιέργεια και πολιτιστική ανάπτυξη. Σήμερα, το κάστρο εξακολουθεί να προδίδει την παράδοση και την εξέλιξη της πόλης, η οποία συγκινεί και αγγίζει την καρδιά του ατόμου που καταφέρνει να την γνωρίσει. Τα μουσεία, δημοτικό, βυζαντινό, αργυροτεχνίας, τα σπίτια και τα μαγαζιά λαϊκής τέχνης, αποτυπώνουν παραστατικά την μεγαλειότητα του πολιτισμού, που γνώρισε τεράστια ακμή μέσα στα τείχη. Ανάμεσα στις τόσες άλλες ομορφιές των Ιωαννίνων, μία ανάσα από το κάστρο είναι και η θρυλική λίμνη Παμβώτιδα με το όμορφο νησάκι της, το μοναδικό που κατοικείται στον κόσμο από 100 περίπου οικογένειες. Η λίμνη είναι το στολίδι της πόλης και με τον ξεχωριστό συνδυασμό φύσης και πολιτισμού που προσφέρει έχει εμπνεύσει πολλούς καλλιτέχνες τα προηγούμενα χρόνια. «Μια λίμνη ως κόρην οφθαλμού» την παρουσιάζει ο Γκανάς, «Ω λίμνη, στα γλαυκά σου τα νερά», λέει ο Ελιγιά.

διαβάΖΩντας

Παρόλα αυτά, όμως, η λίμνη συνεχίζει να εντυπωσιάζει εκατοντάδες κατοίκους της πόλης και επισκέπτες που περνάνε αρκετό χρόνο δίπλα σε αυτήν. Με τις ατελείωτες βόλτες μου γύρω από την λίμνη και γω, κατάφερα να εκτιμήσω και να θαυμάσω την ομορφιά της πόλης μου. Μία βόλτα γύρω από την λίμνη είναι αναμφίβολα αναζωογονητική. Προχωρώντας στο κέντρο των Ιωαννίνων, εντοπίζονται μέρη που δηλώνουν την ανάπτυξη της πόλης και στη σύγχρονη εποχή. Από την μία το Πνευματικό Κέντρο, η δημοτική βιβλιοθήκη και πινακοθήκη, που στεγάζουν τον πολιτισμό και συμβάλλουν στην ανάπτυξή του. Από την άλλη, τα μικρά τοπικά μαγαζιά, που στηρίζουν την οικονομία, προβάλλοντας τις αδιάκοπες προσπάθειες των επιχειρηματιών να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Τέλος, οι πεζόδρομοι και οι καφετέριες, που λειτουργούν ως πηγές ζωής και ενέργειας της πόλης, η οποία ελκύει εμένα και τους συμπολίτες μου και μας ενώνει ως προς την αγάπη μας για αυτήν. Το κέντρο της πόλης είναι το αγαπημένο μου μέρος στα Γιάννενα. Εκεί περνάω τον περισσότερο χρόνο μου είτε με την οικογένειά μου, είτε με τους φίλους μου, είτε ακόμη και μόνη μου. Οι χαρούμενοι και φιλόξενοι άνθρωποι με τους οποίους συναναστρέφομαι, οι όμορφες εικόνες παρεών, να περνάνε ευχάριστα των ελεύθερό τους χρόνο, που αντικρίζω καθημερινά, η ποικιλία τόσο στα μαγαζιά όσο και στους χώρους εστίασης, καθώς και η διακόσμηση-αρχιτεκτονική δρόμων και κτηρίων, με τραβάνε όλο και πιο κοντά σε αυτή τη μεριά της πόλης μου, στην οποία απολαμβάνω κάθε λεπτό που αφιερώνω. Αυτή είναι η πόλη μου, τα Γιάννενα. Η πόλη των γραμμάτων και της τέχνης. Η πόλη της ανάπτυξης και της εξέλιξης.

Πολυξένη Χελά Τι είναι αυτό που σε “μαγνητίζει” περισσότερο στην πόλη σου; Σε αυτή την ερώτηση οι απαντήσεις ποικίλλουν και διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Εγώ θα μιλήσω για την πόλη μου, τα Ιωάννινα, από την δική μου οπτική γωνία. Ατελείωτες στιγμές και εμπειρίες με τους φίλους και την οικογένειά μου πλημμυρίζουν το μυαλό μου, σκεπτόμενη το κάστρο των Ιωαννίνων. Κάνοντας βόλτα στα γραφικά του σοκάκια ταξιδεύεις νοερά σε διάφορες εποχές, από το Βυζάντιο μέχρι και την εποχή της Τουρκοκρατίας. Εντυπωσιακή είναι επίσης και η ακρόπολη του κάστρου. Το λεγόμενο “Ίτς Καλέ”, του οποίου η ονομασία είναι τουρκικής προέλευσης και σημαίνει στα ελληνικά “εσωτερικό κάστρο”. Αποτελείται από μια μεγάλη έκταση 14ων στρεμμάτων με πληθώρα κτιρίων και πανοραμική θέα προς την λίμνη. Έχει ακόμα χώρο για πικ νικ, παιχνίδια και άλλες δραστηριότητες. Τα κτίρια που ανέφερα, αποτελούσαν τα ανάκτορα του Αλή Πασά. Πολλά από αυτά είναι πλέον μουσεία. Είναι γνωστό σε όλους μας ότι τα Ιωάννινα είναι πόλη που η ασημουργία και η αργυροτεχνία αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα. Μάλιστα ο πασίγνωστος οίκος BVLGARI ξεκίνησε από την οικογένεια Βούλγαρη των Καλαρρυτών. Ένας τρόπος να μυηθείς στον κόσμο αυτό είναι να επισκεφτείς το μουσείο Αργυροτεχνίας που βρίσκεται στο Ίτς Καλέ. Αλλάζοντας προορισμό κατευθυνόμαστε προς το “στολίδι’ των Ιωαννίνων, την λίμνη Παμβώτιδα. Μαγευτικός ο περίπατος γύρω από την λίμνη. Το γραφικό τοπίο, σε συνδυασμό με από καλή παρέα και ένα από τα φημισμένα σιροπιαστά της πόλης, καθιστά τον περίπατο αυτόν μία ιδανική απόδραση από την καθημερινότητα. Ακόμα και για πιο ρομαντικές ψυχές έχουμε το κατάλληλο μέρος. Αναφέρομαι στο νησάκι των Ιωαννίνων, ένα από τα ελάχιστα νησιά σε λίμνη που κατοικούνται, στην Ευρώπη. Κατευθυνόμενος στο νησάκι έχεις την ευκαιρία να δεις την πόλη

μέσα από την λίμνη απολαμβάνοντας αν είσαι τυχερός τους κωπηλάτες, τους ψαράδες ή τα όμορφα πουλιά. Οι άνθρωποι στο νησάκι μας είναι πάντα καλοσυνάτοι. Το περιβάλλον, σαν από παραμύθι. Μπορείς να απολαύσεις την λίμνη, να εξερευνήσεις, να δοκιμάσεις υπέροχες λιχουδιές και να ταξιδέψεις στο χρόνο. Μια αξέχαστη εμπειρία που αξίζει να ζήσει κάποιος. Ας φύγουμε όμως από το νησάκι και ας κατευθυνθούμε προς το Πέραμα. Φτάνοντας σχεδόν έξω από το σπήλαιο ανεβαίνεις τα σκαλιά που σε οδηγούν σε αυτό. Πριν όμως φτάσεις στο αριστερό σου χέρι θα δεις ένα μικρό εστιατόριο. Το εξωτερικό του δεν θα σε εντυπωσιάσει, οι γεύσεις ωστόσο που θα γνωρίσεις σε αυτό θα σε εκπλήξουν ευχάριστα. Το ανακάλυψα εντελώς τυχαία, μια Κυριακή που είχαμε επισκεφθεί το σπήλαιο με την οικογένειά μου και αποτελεί μέρος που συστήνω στον καθένα. Όσον αφορά το δικό μου αγαπημένο μέρος, είναι οι λεγόμενες “γεφυρούλες”. Τόσο οι στιγμές που έχω περάσει σε αυτό το μέρος με τους φίλους μου όσο και η αγάπη μου για την φύση και τον καθαρό αέρα καθιστούν αυτό το μέρος ιδανικό. Είναι μια όμορφη διαδρομή πάλι δίπλα από την λίμνη, με ποδηλατόδρομο, παγκάκια και από την άλλη μεριά υπάρχουν είτε γήπεδα είτε χώροι για ιππασία. Τα κομμάτια της διαδρομής αυτής συνδέονται με κάποιες όμορφες ξύλινες γέφυρες, εξού και η ονομασία “γεφυρούλες” Συμπερασματικά τα αγαπημένα μου μέρη είναι πολλά. Την πόλη μας όμως όμορφη και ξεχωριστή δεν την κάνουν τα μέρη, αλλά οι άνθρωποι, οι εμπειρίες που θα ζήσεις σε αυτή και το πιο σημαντικό, οι μοναδικές της εικόνες και γεύσεις!

Περιηγητής στην πόλη μου

«Μια μάνα γύρευα να βρω», Μ. Γκανάς: επιρροές από το δημοτικό τραγούδι Κωνσταντίνος Ευαγγέλου

Ο Ηπειρώτης ποιητής Μιχάλης Γκανάς είναι μοντέρνος κατά βάση, αλλά, αν μελετήσουμε με προσοχή τα ποιήματά του, θα διαπιστώσουμε ότι δεν απορρίπτει τους τρόπους της δημοτικής παράδοσης. Ίσα ίσα ,μάλιστα, η δημοτική παράδοση είναι κυρίαρχη στο ποιητικό του έργο. Αυτή η διαπίστωση επιβεβαιώνεται πολύ έντονα στο ποίημα του «Μια μάνα γύρευα να βρω», το οποίο ανήκει στην ποιητική συλλογή «Παραλογή». Η συγκεκριμένη συλλογή συνιστά μια ενιαία ενότητα ποιημάτων, στην οποία ο ποιητής πειραματίζεται με νεωτερικούς εκφραστικούς τρόπους, ενώ, παράλληλα, παραπέμπει και στη δημοτική παράδοση του είδους των παραλογών με ξεκάθαρες αναφορές στο δημοτικό τραγούδι «Του νεκρού αδελφού». Ο διάλογος του Μ. Γκανά με το δημοτικό τραγούδι είναι συνεχής. Η τάση αυτή προς τις παραδοσιακές φόρμες ευθύνεται στην αγάπη του ποιητή για το δημοτικό τραγούδι. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που θέματα και απόηχοι αυτού του τραγουδιού απαντούν και σε ελευθερόστιχα ποιήματα. Ειδικότερα, ολοκληρωμένοι δημοτικοί στίχοι εισάγονται, αν κι όχι συχνά, στο σώμα του κειμένου. Ενίοτε, ενσωματώνονται δημοτικότροποι στίχοι, περισσότεροι ή λιγότεροι, είτε γιατί προηγείται ένας αυθεντικός δημοτικός στίχος είτε γιατί το επιβάλλει το θέμα. Η ποίηση του Μιχάλη Γκανά κατακτά την πιο ατόφια έκφραση στην Παραλογή (1993), μία σύνθεση από εικοσιεπτά κομμάτια μεγάλης έκτασης διαχωρισμένα σε τρία μέρη. Συγκεκριμένα, στο ποίημα «Μια μάνα γύρευα να βρω…» ο Γκανάς αξιοποιεί δημιουργικά το μοτίβο του αδερφού που νεκρανασταίνεται, προκειμένου να εκπληρώσει τον όρκο και την υπόσχεση που είχε δώσει στη μητέρα του, καθώς και τα μοτίβα «απάνω και κάτω κόσμος», «ξένα-θάνατος», «νεκροί που μιλούν». Η μάνα ούτως ή άλλως είναι η πιο αγαπημένη μορφή στην ποίηση του Γκανά και κατέχει θεμελιώδη θέση στο έργο του, αλλά στην προκειμένη περίπτωση η αξιοποίηση της μορφής της μάνας συνδυάζει και τις επιρροές από το δημοτικό τραγούδι. Αναφορές στον Κωσταντή, τον νεκρό αδερφό βρίσκουμε διάσπαρτες στο κείμενο του Γκανά, μιας και η ανάστασή του καθίσταται όχημα πολλαπλών προσεγγίσεων του φαινομένου του θανάτου.

διαβάΖΩντας

Ο θάνατος, ένα από τα κυρίαρχα θέματα της ποίησής του, προσεγγίζεται εδώ με τη σύλληψη μιας σκοτεινής, υπερρεαλιστικής ατμόσφαιρας και μέσω αυτής, επιτυγχάνεται η άμεση επαφή, η απευθείας συνομιλία με τους νεκρούς του κάτω κόσμου. Όπως προκύπτει, λοιπόν, ο Γκανάς διαμορφώνει μια πολυδιάστατη σχέση με τη δημοτική παράδοση, εισχωρώντας βαθύτερα και πιο ουσιαστικά στο νόημα και το περιεχόμενό της, επιχειρώντας καινούριες αναγνώσεις και εμπλουτίζοντας με στοιχεία της τη μοντέρνα ποίηση, την οποία υπηρετεί. Ο ίδιος έχει αναφερθεί σε συνεντεύξεις του και έχει δηλώσει για το συγκεκριμένο θέμα τα εξής:

«Το δημοτικό τραγούδι είναι ο μεγάλος μου δάσκαλος. Κρατάω πάντα τα λόγια του Αχιλλέα Κυριακίδη: «Ο Γκανάς είναι ο πιο επώνυμος δημοτικός ποιητής μας»». «Το δημοτικό τραγούδι είναι ένας ακρογωνιαίος λίθος της προφορικής μας παράδοσης. Σ’ αυτήν πατάω γερά έτοιμος να απογειωθώ ή να τσακιστώ. Η παράδοση για μένα είναι αυτός ο σταθερός βατήρας που χτίστηκε με τραγούδια και μοιρολόγια, με γέλια και με κλάματα, με νίκες και ήττες και ακόμη χτίζεται από τα ίδια μας τα χέρια. Δεν είναι ένα αξιοθέατο έκθεμα, ένα μουσειακό είδος αλλά ένα ζωντανό κύτταρο που εξελίσσεται μέσα στο χρόνο και απαντάει στα σύγχρονα ερωτήματα που προκύπτουν κάθε τόσο.» «Το δημοτικό τραγούδι ήταν η κιβωτός μου, η σωτηρία μου. Ένας οικείος λόγος που βρίσκεται μέσα στην αναπνοή του Έλληνα. Επίσης, πέρα από το δημοτικό τραγούδι, υπάρχει και η ίδια η γλώσσα η ομιλούμενη, που έχει μουσικότητα και ακρίβεια στην έκφραση, παρρησία και αυτάρκεια.»

Μια σελίδα από το ημερολόγιο της Αρετής Συνεργατικό κείμενο των μαθητών/τριών του Α1

Αγαπημένο μου ημερολόγιο, Σήμερα έμαθα ιδιαίτερα νέα, προξενητάδες ήρθαν από τη Βαβυλώνα για να με πάρουν στα ξένα. Ω, τι εντυπωσιακή και μαγευτική πόλη, που τόσα ακούγονται γι’ αυτή! Μεγάλα και εντυπωσιακά κτήρια, τεράστια τείχη, πολυώροφα και όμορφα σπίτια και πολλά ακόμα που χρειάζεσαι αρκετό χρόνο για να τα περιγράψεις. Αλλά δυστυχώς και πόσο μακρινή: μέρες ολόκληρες χρειάζονται στο άλογο απάνω, εκεί για να φτάσεις. Παρά τη μεγάλη μου χαρά, μια έγνοια βασανίζει την ψυχή μου. Είναι η έγνοια για τη μάνα μου, που θα μείνει μόνη. Ποτέ δεν μπορεί κανείς να προβλέψει τις δυσκολίες στη ζωή. Την αγαπώ τη μάνα και δε θέλω να μην έχει κάποιον να τη νοιάζεται. Τον ακούει, όμως, τον Κωνσταντή! Μετράει η γνώμη του. Όλα, λοιπόν, είναι έτοιμα για τον γάμο! Βλέπεις, ο Κωνσταντής είναι ο μεγαλύτερος αδερφός και με τον πατέρα απών, η ευθύνη της παντρειάς μου είναι δικιά του. Το κύριο επιχείρημά του ήταν το να έχει κάποιον δικό του άνθρωπο στα ξένα έτσι ώστε να μην νιώθει μόνος και ξένος στη Βαβυλώνα, αφού και ο ίδιος όλο ταξιδεύει. Σπανίως τον βλέπουμε για περισσότερο από 5 μέρες. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι ο μελλοντικός μου άντρας έρχεται να με πάρει σε 3 μέρες από την πλούσια Βαβυλώνα! Τα συναισθήματά μου είναι ανάμεικτα… Θα είναι όμορφος; Θα του αρέσω; Θα με προσέχει εκεί στα ξένα; Θα είμαι καλοδεχούμενη στο νέο μου σπίτι και τη Βαβυλώνα; Τόσες πολλές σκέψεις, ουφφ! Κάτι ακόμα που με αγχώνει είναι το πως θα περνάω τις μέρες μου σε ένα τόσο μακρινό μέρος με καθόλου γνωστά πρόσωπα. Ελπίζω να δημιουργήσω νέες σχέσεις που να με κάνουν να νιώθω πιο οικεία σε αυτό το ξένο περιβάλλον και να με βοηθήσουν να ενσωματωθώ στην νέα μου καθημερινότητα, ως μια παντρεμένη γυναίκα. Αχ, τρέμω μόνο και στην ιδέα! Παρά τη στεναχώρια της, η μάνα μου είπε ότι όλα θα πάνε καλά και ότι πλέον είμαι μία αληθινή γυναίκα. Νιώθω πως είναι περήφανη για μένα. Είπε επίσης ότι της θυμίζω πολύ τον δικό της γάμο, όπου έφυγε κι αυτή από τον τόπο της και ήρθε εδώ, με τον πατέρα. Ελπίζω να της μοιάσω σε ότι έκανε σα μητέρα.

διαβάΖΩντας

Τέλος πάντων, ο ήλιος έχει δύσει από νωρίς και εγώ ακόμη σκέφτομαι για την αυριανή μέρα που θα πάω στα ξένα και δικό μου άνθρωπο δεν θα ξαναδώ. Ημερολόγιό μου ,πρέπει να σε αποχαιρετήσω για μερικές ώρες μέχρι να ξημερώσει και να ετοιμαστώ από νωρίς για να ανταμώσω με τον αγαπημένο μου. Σήμερα συμπληρώνονται δύο χρόνια από τότε που παντρεύτηκα και έφυγα στα ξένα. Η αλήθεια είναι ότι δεν φανταζόμουν ότι εδώ θα νιώθω τόσο ξένη. Δύο χρόνια πέρασαν μα τίποτα εδώ δεν συγκρίνεται με την γλυκιά πατρίδα. Και τους δικούς μου δεν έχω ανταμώσει από τότε. Μόνο πέρυσι πέρασε από εδώ ο Κωνσταντής να με επισκεφτεί και μου έφερε και ένα γράμμα της μητέρας. Ήταν πολύ ευχάριστο για εμένα, αλλά από τότε τίποτα. Μου λείπουν τόσο πολύ όλοι τους… Τι να κάνουν η μητέρα και τα αδέρφια μου; Βρίσκει χρόνο η μητέρα να συγυρίζει το σπίτι; Και ποιος φροντίζει τον κήπο με τις λεβάντες ή και τις τριανταφυλλιές τώρα που λείπω; Πάνε χρόνια από τότε που τις φύτεψα, σαν χθες το θυμάμαι, ήμουν μικρό κοριτσάκι όταν τις έφερα πρώτη φορά στο σπίτι και τις έδειξα στον συγχωρεμένο τον πατέρα. Από αυτόν πήρα την αγάπη μου για τα λουλούδια. Πολλές φορές μας κοίταγε η μητέρα από το παράθυρο της καμάρας να ασχολούμασταν με τα κηπουρικά και γέλαγε. “Τίποτα δεν του άφησες του πατέρα σου” έλεγε και γελάγαμε και εμείς. Η μέρα είναι φωτεινή και ο ήλιος λάμπει, αλήθεια πως να είναι άραγε ο καιρός πίσω στην πατρίδα; Άκουσα ότι ο χειμώνας φέτος ήταν πολύ βαρύς, ελπίζω να μην κατέστρεψε την σοδειά των αδελφών μας. Για να είμαι ειλικρινής, όμως, δεν είναι αυτό όμως που με ανησυχεί. Άκουσα ότι θανατικό βαρύ και έπεσε στο χωριό μας. Έχω λίγο καιρό να μιλήσω με τα αδέλφια μου και την μάνα μου και ελπίζω να είναι καλά.

Κι ο Κωνσταντής ποιος ξέρει πάλι που γυρίζει… Τα νέα ταξιδεύουν γρήγορα, ακόμη και απ’ την πατρίδα. Αν είχε συμβεί κάτι κακό όλο και κάποιος θα μου το είχε μηνύσει. Ανησυχώ ακόμα περισσότερο τι κι αν όντως έχουν πάθει κάτι; Δεν θέλω ούτε να το σκέφτομαι! Πέρα από τον άντρα μου δεν έχω κανέναν άλλο πέρα από αυτούς. Πρέπει να μάθω αν είναι καλά. Θα τους στείλω ένα γράμμα. Όμως άμα δεν θέλουν να με στεναχωρήσουν λέγοντας μου το κακό μου μπορεί να τους βρήκε; Δεν υπάρχει άλλη λύση πρέπει να πω στον άντρα μου να στείλει κάποιον στην πατρίδα να δει αν είναι όλοι καλά. Ο ουρανός είναι ξάστερος απόψε στη Βαβυλώνα, μα εγώ δεν μπορώ με τίποτα να τον θαυμάσω. Το μυαλό μου ταξιδεύει αλλού: στο λατρεμένο σπιτικό μου, στην μανούλα μου και στα αδέρφια μου που τόσο τα αγαπάω. Μακάρι να είναι όλοι καλά....Πρέπει να βρω κάτι να ξεχαστώ, γιατί με τρώνε οι ανησυχίες. Ας πάω να χτενίσω τα μαλλιά μου κάτω από το ολόγιομο φεγγάρι. Ίσως εκείνο να είναι τυχερό, και να μου στείλει νέα από την πατρίδα… Τρεις μέρες έχουν περάσει από τότε που ενημέρωσα τον άντρα μου. Ο ίδιος μου είπε ότι έστειλε μερικούς έμπιστους φίλους στην πατρίδα για να μάθουν τι συμβαίνει. Κανένα νέο τους ακόμη δεν έχουμε λάβει...Ανησυχώ, το άγχος με έχει κυριεύσει, δεν μπορώ να κλείσω μάτι τα βράδια. Το μυαλό μου ταξιδεύει στη μακρινή πατρίδα. Κλείνω τα μάτια μου και εύχομαι η μητέρα και τα αδέρφια μου να είναι καλά, δεν ξέρω τι θα έκανα αν μάθαινα πως κάτι τους έχει συμβεί. Και έπειτα σκέφτομαι την στεναχώρια που θα πλακώσει το σπιτικό και την έρημη μητέρα...Είναι πλέον αργά, σε λίγο ο άντρας μου θα γυρίσει στο σπίτι, πρέπει να ετοιμαστώ, να βάλω το νυχτικό μου και στο κρεβάτι να πέσω να κοιμηθώ. Ο ύπνος όμως ο γλυκός δεν θα με πάρει το μυαλό μου αλλού ταξιδεύει...

Μουντή μέρα ξημέρωσε και με τρώνε οι αμφιβολίες. Το θανατικό έφτασε μέχρι εδώ, στη Βαβυλώνα. Μέχρι και γνωστούς του άντρα μου τους βρήκε το κακό. Κακιά αρρώστια, ύπουλη λένε. Ελπίζω ότι οι δικοί μου στο χωριό ξεχάστηκαν με τις δουλειές και δε μου έχουν στείλει ακόμη γράμμα. Κακό ας μη βάζει ο νους μου. Απρίλης μπήκε, τα αδέρφια και η μάνα μου θα ασχολούνται με τον κήπο και με τα χωράφια.

Μια σελίδα από το ημερολόγιο της Αρετής

Κόκκινη κλωστή δεμένη: Το παραμύθι της Αρετής Ιοκάστη Ανδρούτσου

Σε χρόνους αλλοτινούς και περασμένους, σε μια πολιτεία ξεχασμένη, σβησμένη τώρα πια από το χάρτη, ζούσε μια κοπέλα λυγερή κι ωραία. Ήλιος δεν την έβλεπε, άνθρωπος δεν την κοιτούσε, μονάχα η μητέρα της την περιποιούνταν. Είχε και εννιά αδέρφια που πρόσεχαν να μην της λείψει κάτι. Και σαν μια φορά ξημέρωσε, βρόντηξε η πόρτα και προξενητάδες ήρθανε από τη Βαβυλώνα. “Πού είσαι κόρη όμορφη, ο αφέντης σε ζητάει, είναι άντρας όμορφος, γερός σαν το βουβάλι. Η ομορφιά σου ταξίδεψε, έφτασε μέχρι τα πέρατα του κόσμου και τώρα σε γάμο σε ζητά, μη και το αρνηθείς!”. Κι ήρθε το νέο ξαφνικό στη μάνα, σαν βροντή σε καταγάλανο ουρανό. Μαζεύτηκαν και οι αδερφοί, απόφαση να πάρουν. Οχτώ δεν την εδίνουνε, μα ο Κωνσταντίνος επιμένει. Η μάνα φέρνει αντίρρηση, την κόρη δεν τη θέλει στα ξένα, γιατί ποιος θα τη φέρει πίσω σαν χτυπήσει το κακό; Κι ο Κωνσταντής δίνει όρκο, βαρύ και σιδερένιο, πως σαν τύχει αρρώστια και κακό εκείνος θα τη φέρει. Μια μέρα, όμως, γκρίζος ο ουρανός, μαυρίλα και θανατικό σκόρπισε στην πλάση και ο χάρος πήρε και τα εννιά αδέρφια. Η μάνα μοιρολογούσε κι έκλαιγε απαρηγόρητη στα μνήματα. Αναρωτιόταν ποιος θα της έφερνε τώρα πίσω τη μονάκριβη Αρετή; Και ξάφνου σείεται η γη, σκόνη γεμίζει ο αέρας και μέσα από ένα σύννεφο ξεπηδά ο Κωνσταντής. Με ασημένιο άλογο στη Βαβυλώνα πάει, περνάει όρη και βουνά και την αδερφή του βρίσκει. “Ανέβα πάνω αδερφούλα, σε παρακαλώ, η μάνα σε ζητάει”. Το άλογο κάλπαζε στη στράτα, και δεξιά κι αριστερά πλήθος πουλάκια κελαηδούσαν. “Ο Κωνσταντής είναι νεκρός, από τη γη πώς βγήκε;”. Η Αρετή ξαφνιάστηκε… «μα πώς είναι δυνατόν;» αναρωτήθηκε. Ανήσυχη, ρωτούσε να μάθει τι συμβαίνει… Μα, πάντα την καθησύχαζε ο Κωνσταντής και γαλήνευε την καρδούλα της που είχε γίνει κόμπος! Φτάνουν, λοιπόν, στο σπίτι τους και μέχρι να πεις κύμινο, άφαντος ο Κωνσταντής από μπροστά της! Κοιτά δεξιά, κοιτά αριστερά κι αγνώριστο το σπίτι. Χορτάρια το είχαν καταπιεί, τα δέντρα σαν πεθαμένα… Ερημιά παντού! Χτυπά την πόρτα, βγαίνει η μάνα της κι ευθύς αγκαλιάζονται. Κι όπως ξαναβρέθηκαν, έτσι απόθαναν, και βρίσκονται πια όλοι μαζί στα σύννεφα απάνω. Σε αυτό το παραμύθι, δυστυχώς, δεν ταιριάζει το «Κι έζησαν αυτοί καλά, κι εμείς καλύτερα»….

διαβάΖΩντας

Συνέβη κάποτε στη Ζωσιμαία Κλεοπάτρα Κυριαζή

Σημείωση: Η ιστορία διαδραματίζεται το 1960.

“Καλημέρα, παιδιά!”, είπε ο καθηγητής, ενώ καθόταν στην έδρα της αίθουσας. Ήταν η πρώτη ώρα της ημέρας, και οι μαθητές της πρώτης τάξης του Λυκείου Ζωσιμαίας Σχολής είχαν Ιστορία. “Καλημέρα σας, κύριε καθηγητά!”, είπαν όλοι οι μαθητές με μια φωνή. “Λοιπόν, παιδιά, εάν θυμάμαι σωστά, την προηγούμενη εβδομάδα είχατε διδαχθεί τον δεύτερο αποικισμό. Εσύ…” είπε δείχνοντας ένα αγόρι στο δεύτερο θρανίο, “Σήκω στον πίνακα και πες μας το μάθημα” “Κύριε...” ψέλλισε δειλά-δειλά ο μαθητής, “εεγώ… δεν… δεν έχω…” “Τι είναι παιδί μου, θα μας πεις, ή θα περιμένουμε κι άλλο να μάθουμε;” τον διέκοψε ο καθηγητής με έναν τόνο ειρωνείας στη φωνή του. “Δεν έχω διαβάσει”, κατάφερε να ολοκληρώσει ο μαθητής. “Μάλιστα, ώστε είσαι αδιάβαστος” είπε ψυχρά ο καθηγητής. “Έλα εδώ”. Το αγόρι, τρέμοντας από τον φόβο του και μόνο στην σκέψη του τι θα του έκανε ο καθηγητής, σηκώθηκε από το θρανίο του και με διστακτικά βήματα πλησίασε την έδρα. Ο καθηγητής άνοιξε τη σάκα του, που ήταν τοποθετημένη πάνω στο έδρανο, και έβγαλε από το εσωτερικό της μια μακριά βέργα. “Σήκωσε τα μανίκια σου”, πρόσταξε τον μαθητή. Ο μαθητής, που ήταν πια χλωμός από τον φόβο, σήκωσε τα μανίκια του πουκαμίσου του. Ο καθηγητής ύψωσε τη βέργα στον αέρα και ετοιμάστηκε να χτυπήσει τα χέρια του παιδιού. Προτού, όμως, προλάβει να κάνει κάποια κίνηση, μια φωνή ακούστηκε από το τελευταίο θρανίο: “Μη, κύριε καθηγητά”

τολμήσει. Ξέρετε γιατί; Γιατί θα φοβάται. Θα φοβάται μην ξαναζήσει την ίδια ταπείνωση που ζει τώρα. Δε θα διαβάζει, όμως, γιατί επιθυμεί ο ίδιος να μορφωθεί, αλλά για να αποφύγει τις βαριές συνέπειες που θα πρέπει να υποστεί, αν κάνει το αντίθετο. Πιστεύω ότι εσείς οι καθηγητές με την αυστηρότατη στάση σας αποθαρρύνετε τα παιδιά από το να ακολουθήσουν τον δρόμο της εκπαίδευσης. Πολλοί μαθητές, μάλιστα, παρατούν το σχολείο, ακριβώς γιατί δεν αντέχουν άλλο να ζουν καθημερινά έναν εφιάλτη στο σχολείο τους, ένα μέρος που υποτίθεται ότι κάνει καλό στους μαθητές. Γιατί θα πρέπει να χάνουμε την ψυχολογική μας υγεία, ώστε να κερδίσουμε τη μόρφωσή μας; Είναι άδικο αυτό. Σας παρακαλώ, κύριε καθηγητά, μην τον χτυπάτε” Ο καθηγητής, ακούγοντας το ξέσπασμα του μαθητή, είχε γίνει κατακόκκινος από το θυμό του, σαν να ήταν έτοιμος να εκραγεί. “Σιωπή παλιόπαιδο!” φώναξε. “Τόλμησες να μου φέρεις αντίρρηση; Τόλμησες να με αμφισβητήσεις; Ντροπή σου! Θρασύτατε! Θα μου γράψεις το σημερινό μάθημα δέκα φορές στο τετράδιό σου και αύριο εδώ με τον κηδεμόνα σου. Για να μάθεις να είσαι ασεβής απέναντί μου! Αγενέστατε!” Το παιδί από τον φόβο του είχε χάσει τη μιλιά του. Έσκυψε το κεφάλι του, έκατσε στη θέση του και παρέμεινε σιωπηλό στην υπόλοιπη διάρκεια του μαθήματος. Η επιθυμία του για ένα σχολείο φιλικό προς τον μαθητή θεωρούταν παράτολμη κι υπερβολική στην εποχή εκείνη, όταν η βία αποτελούσε τον κύριο τρόπο επιβολής των καθηγητών. Ωστόσο, δεν έμεινε ανεκπλήρωτη, καθώς μερικά χρόνια αργότερα άρχισαν να χρησιμοποιούνται λιγότερο βάναυσες μέθοδοι διαπαιδαγώγησης και το ξύλο στα σχολεία καταργήθηκε.

“Τι είναι παιδί μου, για ποιον λόγο μιλάς χωρίς να πάρεις άδεια;” ρώτησε απότομα ο καθηγητής, απευθυνόμενος στον μαθητή που μίλησε. “Κύριε καθηγητά, μην τον χτυπάτε”, είπε ο μαθητής και σηκώθηκε όρθιος. “Λυπηθείτε τον. Δεν τον βλέπετε που είναι έτοιμος να λιποθυμήσει από τον φόβο του; Με τη βία μόνο προβλήματα θα καταφέρετε να προκαλέσετε. Χτυπώντας τον, σίγουρα δε θα ξαναέρθει αδιάβαστος. Δεν θα

Συνέβη κάποτε στη Ζωσιμαία

Η σιωπή χωρίς τίτλο Ερμιόνη Τέλη

Κάποιες φορές γυρίζουνε τα βλέπουμε θολά. Άλλες σιωπές κάτι χαρίζουνε, κάτι πιο λίγο απ’ τα πολλά. Όσο μπορείς, τόσο και κάνεις Ή τουλάχιστον έτσι ξεγελάς και λες πως τους προφτάνεις. Ξέρεις, δε θέλει υπερβολή, άστο να συνεχίσει να κυλάει. Μα κάποια στιγμή θα δεις πως σε κοιτάει εκείνο το συναίσθημα που νόμιζες πως έχασες. Μήπως θες να σου θυμίσω, ή πρόλαβες και το ‘θαψες; Λόγια που γυαλίζουν θεωρούνται σημαντικά. Μα όταν άνεμος φυσάει φεύγουνε και αυτά Τα λόγια τους δε φτάνουν, οι λέξεις περιττές Κάποιες στιγμές, όμως, που τ’ ακούς σε κάνουνε και κλαις. Η σιωπή χωρίς τίτλο μοιάζει σαν κάτι να σου στερεί Παραμιλάει και λέει «αν με κρατήσεις κανένας δε θα πληγωθεί».

διαβάΖΩντας

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα , θα … Κάτια Αποστόλου

«Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα , θα ξαναέβαφα γαλάζια την θάλασσα», είναι οι στίχοι του γνωστού τραγουδιού του Φίλιππου Πλιάτσικα, μέσα από το οποίο εκφράζει την επιθυμία του για έναν διαφορετικό και καλύτερο κόσμο. Πολλές φορές όλοι μας έχουμε αναρωτηθεί τι θα κάναμε αν είχαμε τη δυνατότητα να διαφοροποιήσουμε προς το καλύτερο τον κόσμο μας. Αντλώντας, λοιπόν, έμπνευση από αυτόν τον στίχο, αναρωτήθηκα κι εγώ τι θα έκανα αν είχα τη δυνατότητα να αλλάξω κάτι στον κόσμο!

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα , θα γκρέμιζα τα τείχη των προκαταλήψεων. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η σημερινή κοινωνία είναι ο ρατσισμός. Πολλοί λογοτέχνες έχουν εμπνευστεί από το συγκεκριμένο θέμα και έτσι προέκυψαν αξιόλογα έργα . Για παράδειγμα με το ποίημα του Ν. Εγγονόπουλου «Στην Κοιλάδα με τους Ροδώνες» καταδικάζονται οι ρατσιστικές αντιλήψεις ότι δηλαδή οι άνθρωποι πρέπει να διακρίνονται σε ανώτερους και κατώτερους ανάλογα με το φύλο τους , την καταγωγή τους , τις ικανότητες τους ή ακόμα και τις αντιλήψεις τους. Καταλυτικό ρόλο για την εξάλειψη του ρατσισμού παίζει η μόρφωση και η παιδεία και πιο συγκεκριμένα η λογοτεχνία που καλλιεργεί το πνεύμα των μαθητών.

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα , θα …

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα έκανα τις φωνές των θυμάτων και των θυτών να ακουστούν. Συχνό ακόμα και στις μέρες μας είναι το φαινόμενο της βίας που μπορεί να λάβει πολλές διαφορετικές μορφές. Οι πιο συνήθεις είναι η σωματική, οικονομική, σεξουαλική και λεκτική. Ο σεβασμός απέναντι στον συνάνθρωπο ανεξαρτήτως φύλου, καταγωγής, πεποιθήσεων και εξωτερικής εμφάνισης αποτελεί το κυρίαρχο «όπλο» αντιμετώπισης της βίας. Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα γέμιζα τα δέντρα παντού με βιβλία. Οι νέοι πλέον επηρεασμένοι κυρίως από την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας παραμελούν την ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων. Τα παιδιά πρέπει από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής τους να μυούνται στον κόσμο της λογοτεχνίας οξύνοντας την κριτική τους σκέψη . Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα έκανα τη μέρα που η δύναμη της αγάπης θα υπερνικήσει την αγάπη της δύναμης να έρθει πιο νωρίς. (Μαχάτμα Γκάντι) Διαχρονική, αλλά πολλές φορές όπως διαπιστώνουμε ανέφικτη, είναι η πάγια επιθυμία όλων των ανθρώπων για παγκόσμια ειρήνη . Η λογοτεχνία μπορεί να αποτελέσει έναν καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση των θεμελιωδών αξιών του ανθρωπισμού , τον αλληλοσεβασμό των λαών μεταξύ τους και την ειρηνική επίλυση των διαφορών τους. Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα έκανα το γέλιο το καλύτερο γιατρικό. Άλλη μία διαπίστωση λόγω της κατάστασης που βιώνει ολόκληρη η υφήλιος είναι η αδυναμία του συστήματος υγείας ακόμα και σε «αναπτυγμένες» χώρες να καλύψει τις ανάγκες μεγάλου αριθμού ασθενών. Είναι λοιπόν απαραίτητο να προφυλάσσουμε τη δημόσια υγεία μέσα από κρατικές πρωτοβουλίες, στοχεύοντας κυρίως στην ενίσχυση των ευάλωτων και ανίσχυρων κοινωνικών ομάδων. Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα έφερνα τους ανθρώπους πιο κοντά με το χορό και το τραγούδι. Η σημερινή κοινωνία μπορεί να χαρακτηριστεί ως κλειστή, καθώς οι άνθρωποι απομακρύνονται όλο και πιο πολύ ο ένας από τον άλλον, αλλά και από την παράδοση , τα ήθη και τα έθιμα του τόπου τους . Η παράδοση αποτελεί τον συνδετικό κρίκο του παρελθόντος με το παρόν και, κατά τη γνώμη μου, οι άνθρωποι δεν θα έπρεπε να αποξενώνονται από αυτήν και να υιοθετούν ξένους τρόπους ζωής . Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα φανέρωνα το αληθινό πνεύμα των Ολυμπιακών Αγώνων στη γη. Ένας ακόμη χώρος που χρειάζεται κατά τη γνώμη μου βελτίωση είναι αυτός του αθλητισμού. Μέσω του αθλητισμού, οι άνθρωποι γυμνάζονται ,

διαβάΖΩντας

βελτιώνουν την υγεία τους και περνούν ευχάριστα την ώρα τους. Για να επιτευχθούν, όμως, αυτά πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές, έτσι ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες των ανθρώπων, όπως κλειστά γήπεδα , ποδηλατοδρόμοι, περιπατητικές διαδρομές και άλλα που θα επιτρέψουν σε όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να έρθει πιο κοντά σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής . Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα δημιουργούσα τα πάντα χωρίς υστεροβουλία και καιροσκοπισμό Χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής μας και των εξελιγμένων Δυτικών κοινωνιών είναι το φαινόμενο του υπέρμετρου καταναλωτισμού. Οι πολίτες εκτεθειμένοι σε πολλά και συνεχή διαφημιστικά μηνύματα οδηγούνται στην επιθυμία για απόκτηση αγαθών που δε χρειάζονται . Τα υλικά αγαθά δεν πρέπει να θεωρούνται σημαντικότερα από τις ανθρώπινες ηθικές αξίες και από τις ουσιαστικές πτυχές της καθημερινότητας . Ο κάθε πολίτης πρέπει να κατανοήσει την βαρύτητα αυτού του φαινομένου και να αναλάβει τις ευθύνες του διαμορφώνοντας υγιείς καταναλωτικές συνήθειες. Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα έδινα σε όλους τη δυνατότητα να δουλεύουν με την καρδιά τους Η ανεργία και ιδιαίτερα στους νέους αποτελεί ένα ακόμη καίριο πρόβλημα της κοινωνίας με πολλές οικονομικές συνέπειες . Ο ελλιπής επαγγελματικός προσανατολισμός και τα κοινωνικά στερεότυπα έχουν ως αποτέλεσμα την υπερφόρτωση συγκεκριμένων πανεπιστημιακών σχολών με αμφίβολη την επαγγελματική αποκατάσταση των ενδιαφερομένων. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι η συσχέτιση του εκπαιδευτικού συστήματος με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και εκεί καλείται η πολιτεία να αξιοποιήσει κατάλληλα το ανθρώπινο δυναμικό και να παρέχει σε όλους τους νέους ευκαιρίες να ασκήσουν το επάγγελμα στο οποίο είναι καταρτισμένοι . Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα, θα γέμιζα τον κόσμο με σχολεία και αγνά συναισθήματα Άλλη μία πληγή που οπωσδήποτε πρέπει να εξαλειφθεί είναι η παιδική εργασία. Το κοινωνικό αυτό πρόβλημα αφορά όχι μόνο τις χώρες του Τρίτου κόσμου, αλλά και τις αναπτυγμένες οι οποίες είναι συνήθως αποδέκτες πολλών καταναλωτικών προϊόντων που κατασκευάζονται από ανήλικα παιδιά .Οι λόγοι που τα παιδιά οδηγούνται στην εργασία είναι κυρίως η φτώχεια , η κοινωνική ανισότητα και η αστικοποίηση της ζωής στις μεγαλουπόλεις . Για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου πρέπει να ευαισθητοποιηθούν οι αναπτυγμένες χώρες και διεθνείς φορείς, ώστε να δημιουργηθούν υποδομές και σχολεία , καθιστώντας την εκπαίδευση υποχρεωτική και αναγκαία.

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα , θα …

Βιβλιόφιλοι ή μήπως όχι…; Μαρία Σκαμνέλου & Δημήτρης Τυροπάνης

Στα πλαίσια της έκδοσης του Λογοτεχνικού μας περιοδικού, δημιουργήσαμε ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με το βιβλίο και τη λογοτεχνία, γενικότερα. Μοιράστηκε σε ηλεκτρονική μορφή στους μαθητές της Α΄ λυκείου του σχολείου μας. Βασικός στόχος μας ήταν να διερευνήσουμε σε ποιο βαθμό οι έφηβοι ασχολούνται με τη λογοτεχνία και τις προτιμήσεις τους σε αυτόν τον τομέα. Στην έρευνα συμμετείχαν περίπου ίδιος αριθμός κοριτσιών και αγοριών, πράγμα που σημαίνει πως κίνησε το ενδιαφέρον και των δύο φύλων. Συμμετείχαν συνολικά 70 παιδιά, ηλικίας 15 ετών, μεταξύ των οποίων οι περισσότεροι διαβάζουν λογοτεχνία μερικές φορές και άλλοι μόνο όταν έχουν ελεύθερο χρόνο. Άλλοι πάλι αφιερώνουν χρόνο στο διάβασμα λογοτεχνικών έργων με μεγάλη ευχαρίστηση. Στο ερώτημα “ποιο είναι το αγαπημένο σας είδος βιβλίου;” η απάντηση που αντικατοπτρίζει την πλειονότητα των μαθητών είναι το μυθιστόρημα. Ακολουθούν τα βιβλία επιστημονικής φαντασίας και τα αστυνομικά ,ενώ ελάχιστοι είναι αυτοί που διαβάζουν ποίηση και δοκίμια. Ακόμη, η συντριπτική πλειοψηφία διαβάζει κατά μέσο όρο το χρόνο 1 έως 3 βιβλία. Λιγότεροι μαθητές διαβάζουν από 4 έως 6 και ένα μικρό ποσοστό κανένα. Η ερώτηση “γιατί διαβάζεις λογοτεχνία;” δεν θα μπορούσε με τίποτα να λείπει! Η περιέργειά μας για την αντίδραση των μαθητών ήταν μεγάλη. Έτσι, διαπιστώσαμε ότι το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου διαβάζει λογοτεχνία γιατί αντλεί πνευματική ικανοποίηση. Είναι γεγονός πως πολλοί περνούν τον ελεύθερό χρόνο τους με τη συγκεκριμένη ασχολία με δική τους πρωτοβουλία, σε αντίθεση με άλλους που δηλώνουν πως τους επιβάλλεται από τους γονείς ή το σχολείο. Εξίσου ενδιαφέροντα ήταν τα κριτήρια επιλογής ενός βιβλίου. Πάνω από τα ⅔ κατέθεσαν πως ιδιαίτερα τους ελκύει η πλοκή, το περιεχόμενο ενός βιβλίου. Και δεν έχουν άδικο! Είναι σημαντικό αυτό που διαβάζουμε να μας γεμίζει, να μας προσελκύει και να ταυτιζόμαστε μαζί του. Απεναντίας, λίγοι είναι εκείνοι που επηρεάζονται από τον τίτλο ή από συστάσεις και κριτικές άλλων. Εξάλλου, οι προτιμήσεις ανάγνωσης είναι καθαρά υποκειμενικές. Ξεχωριστή θέση στη σχέση του ανθρώπου με το βιβλίο κατέχουν οι βιβλιοθήκες, οι πηγές γνώσης και πληροφοριών. Ωστόσο, πάνω από το 50% των μαθητών δήλωσαν πως ποτέ ή “σχεδόν” ποτέ δεν χρησιμοποιούν βιβλιοθήκες για δανεισμό, πράγμα που μας προβλημάτισε.

διαβάΖΩντας

Το διαδίκτυο χωρίς αμφιβολία έχει συμβάλλει στη διαμόρφωση αυτής της κατάστασης. Ένα ακόμη φλέγον ζήτημα, είναι κατά πόσο η λογοτεχνία αποτελεί ενδιαφέρον σχολικό μάθημα. Οι απόψεις διίστανται : κάποιους τους γοητεύει και σε άλλους φαίνεται πληκτική. Και επειδή όλοι θέλαμε να έχουμε μια εικόνα για τα βιβλία που οι έφηβοι διαβάζουν σήμερα, τους ζητήσαμε να αναφέρουν τα αγαπημένα τους. Ανάμεσα σε άλλα διακρίθηκαν τα εξής: “Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της” και “Η μωβ ομπρέλα” της Άλκης Ζέη, αρκετά της Αγκάθα Κρίστι με πρωταγωνιστή τον Ηρακλή Πουαρό, της Πηνελόπης Δέλτα και της σειράς “Harry Potter” της J. K. Rowling. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, πως τόσο η ελληνική, όσο και η ξένη λογοτεχνία έχουν πάνω-κάτω την ίδια απήχηση στο νεανικό κοινό και πως το φάσμα των βιβλίων είναι διευρυμένο! Είναι επίσης αξιοπρόσεκτο πως στην ερώτηση “Ποιο είναι το πρώτο όνομα λογοτέχνη που σας έρχεται στο μυαλό;” ξεχώρισαν ονόματα όπως αυτό της Άλκης Ζέη, της Τζέιν Όστιν, του Ηλία Βενέζη και του Νίκου Καζαντζάκη. Τέλος όλοι - μηδενός εξαιρουμένου- συμφώνησαν στο γεγονός, πως το διάβασμα προσφέρει χαλάρωση και ηρεμία μειώνοντας το άγχος της καθημερινότητας, των γρήγορων ρυθμών της. ζωής. Επισημάνθηκε πως ασυναίσθητα η ανάγνωση δίνει τη δυνατότητα να καλλιεργηθούμε πνευματικά, να βελτιώσουμε τη συγκέντρωση και τη μνήμη μας, και να εξελίξουμε τις ικανότητες της γραπτής, αλλά και της προφορικής μας έκφρασης. Το διάβασμα είναι γνώση και η γνώση είναι δύναμη! Όλοι μαζί μπήκαμε στη διαδικασία να σκεφτούμε, να αναζητήσουμε και να ανακαλύψουμε τη σχέση μας με το βιβλίο και τα οφέλη του. Είναι πολλά τελικά έτσι δεν είναι; Τελικά η περιέργεια μας ίσως και να άξιζε τον κόπο!

Βιβλιόφιλοι ή μήπως όχι…;

Θέλω τη ζωή μου πίσω… Τι είχαμε, τι χάσαμε! Ιοκάστη Ανδρούτσου

“Κλείνουν όλα τα σχολεία της χώρας, στο πλαίσιο των νέων μέτρων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού και του νέου καθολικού lockdown.”

Το άκουσμα αυτής της ανακοίνωσης έφερε ανακούφιση στα αυτιά πολλών μαθητών -μεταξύ τους και σε μένα- αφού υπόσχεται ένα διάλειμμα από την εξουθενωτική σχολική καθημερινότητα. Ποιες είναι όμως οι σκέψεις των εφήβων μετά από μια “γεύση εγκλεισμού”;

Αρχικά, αυτό που γίνεται όλο και πιο αισθητό, είναι η έλλειψη της ανθρώπινης επικοινωνίας. Ο άνθρωπος, όντας κοινωνικό όν, είναι αδύνατο να παραμείνει απομονωμένος από το φιλικό του περιβάλλον. Καταφεύγει έτσι, δυστυχώς, σε μια μορφή “μηχανικής επικοινωνίας”, που δεν απαιτεί χειρονομίες και εκφράσεις προσώπου, αλλά μόνο τις κινήσεις των δακτύλων. Πρόκειται για τα μηνύματα, που εκτός από το γεγονός ότι είναι απρόσωπα, προϋποθέτουν περισσότερη ώρα μπροστά στην οθόνη. Ενώ βρισκόμαστε στα χρόνια που διαμορφώνεται ο χαρακτήρας μας, θα ήταν “επικίνδυνο” να θεωρήσουμε αρκετή αυτού του είδους την επικοινωνία και να αφήσουμε το κινητό τηλέφωνο να μας “καταπιεί”. Είναι αλήθεια ότι το τίμημα του εγκλεισμού για την ψυχολογία των εφήβων είναι αρκετά βαρύ. Χωρίς προειδοποίηση, η αίσθηση της κανονικότητας που είχαμε ανατράπηκε. Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η κατάσταση αυτή είναι πρωτόγνωρη για όλους και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια τι μας περιμένει. Οι έφηβοι βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής μας, όπου καλούμαστε να λάβουμε αποφάσεις που ίσως την καθορίσουν. Πώς όμως μπορούμε να σκεφτούμε καθαρά, όταν οι ανησυχίες μας κατακλύζουν και η αβεβαιότητα για το αύριο είναι τόσο έντονη; Οι έφηβοι λοιπόν έχουν ανάγκη να ξανανιώσουν ασφάλεια και σταθερότητα. Παρά τον αρνητικό της αντίκτυπο στους εφήβους αλλά και σε όλο τον ανθρώπινο πληθυσμό, η πανδημία αυτή είναι πλέον μέρος της καθημερινότητας μας. Είναι αναγκαίο λοιπόν να την αποδεχτούμε και να προσαρμοστούμε σε αυτή, ψάχνοντας ίσως και κάποιες “θετικές” πλευρές της. Κερδίσαμε για παράδειγμα περισσότερο χρόνο με την οικογένεια μας αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Πολλοί πιστεύουν ότι ζούμε σε μια “σκοτεινή” εποχή, ας φέρουμε λοιπόν μια αχτίδα αισιοδοξίας στη ζωή μας και ελπίδα ότι αυτή η δοκιμασία θα μας κάνει ακόμα πιο δυνατούς.

διαβάΖΩντας

Ημέρες καραντίνας… Απόστολος Έξαρχος

Η καραντίνα είναι δύσκολη ιδιαίτερα για εμάς του εφήβους, όλοι ξέρουμε για την πίεση, την κούραση κ.ο.κ. όμως αυτό που δεν σκεφτόμαστε ποτέ είναι το πώς βλέπουν οι γονείς τις αλλαγές αυτές. Οπότε, ας ρίξουμε μία ματιά...

«Αγαπημένη μου ξαδέλφη, Ελπίζω το γράμμα μου αυτό να σε βρίσκει καλά. Οι καιροί στους οποίους ζούμε είναι περίεργοι και οι συνεχείς αλλαγές μας έχουν επηρεάσει όλους. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος, για τον οποίο σου γράφω, γιατί θα ήθελα τη συμβουλή σου, ως ειδικός- παιδοψυχολόγος που είσαι, σχετικά με το τι να κάνω με τον γιο μου, ο οποίος φαίνεται να δυσκολεύεται να διαχειριστεί όλη αυτή την περίεργη κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Είναι πια δεκαπέντε χρονών και γενικά είναι στη φάση αυτή της εφηβείας, κατά την οποία θέλει να αυτονομηθεί και να κάνει την δική του «επανάσταση». Γενικά, όμως αυτό ήταν αναμενόμενο στην ηλικία του και ήμασταν «προετοιμασμένοι». Όμως αυτό που δεν περιμέναμε είναι η καραντίνα, η οποία μας έχει κλείσει στο σπίτι για περισσότερο από έναν μήνα!! Έτσι, τα νεύρα και ο θυμός τη εφηβείας επιδεινώθηκαν, άρχισε να τσακώνεται με τα αδέλφια του και να τους μιλάει τόσο άσχημα και υποτιμητικά, ώστε πολλές φορές να βάζουν τα κλάματα. Κάθε φορά που προσπαθώ να συζητήσω αυτό το θέμα μαζί του, μου απαντά, επί μονίμου βάσεως, το ίδιο πράγμα, «εσύ δεν καταλαβαίνεις». Επίσης, βλέπω αλλαγές και στη στάση που κρατά απέναντι στο σχολείο και στην μάθηση. Δεν μπορεί να μείνει συγκεντρωμένος για πολλή ώρα και όταν τον ρωτάω γιατί, μου απαντά «Πατέρα, άφησε με ήσυχο» ή, μονολεκτικά, «βαρέθηκα». Το ενδιαφέρον του για την απόκτηση νέων γνώσεων έχει υποχωρήσει και πλέον τα διάφορα βιντεοπαιχνίδια και γενικά οι ηλεκτρονικές συσκευές αποτελούν μια από τις κύριες ασχολίες του. Βεβαία, μπορώ να κατανοήσω ότι το να είσαι κλεισμένος όλη μέρα στο σπίτι είναι σκληρό για έναν έφηβο, για αυτό και το θέμα της μελέτης, μετά από πολλή σκέψη, αποφάσισα να το αφήσω στην κρίση του.

πριν το «lockdown». Αυτό τον έχει επηρεάσει πολύ, γιατί, αν και μιλά με την παρέα του με διάφορα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αισθάνεται αποκομμένος από τον κόσμο στον οποίο μέχρι πρότινος ζούσε. Έχει χάσει την προσωπική επαφή με τους φίλους του και παράλληλα η αμηχανία που του προκαλεί η ψυχρή οθόνη του κινητού του, μετατρέπεται σε θυμό ή στενοχώρια. Αλήθεια, νομίζω ότι δεν τον έχω ξαναδεί τόσο καταρρακωμένο ψυχολογικά. Πραγματικά, αισθάνομαι ότι το χαρούμενο, αστείο και γεμάτο ενέργεια παιδί που ήξερα έχει δώσει την θέση του σε έναν νωθρό άνθρωπο, ο οποίος έχει χάσει κάθε όρεξη για οτιδήποτε νέο, έξω από τα συνηθισμένα. Κλείνοντας, λοιπόν, μπορώ να σου πω ότι βρίσκομαι σε αδιέξοδο. Η κατάσταση είναι εξαιρετικά λεπτή και πραγματικά δεν ξέρω αν μπορώ να βοηθήσω ή αν απλώς θα κάνω τα πράγματα χειρότερα. Θυμάμαι όταν εμείς ήμασταν παιδιά, πόσο δύσκολο ήταν να βρούμε την θέση μας σε αυτόν τον κόσμο και δεν θέλω να περάσει τις ίδιες δυσκολίες, αλλά από την άλλη είναι μία διαδικασία την οποία όλοι οι άνθρωποι υπομένουν σε κάποια φάση της ζωής τους και επίσης η κατάσταση αυτή τη στιγμή είναι εξαιρετικά ιδιάζουσα, πράγμα το οποίο δυσχεραίνει κάθε είδους παρέμβαση. Περιμένω την απάντηση σου με ανυπομονησία. Αν μπορείς, σε παρακαλώ, να με συμβουλεύσεις τι να κάνω. Ο ξάδελφός σου»

Για να είμαι ειλικρινής, όμως, πιο πολύ από την επιθετικότητα και τα προβλήματα με το διάβασμα με προβληματίζει το γεγονός ότι πλέον φαίνεται σαν να έχει χάσει όλη τη ζωηράδα και τη ζωντάνια του. Πλέον δεν μπορεί να βγει έξω με τους φίλους του, ούτε να κάνει τις δραστηριότητες που έκανε

Ημέρες καραντίνας…

Η Πρωτοχρονιά σε lockdown Ιλιάδα Ζαχάρη

Πέμπτη 31 Δεκεμβρίου 2020

Παρασκευή 1 Ιανουαρίου 2021

Παραμονή Πρωτοχρονιάς σήμερα... Είμαστε σχεδόν δύο μήνες καραντίνα και αυτό που με ενοχλεί περισσότερο είναι ότι έχω να δω συγγενείς και φίλους πολύ καιρό. Κανονικά σήμερα θα πήγαινα να πω τα κάλαντα. Δεν με νοιάζει συνήθως με ποιον είμαι, ούτε αν θα μαζέψω πολλά λεφτά, παρά μόνο ότι θα περάσω καλά. Αλλά δυστυχώς φέτος με όλα αυτά… ούτε κάλαντα, ούτε τίποτα.

Δεν ξέρω… Ενώ είμαι με την ελπίδα ότι θα αλλάξουν τα πράγματα και όλα θα γίνουν καλύτερα, έχω κάποιες αμφιβολίες για το 2021. Μπορεί να φταίει και το ότι η προηγούμενη χρονιά ήταν μια από τις χειρότερες… Αλλά και πάλι αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σκεφτόμαστε αρνητικά. Καλή χρονιά λοιπόν και ας ευχηθούμε όλοι για το καλύτερο!! Τέλος πάντων… Από χθες το βράδυ χτυπάνε τα τηλέφωνα, αφού δεν μπορούμε να ευχηθούμε από κοντά, έστω και το τηλέφωνο είναι ένας τρόπος να ξεφύγεις από αυτή την απομόνωση…

διαβάΖΩντας

A different kind of Christmas Ηρώ Γκαρτζονίκα

It was ruined- everything was ruined. That was the thought Santa Claus dwelled on time and again. There he was, all by himself, sitting on his leather armchair with a miserable look on his face. His sad, melancholic frown said it all; he had failed. The renowned Santa Claus, whose sole duty was to deliver the Christmas presents all across the world, wouldn’t do it this year. Not because he didn’t want to, apparently, but because he couldn’t. It was all the fault of corona virus, which Santa despised to the bone; neither could he get out of his own house without wearing a mask, nor could he hang out with his friends for a long time. On top of it all, he couldn’t disperse all those heavy Christmas gifts. He was on the verge of crying, because he could already imagine the pain he’d cause. He could already imagine the tears of the children, who would wake up eager to open their gifts, but would find nothing. Oh, he’d get so much hate after that!

His reindeers were waiting for him around the sleigh, just like his bag, full of gifts. “Ho, ho, ho!”, he shouted in pleasure as he started elevating. The night was exhausting and Santa returned home utterly weary, but simultaneously content. He had done it, he’d saved Christmas. Because, even though the crystal balls weren’t what the children had asked for, they passed a message; Christmas was still happening. And Santa would do everything in his power to compensate for the gifts next year. This year, however, he had gifted everyone hope. Because hope was what the world needed to get through the hard times.

What could he do? What could he do? Santa’s fingers stroked his chin as he was deep in thought. He needed to fix Christmas, he had to. What could he do? What could he do? And then it hit him. The true meaning of Christmas wasn’t the gifts. It was the magical sensation that stemmed from them. It was the feeling of the supernatural, along with the sentiments of unity and indefinite delight. He needed to transfer those feelings, not the gifts. What could he do? What could he do? The bright idea struck his mind. Yes, it was absolutely perfect, impeccable even. Santa swiftly stood up and ran towards his elves’ workshop with a smile on his face. “Elves!”, he shouted, “I need you to make a small, crystal ball for every child! Fast!” The smile never left his face as he ran again, this time towards his room. His uniform was waiting for him, its red color more vivid than ever before. He dressed up rapidly and scoffed, as he put on a matching Christmas mask. He hated it, but he still knew it was his obligation to wear it. Last step, he opened his phone and sent the special code which would allow him to get out of the house for a couple hours. With those small, same for every kid gifts, he knew he’d make it back to North Pole in time.

A different kind of Christmas

Παιχνίδια λόγου και σκέψης: η απομόνωση Βασιλική Μπέλλου & Χαρά Νικολίτσα

Α. Βρείτε τις λέξεις που ζητούνται και συμπληρώστε την ακροστιχίδα.

1. Πώς χαρακτηρίζουμε ένα άτομο όταν θέλουμε να τονίσουμε τη μοναδικότητά του και το γεγονός ότι δεν υπάρχει αντικαταστάτης του; 2. Δεν είμαι φεγγάρι, ούτε αστέρι, μα με βλέπεις να φέγγω πετώντας, πολύ συχνά το καλοκαίρι. Τι είμαι; 3. Ο κάθε άνθρωπος έχει. Αλλά δεν είναι αποκλειστικά δικό του. Το ίδιο πράγμα το έχουν όλοι οι άνθρωποι. 4. Όταν το έχεις θέλεις να το μοιραστείς. Μα αν το μοιραστείς , δεν θα το έχεις πια. Τι είναι; 5. Άμα βλέπω, δεν το βλέπω και το βλέπω, όταν δεν βλέπω. Τι είναι; 6. Έδωσα την ονομασία μου μόνος μου στον εαυτό μου. Τι είμαι; 7. Μπλοκάρω τον ήχο και με χρησιμοποιείς όταν δεν θέλεις να ακούς. Τι είμαι; 8. Τι είναι αυτό που το έχουν και τα έμβια και τα άβια όντα της γης που δεν έχει βάρος και συνεχώς τα ακολουθεί; 9. Δεν έχει φωνή ,ούτε κορμί. Δίχως φτερά αλλά όταν μιλάς σε συνοδεύει και ακούγεται ξάστερα και καθαρά. Τι είναι;

Α_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Π__________ Ο____ Μ______ Ο_____ Ν___ Ω________ Σ___ Η__

Απαντήσεις: 1) Αναντικατάστατος, 2) Πυγολαμπίδα, 3) Όνομα, 4) Μυστικό, 5) Όνειρο, 6) Νους, 7) Ωτοασπίδα, 8) Σκιά , 9) Ηχώ

διαβάΖΩντας

Β. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις.

1. Αν η ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ήταν χρώμα θα ήταν ……………………………… Τώρα προσπαθήστε να περιγράψετε το χρώμα αυτό σε έναν τυφλό:

2. Προσπαθήστε να περιγράψετε την ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ με 5 λέξεις.

3. Αν η ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ήταν τραγούδι, ποιο θα ήταν και γιατί;

4. Αν η ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ήταν έργο τέχνης, ποιο θα ήταν;

Βασίλης Τζίμας

ΜΟΝΑΞΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΓΧΟΣ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΑΓΩΝΙΑ ΕΛΠΙΖΩ ΑΠΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Παιχνίδια λόγου και σκέψης: η απομόνωση

Λογοτεχνικό Κουίζ Βασιλική Μπέλλου & Χαρά Νικολίτσα

Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις και δοκιμάστε τις γνώσεις σας στον κόσμο της λογοτεχνίας.

1) Σε πόσους Έλληνες λογοτέχνες έχει απονεμηθεί βραβείο Νόμπελ;

α. 1 β. 3 γ. 2 2) Ποιος από τους παρακάτω ΔΕΝ είναι ποιητής;

α. Φίλιππος Φιλίππου β. Τάσος Λειβαδίτης γ. Καίτη Δρόσου 3) Ποιος από τους παρακάτω Λογοτέχνες έχει γράψει το γνωστό μυθιστόρημα “Το νούμερο 31328”;

α. Αγάπη Μολυβιάτη β. Σωκράτης Σολομωνίδης γ. Ηλίας Βενέζης 4) Ποιο είναι το πραγματικό όνομα του Οδυσσέα Ελύτη;

α. Οδυσσέας Ελύτης β. Οδυσσέας Αλεπουδέλης γ. Οδυσσέας Ευελπίδης 5) Ένα κείμενο χαρακτηρίζεται “νουβέλα” όταν:

α. είναι μια ρομαντική ιστορία με φανταστικούς χαρακτήρες και μεγάλη έκταση. β. είναι μια ιστορία πλαστή και όλα τα γεγονότα αποτελούν δημιούργημα της φαντασίας του συγγραφέα. γ. είναι ένα κείμενο με μικρή έκταση και έχει στοιχεία ρεαλισμού και 6) Εθνικός μας ποιητής είναι ο:

α. Οδυσσέας Ελύτης β. Διονύσιος Σολωμός γ. Κωνσταντίνος Καβάφης 7) Ποιος έγραψε το διάσημο ποίημα “Ιθάκη”, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1911;

α. Γιώργος Σεφέρης β. Γιάννης Ρίτσος γ. Κωνσταντίνος Καβάφης

διαβάΖΩντας

8) Ποιος είναι ο συγγραφέας του έργου « Γυάλινα Γιάννενα»;

α. Νίκος Γκάτσος β. Μιχάλης Γκανάς γ. Ρέα Γαλανάκη 9) Ποιος συγγραφέας/ ποιητής θεωρείται ως ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της Κρητικής λογοτεχνίας;

α. Βιτσέντζος Κορνάρος β. Λορέντζος Μαβίλης γ. Στρατής Μυριβήλης 10) Πόσες ποιητικές συλλογές δημοσίευσε συνολικά ο Κωστής Παλαμάς;

α. 20 ποιητικές συλλογές β. 40 ποιητικές συλλογές γ. 55 ποιητικές συλλογές

Απαντήσεις: 1-γ, 2-α, 3-γ, 4-β, 5-γ, 6-β, 7-γ, 8-β , 9-α , 10-β

Αν έχετε:

7-9 σωστές απαντήσεις:

Συγχαρητήρια είστε λάτρης της λογοτεχνίας! Συνεχίστε να διαβάζετε και να ανακαλύπτεται λογοτεχνικά έργα και ποιήματα. Ο λογοτεχνικός μας κόσμος δεν τελειώνει ποτέ. 6-4 σωστές απαντήσεις:

Γνωρίζετε αρκετά πράγματα για τη λογοτεχνία. Με λίγο περισσότερο διάβασμα μπορείτε να μάθετε ακόμη περισσότερα και να γνωρίσετε ακόμη περισσότερο τον λογοτεχνικό μας πλούτο. 3-0 σωστές απαντήσεις:

Χμμμ… μήπως ήρθε η ώρα να μάθετε τι πραγματικά σημαίνει ελληνική λογοτεχνία; Υπάρχουν τόσα έργα που μπορείτε να μελετήσετε!

Καλή επιτυχία και καλή διασκέδαση!!!

Λογοτεχνικό Κουίζ

10+1 Ιδέες για να περνάς όμορφα! Αλέξανδρος Κουρουζίδης

Γυμνάσου ή ξεκίνα κάποιο άθλημα που σε ενδιαφέρει, είτε είναι ομαδικό είτε ατομικό, και μην κάθεσαι όλη την μέρα μπροστά από ένα χαζοκούτι. 2.

Στον ελεύθερό σου χρόνο, βγες βόλτα με τους φίλους σου και διασκεδάστε όλοι μαζί. 3.

Πέρνα πολύτιμο και ποιοτικό χρόνο με την οικογένειά σου. και ίσως ανακαλύψεις πως δεν είναι τόσο βαρετοί τελικά!! 4.

Χρησιμοποίησε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή σου για να μάθεις κάτι που σε ενδιαφέρει, ακόμα και να παίξεις τα γνωστά σε όλους μας πλέον video games.(Πάντα με μέτρο!) 5.

Διάβασε εξωσχολικά βιβλία και ανακάλυψε κόσμους συναρπαστικούς, μαγευτικούς με μεγάλη δόση φαντασίας. 6.

Επισκέψου την τοπική βιβλιοθήκη και περιηγήσου στα χιλιάδες βιβλία που διαθέτει. 7.

Μπορείς να παρακολουθήσεις κάποια θεατρική παράσταση ή ταινία της επιλογής σου. 8.

Μπορείς επίσης να ακούσεις την αγαπημένη σου μουσική. 9.

Νιώσε τουρίστας στην πόλη σου και επισκέψου περιοχές και μνημεία που ποτέ δεν έχεις μάθει για αυτά. 10.

Οργάνωσε μικρές εκδρομές με τους φίλους ή την οικογένειά σου και ξέφυγε για λίγο από την ανιαρή καθημερινότητά σου. +1

Αφιέρωσε χρόνο στους στόχους και στα σχέδιά σου. Συνδύασε τα παραπάνω για να περνάς όμορφα στον ελεύθερό σου χρόνο...

διαβάΖΩντας Πρότυπο Λύκειο Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων

Λογοτεχνικό Περιοδικό Tεύχος 01 42

διαβάΖΩντας