Skip to main content

MISS kimboi

Page 1

MISS VAHNEIKIM (Kimboi) AD kum 2004 August 6 Friday jan pung 10:45 don in jatle nam na tohkhompi Ng Kimboi (21)in inn sungmi tele loile pai jouse dalhan Papathen koma atonsot a’chol nga din ache tan ahi leh ada lhah sopi sang gam Inn sung mite seijou louvin lhaset nale lung hem na dim in kaum un ahi. Hijeh in kum (7) lhinna Kimboi geldoh nihin, ama mina kisuo Kimboi testimony lekhabu hi avellin achomlam in kahin tah doh in ahi. A neo hinkho Ama hi 17/11/1983 kum Friday peng ahin, Sagaing Division, Tamu District,No.(12) Nampalong a’cheng Pa JamkhoTil le Nu Neitin chanu ahi. Penkhompi 6 laha atahpen chanu ahi. Ama hi aneo a pansan kidang tah in saa le nga nelou anche bou nemi ahi. 1990 kum in achen na Nampalong a primary school achai jin pachan na tam tah jong amun ahi. Chule houlam Sunday school ajong laasah Bible lungchin sim kitet na lama jong pontho tah ahin loile pai milen mineo lungset changjing ahi. Simlai le Jatle Nam na tonga ‘ahung lut dan Kimboi hi primary apet in pachan na tamtah mu’n a’hin chai jin 2000-2001 class X kum in tahsa damo jeh in school hoi tah’a kai thei lou vin attendance 60% a lhin lou jehin exam bol thei lou din aum tan, ahin hepi najal in exam abol thei jin. Ahin lungnet nale hiche Burma gamsunga them jil nomlou khop in aum tan ahi ajehchu aman Nule pa bang’a aja le amu let school Oya hon Exam question paper ho guhthim in mihao chate ajohpeh jeh ahi. Hiche hi mihem jatle nam,mihao mivai khen tel na langnei sihnei dandih lou kivai pohna hohi nasa tah in apona’n, alungel hole alungtup hojouse lhadai leuvin hitabang jumleja neilou,danneilou military rule chunga hin nasa tah in alung sungah deimo nale demna ahin nei tan ahi. Hiche laitah chun KSDF avel 4th na seminal bol na’achun ajao vin lamkai teho toh thudoh na kihou lim na anei in ahile chamlhat naum lou sum le pailam, themjil nalam, dam thei nalam ho jouse’a dandihlou,mipi ding meithai chaga hinkho ding gellou ama Oiva nading bougel military rule suh manga jatnam jouse taang gol a kivai hop theina chamlhat na Democracy tun doh na galsat din kitep na anei toh lhon in KSDF member ahung hi tan. Hiche apan chun pontho tah in kiloi khom na sunga ajaovin,ngai lutna,thohhat nale akitah naho jallin lamkai tehon achunga hin mailam KSDF, kuki te a dingin kinepi nale kison pina anei un ahi. Hijehchun Kawlgam Democracy movement kiloi khomna Joint Action Committee(JAC), Committee for Nonviolence Action in Burma(CNAB), Women League of Burma(WLB) ho ahin KSDF,KWHRO thalheng in lhen doh in aum in ahi. Democracy movement toh ki sai jin Seminal, workshop natoh khuol chom, khuol sao kinga manlou vin pan alang jing in ahi. Ahinkho bei le mang akon kihet sanna: Mihing jouse nikhat le thicheh ding aki hi,ama vang minphat athi le minse’a thi bou ahi.thina hin mihao,mivai,milen, mineo khen naneilou langnei najong umlou taanggol in vai ahome tihi iheu vin.Hiche hi pathen thil gon ahi. Eihon ikhut san thei lou uleh pathen deilam a lam jot ihi lou diu ahi,tin hou lamkai hole mitam tah in lhamon na thu asei un. Leiset chung mihem tedia gichat,kichat um pen chu thina ahi tijong iheuvin. Tun jong gelphah louva kimboi thi hi KSDF ho seh hilou vin ahung lha mipi teho jouse jong atah sang thei pou ve tihi thil soh umchan hohin avet sah e. ahin hitabang thil soh umchan dinghy manga kon le thil umchan hon eiki het sah ui…


(1)2004 June lha KSDF seminal chekon in ama tah in mang anei jin,Tehse pi khat in KDSF natoh naho hi seiset nale suhtaang din agong in kimboi in jong abollou nadin thu asei jin ahi leh lunghang tah in akhut jung in akoh in ahi tin ama sei nan aki jai. (2)Pa letlam ki dang tahin manga pansan het sah na 2 vei tah aki lang in ahi. Athi masang ni 10 nin mang anei jin ahin mang tahsan mi ahi lou jeh in seidoh lou vin neh le don dam thei na kichih thei jin tibou asei in. Aha damo jan in; jankhovaha atoupi jeh in alelin chom khat agah imut leh kidang tah mang anei kit in ahin hita bang loma um din katah san thei dehpoi tin asei je. Hiti chun athi ding vetsah na thil kidang tamtah asoh in ahi. Chule ama tah Insunga ahoulim nadunga jong ama’aumtah loudingho asei jingin ahi. Athi masang (DDU)hospital hung kile in ani Nu kang in pathen lamgel in keijong ka tao peh e tin asei jin, chu in Bible chang na het pen khat beh hin simin atileh ham joulou va twi jong thum joulou lal chu; aw theng set in Jacob: 2:5, le 4:14 sung hi asim in ahi. Akoma tou ani le Jamsei in lungdon le tijatna dimin aum lhon ne. Hichu Inna ama manjing Bible chu kavet ule hiche bung,chaang teni hi hoi tahin underline abol in ahi. James: 2:5 “Kasopi teho ngai teho, ngaiphau vin, vannoi leiset’a mivai cha hochu Pathenin tahsanna a hao ding le ama ngailu ho peh dinga atepsa gam chu lo dinga alhendoh hilou ham?” 4:12 “Danthu tanna khatseh bou aume, ama chu huhhing thei jong sumang thei jong ahi. Ahin nangma koi nahim, naheng nakoma thu na tan chu?”. Leiset chunga mihem jouse nikhat teng le thi na’a kon jam doh thei louva thicheh ding aki hi. Ahin Kimboi tabang Jat le nam, gamsung dia ahin kho pe’leibet neilou kinchai a mato bang hi itih kum kho sot jongle suhmil a’um lou ding ahi. Ajeh chu Kimboi hi KSDF thusim a dia ama sapen’a jatlenam natong puma ahinkho pe le ki tahtah KSDF’s (Martyr)jong ahin, mailam KSDF thusima vetjui thei le a ima tih chana mangthei lou thusim phengmai phong masa pen ahi jeh ahi.

__________________________________________________________________________________ Kimboi longdamsa koma atoh khompi (KSDF)ho kitep nale lhahna thu changho: Kimboi,.. Leiset chunga chomkhat ilenkhom nasungah inam piu genthei hahsat naho chunga ipohnat jaluvin KSDF minin iki jotkhom uvin pan ilauve. Pathen le mipi maiah thikah a nam natong ding in kaki tem utoh kilhona nangin pontho taha pan nani lah jal in namdang ho het thei in ium uve. Adeh in kiloi khom nasunga nagunchu nahole natom lahnaho hi akivet leh nangum lou nunga lhasam leh geochau taha kaum diu kageldoh uvin kalungu alengvai lheh e. Ipi hijongle naleiset hinkho nada lhahto kilhon in, naki ngansena ijakai ah lolhina nanei in Pa kom najontai. Kimboi,.. Nampiding a nakitah nakeo hilouvin, Pathen houna lam majong nangin neitil khouhat jingjeh uvin, New Delhi’a BCA hihen, KWS hijong leh mijousen nangma kitahna ho ahetchehdiu kaki nem uve. Lhagao lama natom ngaito kilhona golle pai hao pen le mi hom thopen na hijong tuni tah a na hung op hoa kon in hetdoh in a ume.

Kimboi,..


KSDF in thi chan gei a pan lah ding tia pathen leh mipi mai a kitepna ineiuto kilhonin nangin vang nasu bukim soh keitai. Na an neh nu khahpen jong Burma gama khonunga kivaipoh dingdan kihoulimna (Constitutional-seminal) a pan nalah namun ahi. Tun tahsa hinkhon neidalha jongleu chun, na thilpha boldoh hohi phat khatle Kuki ten ahin phatchom pi teidiu kinepna lentah kanei uve. KSDF thusima namin hi choung jingding ahitai. Chule nang min choung louva KSDF thusim ki jih aum khah le hiche History chu adihlou joh ahi. Koita bang namin chounglou va hinsuo umkhajongle, Pathenin achunga thu atan nadingin natoh khompi hon pathen le mipi maiah kaphong doh uve. Ajehchu KSDF le KWHRO sunga ki phel thenga thichangei’a panla masapenchu nang nahi VanPathen in ahe nai. Kimboi … Tunia neidalhah peh u, tohbang khai hohi kei hon lhasolouva thakalah thei nadiu vin avel lin nalong damsa chungah kaki tem kit uve. Vangam nalhun tengleh, Pa jet lama konin neihin veuvinlang kalhah samnahou le kalhin lalna hou chunga Vantil teto pakai henga panpina le gal jona neihin thumpeh diuvin keiho natoh khompi hon lhahna to thon avelin kahung taokit uve. Hepa….. Kangaitah u Kimboi hi kangaichat lheh vang uvin, nangma koma kichol dodin ahungtai. Pakai in kipah tah a nana lamtoding kinem in, kasopiu Kimboi loung damsa mai ah kitep nanei pumin lhahna ka hin nei uve. Pathenin ei umpi jing tao hen. AMEN __________________________________________________________________________________ Miss Kimboi in agoul ho thot dinga ajih letter: Kumle lha kihei hen, Molle lhangin eikhen ujongle kangai lut jing golte ho damsella naumdiu kinema, hiche lekha hi nang hokom lhung dinga kahin sutheijeh in amasan phatpha eipeu pathen kathang vahe. Keijong pathen lungset in kadam nai. Tahsa mihem hinajalin mun chomchommah um jong leuhen ihinau kihettoding deijallin katohle kalunggel ho kahinsei nome. Inn langa ium khomlai uchun, jatle namthu hihen, inam gentheinau hijongle ina pohnat lheh vang uvin, ipi ihiu va itabang thusim neite ihiu kichentah a ina hetlou jeh uvin, mi atamjon ahitiding monga Pathenin ihin semu ham? Tin lungneo tah in hinkho inamang uve. Ahin KSDF a jatle namdinga pan kahinlahto kilhonin, thiltam tah kahin het ben ahi. Chule Burma gamvaipo hon Kuki te suhmang nadinga tohgon anei atiujong kahin mudoh e. hiche hoa kona sochattheina dinghy eihodinga kin lenpen ahi tokilhonin anoi ahi kalunggel ho leh kanatoh hou kahin hetsah e. Kuki society sunga mi atamjon politic hi kakin ahipoi tia igeljeh uvin, tuni gei in imalam jouse ah midang phajou louvin, hinkho imanguvin ahi. Vannoia hin koinam hijongle nam politic ache tohlou tengle mipite gentheiji ahi. Miching mithem hon asei nauvah “inchen khosah hoitheina dinga kibol jousehi politic ahito kilhonin koi hijongleh kenvang plitic kabolpoi tiding koima aumpoi” tin aseiuvin dih kasalheh e. hijehchun politic hi kakin ahipoi tia notthap louva mijousen inamu ikhohsah uva, ihina muncheh uva pan ilah teng ulebou namkhat chanvou hi alhinga imudiu chutengleh


namdang hobanga lungmongtah a ikhosah theidiu ahi. Hitia chu genthei lheh jong leuhen thisan khat hikhom jalla ki pumkhat tah a pan ilah uleh phatkhat tengle namlen ihinao kichentah a imudiu nikho hunglhung teiding ahi. Hijehchun najo chanuva pan na hinlah diu kinempum in kalunggel ho kahin hetsah uve. Kasuh mil theilou golte ho, Amasa penin kuki tehi Pathenin namkhatna ihin semuva I’atile hitobanga gentheitah a hinkho imanu ham? Ti kahin seinom e. leiset mihem tehi akivet leh limle mel, hamle pao, chondan, houlebeh jatchomchom anei uto kilhonin nam chomchom in ihung kimin vouvin ahi. Vannoija nam chomchom hole gamchom ho kikah a chamna aumthei nading hi United Nation Organization(UNO)in agel khohpen ahitokilhonin leiset mihem jousen Chamlhatna (Independence) neihi jongleh achenna gam sunga lungmong tah a aum theina dingin atuma kivaipohna (state) or Autonomous anei theiu ahi tin phalpehna anei in ahi. Hitobanga atuma kivaipohna aum theina dinga angaicha pentahchu hiche gamsunga cheng nam hotoh kibah louna aneidiu akisamin ahi. Anoia hung kipe criteria neijouse hi vannoi in namkhat ahi tia hetpehna anei hou ahi. Hiche hochu;-1. 2. 3. 4. 5.

A thusim(background History) ki tuptah neite hiding. A chenna mun kituptah hiding. Midang toh kibang louva chondan neite hiding. Midang toh kibang lou ham le paonei mi hiding. A sunga mipi (population)het thei hiding tiho ajao vin ahi.

Achunga hohi akivet leh Kuki tehi nampi lhingtah le dettah a hinkho mangte ihiu aki mun ahi. Kuki tehi achesa kum(100) masanga patna ham le pao, chondan, kivaipohna ijakaia koima otcha loute ina hiuto kilhonna nampi lhing tah ihiu akimun ahi. Chule chamlhat deite, minoia umnom loute ihiuto kilhon na 1917-19 kuma igamu lahpeh dinga hung British techu kicha louva kum(3)a’na kisat piu ahi. Ahinla, hichegal ina lel jeh uva British te khutnoia ihung umu ahi. Hiche gam ho chu Kuki te lepeh louva India le Burma ahoppehjeh a Kuki te hi tuni geia igamsung uva namdang hosoha pang ihiu ve. Hiche chun tunia igamuva cheng(Burma) vaipo hon eiho suhmang dinga tohgon anei uhi vannoi danto aki tolou toh kilhona eihon jong igamu ile chanthei nadiu hi kin lenpen ahi ihetdiu akisamin ahi. Ajehchu pathen in mihem jouse kibanga asem to kilhona khat le khat ki thet tole ki noise tona hohi pathen in adeilou banga vannoi danin jong aphallou ahi. Hijongle namkhat le khat kaha boina ho jallin 1945 kuma gam (50)bep ana um hiche leiset chungah tunin gam (200) vel ahinphah toh lhon in gamkiloi khomna (UNO)member jong 200 val ahinphah iheu vin ahi. Heche hin kuki ten jong seitho sehseh hilouva inam pumpiu vapan ilah maova ikhantou jouloudiu avetsah ahi. Gol te ho seiding tamtah umjong leh adehdeh in eihohi Chin ihi loudanu kahin seinome. Burma hi nam tamtah chen halna ahito kilhona Democracy kivai pohna aum tengle namkhat in state khat neiding hi namjouse kinoptona ahi.kawl te jong atam lheh vangu va state khatbou aneidiu, eiho jong ilhom lheh vanguva namkhat hijala state khat ineidiu tina ahi. Ama vang Kuki hi Chin noia iki khai uleh leiset kichai geia state ineijoulou diu ahitai. Namkhat hia state neijoulou techu itobanga agenthei dingdan amasan kahin seitai. Chule state deichat mana Chin hilouding kiti ahi pon, tila pat a Chin ihi lou u’ahi. Achesa sunga Burma vaipo hon suhmang dinga tohgon ahin chepiu to kilhona ithusim ujong Burma history a’asel mangjeh uva tunia hi Chin dana ikigel khahu ahi. Hijehchun Kuki le Chin kibahlou danleh Kuki tehi nam pilhingtah ahidan u anoi ah kahin hetsah uve.


Vannoi in nam kibang ahi tia a het hou chu anoia hohi ahi. 1. Gamkaikhatna akhang akhanga hung cheng khoma thusim kibang ho, 2. Akhangakhanga kivaipoh na khat noia umkhom ho, chule, 3. Hamlepao, chondan kibang ho ahiuve tin political scince ah akimun ahi. Hichechu aki vet leh British te khut noia ium masang uva patna Chin le Kuki hin ama ho gamkai cheh a kivaipohna atumtuma ana neiu ahitai. Chule ithusim uhi akivet leh ipu ipa teuvin, Chinte henga kai (Tax)anapehlou banguvin, Chin tenjong Kuki te anape khapouve. Ama hogam kaicheh a atumtuma kivaipohna ahinei u ahitai. Chule Chin hill hi 1896 vella British te khutnoia ana umvanga Kuki tehi 1917-19(Kuki rising)jouva British te khutnoia hung umbep ahi. Nam chomchom ahijeh a Chin leBritish te kisatlaia Kukite anapan loubanga Anglo-Kuki gaalla jong Chin te anapang lou ahi. Hichechun Chinle Kuki kibahlou danle Identity chomcheh nei ihiu aphotchet ahi. Tua Burma a Kuki te Chindana ikigelnao ajehchu, achesa sunga vaipohon ibol genthei laitah uva, ihe them nauvin te tia ina belu ahi. Ahin eiho kinep nabang hilouva Chinten Kuki hi Chin sunga Tedim group ihisah uva, Tidim group ajong aneopen Sijangle Zou bana ipansahu ahi. Hitiachu isopiu Chin ten amaho khutnoi ja kum (50)val gentheitah a hinkho ihin manu ahi. Chanvou aum tengle, Kuki te Chin state in ahoploujeh in changthei ponte atiuvin, pehding ahi tengle Chin nahi jeh uva pehlou hitheilou ahi tin ngailut nanei louvin adeidei uva inabol u ahi. Hichehi akivetle soh kivah a khonung le phungsunga neujo lhumkhah pen bana kikoi tobanga ina bolu ahi. Hichechu helouva eiho Chin dana ikigel vang uva Chin mina gal inasat vanguva achomchom ihijeh uva Chin le Mizo ho chanvou chu ichan phahlou u ahi. 1967kuma Kukite kino nadinga sign(soi)anabol jongchu Col. Vankul (Chin lamkai)pa ahi aki hedoh in ahi. Hechehi eihon ima ihetlou vang uva isopiu Chin hohin malaia patna gala igelu ahiti hetdoh najong ahi. Hijeh chun eiho jong mailama, ikichih theidiu akisam lheh e. Golteho abanin Kukite gamtum neitheinadinga hilanga kanamnatoh naova jong Chin hon isuhboi nahou lekha kahin thot masat a kahin hetsah sau hijongle nabolthei chanuva hatah a pan naladiu kinepjallin kahin velseikit nome. 1992-93 laia Naga le Kuki kidoulaichun Chin hon monanei lou Kuki chate thatgam Nagate chu Bangladesh apat Manipur geia ahinpui’u ahi. Hiche ahinpui houchun Manipur ahin phah uvapat Kuki tehi Numei chapang khen louva melse taha athau ahi. Heche henasa a Kukite thatgam ho kithopi techu sopia isim uhi tijat umtah ahijong kasei nome. Chule golte ho apama Kuki te chanvou neitheina dinga namna katoh naova jong Chinte hi akhah tannin apanguve. Tekahnan, Kuki tehi nampi lhing ihiuto kilhona Burma a gamtum neitheina dinga KSDF hinpan akilahto kilhona Student ki loikhomna lenpen Students and Youth Congress of Burma (SYCB)a jaoding katiule Chin ho anoploujeh in boina lentah ana umin ahi. Ahin Chinte lunggel phatlouchu member jousen ahet tokilhonin KSDF hi SYCBa kajao uleh Chin (CSU) chu SYCB a konin apotdoh tauvin ahi. Chule Kawlgama namjousen National Democratic Front (NDF)a Kuki National Organization(KNO) in membership athum leh CNF hon Kuki ajaole keiho kapotdiu ahitia gihna aneijeh uvin koiman KNO chu a lutthei tapon Kukite dingin vangset aum lhehe. Hitia Kukile Chin khat ahi ti hon Kuki te machal na akha jingjeh uvin namnatoh hi ahina bangin machal joulouvin aki umin ahi. Namkhat ihiule Kuki te gamtum ineidiu chu ikhohsah pehdiu joh ahi. Chinte lungthim hoilouhi hetdohthei tamtah aume. Akamuva Chin ihisah vang uvin aneopenin Chin ho Calender hihen history hijong leh Kuki hi atahlang pouve. Hiche jengjong hin eiho dinga gamtum angaichat danle Chin ibelu a phatchom piding imacha aumlou akimun ahi. Hijehchun chin ile lhah uva Kuki hi isipchahdiu akisame. Amavang chin iki tiuleh nikhat leh thina ko khuh ilhundiu ahi.


Ajehchu ipu-pa teu cham lhatna gamchu Kuki gam ahitia vannoi in ahet banga hichegam lechan theinadingchu kuki tilou mindang kisem thuchu koiman ahet peh louding ahi. Golte ho tunia kuki te dinmun hi akivet leh kawlten dandihlou tah a igamu ilahpehjeh uva lungmongtah le zalen tah a khosa theilouva ima lam jousea minung iphah lel u ahi dan jong avelin kahin hetsah kit e. ajehchu igamsung uva eihon tha inei lou uto kilhonin vaipo hohi anam mi hou kawlte apan piu va kuki te suhmang nadinga tohgon ahin chepiu aki hedoh in ahi. Hitobang tohgon aneijeh uva gamsung khantouna dinga hung kipe School, Hospital, kivaipohna mun holeh Bazaar mun abona kolkhoa bou akoiu ahi. Hijeha chu kuki te sunga adeibanga School kaijoulou holeh veiset na neochacha a kona alomlouva thi leh vaichat genthei leh hahsatna jat chomchom hung um ahi. Mihem jousen amanthah lounadiu va vannoi dantokitoh a pan alah thei ahi tia UN dana aum vangin Burma a kuki tenvang anam minjengu jong lung ngamtah a seingamlouvin hinkho imanguvin ahi. Hi chechun vannoia jong kukite hi namgen theipen ihiu avetsah ahi. Kukite chena hi gamhoi tah, muchijousen kitomopi neilou, chuleh leichung leinoi thilsoh jong akhamkhama lhingsel ahi. Ahin hiche hochunga imacha boltheina tha ineilou jeh uvin kawlte leh chiding namdang tedinga haonale nopsahna ahi vangin agamnei kuki tedin genthei ki bena joh in apangin ahi. Tekahnan; Nanpalong ah eimi ho loumun amen pelouvin, Bazaar asau vin ahi. Hiche Bazaar chu agamnei ten phatchompi tahsangin genthei naleh chenlel nabep in inei uve. Hiche keu hilouvin Burma Army hon igamsung uvah kawlkho thah asem uvin asunga chengho nehle chah, in le lou chule aki manchah najouse chu kuki te itosah jeh uvin kuki tehi ani a’nin aki genthei chehcheh in ahi. Hiche kawlte tohgon chungah lungthim beia umlouvin kichih theijing uvo golte. Golteho kuki hi namkhat pilhing tah ihiu to kilhon na kilung tohtah a ipan uva lungmongtah le nomtah a ilenna diu nikho muthei ahung hina din nang honjong pohnat nale ngailut na thoa najochan uva pan nahin lah diuvin kahin tem uve. Hijehchun gol te hon Innsung cheh, Houbung cheh uva pan ilah uva hichea kona kuki chate jousen kilungtohtah a Zalenn gal isat thei nadiu vin pathen songin pan lapan tau hite ong. Gol te tunia din hichen chun chai tange. Chomcha kahoulim na ah seikhel aumleh pathen minin ki ngaidam to tau hi te. Natoh jouseu pathenin naki thopiu henlang ikimu kitkah seuvin nabon Chauvin damsel chan pathen in na umpi tau hen. Tahsa le lhagaova, na namchan khompiu le nagol ngaitah u, Kimboi New Delhi


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
MISS kimboi by Seigin - Issuu