__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Citizen science

Iedereen onderzoeker Burgerwetenschappen voor iedereen


Citizen Science

[ ci · ti · zen sci · ence; zelfstandig naamwoord; de; v ] I. Citizen Science is wetenschappelijk werk dat door het brede publiek wordt uitgevoerd, vaak in samenwerking met of onder leiding van professionele wetenschappers en wetenschappelijke instellingen.

Het begrip ‘Citizen Science’ is niets nieuws, je kent het misschien al onder andere namen en gedaantes:

Burgerwetenschap Vrijwilligers die iets monitoren Amateuronderzoekers Amateurwetenschappers Patiëntonderzoekers DIY-wetenschap Participatieve wetenschap Crowd science ...

Hoe je het ook noemt, Citizen Science of burgerwetenschap houdt in dat burgers, ongeacht hun achtergrond, (mee)werken aan echte wetenschappelijke projecten. Het is een win-winsituatie; de burger leert het wetenschappelijk proces kennen en de wetenschapper kan zaken onderzoeken die hij of zij zonder hulp van de burger niet zou kunnen realiseren.

De kernprincipes

Citizen Science draait om enkele kernprincipes:

Burgers en wetenschappers werken samen De samenwerking heeft voordelen voor burgers én wetenschappers Het gaat om echt wetenschappelijk onderzoek Burgers krijgen feedback over hun bijdrage Burgers worden erkend voor hun bijdrage Met respect voor de privacy van de burgers

Citizen Science loont!

Burgers hebben in het verleden al vele nuttige, interessante bijdragen aan de wetenschap geleverd. Enkele voorbeelden:

Burgers ontdekten vele nieuwe dier- en plantensoorten Burgers brachten voor het eerst fijnmazige luchtvervuiling in kaart dankzij de grootschalige meting van de luchtkwaliteit door CurieuzeNeuzen Burgers ontdekten nieuwe exoplaneten De Nederlandse onderwijzeres Hanny van Arkel ontdekte een reflectienevel, Hanny’s Voorwerp De Ierse amateurastronoom Dave Grennan ontdekte een supernova, de Australische amateurastronoom Robert Owen Evans ontdekte zelfs meer dan 40 supernovae Burgers vonden als eersten stofdeeltjes van buiten ons zonnestelsel Burgers beïnvloedden beleid over luchtkwaliteit, watervervuiling, verkeer... De Amerikaanse huisvrouw Marjorie Rice deed succesvol onderzoek naar tessellatiepatronen van onregelmatige vijfhoeken

brengt wetenschapper en burger dichter bij elkaar.

scivil.be

/scivil.vlaanderen


Citizen Science door de eeuwen heen Word zelf burgerwetenschapper!

Iedereen kan burgerwetenschapper worden! Neem een kijkje op iedereenwetenschapper.be, zooniverse.org en de interessante panelen bij deze tentoonstelling. Aan welk project neem jij deel?

Klassieke oudheid

Bij de Grieken en de Romeinen leefden natuurfilosofen die nadachten over de natuur.

Moderne tijd (17de – 19de eeuw)

Amateurwetenschappers vonden allerlei instrumenten uit, ontdekten de ruimte en documenteerden de aarde, zonder een ‘formele’ opleiding gevolgd te hebben. Bekende citizen scientists uit deze periode zijn Sir Isaac Newton, Benjamin Franklin en Charles Darwin.

Hedendaagse geschiedenis (20ste eeuw)

In de 20ste eeuw werd de wetenschap veel meer gedomineerd door onderzoekers aan universiteiten en overheidsorganisaties. Toch bleef citizen science actueel en waardevol voor de wetenschap! Denk maar aan natuurliefhebbers die allerlei fenomenen, flora en fauna observeerden en hier gedetailleerde notities van bijhielden. Ook het KMI had al vroeg een vrijwilligersnetwerk met burgers die elke ochtend metingen in het weerstation in hun tuin uitvoerden en meteen doorbelden.

Recente ontwikkelingen

Dankzij steeds sneller wordende computers, smartphones en applicaties zijn burgers nu meer dan ooit in staat om zelf zaken te monitoren, grote databanken aan fotomateriaal en gegevens te verzamelen en te analyseren. Dankzij ‘crowdsourcing’ kunnen onderzoekers en burgers samen aan onderzoek doen, denk maar aan het project CurieuzeNeuzen waar 20.000 Vlamingen aan meededen, of waarnemingen.be waar iedereen gegevens kan ingeven voor Natuurpunt!

scivil.be

/scivil.vlaanderen


Citizen Science Vlaanderen

brengt wetenschapper en burger dichter bij elkaar.

Scivil, wat is dat? Scivil is het kenniscentrum voor citizen science in Vlaanderen. Zowel wetenschappers als burgers kunnen bij ons terecht. Wil je zelf een citizen science project opzetten maar weet je niet goed hoe eraan te beginnen? Zijn zaken als communicatieplannen, datamanagement en outreach naar scholen vage begrippen? Scivil zoekt mee naar antwoorden op jouw vragen!

Heb je het perfecte projectidee maar weet je niet welke partners jouw plannen kunnen helpen realiseren? Scivil doet aan matchmaking en brengen je in contact met potentiĂŤle partners!

Ben je gewoon curieus naar alles over citizen science en welke projecten er al lopen? Scivil verzamelt alle informatie zodat je het gemakkelijk terugvindt en houdt je op de hoogte van nationale en internationale nieuwtjes!

Met de steun van

Heb je grootse of kleine plannen maar kan je ondersteuning gebruiken voor, tijdens of na je citizen science project? Of wil je iets organiseren rond citizen science? Scivil biedt ook advies en diensten op maat!

scivil.be

/scivil.vlaanderen


SPIN-CITY

Wist je dat er in een gemiddeld huis honderden spinnen kunnen leven? Of je dat nu eng vindt of niet, spinnen zijn overal aanwezig en kunnen ons veel leren over onze omgeving. Wetenschappers willen nu ook aantonen dat de grootte en kleur van een spin en de bouw van haar web samenhangt met haar leefomgeving en met de klimaatverandering!

Durf jij foto’s van spinnen te maken en te analyseren via de spinnenspotterwebsite? burgers nemen foto’s van spinnen met behulp van de spinnenspotter app ze analyseren online de kleur en grootte van de spinnen en de bouw van hun web we maken een kaart van de verschillen in spinkleur en webbouw tussen stad en platteland

SPIN-CITY spinnenspotter.be

zo leren we hoe spinnen zich aanpassen aan hogere temperaturen, in onze steden en als gevolg van de klimaatopwarming


Insecten: vriend of vijand? Heb jij je fiets of auto al eens onder een boom geparkeerd en zat je zadel of voorruit onder de plak bij je terugkomst? Dat heb je te danken aan de bladluizen! Deze plakkerigheid is honingdauw, wat door bladluizen geproduceerd wordt. Niet elke boom is even vatbaar voor bladluizenkolonies. Door de honingdauwdruppels op te vangen en te analyseren, kan je samen met de onderzoekers de natuurlijke vijanden van de bladluizen in kaart brengen.

Neem jij de honingdauwdruppels onder de loep? bomen kunnen voor ergernis zorgen als ze gekoloniseerd zijn door bladluizen die honingdauw produceren burgers vangen elke maand honingdauwdruppels op bij een boom in hun tuin

INSECTEN: vriend of vijand?

hogent.be/invrivi

leerlingen gaan op zoek naar natuurlijke vijanden van de bladluis en brengen de biodiversiteit in kaart zo bestuderen we de gevoeligheid van diverse boomsoorten voor bladluizen


Vespa-Watch Wist je dat Aziatische hoornaars bijna dubbel zo groot zijn als een wesp of honingbij? En dat de Europese hoornaar nog net iets groter is dan de Aziatische? Het onderscheid tussen deze soorten is van levensbelang: de Aziatische hoornaar kan namelijk niet samenleven met de rest. Het is een invasieve soort die het op onze bijenkolonies gemunt heeft. Via de website van Vespa-Watch leer je er alles over en kan je meldingen insturen.

Zag jij er al eentje vliegen?

de Aziatische hoornaar is een invasieve soort met een negatieve impact op onze bijen hoogtechnologische sensoren aan bijenkasten detecteren de aanwezigheid van de hoornaar burgers leren de Aziatische hoornaar herkennen en melden via de Vespa-Watch website

Vespa-Watch vespawatch.be

zo brengen we de invasie in kaart en kunnen we de nesten snel opsporen en vernietigen om voortplanting te voorkomen


Knappe K(n)oppen Wist je dat ook bomen in de war kunnen geraken? Door de klimaatverandering en schommelingen in de natuur, weten bomen niet altijd wanneer ze in bloei moeten staan. De knoppen van bomen komen elk jaar op een ander moment uit, afhankelijk van de daglengte en het weer. Onderzoekers willen aantonen wanneer en onder welke omstandigheden de knoppen uitkomen.

Steek jij (met je school) een handje uit de mouwen en je neus tussen de bomen?

de knoppen van bomen komen door de klimaatverandering steeds vroeger uit, afhankelijk van daglengte en temperatuur scholieren plaatsen temperatuursensoren aan de takken van beuken en eiken in de buurt van scholen en experimenteren met daglengte of temperatuur

Knappe

K(N)OPPEN knappeknoppen.be

ze volgen workshops rond klimaatverandering, meten het uitlopen van de knoppen, nemen foto’s en delen hun observaties online zo leren we bij over de mechanismen die bepalen wanneer boomknoppen uitkomen en wat de impact is van klimaatverandering


Groene Pioniers Wist je dat niet alle planten even vredig naast elkaar kunnen leven? Sommige soorten zijn invasief en verdringen de inheemse planten, waardoor ze de biodiversiteit in het gedrang brengen. Het is dus belangrijk dat men weet welke planten invasief zijn, zodat onderzoekers kunnen voorspellen waar planten kunnen groeien.

Word jij een echte groene pionier in Plantentuin Meise? invasieve planten rukken op onder invloed van de mens en vormen een bedreiging voor de biodiversiteit burgers helpen mee om de collectie van Plantentuin Meise te digitaliseren en annoteren via www.doedat.be en komen tijdens evenementen naar de Plantentuin om te helpen

Groene

PIONIERS

groenepioniers.be

leerlingen leren over invasieve soorten via een educatief programma met deze data verbeteren we onze modellen en kunnen we beter voorspellen waar invasieve planten kunnen voorkomen


Mijn Tuinlab Ruim een kwart van de totale oppervlakte van Vlaanderen is bebouwd, waarvan bijna de helft voor woningen. Beeld je eens in hoeveel tuinen Vlaanderen dan telt! Ook jouw tuin bevat een schat aan informatie. Welke planten staan er, hoeveel vogels bouwen er hun nestje, welke vlinders noemen jouw tuin hun thuis... Onderzoekers willen de samenstelling en ecologische waarde van tuinen in kaart brengen.

Ga jij mee op onderzoek naar het leven in jouw tuin? we bouwen een online platform waarop burgers hun tuin als lab kunnen registreren en de ecologische waarde ervan kunnen berekenen burgers kunnen op het platform een tuinenkaart valideren op basis van vliegtuig- en satellietbeelden en ze kunnen er deelnemen aan vele andere tuinprojecten scholen vinden op het platform interessante STEM-lesmodules over tuinen

Mijn

TUINLAB

mijntuinlab.be

zo verzamelen we info over de samenstelling en ecologische waarde van Vlaamse tuinen


AIRbezen@School Aardbeien zijn superfood! Ze zijn niet alleen lekker en een belangrijke bron van vitaminen, ze kunnen ons zelfs heel wat leren over onze omgeving! Aan de hand van analyses van de blaadjes van de aardbeienplant, en met de hulp van luchtsensoren, kan je met je school heel wat informatie verzamelen rond de luchtkwaliteit in de omgeving.

Ook benieuwd naar de lucht rond jouw school?

leerlingen verzorgen op school een maand lang aardbeienplantjes om �jnstof te vangen in de blaadjes van de plant ze bouwen zelf sensoren om de luchtkwaliteit in en rond de school te meten

AIRbezen @school

airbezenatschool.be

die meetgegevens kunnen ze online inbrengen en op een kaart visualiseren op die manier vergaren we kennis en brengen we wetenschappelijke geletterdheid bij rond de verspreiding en dynamiek van luchtkwaliteit


VLaanderen IN DE weeR

Iedereen kent het fenomeen wel: tijdens een avondlijke fietstocht voelt het tussen de bebouwing veel warmer aan dan in de velden. Het weer wordt dan ook beĂŻnvloed door heel wat omgevingsfactoren. Door meer weerstations over heel Vlaanderen en Brussel te verspreiden, willen wetenschappers dieverschillende factoren in kaart brengen. Je kan met je klas aan de slag met het e-learningplatform en de online data van de weerstations die over 56 locaties in Vlaanderen verdeeld zijn.

Worden jij en je medeleerlingen de nieuwste lichting weervrouwen en -mannen? L 50

L

H L

L

VLINDER

vlinder.ugent.be

zo meten we de invloed van de nabije omgeving op het lokale weer leerlingen gaan in de omgeving van hun school op zoek naar de meest geschikte locaties

H H

we plaatsen 56 weerstations op gevarieerde locaties doorheen Vlaanderen

L

H

leerlingen, leerkrachten en ouders worden betrokken bij het hele proces: installatie, data verzamelen, analyseren en presenteren


Oog voor Diabetes Wist je dat één miljoen Belgen aan diabetes lijdt, of een sterk risico op diabetes heeft door hoge bloedsuikerwaardes? En wist je dat 35% van de diabetespatiënten retinopathie heeft, een oogziekte die tot blindheid kan leiden?

Aan de hand van foto’s van het netvlies kunnen burgerwetenschappers kenmerkende afwijkingen in het oog detecteren. Die analyses worden verwerkt in een intelligent computermodel, dat op termijn zelf de kenmerken leert herkennen.

Wil jij ook eens diep in iemands ogen kijken (op zoek naar afwijkingen)? diabetes kan kleine bloedvaatjes in het oog beschadigen en zo blijvend blindheid veroorzaken burgers detecteren, lokaliseren en karakteriseren afwijkingen in 10.000 netvliesfoto’s zo bouwen we een databank waarmee een intelligent computermodel kan worden gemaakt

Oog voor

DIABETES oogvoordiabetes.be

G VOOR DIABETES

dit computermodel helpt oogartsen om de aandoening eenvoudiger te detecteren en sneller in te grijpen


HASSELair Luchtkwaliteit is een hot topic. In heel wat Belgische steden wordt de lucht onderzocht, zowel door wetenschappers als door burgers. In Hasselt helpen burgers en scholieren de wetenschappers om de luchtkwaliteit (near)realtime in kaart te brengen. Je leert zelf een luchtkwaliteitssensor in elkaar steken ĂŠn je kan zelf de resultaten interpreteren.

Snuif jij de Hasseltse lucht ook op, of sluit je aan bij gelijkaardige initiatieven in jouw buurt? hasselair.ucll.be

burgers en wetenschappers bouwen samen een meetnetwerk dat de data over luchtkwaliteit van de Vlaamse Milieumaatschappij aanvult Hasselaars en Hasseltse scholen bouwen daarnaast zelf sensoren met open source componenten om de luchtkwaliteit real-time te meten

HASSELair hasselair.ucll.be

draagbare sensoren worden telkens na 90 dagen aan een andere burger gegeven we meten zowel op vaste locaties als via mobiele sensoren die meten wanneer we onderweg zijn


ÂżBurgerpraat! Mensen zijn van nature uit expert in gesproken taal. Kijk maar hoe snel een kind nieuwe woordjes en uitdrukkingen overneemt! Computers kunnen ook talen leren. Vaardigheden die voor mensen vanzelfsprekend bij gesproken taal horen, zoals intonatie, gemoedstoestand en de persoonlijkheid van de spreker, zijn moeilijker te bevatten voor computers en artificiĂŤle intelligentie. Tot nu! Door burgers een selfie-video te laten maken en te laten analyseren, willen onderzoekers een computermodel bouwen dat zulke vaardigheden ook kan herkennen.

Zullen we een praatje slaan? we geven aan duizend burgers een opleiding rond communicatiestijlen burgers nemen een korte video van zichzelf op waarin ze praten over een aantal uitspraken en beelden ze duiden nadien de aangeleerde communicatiepatronen aan in de video

ÂżBurgerpraat! burgerpraat.be

hiermee kunnen we een computermodel bouwen dat uit taal en spraak nuttige informatie over persoonlijkheid en emoties kan halen


MamaMito Stamvader, voorvader, voorvaderen... en onze voormoeders dan? Stamboomonderzoek is vandaag nog veeleer een mannenzaak. Uiteraard werd onze familiegeschiedenis nochtans ook gevormd door onze voormoeders. Via dit project vind je snel je weg naar die ‘vergeten’ voormoeders. Aan de hand van een handige webapplicatie ontdek je de wereld van stamboomkunde en vind je zowel online als in archieven de geschiedenis van je voormoeders. Met de ontwikkeling van maternale stamreeksen kan je ook verre verwanten vinden. Daarnaast maak je kans om na te gaan hoeveel overeenkomsten er nog zijn in je mitochondriaal DNA met andere verwanten. Het unieke aan dit stukje DNA is dat het alleen wordt overgedragen van moeder op kind.

Neem jij ook een duik in de oude documenten op zoek naar je voormoeders?

onderzoek naar genealogische afstamming focust zich vaak op de mannelijke lijn we begeleiden burgers om via archiefstukken hun maternale stamboom op te zoeken we verzamelen ook het mitochondriale DNA dat iedereen enkel via de moederlijn overerft

MamaMito mamamito.be

zo bouwen we een databank van genealogische en genetische gegevens waarmee we de link tussen maternale afstamming en genetica kunnen onderzoeken


Een fietsSTEM voor scholen Wie met de fiets naar school wil, kent het wel: niet elke route is even veilig of gemakkelijk. Dankzij het webplatform van FietsSTEM kunnen scholieren hun woon-schoolverplaatsing digitaliseren en onveilige situaties signaleren. Deze gegevens visualiseren en analyseren leerlingen zelf met behulp van kaarten. Ze krijgen ook een fietsbarometer van hun klas en school te zien. Hun analyses stellen hen in staat om beleidsaanbevelingen uit te werken. Zo creëren ze zelf mee veiligere schoolomgevingen!

Spring jij ook op je fiets?

idm.ugent.be/een-�ets-stem-voor-scholen

leerlingen digitaliseren hun woon-schoolroute met de �ets in een online platform daarna analyseren ze de data en genereren een �etsbarometer voor klas en school ze maken ook aanbevelingen aan de overheid om tot een veiligere �etsomgeving te komen

FietsSTEM voor scholen

fi ets.ugent.be

met deze informatie onderzoeken we de �etsvriendelijkheid van schoolomgevingen en stimuleren we de lichaamsbeweging van jongeren

Profile for Scivil

Expo 'Iedereen onderzoeker'  

'Iedereen onderzoeker' is de expo van Scivil. De expo vertelt de ontstaansgeschiedenis van citizen science, toont hoe een citizenscienceproj...

Expo 'Iedereen onderzoeker'  

'Iedereen onderzoeker' is de expo van Scivil. De expo vertelt de ontstaansgeschiedenis van citizen science, toont hoe een citizenscienceproj...

Profile for scivil
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded