Issuu

PHOEBE WITTE SCHAAKVERLIEFD

“THE QUEENS GAMBIT”

De oﬃciele stukken van de bekroonde Netflix serie The Queen’s Gambit, waarmee Beth Harmon de Russisch kampioen verslaat. Topkwaliteit stukken van Ferrer Chess uit Spanje.

€229,-

LEGPUZZEL

QUEEN’S GAMBIT

Vrolijke ronde kinderpuzzel van 100 stukjes met schaakthema.

€14,95

BUITENSCHAAK XL

Compacte kunststof schaakset voor buiten. Met kunststof speelstukken en handige draagtas.

KH: 20,6 cm

Speelmat: 89x89cm

€125,-

ALICE IN WONDERLAND

SCHAAKSTUKKEN

Charmante schaakstukken met Alice in Wonderland-thema van de Britse fabrikant Berkeley Chess. KH 8,9 cm. Gemaakt van steenslaghars.

€165,-

AANBIEDING

THE UNKOWN FISCHER –EVERYMAN CHESS

Verzameling van mooie, tot nu toe veelal onbekende partijen van schaakgrootheid Bobby Fischer, opgespoord en samengesteld door Cyrus Lakadawala.

€24,95

MAKING MY MOVE –VICTOR BOLOGAN, NEW IN CHESS

De autobiograﬁe van een schaakgrootmeester en FIDE-directeur; inspirerend levensverhaal van een man die zoveel meer is dan een sterke schaker!

€29,95

KLASSIEKE SCHAAKSTUKKEN STAUNTON 6

Ideaal voor clubs of gewoon voor thuis. Leverbaar in bruin en zwart, koningshoogte 95 mm, dubbel verzwaard, incl. beukenhouten kistje.

Van €69,50 voor €62,50 en 10% extra korting bij afname van minimaal 10 sets.

De ideale randvoorwaarden

Weinig schaakclubs in Nederland zullen de ideale schaaktafel en het ideale zitmeubilair in hun inboedel hebben. Wat hebben ze dan wel? Afgedankte schooltafeltjes, terrastafeltjes, lange tafels? Houten stoeltjes met een kromme rugleuning, waarvan de poten vaak irritant bewegen? Van alles wat, stel ik me zo voor.

Totdat ik kennismaakte met David Llada stelde ik mezelf ook nooit de vraag. Met hem maakten we daarover een artikel. Inmiddels heb ik zijn fascinatie voor de ideale schaaktafel en de beste stoel om in te schaken – op het hoogste podium, dat wel – nu een beetje overgenomen. Oefent bijvoorbeeld Anish thuis aan de ideale schaaktafel of is hij tot de keukentafel veroordeeld? In het laatste geval maak ik me ernstig zorgen over zijn kansen om ooit wereldkampioen te worden.

Dat de omgeving van een schaakpartij er wel degelijk toe doet, zal niemand tegenspreken. Zo zijn er wel meer randvoorwaarden die van invloed zijn op het presteren van de peinzende denker. Kleding bijvoorbeeld.

In zijn column houdt Loek van Wely een pleidooi voor een dresscode en de handhaving daarvan. Het liefst ziet hij elke schaker in een pak aan het bord en niet in een favoriete slobbertrui.

Gelukkig hoef je het niet hartgrondig met hem eens te zijn. Ben ik ook niet. Persoonlijk vind ik dat er weinig mis is met een net uit de droger geviste, lekker ruikende hoodie, maar daar wringt ’m nu juist de schoen. Enfin, lees de column maar.

Tot slot, laten we deze zomer vooral de waterpolovrouwen onder leiding van bondscoach Evangelos Doudesis in Parijs aanmoedigen. Want mij is nu wel duidelijk dat zolang schaken niet olympisch wordt, dit voorlopig onze beste kans op ‘schaakgoud’ is.

Edwin Alblas Hoofdredacteur

SCHAKEN EN WATERPOLO

De Nederlandse waterpolovrouwen werden vorig jaar zomer wereldkampioen en zijn straks op de Olympische Spelen van Parijs een van de favorieten voor het goud. Bondscoach Evangelos Doudesis liet zijn speelsters kennismaken met schaken, want zo zegt hij: “Waterpolo is schaken in het water.”

COLOFON

Jaargang 131 • NR 2 - 2024

Magazine Schaken.nl is een uitgave van KNSB i.s.m. Golazo Media en verschijnt vier keer per jaar.

Bondsbureau KNSB

De Weerelt van Sport

Orteliuslaan 1041

3528 BE Utrecht

T. 030-3077860

E. bondsbureau@schaakbond.nl.

Hoofdredactie

Edwin Alblas

Eindredactie

Joost de Jong

Ze leerde als kind al schaken van haar vader, maar pakte het een paar jaar geleden echt serieus op. Nu is ze ‘hooked’, verslindt schaakboeken en laat met haar razend populaire filmpjes op Twitch, Instagram en TikTok zien hoe leuk schaken is. “Als ik ook maar beetje kan stimuleren dat meer vrouwen gaan schaken, dan heb ik mijn doel bereikt.” 14

Redactionele medewerkers

Erwin l‘Ami, Jeroen Bosch (schaakredacteur), Anish Giri, Anna-Maja Kazarian, Dimitri Reinderman, Karel van der Weide, Loek van Wely, Tex de Wit

Coverfoto

Harry Gielen

Fotografie

ANP, Harry Gielen, Lennart Ootes, David Llada, Edwin Vermaas, Klaas Jan van der Weij, Phoebe

Witte

Redactieadres

E. redactie@schaken.nl

Ontwerp & layout pageturner.design

Druk

PreVision, Eindhoven

Uitgever

Golazo Media

Wiersedreef 7 3433 ZX Nieuwegein

T. 030-707 30 00

E. info@sportsmedia.nl

Marketing/advertenties

Wendy Coppers

E. wendy.coppers@golazo.com

Abonnementen

Regulier abonnement 24,99

euro per jaar (incl. 9% btw). Een abonnement afsluiten kan via www.sportsmedia.nl of info@sportsmedia.nl.

We zijn toegewijd om alleen papier te gebruiken dat afkomstig is van verantwoord beheerde, gecertificeerde bosbouw en chloorvrije productie. Het papier dat in dit tijdschrift wordt gebruikt, is afkomstig uit duurzaam beheerde bossen die voldoen aan strikte milieu-, ethische en sociaaleconomische normen. Dit magazine is verpakt en verzonden in een PCR-folie verpakking, gemaakt van ingezameld plastic van huishoudens en bedrijven. Door het gebruik van PCR leveren we een bijdrage aan de circulaire economie en verkleinen we de afvalberg. De PCR-grondstof voor de seal van dit magazine is afkomstig van Europees plastic afval.

PHOEBE WITTE

MAGIËR

UIT RIGA

De geest van het grote Letse schaakgenie Mikhail Tal leeft ruim dertig jaar na zijn dood nog altijd voort. Schaken.nl ging in Riga op zoek naar zijn nalatenschap en stuitte daarbij ook op een zwart randje.

24 SCHAAKTAFELS EN -STOELEN

Wat is het ideale schaakmeubilair?

30 DE OPENING

Spelen op (de Karlsbad-)structuur.

36 TEX EN UITLEG

Comedian en schaker Tex de Wit gaat op zoek naar bijzondere verhalen. In aflevering 6: zijn avonturen in de Verenigde Staten.

46 ANISH ANALYSEERT

Anish Giri analyseert het Kandidatentoernooi in Canada. Hij fileert vooral de belangrijke partij in de twaalfde ronde van Gukesh D tegen

Nijat Abasov, waardoor de Indiër zich aan kop van de ranglijst meldde.

54 ANNA-MAJA OP ZOEK

Dit keer schrijft Anna-Maja over de ‘online heksenjacht’ van oud-wereldkampioen Vladimir Kramnik, die forse kritiek heeft op online toernooien en daarbij soms mogelijk bedrog aan de kaak stelt.

58 SCHAAKFAMILIE

Dit keer een bijzondere aflevering: de Japanse familie Okita, die zich speciaal voor Schaken.nl in traditioneel Japanse kledij achter het bord zette.

68 HET EINDSPEL

Gebruik de koning in het eindspel.

78 VRAGENVUUR

Vijftien vragen, keuzes en dilemma’s voor Iozefina Werle-Paulet, de geboren Roemeense die in 2019 Nederlands kampioen werd bij de vrouwen, voor Oranje uitkwam en momenteel CDAraadslid in Woerden is.

EN VERDER

6 Beelddenken: wordt Gukesh D de jongste wereldkampioen ooit?

40 Boekrecensie: Ik wil koning zijn

41 Schaakpuzzel

42 Wedstrijdkalender

64 Gadgets & gimmicks

67 Combinaties

74 Schaakspot: Bisjkek (Kirgizië)

81 Boekrecensie: Hulp bij het meditatievraagstuk

82 Oplossingen puzzel en combinaties

COLUMN

76 Loek van Wely

Wordt hij de jongste ooit?

Wanneer Gukesh D(ommaraju) het eind dit jaar mag opnemen tegen Ding Liren met de wereldtitel op het spel, kan hij by far de jongste wereldkampioen ooit worden.

Dat is nu nog Garry Kasparov. De Rus was 22 jaar en bijna zeven maanden toen hij in november 1985 in Moskou Anatoli Karpov versloeg. Magnus Carlsen was ook 22 toen hij voor het eerst wereldkampioen werd, maar al bijna 23 toen. Gukesh is met 17 jaar nu al wel de jongste schaker ooit die zich voor de tweekamp heeft geplaatst.

In 2019 werd hij de op twee na de jongste Grootmeester ooit, vorig jaar werd hij de jongste schaker ooit met een rating boven de 2750. De Indiër won in april het Kandidatentoernooi in Canada. In januari van dit jaar verloor hij bij Tata Steel Chess nog de tiebreak om de zege van Wei Yi. Daar is deze foto gemaakt. Gukesh, ingepakt tegen de kou en op weg naar weer een speelronde. Kenners geven de tiener uit Madras een goede kans om wereldkampioen te worden. Zeker als de Chinees er niet in slaagt om voor die tijd uit zijn dip te komen.

Bondscoach Evangelos Doudesis

“

Waterpolo is schaken in het water”

De Griekse waterpolobondscoach Evangelos

Doudesis werd vorig jaar zomer wereldkampioen met het Nederlands vrouwenteam. Een jaar eerder liet hij zijn speelsters een schaakclinic volgen. Is in dit geval óók 1 + 1 = 2?

DOOR: EDWIN ALBLAS FOTO’S: EDWIN VERMAAS

Evangelos Doudesis aan de rand van het zwembad, waar de waterpolovrouwen dag in dag uit trainen.

Natuurlijk wilde Schaken.nl daar het fijne van weten. De bondscoach van Oranje nodigde ons uit bij een training van de waterpolosters in Zeist, sinds jaar en dag een thuis en warm bad tegelijk voor de ploeg.

De 39-jarige bondscoach van Griekse komaf is een sportliefhebber, zo wordt al snel duidelijk en houdt ook van schaken. “Ik zie veel vergelijkingen tussen schaken en waterpolo, ook al zijn het niet allebei teamsporten. Maar toch ook een beetje wel, wanneer je de schaakstukken als team beschouwt. Je hebt verschillende karakters op het bord en wij hebben die in het water. Sporters met andere kwaliteiten. Wij moeten soms in de wedstrijd speelsters opofferen, al is dat misschien een groot woord. Maar iedereen heeft een bepaalde rol en gebruik je voor die rol. En soms zijn bepaalde rollen belangrijker op dat moment en dat bedoel ik met opofferen. Uiteindelijk maak je keuzes voor het resultaat dat iedereen blij maakt: winnen.”

“Schaken is een super fascinerend en interessant proces”

STRATEGIE

Die opening snijdt hout. Naarmate Doudesis dieper ingaat op het schaken en sport in het algemeen, beginnen zijn ogen meer en meer te glinsteren. Hier is een liefhebber aan het woord.

“In waterpolo is strategie heel belangrijk. Het feit dat we onbeperkt kunnen wisselen, betekent dat je de kwaliteiten van de speelsters maximaal kunt

gebruiken. Sommige zijn goed in verdedigen, andere zet je meer in bij een aanval. Je hebt creatieve speelsters, keepsters. Die laatsten hebben het spel voor zich. Dat maakt ze heel belangrijk. Ze zijn mijn verlengstuk in het water.”

Kun je ook zeggen dat verdedigers andere karakters zijn dan aanvallers?

“Daar heb ik eigenlijk nooit zo over nagedacht. Mijn eerste impulsieve reactie is: dat is niet zo. Als ik even snel het rijtje langs ga, dan hebben we in de ploeg bepaald soort types zowel in de verdediging als aanval. Het is niet zo dat aanvalsters per definitie extrovert zijn en verdedigers introvert. Neem bijvoorbeeld de midvoors. Daar hebben we er vier van. Maar ze zijn allemaal verschillend van karakter, dus het antwoord op je vraag is: nee. Ik zie wel grote verschillen tussen sporters in het water en buiten het water. In de wedstrijd zijn sommigen

heel agressief, zoeken de grenzen op, maar op de kant zijn ze heel rustig, nemen liever geen risico hun leven.”

In 2022 hebben jullie een schaakclinic gevolgd en daarvoor de schaakbond ingeschakeld. Wie kwam op dat idee?

“Dat was op mijn initiatief. Ik ben constant bezig met activiteiten buiten de trainingen in het water, die iets kunnen toevoegen aan het fysieke of mentale proces. Zo staat ook een judotraining nog op het programma. Op de mat moet je ook eentegen-eenduels aangaan en vooruitkijken, nadenken. Dat is de overeenkomst.

Ik vind schaken een super fascinerend en interessant proces. Je denkt na over je opening, hoe wil je aanvallen, wat wil je op het einde bereiken, wat is je strategie. Dat past ook in onze visie. Hoe beginnen we? Wat is onze strategie en wat willen

“Waterpolo is bij de vrouwen echt een atletische sport geworden”

we bereiken? Het was een soort van één plus één is twee.”

Hoe verliep die clinic?

“We hebben hier in een van de gebouwen in het bos een huiskamer, waar we ons kunnen terugtrekken en relaxen. En daar hebben de mensen van de schaakbond (Jeroen Bosch en WIM Rosa Ratsma, red.) ons het een en ander verteld over schaken en de raakvlakken. Dat wilde ik mijn speelsters meegeven. Het doel was om ze te laten inzien hoe belangrijk strategisch denken, vooruitdenken en observeren zijn in de sport. Inzicht krijgen in wat je tegenstander gaat doen. Daarnaast wilde ik ze hierdoor laten begrijpen waarom wij als staf keuzes maken. Dat die niet alleen betrekking hebben op het spel van dat moment maar ook op het proces.”

Een van de speelsters, Simone van der Kraats, zei al eens dat waterpolo bij de vrouwen veel meer een tactisch spelletje is dan bij mannen.

“Ik denk dat er één groot verschil is. Bij de vrouwen is het de afgelopen jaren echt een atletische sport geworden. Leg de foto’s van 2004 en 2024 maar naast elkaar. Bij de mannen is het waterpolo nog veel fysieker. Dat is gewoon een feit. Vaak is bij mannen fysiek de oplossing. Bij vrouwen is dat minder. Ze moeten creatiever zijn, oplossingen vinden op andere manieren. Tactischer, slimmer dan je tegenstander zijn. Dat maakt wat mij betreft de sport nog mooier. Maar dat neemt niet weg dat wij niet van het spel bij de mannen kunnen leren. Van de technische ontwikkeling bijvoorbeeld. Net

“Eén schaakbord gaat altijd mee naar toernooien”

zo goed als dat andersom geldt. Mannen kunnen wel wat van de vrouwen leren als het gaat om werkethiek en teamcultuur.”

Hoe was het gesteld met het schaaktalent onder de speelsters?

“Er waren er toen niet veel die al konden schaken. Ik denk dat er nu wel een paar zijn die af en toe schaken. We hebben in onze huiskamer twee borden liggen en er gaat er altijd ook één mee als we toernooien spelen. Net als puzzels. Dat is ook een manier om tijdens een toernooi scherp te blijven: puzzels maken. Daarnaast zijn er meiden die tekenen leuk vinden.”

Is schaken daarna nog wel aan bod gekomen?

“Ja, zeker ook in analyses. We zijn constant bezig om ook de gevolgen van de stappen die we in het water zetten te overzien. Dat is schaken!”

Schaak je zelf veel?

“Niet heel veel meer. Soms wel mobiel, van die korte spelletjes. Dat is heel populair geworden. Ik moet ook eerlijk zeggen dat ik weinig afweet van wat zich in de top afspeelt. Ja, ik heb gelezen over het online valsspelen en ik ken Magnus Carlsen van naam. Daar houdt het wel mee op.”

Hoe ben je er ooit mee in aanraking gekomen?

“Thuis in Athene schaakte mijn vader veel. We hadden een oud bord staan. Niet een luxe bord, maar ook niet simpel. Wel bijzonder. Volgens mij is het van mijn oma geweest. Nu ligt het bij mij thuis in Athene.”

In Griekenland is Tavli (een soort backgammon) een populair spel dat je met z’n tweeën speelt. Maar niet bij jullie thuis?

“Ook, maar schaken was er eerst. Tavli is minder strategisch dan schaken. Er komt ook veel geluk bij kijken, want je speelt met een dobbelsteen. En het is meer een spel om te combineren met lekker koffiedrinken en lekker kletsen met je vrienden. Iets meer sociaal. Ik moet zeggen dat ik nu in Griekenland vaker Tavli speel met mijn vader dan schaken. Want als ik daar ben, wil ik met hem bijkletsen. Ik heb op school best veel geschaakt. We kregen geen schaakles, maar het was wel een activiteit die regelmatig terugkwam in het programma. Ik heb een vier jaar jongere broer, Petros, met wie ik ook schaakte. Hij was beter. Het eindigde vaak in ruzie. Net als bij Monopoly. We hadden thuis een supercompetitieve omgeving. Petros is nu ook waterpolocoach in Nederland.”

Terug naar waterpolo. Jullie zijn vorig jaar wereldkampioen geworden en in Parijs een van de favorieten voor olympisch goud. Wat is voor jou de sleutel van het succes?

“Als je mij die vraag tien keer stelt, krijg je tien verschillende antwoorden. Het is niet één ding en vandaag kan naast kwaliteit weer iets anders bepalender zijn dan morgen. Bij het ene kampioenschap kan iets anders meer beslissend zijn dan bij het volgende. Respect voor elkaar is belangrijk, respect naar de tegenstander toe, nederigheid. Dat

zijn belangrijke kernwaarden binnen ons team. We hebben duidelijke, fundamentele kaders waarbinnen het team ook grotendeels zelfsturend is. Voor succes ben je van veel factoren afhankelijk. Net als bij schaken, haha.”

“Schaken met mijn broertje eindigde altijd in ruzie”

Phoebe Witte over schaken, studeren en streamen

“Ik hoop dat mijn filmpjes meer vrouwen enthousiast maken”

Phoebe Witte (24) leerde schaken van haar vader. Nu is ze hooked, verslindt ze schaakboeken en streamt ze op Twitch. Daarnaast laat ze op Instagram en TikTok zien hoe leuk schaken is. Inmiddels heeft ze op de diverse socials ruim twintigduizend volgers. “Als ik ook maar beetje kan stimuleren dat meer vrouwen gaan schaken, dan heb ik mijn doel bereikt.”

DOOR: EDWIN ALBLAS

FOTO’S: HARRY GIELEN EN PHOEBE WITTE

“ Ik ben nog maar een paar jaar geleden met schaken begonnen, terwijl ik het als klein kind al wel van mijn vader heb geleerd. Maar nadat hij overleed, wilde ik het als een soort herinnering aan hem weer oppakken. Ik heb dit jaar voor het tweede jaar competitie gespeeld. Vorig jaar was ik meer een invaller, maar kwam ik ook bijna elke speelronde wel in actie. Maar het

voelt toch anders om vast deel uit te maken van een team. Ik speelde met Discendo Discimus 4 in 6G en heb 2,5 uit vier partijen gehaald. Daarnaast heb ik ook meegedaan aan de HSB-competitie hier in Den Haag. In dat team was ik captain en dan voel je nog meer verantwoordelijkheid. Ik bereid me altijd wel voor. Probeer vroeg genoeg te kijken tegen wie ik waarschijnlijk moet spelen. Dan kan

“Nadat mijn vader overleed, wilde ik het schaken als een soort herinnering aan hem weer oppakken”

PHOEBE WITTE

ik me een beetje voorbereiden. Ook al ben je de hele zaterdag kwijt, is het heel gezellig. Ik vind het ook leuk om elkaar te supporten, want normaal ben je als schaker in een toernooi een eenling.”

STUDEREN & SCHAKEN

“Ik studeer kunstgeschiedenis. Ik zit in mijn tweede jaar. Daarvoor deed ik op het hbo Cultureel Erfgoed. Ik heb ook een tijdje in het Singer Museum in Laren gewerkt. Ik zie mezelf hopelijk later ook werken in een museum of bij een kunstveiling. Misschien besteed ik tegenwoordig wel iets meer tijd aan schaken

Phoebe Witte op het Lange Voorhout in Den Haag. “Schaken is een groot deel van mijn leven.”

dan aan mijn studie, maar ik maak nog genoeg studie-uren om het te redden hoor. Mijn collectie schaakboeken is inmiddels flink uitgebreid. Ik denk dat er zo’n twintig op de plank staan nu. Daar kunnen er niet veel meer bij. Maar ik heb er nog wel een paar op mijn lijstje staan. Bijvoorbeeld 100 Endgames You Must Know van Jesus de la Villa. Ik ben momenteel met mijn coach ook bezig met het eindspel. Dat intrigeert me vooralsnog meer dan openingen. Daar komt vooral een stuk improvisatie bij kijken. Ik heb twee keer in de maand onlinecoaching van anderhalf uur met mijn coach Joel van der Werf. Ik heb de ambitie om de titel Women’s FIDE Master te halen. Door het streamen ga ik nu wat minder hard vooruit, maar ik geef het nog wel even de tijd.”

TWITCH & STREAMEN & SOCIALS

“Ik vind het ook leuk om elkaar te supporten, want normaal ben je als schaker in een toernooi een eenling”

PHOEBE WITTE

“Het streamen heb ik eigenlijk bij toeval opgepakt. Ik dacht dat zoiets alleen was weggelegd voor mensen die goed zijn in schaken. Maar vorig jaar ging ik met vrienden naar Tata Steel en daar won ik mijn groep. In de bus terug hadden we het over hoe weinig vrouwen eigenlijk schaken. Een van die vrienden suggereerde dat ik zo ook mijn verhaal kon vertellen en misschien andere vrouwen enthousiast kon maken. Wat heb je te verliezen, zei hij. Nou, ik geloofde niet dat iemand zou kijken. Ik ben tenslotte geen Hikaru (Nakamura), geen professionele schaker. Maar ik ben toch begin dit jaar begonnen. En gelukkig waren de reacties positief. Veel van de kijkers zeggen dat ze zich goed inleven in de dingen die ik meemaak. Meestal begin ik een stream wel met een bepaald onderwerp, maar ik vraag ook regelmatig wat de viewers leuk vinden.

Phoebe aan het schaken voor Paleis Noordeinde.

En dan gaan we bijvoorbeeld in een arena Blitz spelen. Inmiddels heb ik ook wel wat online vriendschappen opgebouwd. Soms zijn er ook bekende streamers met heel veel volgers die commentaar geven op de partijen die ik live stream. Op Instagram heb ik veel meer volgers. Daar zijn mijn schaakvideo’s meer entertainend en minder educatief, zoals op Twitch en YouTube. Op Instagram wil ik vooral laten zien dat schaken leuk is.”

ONTSPANNING

“Schaken is inmiddels een groot deel van mijn leven, maar ik woon in Den Haag en daar is buiten ook nog genoeg te doen. Ben ook wel een liefhebber van sporten, al

schiet dat er in een schaakgekke periode een beetje bij in. Den Haag heeft veel mooie plekken. Ik ga graag even een koffietje halen – mijn favoriet is een matcha latte – bij FOAM of een vegan lunch bij Plenty. Dat is allemaal bij mij om de hoek. Ik weet dat er in Den Haag ook buiten wordt geschaakt in de buurt van paleis Noordeinde. Ik ben er vaak langs gelopen, maar nog niet echt gestopt om ook mee te doen. Dat gaat er vast wel van komen. Naast schaken game ik ook veel. Fortnite is echt mijn favoriete spel. Wel iets anders dan schaken. Ik ben ook wel een liefhebber van horror story’s, science fiction en thrillers. Heerlijk om vanuit bed te kijken.”

PHOEBE WITTE IS TE VOLGEN OP:

@phoebewittechess phoebewitte

@pheebsie_

De Magiër uit Riga

Op zoek naar de geest van Mikhail Tal

Er zijn genoeg beroemde schakers uit het verleden, maar weinigen leven nog zo hartstochtelijk voort in de harten van vele schaakliefhebbers als Mikhail Tal. De Magiër uit Riga. Maar wie in de Letse hoofdstad op zoek gaat naar zijn nalatenschap, stuit zo veel jaren later ook op een zwart randje.

TEKST EN FOTO’S: EDWIN ALBLAS

Er is te weinig ruimte om alleen al de grootheid en prestaties van Tal op deze pagina’s te beschrijven. Dat is in talloze boeken, essays en artikelen uit de doeken gedaan en besproken in video’s en podcasts. Dat is ook niet het doel van onze reis. Schaken. nl ging naar Riga om daar nog iets van de nalatenschap van Tal te ontdekken. Hoe diep is zijn bestaan nog geworteld in de hoofdstad van Letland?

Via de in Duitsland woonachtige LetsDuitse grootmeester Daniël Fridman komen we in contact met Dr. Yuri Agafonov, met een FIDE-rating van 2063 een zeer verdienstelijk schaker, maar bovenal, zo ontdekken we bij het eerste contact en later bij onze ontmoeting, een zeer alleraardigste man. Yuri biedt met alle mogelijke middelen zijn hulp aan. Onze gids in Riga.

GECOMPLICEERD

Nog voordat we Yuri ontmoeten, gaan we op eigen houtje op verkenning uit. De eerste bestemming is het Vērmanes Park in Riga. Daar staat een beeld ter nagedachtenis aan Tal, die in 1960 de toen jongste wereldkampioen ooit werd en in 1988 de eerste wereldkampioen Blitz, maar vandaag de dag vooral nog wordt herinnerd en bewierookt om zijn aanvallende speelstijl. De Let was een grootmeester in het creëren

“Je hoeft niet goed te spelen, je moet alleen maar beter spelen dan je tegenstander”, was een van de gevleugelde uitspraken van Mikhail Tal

Het monument voor Mikhail Tal in Vērmanes Park in Riga.

van gecompliceerde en onlogische stellingen, waar hij zich vervolgens als winnaar uit worstelde. “Je hoeft niet goed te spelen, je moet alleen maar beter spelen dan je tegenstander”, was een van zijn gevleugelde uitspraken.

MONUMENT

Het park waar het beeld staat, is volgens de verhalen de plek waar Tal het schaken heeft geleerd. Dat zal enigszins bezijden de waarheid zijn, maar het draagt in grote mate bij aan het romantiseren van zijn leven als schaker. Nu nog vullen de bankjes en gazonnetjes zich bij mooie dagen met schakers. Beginners en

“Je kunt er niets aan doen, maar de tijden zijn veranderd. Voor het schaken is het er niet leuker op geworden”

YURI AGAFANOV

gevorderden. Niet op de dag dat wij voor het beeld staan. Of beter gezegd, een monument. Zijn hoofd en een onderarm zijn in brons gegoten en die buste is ingebed in marmer en steen. Onder de arm rust een klein wildboeketje. Een paar meter ervoor schittert een plaat met enkele details over Tal in de zon.

Een paar kilometer verderop ligt Tal, die op 28 juni 1992 overleed, naast familieleden begraven op de Joodse begraafplaats. Op het laatste moment werd in zijn graf nog een schaakset achtergelaten, na een late suggestie van een vriend. Op de grafsteen is het kenmerkende gezicht van Tal te zien: kaal voorhoofd en slierten haar aan de zijkanten. De buste in het park toont een beduidend jongere Tal.

TAL RESIDENCE

Wat herinnert in Riga nog meer aan Tal? Yuri heeft ons inmiddels meegenomen op een tour. In het oude centrum, met schitterende gebouwen in Jugendstil-stijl, is Tal Residence niet te missen. Een modern gebouw, met een glazen voorgevel waar je volgens de architect een schaakbord in moet kunnen zien. Het gebouw bestaat uit luxe appartementen. Bij de ingang zit een conciërge achter een balie, met daarvoor een stoel en tafeltje waarop een schaakbord geplaatst. De erven van Tal hebben overigens niets met dit gebouw van doen. Slechts de naam is gebruikt. Twee appartementen staan te koop, voor 449.000 euro elk. Er is geen Tal-museum in Riga. Het appartementengebouw waarin de schaker geruime tijd woonde, had lang een plaquette aan de voorgevel en trok om die reden nog schaaktoeristen, maar pogingen om hier een museum van te maken, zijn allemaal op niets uitgelopen.

RUSSISCH

Het zal er ook niet meer zo snel van komen, zegt Yuri. Het sentiment is

Het Letse kampioenschap schaken voor senioren.

Mission Impossible. veranderd. Tal is zeker nog een Letse schaakheld, maar in Letland weten ze ook dat hij veel te danken heeft aan Russische steun. En van Rusland moeten ze niets hebben in Letland. Het is zelfs verboden om in Riga de Russische taal te spreken. “Je kunt er niets aan doen, maar de tijden zijn veranderd. Voor het schaken is het er niet leuker op geworden”, vindt Yuri. Hij vertelt een anekdote waarmee hij dat gevoel wil onderstrepen. “Een van de jeugdige talenten van Letland mag niet meer voor zijn land uitkomen, omdat hij in het verleden een trainingskamp in Moskou heeft bezocht.”

ALTRUÏST

We zijn inmiddels bij een schimmig gebouwtje op een industrieterrein net buiten het centrum van Riga aanbeland. Hier worden dit weekend op de eerste verdieping de Letse kampioenschappen voor senioren gespeeld. Agafonov is een van de deelnemers. De laatste ronden worden vandaag gespeeld. Na afloop voegt hij zich hoofdschuddend, want verloren, weer bij het gezelschap uit Nederland. “Of Tal hier zou hebben meegedaan als hij nog geleefd had?

Zeker. Hij hield van schaken, hij was een altruïst, had niet het karakter van een Karpov of Kasparov. Hij hechtte niet aan materiële zaken, maar wel aan iets authentieks als dit hier.”

Tal was een kettingroker en misschien ook wel alcoholist. Nierfalen kostte hem uiteindelijk op 55-jarige leeftijd zijn leven. Buiten het zaaltje waar wordt geschaakt, steken veel schakers ook een peuk op. De setting binnen doet aan de ene kant triest aan, maar heeft ook iets puurs.

De toezichthouder van de Letse schaakfederatie banjert in een lange jas door het zaaltje, met een half oog zoekend naar onregelmatigheden.

De prijsuitreiking met medailles en diploma’s hangt van gestuntel aan elkaar. Ook Yuri mag nog een medaille in ontvangst nemen voor een ereplek in zijn leeftijdscategorie.

Hij stopt ’m snel weg, want hij is allesbehalve tevreden over het resultaat. Hij praat liever nog wat door over Tal, zijn eigen liefde voor schaken en voor Nederland, waar hij altijd graag komt. En over het boek dat hij schreef over hoe schaken in de hele wereld deuren heeft geopend. Zo mooi is schaken.

“Tal hield van schaken, hij was een altruïst, had niet het karakter van een Karpov of Kasparov”

YURI AGAFANOV

Yuri Agafanov bij een van Tals beroemde stellingen:

MIKHAIL TAL: BRILJANT SCHAKER, PIANIST MET

DRIE VINGERS EN VOL VERRASSINGEN

Toen Mikhail Tal in 1960 wereldkampioen werd na de gewonnen tweekamp tegen titelverdediger Botvinnik, werd hij in Moskou als held onthaald. Een jaar later was hij weer wereldkampioen af, nadat Botvinnik revanche had genomen.

Tal was in meerdere opzichten getalenteerd. Voordat hij naar school ging, kon hij al met drie getallen uit zijn hoofd vermenigvuldigen. De jonge Tal mocht twee klassen overslaan.

Hij werd geboren met een afwijking (vergroeiing) aan zijn rechterhand en had ‘slechts’ drie forse vingers. Niettemin leerde hij briljant pianospelen.

Hij werd soms vergeleken met Bobby Fisher, die hij in ooit tijdens een kandidatenmatch (1959) met 4-0 versloeg. Tal was behalve schaker ook tien jaar lang hoofdredacteur van het in het Russisch en Lets uitgegeven blad Chess Ook haalde hij rare fratsen uit. In 1966 werd hij tijdens de Olympiade met een fles op zijn hoofd geslagen, omdat hij met een vrouw flirtte. De Let belandde in het ziekenhuis en miste vijf speelronden.

Een van zijn beste vrienden is nu Nederlander: Genna Sosonko. Toen Tal in een ziekenhuis in Moskou stierf aan nierfalen, verklaarde Sosonko “dat in werkelijkheid alle organen met functioneren waren gestopt”.

POSTER

Voor de legacy van Tal en ons verhaal doet Yuri een poging om zijn vriend Aleksei Sjirov aan ons te koppelen. “Hij heeft nog les gehad van Tal en wil je wel zijn verhaal vertellen.” Maar Sjirov maakt een lastige periode door, zegt Yuri erbij. Na de belofte om terug te bellen voor een afspraak, laat hij niets meer van zich horen.

Yuri maakt duizend excuses uit naam van zijn vriend. Op verzoek poseert hij in het zaaltje nog even bij een poster van een van Tals beroemde stellingen, die de boeken inging als Mission Impossible. Het is een stelling uit de partij uit 1962 bij de Olympiade in Bulgarije tegen

de Duitser Hans-Joachim Hecht, waarin Tal een opmerkelijk offer van zijn dame bracht maar de partij nog won. Daarover zei Hecht later. “Ik viel bijna uit mijn stoel toen ik zijn tegenzet zag, want ik rekende op 19.Db3. Maar dat was niet alles. Ik zag in mijn ooghoek dat iemand in allerijl een demonstratiebord in gereedheid bracht en onze stelling erop zette. Sensatiezoekende toeschouwers en teamgenoten van Tal verdrongen zich om onze tafel, als aan elkaar klevende orgelpijpen.” Yuri kan die partij dromen. Tal was een genius. Hoe er nu ook door sommigen over hem wordt gedacht. Dat beeld zal voor hem in elk geval nooit meer veranderen.

Mikhail Tal

VOOR DE LIEFHEBBER: EEN PAAR FRAGMENTEN UIT

PARTIJEN VAN TAL

Selectie: Jeroen Bosch

TAL - SMYSLOV

KANDIDATENTOERNOOI (8) 1959

BOTWINNIK - TAL

WK-MATCH MOSKOU (6) 1960

(2) 1987

Smyslov heeft net 18...Pf6 gespeeld. Tal laat met een prachtig dameoffer zien dat dat een blunder was. Voor deze partij kreeg Tal dan ook de schoonheidsprijs.

19.Dxf7! Da1+

19...Txf7 20.Txd8+ leidt tot stikmat net als 19...Te8 20.Dg8+!.

20.Kd2 Txf7 21.Pxf7+ Kg8 22.Txa1 Kxf7 en met een volle kwaliteit meer is de rest eenvoudig.

23.Pe5+ Ke6 24.Pxc6 Pe4+ 25.Ke3

Lb6+ 26.Ld4 1–0

Tal won dit Kandidatentoernooi uiteindelijk met 20 uit 28 (1,5 punt voor op Keres) en werd zo de uitdager van wereldkampioen Botwinnik.

Hier speelde Tal het spectaculaire en speculatieve 21...Pf4!? waarna het publiek zo enthousiast werd dat het begon te applaudiseren en te schreeuwen. Zes zetten later werd de partij om die reden verplaatst naar een achterafzaaltje! Tal won op zet 47 en versloeg Botwinnik in de match met 12,5–8,5 en werd zo met 23 jaar de jongste wereldkampioen in de geschiedenis. Een record dat zou blijven staan totdat Kasparov wereldkampioen werd.

Tal bleef niet lang wereldkampioen (mede door gezondheidsklachten), maar bleef wel een wereldtopper. Zijn speculatieve stijl veranderde wel. Tal vestigde in 1973-1974 een wereldrecord met een ongeslagen reeks van 93 partijen. Een kunstje dat hij in 1981 min of meer herhaalde met een reeks van 80 ongeslagen partijen. Niettemin speelde hij ook ver na zijn wereldkampioenschap nog ‘magische’ partijen. Het volgende correcte fragment hoort daar zeker bij.

Wit heeft groot positioneel voordeel, maar wie anders dan Tal zou vervolgen met 36.Tc5! Da6?!

36...dxc5 37.Pfxe5 levert wit een gewonnen stelling op. De beste verdediging was het onaantrekkelijke 36...Lxc6 waarna wit kan kiezen uit 37.Txc6 of het nog sterkere 37.Pxe5! dxe5 38.Dxe5+ Kh6 39.dxc6.

37.Txb5 Pc7?

Of 37...Lxc6 38.dxc6 Dxc6 39.Ta5 met winnend positioneel voordeel.

38.Tb8! Dxd3 39.Pcxe5! Dd1+ 40.Kh2

Ta1

Zwart dreigt mat, maar wit mag eerst

41.Pg4+ Kf7 42.Ph6+ Ke7 43.Pg8+ en opgegeven vanwege 43...Kf7 44.Pg5 mat!

1–0

TAL - HJARTARSON REYKJAVIK

In een zetel naar de wereldtitel. Maar welke?

Het ideale schaakmeubilair

Nu bekend is wie elkaar eind dit jaar treffen in de strijd om de wereldtitels bij de mannen en de vrouwen, dringt zich ook al de vraag op: hoe ziet straks de setting in de schaakarena eruit? Wat is de ideale schaaktafel voor een tweekamp om de wereldtitel? Wie kiest de stoelen uit?

DOOR: EDWIN ALBLAS

FOTO:

De schaakarena in Astana, waar Ding Liren in een simpele bureaustoel wereldkampioen werd.

David Llada werkte vijf jaar bij de internationale schaakfederatie FIDE en hield zich onder meer bezig met de positionering en promotie van schaken. Zijn pogingen om de organisatie, waarop nog altijd veel kritiek is vanwege het gesloten karakter en een bepaalde mate van vriendjespolitiek, van binnenuit te veranderen, hebben niets uitgehaald, liet hij bij zijn vertrek vorig jaar november weten. “Ik heb gefaald, maar het was het proberen waard.”

“Nepo bracht zijn eigen stoel mee naar Astana”

In die vijf jaar was Llada nauw betrokken bij de tweekampen om de wereldtitel. De laatste bij de mannen, waarin Ding Liren de Rus Ian Nepomniachtchi versloeg, voltrok zich in Azerbeidzjan in een imposante arena. Daar had Llada ook een bijdrage aan geleverd.

MYSTERIEUS

Llada werd tot het schaken aangetrokken toen hij een foto uit 1985 onder ogen kreeg, waarop Kasparov en Karpov om het wereldkampioenschap speelden. “Ik raakte gefascineerd door het beeld van twee mannen die een bordspel speelden, waar ik niets van snapte. Maar de sfeer was plechtig en elegant. Dat voelde mysterieus aan. Vanaf dat moment wilde ik alles over het spel en die mannen te weten komen.”

Het duurde niet lang of Llada kwam erachter dat niet alle evenementen er zo ‘glamoureus’ uitzagen. “Toen ik zelf in de schaakwereld belandde, probeerde ik daar verandering in aan te brengen. De schaakwereld ervan bewust maken dat uiterlijk ertoe doet. Dat deed ik onder meer door te gaan fotograferen. Maar ik begon me ook te interesseren voor zaken als venue dressing, branding en verlichting. Nog altijd zijn topschaaktoernooien, op een paar uitzonderingen na, op dit vlak erg amateuristisch wanneer je dat vergelijkt met andere sporten.”

Van het een kwam het ander. “Zo vond ik ook dat een van de belangrijkste elementen in het spel, de tafel, vaak werd genegeerd. Sommige wereldkampioenschappen zijn zelfs gespeeld op waardeloze tafels, die ik niet eens als meubilair voor mijn bescheiden kantoor thuis zou overwegen. Mijn interesse betreft niet schaaktafels op zich, maar wel om

De stoel van Nepo in zijn verloren tweekamp tegen Ding Liren.

DAVID LLADA FOTO:

“Geen schaker wil urenlang met zijn ellebogen op een harde tafel zitten”

DAVID LLADA

De Match of the Century in Reykjavik in 1972. Let op de stoelen.

De schaaktafel die werd gebruikt bij de tweekamp om de wereldtitel in 2021.

“Op een paar uitzonderingen na zijn topschaaktoernooien erg amateuristisch”

het schaken er beter, aantrekkelijker en professioneler uit te laten zien.”

Toen Llada betrokken werd bij de organisatie van de tweekamp in Dubai (Carlsen – Nepomniachtchi, 2021), bedacht hij om een replica te maken van de tafel die gebruikt werd bij de wedstrijd Fischer-Spassky. Maar daar ging de ontwerper van de tafel voor liggen. Hij had zich geketend aan een contract, waarin de productie van slechts twee tafels was vastgelegd, om de waarde van die tafel te behouden.

Het bracht de Spanjaard op het idee om een blauwdruk te maken van de ideale schaaktafel.

“Essentieel is dat het comfortabel moet zijn voor de spelers om erop te spelen. De tafel moet ruim genoeg zijn voor het schaakbord, de klok en de notatieformulieren, maar niet zo groot dat de spelers niet meer makkelijk met hun hand bij het andere uiteinde van het schaakbord kunnen. Ook de stoel is uiteraard niet onbelangrijk in het geheel. Een gevoerde armleuning

is een must is. Geen schaker houdt ervan om urenlang met zijn ellebogen op een harde tafel te zitten.”

WIEBELEN

Een andere voorwaarde is dat de tafel stevig is. “Persoonlijk kan ik niet tegen een goedkope tafel die wiebelt en ik begrijp hoe vervelend dit kan zijn voor schakers die er uren aan moeten zitten, volledig geconcentreerd moeten zijn en onder grote druk staan.”

Llada is ‘allergisch’ voor harmonieverstorende objecten. “Een van mijn grote ergernissen is als schakers voorwerpen op tafel leggen die niet bij het schaakspel horen: thermosflessen, flessen sinaasappelsap, koekjes, bananen… Dat ziet er onprofessioneel uit. Bovendien verpest het de foto’s en belemmert dat vaak camera’s die de partij registreren. Dat is ook prima op te lossen door iets aan de onderkant van de tafel vast te maken waar ze persoonlijke spullen kwijt kunnen. Bijkomend voordeel: dat extra gewicht maakt de tafel ook stabieler.”

DAVID LLADA

David Llada.

Bij het laatste wereldkampioenschap in Astana mochten Ding Liren en ‘Nepo’ een keuze maken uit drie stoelen. Llada: “Meestal zijn het hoogwaardige bureaustoelen waarbij je niet alleen de totale hoogte kunt instellen, maar ook de hoogte van de armleuning, de rugleuning en de kantelspanning, enzovoort. In Dubai betaalden twee verschillende sponsors voor het recht om hun logo op de hoofdsteun van de stoelen te plaatsen, dus de spelers waren gebonden aan een van de drie voorgestelde modellen omdat de logo’s er al op zaten.”

KEUZEVRIJHEID

Die beperking gold niet in Astana. “Daar hadden we geen rekening te houden met een sponsornaam, dus

hadden de spelers wat meer keuzevrijheid. Bij het kandidatentoernooi in Madrid had Ding al een eigenaardige voorkeur voor een zo sober mogelijke stoel. Geen gamerstoel, of een dure bureaustoel, gewoon een normale stoel zonder wieltjes, armleuning of wat dan ook. Nepo bracht zijn eigen stoel mee naar Astana en vroeg toestemming om die te gebruiken. Blijkbaar had hij die gekocht omdat deze hem deed denken aan de stoelen die waren gebruikt in de wedstrijd Fischer-Spassky.” Waar de volgende tweekamp wordt gespeeld, is nog niet bekend. Ook de setting dus nog niet. Maar Ding Liren zul je waarschijnlijk weer niet in een fancy stoel zien zitten.

De afmetingen van een ideale schaaktafel.

Spelen op (de Karlsbad-) structuur

‘Bezint eer ge begint’ is een mooi Nederlands spreekwoord. En dat geldt zeker voor schaken. Denk voor je eerste zet al na over je strategie.

DOOR: JEROEN BOSCH

Wanneer je openingen gaat bestuderen, is het soms goed om even over de grote lijn na te denken. Heb je een bepaalde openingsstrategie? Bezet je bijvoorbeeld graag het centrum met pionnen, of wil je zo snel mogelijk je stukken ontwikkelen (desnoods ten koste van een gambietpion), speel je graag scherp en concreet (dan moet je waarschijnlijk ook veel theoriezetten uit je hoofd leren)? Of volg je juist liever een heldere strategische lijn (dan is het goed om de standaardplannen te kennen), enzovoort.

Het Vrouwen Kandidatentoernooi eindigde op 21 april dit jaar in een overtuigende zege voor de Chinese oud-wereldkampioen Zhongyi Tan. Ze won met 9 uit 14 (1,5 punt voor op drie speelsters) en mag het nu later dit jaar opnemen tegen de wereldkampioen Ju Wenjun. Tan sprintte in Toronto uit de startblokken met twee overwinningen en legde daarmee de basis voor haar eindoverwinning. Hoewel het ging om twee heel verschillende openingen, kunnen we er wel een openingsstrategie uit destilleren.

LEI - TAN

KANDIDATENTOERNOOI TORONTO (1) 2024

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 d5 Tan heeft voor het Damegambiet gekozen en Lei gaat nu voor de Ruilvariant die tot een heel duidelijke pionstructuur leidt, die we vaak aanduiden met de Karlsbad-structuur. 4.cxd5 exd5 5.Lg5 Le7 6.e3 h6 Tan speelt het op de moderne manier. Vroeger werd vaak gezegd dat ...h7–h6 onnauwkeurig was. Het waarom volgt uit de klassieke tabiya (sleutelstelling)

die ontstaat na 6...0–0 7.Ld3 c6

8.Dc2 Pbd7 9.Pf3 Te8 10.0–0 Pf8

r+lwqrsnk+ zpp+-vlpzpp -+p+-sn-+ +-+p+-vL-+-zP-+-+ +-sNLzPN+PzPQ+-zPPzP tR-+-+RmK-

Analysediagram en wanneer zwart in deze opstelling ...h7–h6 speelt dan verliest zij de mogelijkheid om (1) ...Pf8–g6 te spelen, en (2) gaat ook het plan ...g6, ...Pf8–e6–g7 gevolgd door ...Lc8–f5 niet meer.

7.Lh4 Lg4

rsn-wqk+-tr zppzp-vlpzp-+-+-sn-zp +-+p+-+-+-zP-+lvL +-sN-zP-+PzP-+-zPPzP tR-+QmKLsNR

Met een duidelijke dreiging, maar deze heel concrete loperzet werd pas populair nadat Magnus Carlsen het speelde in 2023.

8.Dc2

Het is belangrijk dat zwart 8.Db3 (meestal de zet waarom zwart in het Damegambiet niet te vroeg zijn witveldige loper kan ontwikkelen) goed kan opvangen met 8...Pbd7! en nu werkt het hebberige 9.Lxf6 (9.Dxb7 Tb8 en slaan op b2 is sowieso goed voor zwart.) 9... Pxf6 10.Dxb7? niet vanwege 10...0–0! 11.Da6 (Of 11.Db3 c5! 12.dxc5 Lxc5 13.Le2 d4 14.0–0–0 Tb8 15.Dc2 Da5 en zwart staat helemaal gewonnen (maar verloor nog) in Dobosz-Oezdemir,

Deze heel concrete loperzet werd pas populair nadat Magnus Carlsen het speelde in 2023

Giessen 1997) 11...Tb8 Zwart heeft een enorme ontwikkelingsvoorsprong en staat al gewonnen. In de bulletpartij Tang-Carlsen (uit 2023) was het voorbij na 12.Lb5 Tb6 13.Da4 c6 14.Lxc6 Txb2 15.Pf3 Lb4 16.Tc1 Pe4 17.0–0 Pxc3 0–1. Ook na 8.f3 Le6 9.Ld3 krijgt zwart prima spel met 9...c5. Verder was 8.Le2 Lxe2 9.Pgxe2 c6 10.0–0 0–0 11.Dc2 Te8 helemaal in orde voor zwart, Lupulescu-Carlsen, Zagreb Blitz 2023. Na ruil van de witveldige lopers heeft zwart eigenlijk altijd makkelijk spel in het Damegambiet. 8...0–0 9.h3 Le6 10.Pf3 Pe4!?

Het ruilen van lichte stukken is een standaardplan voor zwart in de Karlsbad-structuur. Wanneer het lukt om een of twee paar lichte stukken te ruilen dan blijft er van een wit openingsvoordeel vaak niks meer over. Tot nu toe speelde zwart altijd 10...Pe8 om stukkenruil te bewerkstellingen. Bijvoorbeeld

11.Lg3 (11.Lxe7 Dxe7) 11...Ld6 12.Pe5 Pc6 13.Pxc6 bxc6 14.Lxd6 cxd6. 11.Pxe4

Kritiek is 11.Lxe7 Dxe7 12.Pxe4 dxe4 13.Dxe4 Db4+ 14.Pd2 Dxb2 15.Tb1 Dc3 maar het is begrijpelijk dat Lei zich daar niet op inlaat. Het is een scherpe stelling

en duidelijk dat Tan dit heeft voorbereid.

11...Lxh4 12.Pc5 Lc8 13.Pxh4 Dit pakt een goede loper, maar ruilt ook een extra paar stukken. Het alternatief is 13.Ld3 Le7 14.0–0.

13...Dxh4 14.Le2 c6

rsnl+-trk+ zpp+-+pzp-+p+-+-zp +-sNp+-+-+-zP-+-wq +-+-zP-+P PzPQ+LzPP+ tR-+-mK-+R

Zhongyi Tan gaat later dit jaar op voor de wereldtitel.

De standaard Karlsbad-structuur met pionnen op f2–e3–d4 en b7–c6–d5 staat nu op het bord.

15.b4!?

Wit start meteen de zogenoemde minoriteitsaanval (zo genoemd omdat wit minder pionnen op de damevleugel heeft dan zwart). Het doel is b4–b5 om zwart een zwakke pion te bezorgen.

15...Te8

Nauwkeuriger is meteen 15... Dg5.

16.0–0 Dg5 17.Kh1

Beter is 17.Kh2 Met de koning op h1 kan zwart later mogelijk ...Lxh3 dreigen zoals we zullen zien.

17...Pd7 18.b5

Logisch maar zwart krijgt voldoende tegenkansen nu.

18...Pxc5 19.Dxc5 Te6!

Een multifunctionele zet. De zwakte op c6 wordt verdedigd en Tan gaat aanvallen op de koningsvleugel.

De engine laat zien dat zelfs 19...Lf5 mogelijk is, na 20.bxc6 bxc6 21.Dxc6 Le4 22.f3 (22.Tg1 Dh4!) 22...Lf5 23.Dxd5 Tad8 staat zwart zo actief dat ze voldoende heeft voor de twee geofferde pionnen.

20.bxc6 Tg6 21.Lf3 21.Tg1 bxc6 22.Ld3 Tf6 23.Dc2 Dh4! laat zien waarom de witte koning beter op h2 staat. Na 24.f3 Lxh3 25.gxh3 Dxh3+ 26.Dh2 kan zwart kiezen uit doorspelen met 26...Txf3!? of meteen remise 26...Dxf3+ 27.Dg2 Dh5+.

21...bxc6 22.Da5?! h5!?

Nog beter was 22...Dh4! 23.Kh2 Tf6.

23.Dc7 Dh4

r+l+-+k+ zp-wQ-+pzp-

24.Df4?

Een logische menselijke reactie. Lei wil dames ruilen vanwege varianten als 24.Tac1 Lxh3 (of 24...Lg4!?) 25.Dh2 Tf6 maar deze stelling is objectief in orde voor wit, terwijl ze in de partij zwakke pionnen krijgt.

24...Dxf4!

Tan geeft haar aanval op om de structuur van wit uit elkaar te slaan. Dit is sterker dan het ook speelbare 24...Lg4!?.

25.exf4 Tf6

Daar begint het gelazer voor wit al!

26.Tfe1 Kf8 27.Tac1?!

Zwart staat maar een tikje beter na 27.g3 Lxh3 28.Lxh5 Tb8. 27...g6 28.Kh2 Txf4 29.Txc6 Txd4 30.Td1 Txd1 31.Lxd1 a5

Zwart staat nu een gezonde pion voor. Tan won het eindspel overtuigend op zet 52.

Het ruilen

van lichte stukken is een standaardplan voor zwart in de Karlsbadstructuur

Een heel belangrijke overwinning voor Tan met zwart tegen de vrouw die haar in 2023 in de finale van het Kandidatentoernooi had verslagen (Lei verloor als uitdager vervolgens de WKmatch van Ju Wenjun).

Hoewel ze met zwart een relatief nieuwe openingsvariant speelde, was de pionstructuur, en daarmee de belangrijkste plannen voor beide zijden, overbekend.

DAMEGAMBIET KARLSBAD-STRUCTUUR

In de partij zagen we dat wit een minoriteitsaanval uitvoerde. Lei speelde op de damevleugel. Zwart daarentegen gebruikte veld e4 om stukken te ruilen. Daarnaast benutte ze haar ruimtevoordeel op de koningsvleugel om daar een aanval op te zetten. In de tweede ronde versloeg Tan met wit Rameshbabu Vaishali. Er komt geen Damegambiet op het bord, maar kijk eens naar de pionstructuur die in de partij ontstaat na zet 5.

TAN - VAISHALI

KANDIDATENTOERNOOI TORONTO (2) 2024

1.d4 Pf6 2.Pc3 d5 3.Lf4

Een systeem van de Georgische grootmeester Jobava.

3...c5 4.e3 cxd4 5.exd4 a6 6.Pf3

Pc6 7.h3 Lf5 8.Ld3 Lxd3 9.Dxd3 e6 10.0–0 Ld6 11.Lxd6 Dxd6

12.Tfe1 0–0 13.a3 Dc7 14.Pa2 Tac8 15.c3

spelen met een minoriteitsaanval (...b5, ...a5 en ...b4). 15...Pe4

Dit is geen slechte zet, maar voor een mens is het makkelijker om op een duidelijk plan te spelen. Zwart kan beginnen met de minoriteitsaanval met 15...a5 en nu bijvoorbeeld 16.De2 Tb8 17.Pc1 (Of 17.a4!? Pe4 18.Pc1 Pd6 19.Pd3 b5 met een gelijke stelling.) 17...b5 dit geeft controle over veld c5 weg maar is wel consequent. 18.Pd3 Tfc8

18.Tad1 a5 19.Pd3 a4?! -+r+-trk+

Na een rustige opening waarin alle lopers al geruild zijn, staat het helemaal gelijk. Wanneer we goed kijken naar het diagram, zien we dat Tan precies dezelfde pionstructuur heeft als in de partij tegen Lei – alleen nu met verwisselde kleuren. Voor het plan maakt dat niks uit! Tan zal in het vervolg op de koningsvleugel moeten spelen want daar heeft ze meer ruimte dankzij de controle over veld e5. Zwart moet op de damevleugel

Analysediagram

en nu heeft zwart voldoende tegenspel na zowel

19.Pde5 Pxe5 20.Pxe5 b4, als na 19.b4!? Dd8 20.Pc5 Pe8 (plan ...Pd6) 21.bxa5!? Dxa5 22.Pxe6!? Pf6! 23.Pf4 Dxc3 met een gelijke stelling.

16.De2 Pa5 17.Pb4 Pb3?! Dit is beslist het verkeerde veld voor het paard. Juist is 17...Pc4.

Het grote nadeel is dat zwart vanaf nu geen duidelijk plan meer heeft op de damevleugel. Dat geeft wit de vrije hand op de koningsvleugel!

Volgens de engine is dit een goede zet (zwart legt hiermee natuurlijk de meerderheid van wit vast), maar het grote nadeel is dat zwart vanaf nu geen duidelijk plan meer heeft op de damevleugel. Dat geeft wit de vrije hand op de koningsvleugel!

20.Pfe5 Pa5

Geeft haar fout op zet 17 toe. 21.f3 Pd6 22.Pf4

Tan dirigeert haar stukken geduldig naar de koningsvleugel.

22...Pac4 23.Ped3 Tfe8

Beter was 23...Tce8 zwart heeft al haar stukken nodig voor de verdediging!

24.Df2 Te7 25.Te2! Heel geduldig wordt b2 gedekt en verdubbeling voorbereid. We zullen zien dat Tan pas tot actie overgaat nadat al haar stukken optimaal staan. Ze heeft daarvoor de tijd gekregen doordat zwart volledig zonder tegenspel is na ...a5–a4.

25...Tce8 26.Tde1 b6 27.g4

Pb5? 28.Dh4 Dd6 29.Ph5

Dreigt Dg5.

29...f6 30.g5! f5?

De enige manier om verder te spelen was 30...fxg5 na 31.Dxg5

Tf7 32.f4 dreigt er f4–f5 (en ook Kh1 en Tg2). Volgens de engine moet zwart nu een pion geven met 32...Df8 33.Txe6 Txe6

34.Txe6 Tf5 om overlevingskansen te houden.

31.Tg2

Opnieuw heel geduldig. Zwart kan de beslissende klap toch niet meer verhinderen. Onmiddellijk winnend is ook 31.Pf6+ gxf6 32.gxf6.

31...Kh8 32.Pdf4 e5

33.Pf6!

De pointe. Er dreigt mat en na 33...gxf6 34.Pg6+ gaf Vaishali op. 1–0

Jeroen Bosch schreef honderden artikelen over schaakopeningen, en is de schrijver van de openingsserie Secrets of Openings Surprises. Zijn recente boek How to Out-Prepare Your Opponent (New In Chess, 2022) gaat over de ideeën achter openingsvoorbereiding.

Wereldkampioen Ju Wenjun verdedigt later dit jaar haar wereldtitel tegen haar landgenote Tan.

FOTO: LENNART OOTES

Pionnen en pizzapunten

Schaken is overal hetzelfde. Maar de schaakcultuur verschilt per land. De afgelopen jaren schaakte Tex de Wit een aantal keer in de Verenigde Staten. Daar heeft hij nog actieve herinneringen aan.

DOOR: TEX DE WIT

IOWA (2008)

In 2008 woonde ik voor een stage een jaar in Iowa City, een stad in de staat Iowa. En wat is het eerste dat je doet als je in een nieuwe stad aankomt? De lokale schaakclub opzoeken. Maar dat was nog niet zo makkelijk. In de Yellow Pages was niks te vinden en de homepage van de Iowa Chess Federation was al maanden niet geüpdatet. Gelukkig zag ik in een park twee mensen schaken en die wisten me te vertellen dat een aantal schakers elke dinsdagavond samenkwam. Niet in een officieel clubhuis, maar in The Wedge Pizza.

De afspraak met dit pizza-restaurant was dat alle schakers elk uur een pizza slice moesten bestellen, dan mochten we er blijven zitten. Snelschaken was verboden, want de ervaring van de Wedge-eigenaar was dat schakers zich dan uiteindelijk niet meer in de hand hebben en beginnen te schreeuwen. Als we heel eerlijk zijn, had hij daar wel gelijk in. Snelschakers

in tijdnood verliezen elk gevoel voor etiquette en omgeving.

In Iowa zijn niet veel sterke schakers, dus mijn aanwezigheid werd opgemerkt en een maand later mocht ik een match spelen tegen de Iowa state champion (excuses voor de grote hoeveelheid Engelse woorden die ik in dit artikel rondstrooi, maar dat vind ik bijdragen aan de authenticiteit). In hoofdstad Des Moines zouden Pete Karagianis en ik zes partijen spelen, maar bij

De afspraak met het pizzarestaurant was dat alle schakers elk uur een pizza slice moesten bestellen

een stand van 1,5-1,5 keerden we beiden huiswaarts in verband met een aankomende snow storm (oké, die had gewoon in het Nederlands gekund).

WISCONSIN (2009)

Na een aantal maanden pizza-schaken en een half afgemaakte match werd het tijd voor mijn eerste toernooi. Ik vond een weekendtoernooi in Madison, Wisconsin. Deelnemen aan het Winter Open was niet goedkoop. Want naast het inschrijfgeld moest ik ook lid worden van de US Chess Federation en van de Wisconsin Chess Federation. En 140 dollar verder vroegen ze me ook nog:

“Did you bring a chess board?” “No.”

“Did you bring a chess clock?” “No.”

“You can buy them over there.” Okay?!

Ik dacht: een bord en een klok kopen? Ik heb thuis al een schaakbord en een klok. Wat ik op dat moment niet wist, is dat het op toernooien in de VS

Binnengluren bij de Saint Louis Chess Club tijdens de Sinquefield Cup

FOTO: LENNART OOTES

gebruikelijk is dat deelnemers zelf een schaakset meenemen. Wit zorgt voor de klok en zwart voor het bord en de stukken. De eerste ronde had ik wit, dus ik had klok-dienst. Ik legde mijn tegenstander uit dat ik geen klok mee had en vroeg of we die van hem konden gebruiken, een prachtige digitale klok. Maar hij was heel principieel: wit zorgt voor de klok. Van de organisatie mocht ik een piepklein analoog houten klokje uit de jaren zestig lenen. Dus speelden we daar mee, terwijl aan de andere kant van het bord zijn

spiksplinternieuwe digitale superschaakklok stond te niksen.

Ik won snel, dus kon ik eens rustig kijken naar de overige partijen. Het gevolg van de ‘bring-your-own-board-regel’ was dat alle borden en klokken er anders uitzagen. Sommige mensen speelden op een goedkoop oprolbaar bord, anderen op een klassiek houten bord.

SLEPEN

De meest opvallende deelnemers waren twee broertjes: Adream en Awonder Liang.

Vooral Awonder viel op; hij was pas vijf en zat heel geconcentreerd achter het bord. Zulke namen vergeet je niet snel, dus ik ben ze blijven volgen. Drie jaar later werd Awonder wereldkampioen tot en met acht jaar en momenteel staat hij in de top 100 van de wereld. En dat terwijl hij overal zijn eigen bord mee naar toe moet slepen. Ook de volgende ronden won ik snel. Ik zette me schrap voor het treffen met mijn op papier grootste concurrent (de enige andere FM). Maar die verloor in ronde vier en verliet direct het toernooi. Lekker rustig. Uiteindelijk wist ik het toernooi ongedeeld te winnen en daarmee verdiende ik na alle onkosten, inschrijfgelden en gekochte schaakborden 50 dollar.

De Saint Louis Chess Club is een van de mooiste schaakclubs ter wereld

NEW YORK (2016)

We maken een sprongetje naar 2016. Voor een televisieprogramma was ik in New York. In het beroemde Washington Square Park speelde ik tegen een chess hustler. Die ken je misschien wel uit films als Searching for Bobby Fischer. Je kunt tegen die parkschakers om geld spelen. Omdat ik een televisieploeg mee had, onderschatte de hustler me en ik won vrij snel een

Tex bij het grootste schaakstuk ter wereld in Saint Louis.

stuk. Daarna haalde hij van alles uit de kast (bij een wedren ging zijn pion ineens een paar stappen tegelijk, hij gooide stukken om, zette de boel recht en toen had ik ineens twee witveldige lopers, et cetera), maar ik wist toch te winnen. Ook omdat ik zei dat we al zijn trucs hadden gefilmd.

MISSOURI (2019)

In 2019 was ik weer in de VS, op bezoek bij mijn schoonfamilie in Iowa. Ik had dit keer uitonderhandeld dat we ook een dagje naar St. Louis in Missouri zouden rijden om de St. Louis Chess Club te bezoeken.

St. Louis is momenteel het epicentrum van het Amerikaanse schaken. En dat komt allemaal door een miljardair met een echte miljardairsnaam: Rex Sinquefield. Hij is een Republikein die niet van belasting houdt en allemaal krankzinnige Republikeinse politici steunt, maar hij houdt ook van

schaken. En hij pompt miljoenen in zijn eigen schaakclub.

SCHAAKMUSEUM

De Saint Louis Chess Club is een van de mooiste schaakclubs ter wereld. De club heeft betaald personeel in dienst. Er zijn aan de lopende band toernooien en in de kelder van het gebouw is een televisiestudio waar grootmeesters verslag doen van belangrijke wedstrijden. Onder andere Yasser Seirawan is er in vaste dienst.

Naast de schaakclub vond ik een sports bar, zoals er zoveel zijn in de Verenigde Staten. Maar met een belangrijk verschil: hier zag je geen honkbal of American football op de televisieschermen, maar schaakpartijen. Tegenover de schaakclub is een schaakmuseum en – het blijft Amerika – voor het museum staat het grootste schaakstuk ter wereld.

Het bezoek aan de St. Louis Chess Club stemde me heel gelukkig en heel droevig tegelijk. Gelukkig, omdat de schaakfan hier zijn hart kan ophalen. Niet voor niets zijn veel grootmeesters vanuit de hele wereld naar Saint Louis verhuisd. De op een na beste speler ter wereld, Fabiano Caruana, woont in een luxe flat tegenover de schaakclub. Maar ook droevig, omdat er een miljardair nodig is om het schaakspel te kunnen behandelen als andere sporten. Dat voelt kwetsbaar. Maar toen ging ik een enorm bord patat eten in de schaaksportbar en was ik er weer overheen.

Tot zover mijn avonturen in de VS. See you later!

Comedian Tex de Wit schaakt al zijn hele leven. Voor schaken.nl duikt hij in de wereld van schaken op zoek naar bijzondere verhalen.

Schaken in de typisch Amerikaanse sports bar.

Ik wil koning zijn

In 1912 wordt Johannes (Jan) Esser (geboren 1877) tweede op het Nederlands Kampioenschap schaken. Nederlands kampioen wordt muziekleraar Rudolf Loman (woonachtig in Londen!). Die tweede plaats geeft Esser het recht om Loman in 1913 uit te dagen in een match over zes partijen, die Esser glansrijk wint: hij start met drie overwinningen en heeft met een remise in de vierde partij de titel binnen en tevens het door hem zelf beschikbaar gestelde prijzengeld van 100 gulden.

DOOR: JEROEN BOSCH

In Ik wil koning zijn lezen we dat Esser op zijn vijftiende leert schaken, er een bijzonder talent voor heeft en via een intensief trainingsprogramma snel sterker wordt. In 1899 speelde hij in Londen in een internationaal toernooi remise tegen Georg Marco en later schaakt hij regelmatig vriendschappelijke partijen tegen Adolf Olland (in 1909 de eerste officiële Nederlands Kampioen schaken). Dat Esser behoorlijk sterk was, blijkt onder andere uit het feit dat hij in 1910 de grote David Janowski in een korte match met 2-1 versloeg. Alhoewel dit resultaat, en de titel van de biografische roman van David de Poel, misschien anders doen vermoeden, speelt het schaakspel maar een beperkte rol in het leven Jan Esser. In de periode 1908-1909 is Esser overigens ook nog even voorzitter van de schaakbond, wat niet vermeld wordt in Ik wil koning zijn

VOETNOOT

Wanneer schaken maar een voetnoot is in het leven van iemand die het spel toch zo goed beheerste, wat is dan de hoofdmoot? Het antwoord is in het geval van Esser niet in één zin te geven en rechtvaardigt zonder meer dit boek van ruim 300 bladzijden.

Esser wordt arts (en ook nog tandarts door zijn zus te helpen met de opleiding), hij legt een indrukwekkende kunstverzameling aan (met onder andere werken van Mondriaan, Breitner en Sluijters), hij speculeert op de beurs, handelt in onroerend goed en wordt miljonair (maar zal uiteindelijk in de Verenigde Staten begraven worden op een armenbegraafplaats).

TEGENWERKING

De grootste passie in het leven van Esser is echter plastische chirurgie. Mede dankzij een slimme toepassing van een techniek uit de tandheelkunde wordt Esser beschouwd als een van de grondleggers van plastische chirurgie. Zo werkt hij in Wenen, Boedapest en Berlijn. Overal wordt hij tegengewerkt door jaloerse concullega’s. Zijn grote idee-fixe is de oprichting van een vrijstaat waarin hij in een kliniek voor plastische chirurgie iedereen, ongeacht hun nationaliteit, zou kunnen helpen. Hoe dat afloopt kun je beter zelf lezen. Hij krijgt op juridisch terrein overigens advies van de sterke schaker Ossip Bernstein.

David de Poel is romanschrijver en getrouwd met de kleindochter van Jan Esser. Wanneer Ik wil koning zijn pure fictie was geweest dan zou je de auteur hebben kunnen verwijten dat het allemaal wel een onsje te dik is aangezet. Als biografie van een zeer opmerkelijk schaker is het in ieder geval heel lezenswaardig.

Ik wil koning zijn: De lotgevallen van het genie

Johannes Esser

Auteur: David de Poel

Aantal pagina’s: 336

Prijs: € 25,95

Uitgeverij: Prometheus

Schaakpuzzel

BEDENKER: DIMITRI REINDERMAN

In tien vragen wordt jouw kennis over schaken getest. Negen antwoorden leveren je de oplossing op. Dit keer is de puzzel gewijd aan personen. Weet jij ook wat de overeenkomst is tussen de gezochte personen? De oplossing geeft een hint.

1. Naar welke schaker is een plein in Haarlem vernoemd?

2. Welke Amerikaan van Hongaarse afkomst ontwikkelde het ratingsysteem?

3. Welke Duitse grootmeester beheerst naar verluidt 22 verschillende talen?

4. Wie publiceerde in 1946 Het denken van den schaker en werd later de grondlegger van de Cito-toets?

5. Welke uit Soest afkomstige grootmeester werd in 1999

tweede op zowel het EK en WK jeugd t/m 12 jaar, maar stopte na 2013 met schaken?

6. Wie werd de patriarch genoemd?

7. Welke neuropsycholoog die vaak bij De Wereld Draait Door te gast was, noemde schaken ideaal voor het opgroeiende brein?

8. Welke Britse computerpionier die onder meer bekend is van de naar hem vernoemde test, ontwikkelde

in 1948 een schaakprogramma voor de computer?

9. Welke Britse grootmeester werd volgens Magnus Carlsen nooit wereldkampioen schaken omdat hij er te intelligent voor zou zijn?

Bonusvraag:

Wat is de gezochte overeenkomst tussen de negen personen?

Veel te doen bij NK schaken

6 – 13 juli 2024 | Utrecht

Net als vorig jaar wordt het Nederlands kampioenschap schaken in stadion Galgenwaard in Utrecht gehouden. Niet op het veld, maar in een van de zalen achter de tribunes. Het NK schaken, dat voor het eerst in 1909 werd gespeeld, vindt plaats van 6 tot en met 13 juli.

Naar verwachting trekt het kampioenschap net als vorig jaar een topbezetting. Voor de schaakliefhebbers zijn er tal van side-events die een bezoekje aan de Galgenwaard aantrekkelijk maken, zoals een jeugdtoernooi, een rapidtoernooi en een snelschaaktoernooi. Ook leuk is het NK omnisimultaan (iedereen speelt meerdere partijen tegelijk) en iets serieuzer is het NK snelschaken voor clubteams.

Bij Hand & Brain vorm je een koppel met iemand: de ene speler is de Brain en zegt zijn of haar teamgenoot welk stuk hij of zij moet spelen, maar die teamgenoot bepaalt welke zet er wordt gedaan.

KAMPIOENEN

Vorig jaar won Anish Giri de nationale titel algemeen en Eline Roebers de nationale titel bij de vrouwen. De winnaar van de nationale titel algemeen wint behalve een fraaie trofee ook nog eens 6000 euro.

Aan het NK Algemeen zullen zestien spelers meedoen volgens een knock-outsysteem (twee partijen per ontmoeting plus eventuele tiebreak).

Twee van de zestien spelers komen via het plaatsingstoernooi voor regionale kampioenen het toernooi in. De overige veertien worden geselecteerd op basis van een van een plaatsingslijst.

NK VROUWEN

Aan het NK Vrouwen doen twaalf speelsters mee, inclusief de meisjeskampioenen in de leeftijdscategorieën A (t/m 18 jaar), B (t/m 16 jaar) en C (t/m 14 jaar).

Voor meer informatie en het laatste nieuws over het NK schaken en het bijprogramma: scan de QR-code.

Eline Roebers, de kampioen vrouwen van 2023

ONK Schaken

22 JULI – 1 AUGUSTUS 2024 | VELP

Het ONK schaken is al sinds jaar en dag verbonden met Dieren, maar door een verbouwing van Sporthal en Zalencentrum Theothorne wijkt de organisatie dit jaar uit naar Velp. Daar is sporthal De Dumpel het decor.

Er zijn toernooien voor alle speelsterktes en het speeltempo is normaal schaak: 40 zetten in 90 minuten + increment 30 sec/30 minuten extra tijd + 30 sec.

Inschrijven & informatie

Voor 21 juli via een inschrijfformulier op de website

Scan de QR-code voor meer informatie over het toernooi.

NK Snelschaken

14 SEPTEMBER 2024 | ROTTERDAM

Heb je nog geen Blitz FIDE-rating, dan kun je overwegen om aan het NK snelschaken mee te doen. Dan heb je daarna wél die rating.

Het toernooi staat open voor iedereen die lid is van een schaakbond, maar zelfs als je dat niet bent, kan die horde ter plekke worden genomen. Heb je geen KNSB-nummer, dan is het handig om vooraf contact op te nemen met de organisatie.

Inschrijven & informatie

In de hoogste poule kan de winnaar 800 euro tegemoetzien. Maar er zijn meer geldprijzen. GM en IM zijn vrij van inschrijfkosten, de overige deelnemers betalen 25 euro en daar is een lunch bij inbegrepen. Inschrijven kan via de website.

Scan de QR-code voor meer informatie over het toernooi.

OP ZOEK NAAR EEN TOERNOOI?

Ben je zelf op zoek naar leuk schaaktoernooi, passend bij jouw niveau en/of bij je in de buurt? Of juist ver weg? Scan dan de QR-code en neem eens een kijkje op de speciale pagina van de schaakbond waar je makkelijk kunt zoeken naar toernooien.

Kandidatentoernooi

De ‘blufzet’ die het pad effende voor Gukesh D

Anish Giri kwalificeerde zich net niet voor het Kandidatentoernooi, maar hield wel nauwlettend in de gaten wat zich in Canada afspeelde. Niet alleen berichtte hij met een humoristische inslag daarover op het platform X; voor Schaken.nl fileerde hij de belangrijke partij in de twaalfde (van veertien) ronde van Gukesh D tegen Nijat Abasov, waardoor de Indiër zich aan kop van de ranglijst meldde. En een partij in de laatste ronde waarbij beide spelers slechts gebaat waren bij winst.

DOOR: ANISH GIRI

Abasov-Gukesh D

Kandidatentoernooi (12), Toronto 2024

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3

Lb4 4.Dc2 h6

rsnlwqk+-tr zppzpp+pzp-

Een van de moderne manieren om op winst te spelen is: je speelt

gewoon een zet die op het hoogste niveau nog niet geprobeerd is en waar de engine niet een al te grote hekel aan heeft. De zet hoeft geen duidelijk doel te hebben (vaak is dat niet het geval), maar uiteindelijk is het meestal zo dat iedere zet die voorkomt in het lijstje met kandidaatzetten van de engine op een zeker moment wel een bepaalde pointe heeft.

5.Pf3

Logischer zijn 5.e4 en 5.a3, maar het paard ontwikkelen is heel natuurlijk.

5...c5

Een goede reactie. Er zijn partijen van sterke spelers met deze stelling vanuit de zetvolgorde

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pf3 h6

4.Pc3 Lb4 5.Dc2. Parham Maghsoodlo en Yu Yangyi hebben dit met zwart veel gespeeld in rapid- en blitzpartijen.

6.dxc5 Pa6 7.g3 Pxc5 8.Lg2 Pce4 9.0–0 Pxc3

In Carlsen-Yu volgde 9... Lxc3, maar Maghsoodloo nam ook met het paard op c3 tegen SL Narayanana (Samarkand Blitz 2023).

10.bxc3 Lc5 11.e4 Ph7 Parham was minder goed voorbereid en speelde hier het natuurlijke (maar dubieuze) 11... b6. Dan is namelijk na 12.e5 Ph7 de aftrekaanval met het paard onplezierig - 13.Pg5!!.

12.e5 Tb8

De volgorde is belangrijk. Meteen 11..Tb8 zou beantwoord worden met 12.Lf4!

13.Pd2 b6 14.Pe4 Lb7

Zwart heeft zijn ontwikkeling voltooid en makkelijk gelijkspel.

15.h4

Een prima zet. Gukesh was nu ‘out of book’.

15...Dc7

Een sterke zet. Op 12.Lf4 komt nu 12...g5!.

16.Td1

-tr-+k+-tr zplwqp+pzpn -zp-+p+-zp +-vl-zP-+-+P+N+-zP +-zP-+-zPP+Q+-zPL+ tR-vLR+-mK-

16...Lxe4

Een heel sterke zet, alhoewel Gukesh er in de persconferentie achteraf niet de juiste uitleg bij gaf.

17.Dxe4

Of 17.Lxe4 f5 18. exf6 en hier is de pointe natuurlijk 18...Dxg3+! en niet 18...Pxf6?! 19.Lg6+ Ke7?! zoals Gukesh liet zien na afloop.

17...0–0

Het is ook mogelijk om de rokade uit te stellen en de ...g5 wending erin te houden voor als wit Lf4 speelt.

18.Lf4 Tfd8 19.Td2 Pf8 20.h5 b5

-tr-tr-snk+ zp-wqp+pzp-+-+p+-zp

Zwart had geen constructieve zetten meer en hier komt Gukesh met een uitstekend idee dat me zeer aanspreekt. Zwart geeft wit

de gelegenheid om van zijn dubbelpion af te komen, maar activeert zijn beide torens. Er blijven voldoende zwaktes in het witte kamp over: de overgebleven geisoleerde c-pion is zwak en dat geldt ook voor a2 en e5.

21.cxb5 Txb5 22.Lf1 Tb6

23.Tad1 Tdb8

Wit staat niet slechter, maar natuurlijk voelde Nijat hier de druk. Wit heeft geen duidelijk plan

en wel potentieel zwakke pionnen.

24.a4

Veld b3 verzwakken is geen goed idee, en zwart kan nu infiltreren.

24...Tb3 25.Td3 Ta3 26.Tf3 Dc6

Zwart wint nu in feite de a-pion.

27.Dxc6 dxc6 28.Tfd3 Txa4 29.Lg2

Wit heeft uitstekende kansen om zich te redden met zijn lopers en actieve torens, maar een pion is verloren gegaan

Fabiano Caruana.

Foto: Lennart

Ootes

en hij is in het defensief gedrongen.

29...Ta2 30.T1d2 Txd2

Deze en de komende paar zetten van Gukesh zijn een beetje ‘soft’. Hij probeert eerst zijn extra pion te consolideren om er daarna achter te komen dat dat niet genoeg is om het voordeel om te zetten in een punt. De computer geeft als beter 30...Ta1+ 31.Kh2 a5!.

31.Txd2 Tc8 32.Le4 a5

33.Lc2

Ik stopte hier met het live volgen van de partij (gezien het tijdverschil met Toronto). Eerlijk gezegd zag ik niet hoe Gukesh zou doorbreken. Terwijl hij nadacht, had ik het gevoel dat de trend niet gunstig voor hem was. Met zijn volgende zet, die geweldig uitpakte, grijpt hij het initiatief.

33...g5

Vaak wanneer je geen objectief voordeel hebt, heb je een ‘blufzet’ nodig om de partij in je voordeel te laten eindigen.

34.hxg6 Pxg6 35.Kg2 En Abasov laat zich afbluffen! Na 35.Lxg6 fxg6 is 36.Lxh6 a4! Inderdaad gevaarlijk, want na ...a4a3 komt ook ...Tb8-b2 er nog aan. Maar wit kan veel tijd winnen met de tussenzet 36.Ta2!, waarbij het belangrijk is dat 36... g5 beantwoord kan worden met de tussenzetten 37.Txa5! Lb6 38.Ta6!. Na 36.Ta2 Ta8 37.Lxh6 a4 38.Lc1 a3 39.Kf1 is wit op tijd en houdt remise.

35...Kg7 Nu zwart zijn paard heeft kunnen activeren is de stelling heel onplezierig

Ian Nepomniachtchi.

Paardvorken helpen zwart naar de winst

Nu zwart zijn paard heeft kunnen activeren is de stelling heel onplezierig.

36.La4 Pe7 37.c4

De verzwakking van veld b4 is beslissend, wit kon het nog houden met het passieve 37.Ta2 en Ld2.

37...Tb8 38.Ta2 Lb4

Iedere zet van Gukesh is raak! De loper controleert veld d2, en de toren

komt binnen over de d-lijn. Alleen een computer kan zo’n stelling nog houden.

39.Kf3 Td8 40.Le3 Td3

41.Ke2 Tc3 42.c5 Pd5

Nu stort de witte stelling in.

43.Tc2 Txc2+ 44.Lxc2 a4

Paardvorken helpen zwart naar de winst (45. Lxa4? Pc3+).

Caruana - Nepomniachtchi

Kandidatentoernooi (14), Toronto 2024

Beide spelers moesten op winst spelen in deze laatste ronde, dus iedereen was benieuwd welke opening er op het bord ging komen.

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 d5 4.cxd5 exd5

De Karlsbadpionstructuur is een van de meest karakteristieke en complexe structuren in het schaakspel en daarom in een ‘must-win’ situatie heel geschikt voor beide spelers. Zie ook de openingsrubriek elders in dit nummer.

5.Lg5 Lb4

Zwart speelt een soort premature Ragozin. Iets wat vroeger als dubieus werd gezien, maar hedendaagse computers maken dit prima speelbaar.

6.e3 h6 7.Lh4 g5 8.Lg3

Pe4 9.Dc2 h5 10.f3 Pxg3 11.hxg3

45.Kd3 a3 46.Lb3

Nu de a-pion zo ver is opgerukt wint zelfs het

ongelijke lopereindspel na 46...Pxe3. Gukesh doet anders (en goed!) en wint snel.

46...Kg6 47.Ld4 Kg5

48.Kc4 Le1 49.Kd3 Kg4

50.Ld1+ Kg5 51.Lb3 Kf5

52.Kc4 Ke4 53.Ld1 a2

54.f3+ Kf5 55.Lc2+ Kg5

56.Lb3 Lxg3 57.Lxa2 h5

De a-pion is verloren gegaan, maar nu beslist de h-pion.

0–1

Er waren afwijkingen voor beide zijden mogelijk, maar beide spelers moeten tevreden zijn geweest over deze stelling. Dit gaat een gevecht worden!

11...Le6

Vreemd genoeg had ik zelf deze stelling in een online rapidpartij tegen ...

Dit gaat een gevecht worden!

Gukesh!? Ik speelde 12.00-0, maar Fabiano begon met eerst 12.Ld3 c6 en nu pas de rokade. Beide spelers waren trouwens half aan het improviseren in dit stadium. Met 14.f4 stelt wit zijn tegenstander een paar belangrijke vragen.

13.0–0–0 Pd7 14.f4 Lg4 Ian stelt ... gxf4 uit. In het algemeen is het een goed idee om de spanning te handhaven wanneer je op winst speelt, maar hier doet het meer

kwaad dan goed. Nu was 15.Le2 ook interessant. 15.Pf3 De7

Defensieve opties

Vanaf nu komt Ian in de problemen. Nodig was 15... gxf4. Misschien was Ian bang voor 16.exf4 maar wit verliest zo alle flexibiliteit in het centrum. Bijvoorbeeld 16...Lxf3 17. gxf3 Df6 18. Tde1+ Kd8 en de zwarte koning heeft het recht op de rokade verloren, maar wit heeft zonder e-pion geen

manier om het centrum te openen.

Na 16. gxf4 De7 heeft zwart een veel betere versie dan in de partij omdat de g-pion nooit hangt. Na 17. e4 dxe4 18. Lxe4 O-O-O en zwart staat uitstekend.

16.e4

Nu komt zwart snel in de problemen, ook al omdat Ian defensieve opties weigert in het vervolg.

16...Lxc3 17.Dxc3 Lxf3 18.gxf3 dxe4 19.Lxe4 gxf4 20.g4

“Geen idee waarom Fabiano besloot dat dit het moment was om te gaan forceren. Zijn volgende zet is eigenlijk krankzinnig”

21...h4 22.dxc6 Pc5

23.Lf5+ Kb8 24.Kb1 b6

Ian probeert het dicht te houden maar nu volgt een krachtzet.

25.Td7

De pointe blijkt na 25... Pxd7 26.c7+!.

25...Txd7 26.cxd7 Td8

27.Dd4 Pxd7 28.Td1

34.Dh7

Een mooie zet die verrassingen moet voorkomen.

34...Kb8 35.a3

Elegant, maar het prozaische 35.Td2 haalt de h-pion op.

35...De5 36.Dh6 Dc7

37.g5 Tg8 38.Th1 Pc5 -mk-+-+r+ +-wq-+-+-zp-+-+-wQ zp-sn-+-zP-+-+L+-+ zP-+-+P+-zP-+-+-zp +K+-+-+R

Evenwicht

Fabiano was uit zijn evenwicht gebracht door de laatste ontwikkelingen, maar nu hij de tijdcontrole had gehaald, had hij moeten proberen zich te herpakken. Het is weinigen gegeven om te begrijpen wat er precies aan de hand is in deze stelling en het uit te rekenen als een machine, maar ik denk dat nou juist Fabi een van de weinigen is die het zou kunnen. Juist was 41. Ka2 Df7+ 42. Ka1 Pb3+ 43. Kb1 en in deze versie staat wit gewonnen. 43....Dxf3 44.De5+! is cruciaal.

Een krachtige zet van Fabiano. In plaats hiervan zou 20.d5 Dc5! oké zijn voor zwart. Na de tekstzet was 20...h4 noodzakelijk. Wat Ian speelt, verliest eigenlijk gewoon.

20...0–0–0 21.d5

Nu stort de zwarte stelling in. Fabiano speelt de volgende fase nagenoeg perfect.

Zwart staat nu helemaal vast en wit staat daarom gewonnen. De h-pion is niet meer dan een Kleine afleiding.

28...Dc5 29.Dxf4+ Dc7

30.Dd2 h3 31.Le4

Slaan op d7 zou niet goed zijn. In plaats daarvan brengt wit de loper op de lange diagonaal en dreigt nu Dd5.

31...a5 32.Dd5 Ka7

33.Dxf7 h2

De pion is ver gekomen, maar wit heeft het onder controle ook al omdat alle zwarte stukken vaststaan.

Tot dusver toonde Fabiano geen enkele haast met het ophalen van de h-pion en had hij alles onder controle. In dezelfde stijl doorgaan was hier mogelijk met 39.Lc2!. Ik heb geen idee waarom hij besloot dat dit het moment was om te gaan forceren. Zijn volgende zet is eigenlijk krankzinnig en geeft Ian hoop waar hij die niet meer verdiend had.

39.Lh7 Txg5 De enige kans natuurlijk. 40.Dxg5 Dxh7+ 41.Ka1

41...Dc2

Nu doet zwart weer mee, en is het opeens niet makkelijk meer.

42.Dg8+ Ka7 43.Ka2 a4 44.f4 Pb3

Het diepzinnige 44... Ka6!! is blijkbaar houdbaar voor zwart. Vanaf nu komt Fabi met een perfecte serie zetten.

45.Dg7+ Ka6 46.Dc3 Dg2

47.Dc4+ Kb7 48.Te1 Pc5 49.Df1

Een serie briljante zetten op rij van Fabiano. Nu werkt het driehoekje Kb1-Ka1-Ka2. Op zet 41 werkte het niet. Schaken is niet zo simpel!

49...Dd5+ 50.Kb1 Df5+

51.Ka1 Dc2 52.f5

Nu kan wit rennen met de pion. Zwart heeft wat schaakjes maar geen eeuwig schaakconstructie.

52...Pd3 53.Tb1 Pc5

54.f6 Pb3+ 55.Ka2 Pd2

56.Dh1+ Ka7 57.Tc1 Db3+ 58.Ka1 De6

59...Ka6 60.f7 Pb3+

61.Kb1 Df5+

Nepo mist een onwaarschijnlijk eeuwig schaak.

De cruciale variant is 61... Pd2+ 62. Kc2 Df5+ 63. Kxd2 Df2+ 64. Kd3 Dg3+

65. Ke4 (of 65. Ke2 Dg4+

66. Kf1 Df4+ 67. Kg2 De4+

68. Kxh2 Dh4+) 65...Dxc7

63.Da8+ Kb5 64.Dc6+ Ka6

65.Da8+ Kb5 66.Dc6+

De laatste blunder. Nu is het Gukesh.

59.Tc7+

Dit staat een krankzinnige remise toe. De winst was mogelijk na 59.Td1! of 59.Te1!.

66. f8=D Db7+ een mooie

röntgen tot slot.

62.Ka2 Pc5

Nu is het weer gewonnen.

Winnend was 66. De8+ Ka6 67. De2+ en de h-pion valt. Fabi moet het achteruitschaak gemist hebben. Niet heel moeilijk, maar het is niet vreemd dat hij zijn hoofd verloren had na alles wat er al is gebeurd.

66...Ka6 67.Te7 Df1 67...Dd3 was ook remise.

68.Da8+ Kb5 69.De8+

Ka6 70.Da8+ Kb5

71.De8+ Ka6 72.Te4 Pxe4

73.Dxa4+ Kb7 74.Dxe4+

Ka7 75.Da4+ Kb7

76.Dd7+ Ka6 77.Dc8+

Ka7 78.f8D Dxf8 79.Dxf8 h1D

Foto: Lennart

Ootes

Nijat Abasov.

Dit eindspel is marginaal beter voor wit, maar geeft op dit niveau geen realistische winstkansen.

80.a4 Dd5+ 81.Ka3 Dd3+

82.b3 Dd4 83.Df7+ Kb8

84.De8+ Ka7 85.De7+

Kb8 86.De1 Dd6+ 87.Db4

Df6 88.Dd2 De7+ 89.b4

De6 90.Dd3 Ka7 91.Dc3

Kb8 92.Db3 Df6 93.De3

Dd6 94.Kb3 Dd5+ 95.Kb2

Dd6 96.De8+ Ka7 97.Df7+

Kb8 98.Kc3 De5+ 99.Kd3

Dd6+ 100.Kc4 Dc6+ 101.

Kb3 Dd6 102.Df3 Dd4

103.De2 Dd5+ 104.Ka3

Dd6 105.Db5 Dd4 106.

Kb3 Ka7 107.De2 Dd5+

108.Ka3 Dd4 109.Kb3 ½–½

Anish Giri (29) is Nederlands beste schaker. Miste zelf op een haar deelname aan het kandidatentoernooi in Toronto. Is nummer 15 op de wereldranglijst (peildatum eind april) en won in 2023 het prestigieuze Tata Steel Chess Tournament. Dit jaar boog de titelverdediger in Wijk aan Zee pas in een play-off om de titel het hoofd voor Gukesh D, die zelf later van Wei Yi verloor.

Foto: Lennart Ootes

Gukesh D.

GENOMINEERD VOOR MANAGEMENTBOEK VAN HET

JAAR 2021!

Bij Ton Boot is succes geen toeval. Bij Ton Boot is succes de resultante van de methode-Ton Boot. Een theoretisch onderbouwde aanpak die erop is gericht niet ten prooi te vallen aan de negatieve spiraal. Voorkomen is beter dan genezen.

Terugkijkend op de bijzondere momenten uit zijn leven als uitzonderlijk topsportcoach, brengt Ton Boot zijn methode stap voor stap in kaart, waarbij hij zijn bevindingen voortdurend projecteert op de praktijk. Niet alleen de praktijk van het basketbal, maar ook de praktijk van andere topsportcoaches.

Voorkom de crisis! is een must-read voor iedereen binnen én buiten de sport die het hoofd wil bieden aan de negatieve spiraal.

De online heksenjacht van Kramnik

Anna-Maja Kazarian is een Nederlandse topschaakster en Woman International Master (WIM). Ze won in 2020 het NK Internetschaak voor vrouwen. Anna-Maja heeft een eigen Twitch-kanaal en maakt deel uit van Alliance, een van ’s werelds grootste e-sportsteams. Voor Schaken.nl speurt ze in de wereld van online schaken naar opvallende zaken.

DOOR: ANNA-MAJA KAZARIAN

Sinds de pandemie zijn er steeds meer mensen online gaan schaken en zijn we in een nieuw tijdperk beland. Het aantal toernooien dat online wordt georganiseerd is niet meer bij te houden. De grote events trekken massaal de aandacht. Om meerdere redenen. Denk aan de Champions Chess Tour op Chess.com (oorspronkelijk van Chess24), of de wekelijkse Titled Arena op Lichess en Titled Tuesday op Chess.com.

TITLED TUESDAY

De prijzengelden in deze toernooien zijn tamelijk hoog, maar de evenementen zijn meestal alleen toegankelijk voor titelhouders, of zelfs exclusief voor de absolute wereldtop. De toernooien zijn enorm sterk bezet: er doen honderden titelhouders mee

aan Titled Tuesday, onder wie een flink aantal grootmeesters! Er staat best wel veel op het spel. Het gemak om vanuit huis te kunnen spelen, werpt wel een bezwaar op. Wie houdt er toezicht? Wordt er wel eerlijk gespeeld? In hoeverre zijn deze toernooien vergelijkbaar met het klassieke schaken achter het bord? Kunnen we deze toernooien wel serieus nemen?

BESCHULDIGING

Een hoop vragen dus. Een van de grootste critici van deze onlinetoernooien is oud-wereldkampioen Vladimir Kramnik. Lang hield hij een blog bij op Chess.com, waar hij zogeheten cheaters uitlichtte met de nauwkeurigheidscores van de partijen in deze toernooien. Zijn bevindingen kregen veel aandacht en op den duur verplaatste hij zijn onderzoeksresultaten en beweringen naar het socialmediaplatform X. Bijna elke week duikt er een nieuwe speler op die volgens Kramnik resultaten heeft gehaald die hij als very interesting beschouwt. Dat wordt natuurlijk opgevat als een beschuldiging, maar zelf ontkent Kramnik dat stellig.

APPARATUUR

Desalniettemin is het wel opmerkelijk dat er veel schakers zijn die online een stuk beter zijn dan achter het bord. In de top van de ranglijsten op Chess. com komen we veel namen tegen die we niet aan het bord in de top zien. Zo staan in de Top 100 Blitz een aantal Internationale Meesters en missen we een hoop van de Top 100 van het klassieke schaken. Hoe is dat mogelijk?

Misschien omdat de verschillen tussen online schaken en

schaken over the board toch wel enorm zijn. Het hebben van goed internet en fatsoenlijke apparatuur is bijvoorbeeld een vereiste, want voor je het weet ga je zo door de vlag! Daarnaast hebben veel wereldtoppers weinig interesse in online schaken,

“Ik vind dat de uitspraken van Kramnik veel te ver gaan, maar de zorg omtrent vals spel in online schaken is niet helemaal ten onrechte”

vanwege de mogelijke negatieve effecten op schaken achter het bord. Ook zijn sommige spelers gewoonweg minder handig online.

THE CLASH OF CLAIMS

Maar hoe zit het dan met de Internationale Meesters of Grootmeesters buiten de Top 100 die online wel tussen de wereldtoppers spelen, ze klemzetten, maar achter het bord een stuk minder sterk zijn?

Veel van de beste online snelschakers zijn jong en spelen regelmatig een grote hoeveelheid partijen online. Dan is het ook best logisch dat ze zo sterk worden, want het is nou eenmaal een vak apart.

Toch is Kramnik daar enorm kritisch op en is hij ervan overtuigd dat het statistisch gezien onmogelijk is. Zo heeft hij bijvoorbeeld ook kritiek geuit over Jospem, ook wel bekend als de Mexicaanse Grootmeester Jose

Jospem, die hier op een foto van zijn X-account de draak steekt met Kramnik.

FOTO: X

Martinez. Een jonge speler met een rating van 2600 FIDE, maar wel een van de beste spelers online met hoge scores in de Titled Tuesday toernooien.

Jospem werd het middelpunt van een grote discussie op X en dat leidde uiteidelijk tot een opmerkelijke uitkomst.

Kramnik en Martinez gaan tegen elkaar spelen, in zogenaamd The Clash of Claims. Het wordt een snelschaakmatch van 36 partijen, die in juni in Madrid gaat plaatsvinden.

Benieuwd of Martinez in staat is om het ongelijk van Kramnik te bewijzen. Hoe dan ook een match om naar uit te kijken!

“Benieuwd of Martinez – ofwel Jospem – in staat is om het ongelijk van Kramnik te bewijzen. Hoe dan ook een match om naar uit te kijken!”

Vladimir Kramnik moet niets hebben van online schaken.

TOEZICHT

Maar de vraag of er online wel eerlijk wordt gespeeld, blijft voorlopig nog wel boven dit fenomeen hangen. De online schaakplatformen doen er alles aan om vals spel tegen te gaan. Maar het is lastig in te schatten of middelen als dubbele camera-setups en speciale computeralgoritmes daadwerkelijk helpen.

Voor vele schakers blijft het dan ook moeilijk om online schaken net zo serieus te nemen als schaken achter het bord, waar meer zichtbaar toezicht is en spelers daar wel op vertrouwen. Persoonlijk vind ik de uitspraken van Kramnik wel een beetje krankzinnig en gaan ze veel te ver, maar de zorg omtrent vals spel in online schaken is niet helemaal ten onrechte. Er is meer nodig om online schaken net zo betrouwbaar te maken als schaken achter het bord en ik ben benieuwd of we dat in de toekomst kunnen bereiken.

Neem nu een introductieabonnement op BridgeNL en proﬁteer het eerste jaar van 15% korting

• prachtige interviews met topbridgers

• spelanalyses

• tips & tricks over tactiek en strategie

Met een abonnement op BridgeNL ben je verzekerd van zes keer per jaar: Prijs: €31,99 Nu te bestellen op golazomedia.nl

• nieuws over toernooien

• verrassende columns

• nieuws uit de bridgewereld

BNL-190X138,5 mei 2024.indd 1

Familie Okita

schaken uit het vijvertje

Schaakfamilies. Ze zijn er in alle soorten en maten. Het schaakvirus wordt niet zelden van generatie op generatie doorgegeven, maar er zijn ook families die op minder traditionele wijze tot de schaakwereld zijn toegetreden. Met Schaken.nl gaan we op zoek naar die diversiteit.

DOOR: EDWIN ALBLAS

FOTO’S:

KLAAS JAN VAN DER WEIJ

Zo’n drie jaar geleden verhuisde Nao Okita met zijn gezin van Japan naar Den Haag. Mede omdat oudste zoon Shin niet kon aarden in het Japanse onderwijs, besloot de familie haar heil elders te zoeken. NieuwZeeland, Oostenrijk en Canada waren ook opties, maar het werd Nederland. Waarom?

“Mijn vader was civiel ingenieur en heeft met Nederlanders gewerkt. Hij vertelde ook over de band die Japan heeft met Nederland. Over dat Japan heel vroeger met niemand handeldreef, behalve met Nederland. En 150 jaar geleden kwamen veel civiel ingenieurs naar Japan om de havens helpen te bouwen. Nederland en Japan hebben veel overeenkomsten, bijvoorbeeld hun strijd tegen het water.”

DENKSPORTEN

Op basis van wat hem werd verteld en hijzelf las in boeken, koos Nao dus voor Nederland. Als software engineer kon hij immers vanuit elke plek op de wereld zijn werk doen. Van die keuze hebben ze geen spijt. Het plan is om in elk geval hier te blijven totdat de jongste (5) het middelbare onderwijs heeft voltooid.

Via de Internationale school en Nederlandse les kwam Shin in aanraking met schaken. Van het een kwam het ander. Nu zijn drie kinderen lid van de schaakclub SHTV, krijgen de twee oudste jongens privéles van William van Zanten en heeft de enige dochter al een titel op zak.

Je zou het misschien niet denken, maar schaken is in Japan geen heel grote sport. Probeer maar eens een Japanner in de top-100 van de wereldranglijst te vinden. Dat gaat je niet lukken. Niet eens in de top-500. Vreemd? Ja en nee.

Denksporten zijn wel degelijk populair in het land van de rijzende zon, maar de vaak gespeelde hersenbrekers zijn net iets anders van aard. Shogi bijvoorbeeld en Go. Dat zijn populaire spellen. “Ik heb Shogi aan Nederlandse schakers geleerd. De verplaatsingen van Shogi-stukken zijn ingewikkelder dan die van schaken en het is moeilijk om de bewegingen van de stukken te leren.”

PLATTELAND

Wanneer Nao Okita iets meer over die achtergrond vertelt, gaat hij terug in de tijd. Naar de tijd dat hij kind was en op het Japanse platteland woonde. En hij spel van zijn vader leerde. Net als de geschiedenis. “In Japan werden Go en Shogi gesteund door de overheid, vooral sinds de 17de eeuw. Go werd eeuwen terug in het bijzonder aanbevolen door de Japanse shogun (legerleider) Tokugawa Ieyasu, die zijn samoerai (krijgers) sterk aanmoedigde om het spel te leren. De essentie van Go is geven en nemen. Ik geef jou 20, maar ik neem zelf 21. Dus win ik. Zowel Shogi als schaken is een spel waarbij je de koning van de tegenstander wil doden. Go is anders. Tegenwoordig spelen zelfs Japanse politici graag Go. Ik ben geen politicus, maar er wordt gezegd dat Go erg op politiek lijkt.”

Anders dan bij schaken, bepalen de Goen Shogi-club in Japan de speelsterkte van een speler, niet een rating. “Dat zou in mijn ogen wel moeten veranderen, want daardoor is het moeilijk om te bepalen hoe goed iemand is.”

“Een van de dingen die ik geweldig vind aan het Nederlandse schaken, is dat er een zeer actieve clubcompetitie is. Dat heb je in Japan niet. De meeste toernooien zijn binnen de club en individueel. Die clubcompetitie motiveert juist

schakers om beter te worden en om, zoals we in Japan zeggen, geen kikker in een klein vijvertje te blijven.

JAPANSE KLEDIJ

Thuis in Den Haag zijn Go en schaken favoriet. Van zijn oudste zoon wint Nao op het schaakbord niet meer en tegen Ryoga heeft papa alleen kans wanneer zijn zoon ‘blundert’.

Sinds de herfst van vorig jaar is Nao ook jeugdbegeleider bij SHTV. “De kinderen praten ronduit in het Nederlands tegen me en dat is voor mij nog een flinke uitdaging, maar het is leuk om te doen.”

Voor het familieportret is het gezin Okita geen moeite te veel. Het idee om in traditionele Japanse kledij te poseren wordt enthousiast ontvangen, maar heeft nog heel wat voeten in aarde. De kleine woonkamer in Den Haag

WIE IS WIE?

Nao Okita (38)

Heeft zich inmiddels bekeerd tot schaken, maar Go blijft een andere grote hobby.

Yu Okita (38)

leent zich niet voor de fotoshoot en de kleding hangt niet thuis in de kast. Daarvoor schakelt Nao de hulp in van Halleluja Kimono. Als locatie komen we uit bij Shofukan in Rotterdam, het enige Japans cultureel centrum in Nederland. Wanneer de fotograaf alles al bijna heeft uitgestald in een dojo, wijst Nao hem op een verscholen tuinhuis. De fotograaf wordt op slag verliefd op de niwakoya. De familie Okita voelt zich vereerd met de reportage in Schaken. nl, maar het is natuurlijk andersom. Wij zijn dankbaar voor de medewerking. Voor de jongsten is de fotosessie een lange zit, maar ze gedragen zich voorbeeldig. Het aankleden, dat met zorg en precisie door de specialisten wordt gedaan, neemt ook al ruim een uur in beslag. Maar het resultaat, vindt ook zeker de familie, mag er zijn.

De spil van het gezin. Geen schaker, maar besteedt veel tijd aan schilderen.

Shinsaku Okita (13)

Er is meer in het leven van de oudste zoon dan schaken. Ook gek op voetbal, speelt bij Die Haghe. Deed in 2023 (NKD) en 2024 (NKC) mee aan het nationaal kampioenschap schaken.

Ryoga Okita (10)

Is, gebaseerd op zijn rol bij de fotoshoot, de grappenmaker van de familie. Volgt vooralsnog het pad van zijn broer: voetbalt bij Die Haghe en deed al drie keer mee aan NK voor jeugd.

Rin Okita (8)

Won in 2023 het NK-H. Eentje om in de gaten te houden. Gaat haar moeder achterna wat hobby betreft: vindt het ook leuk om creatief te zijn met penseel en verf.

Eichan Okita (5)

Van de jongste telg valt nog weinig over zijn schaaktoekomst te zeggen. Hobby’s: slapen en schreeuwen. Dat laatste is natuurlijk niet vreemd met twee oudere broers en een zus. Dan moet je als benjamin om aandacht roepen.

Ik ga op reis en neem mee…

Ga je op reis? Vergeet dan niet je schaakbord en -stukken mee te nemen. Er is echt geen enkel excuus om dat niet te doen. Want sommige setjes zijn ervoor gemaakt. Ook kunstenaars houden van compacte schaakspellen. Helaas zijn deze kunstwerken (nog) niet allemaal te koop.

DE SCHAAKKOFFER

RIMOWA is een bekend en nogal duur merk, dat onder meer rol- en attachékoffers maakt. De zilveren RIMOWA Chess Attaché laat niet heel veel ruimte over voor belangrijke documenten en laptop, want dit sieraad van geanodiseerd (speciaal behandeld) aluminium is al gevuld met bord en stukken.

Dankzij het ergonomische handvat makkelijk te dragen en het geïntegreerde cijferslot bewaakt de inhoud, die heerlijk zacht in suèdeachtige microvezel en schuim en afgedekt met zwart leren voering ligt opgeborgen. Schrik niet van de prijs.

€ 4.750,rimowa.com

DE SCHAAKKOKER

Hier kun je niet op schaken, maar checkers op spelen. Handig op te bergen en mee te nemen. Het bord is van leer en de stukjes zijn eenzijdig geprint. Weegt in totaal 250 gram en heeft ‘uitgerold’ de afmetingen 25 x 32 cm.

€ 34,90

sondergut.de

gante, minimalistische esthetiek’: Check! Het bord heeft een geïntegreerd opberg- en displayplatform voor de stukken. De houten, rechthoekige stukken kunnen ook worden gebruikt voor een potje dammen. Gemaakt van eiken- of walnotenhout. Afmetingen: 315x 315x55 mm.

€ 495,00 origins.work

HOM

De Berlijnse kunstenares van Turkse komaf Begüm Kilinç ontwierp een verfijnde set met de naam Hom. Zelf zegt ze daarover: “Een gemoderniseerde en opnieuw ontworpen versie van traditionele schaakstukken, waarbij ik heb gekeken naar de details die schaakstukken door de jaren heen van elkaar onderscheidden.” Het bord is van een opvouwbare stof. Haar eerste model is gemaakt van berkenhout met behulp van een houtdraaibank. Een spel in zakformaat. Er zijn nog geen plannen voor productie, maar als die vraag komt, wil Kilinç een gelimiteerde oplage overwegen.

SCHAAKSTENEN

Nog een prachtig resultaat uit een creatief brein. Dat van de Duitser Omri Hillel om precies te zijn. Luft grijpt volgens de kunstenaar terug naar de wortels van het schaken (in India) en verkent het schaken met onderontwikkelde voorwerpen in plaats van met fijne, afgewerkte modellen. Het bord is een flexibele leren mat, terwijl de schaakstukken in feite kleine steentjes zijn die je om je heen verzamelt terwijl je buiten bent. Hup, siliconen bandje eromheen en je kunt spelen! In de natuur. Volgens Hillel zijn de bandjes nog niet duurzaam genoeg om in productie te nemen. Wordt hopelijk vervolgd.

Overal op de planeet schaken

Sergei Tiviakov schaakt overal op de planeet. Net de gezegende leeftijd van vijftig jaar bereikt, won hij in Kazachstan een sterk bezet toernooi met 8 uit 11. Hoogtepunt uit zijn lange carrière is de kwartfinale van het PCA-wereldkampioenschap in 1994. Sergei maakte deel uit van het Nederlands team dat in 2001 en 2005 Europees kampioen werd. Individueel behaalde hij het Nederlands (2018) en Europees kampioenschap (2008).

1. Zwart is aan zet

r+-+-+r+ zpl+-zpqmk-zp-+n+ptR +-+pzPp+-+-zP-+-+ +P+L+KzPPvL-wQ-zP-+ +-+R+-+-

4. Wit is aan zet

-+-+-tr-+ +ptr-+-vlk psn-zp-+p+ +-+-+N+p -+q+P+-+ +-sN-+-+R PzPPwQ-+-+ +K+-+-tR-

7. Wit is aan zet

zPPtR-mKP+-+-+-+-+ +R+-+-+-

2. Zwart is aan zet -+-+-+-mk +-+q+-vl-+-+-+-zp +p+-zp-+Q -zP-+-+-+ +-+-+-+P -+-tr-sNP+ tR-+-+-mK-

-+-snr+k+ +pzp-trlzpp -zp-zp-+-+ +P+-+-+-+P+LzP-+ zP-+-tR-zP-vL-+-mK-zP +-+-tR-+-

5. Wit is aan zet

r+-wqrvlk+ +-zp-+pzpp+n+-+-zp +p+p+-+-+-zPL+-+ +-zP-+N+PzP-+QzPPzP tR-vLR+-mK-

8. Wit is aan zet

3. Zwart is aan zet

r+-+-+-tr +pwq-mkpzpp+-+-sn-zp +-vl-zp-+-+-+P+l+ +-sN-vL-zPPzPPwQ-+LzP +-+R+RmK-

6. Wit is aan zet

-+-wq-+k+ +p+-+pzpp+l+-+-+ +-+-sN-tr-+-+-+-+ zP-+-wQP+-zPP+-+-+ +-mK-tR-+-

9. Wit is aan zet

Oplossingen op pagina 82.

Gebruik de koning in het eindspel

Oorlogsretoriek is het schaken natuurlijk niet vreemd. Ten strijde trekken met de koning als aanvoerder evenmin.

DOOR: ERWIN L’AMI

FOTO’S: LENNART OOTES

Over de zet 33.Ke5 in zijn eindspel tegen Velimirovic in Havana 1971 schreef Donner de beroemde woorden: ‘De koning breekt door en de gevechtswaarde van een koning die achter de vijandelijke pionnen ten aanval trekt, is naar mijn gevoel die van een volle toren.’ Dit citaat geeft goed weer hoe de rol van de koning verandert naarmate een partij vordert. In de opening rokeren we, om de koning in veiligheid te brengen, maar naarmate er stukken van het bord verdwijnen verandert de zaak. Zeker na ruil van de dames is het zaak de koning in het spel te betrekken. Mat is dan immers meestal niet meer aan de orde en in het eindspel kan de koning een actieve rol spelen. Het volgende eindspel is een treffend voorbeeld.

DVORETZKY-SMYSLOV ODESSA 1973

Stelling na 16.Td1+

In plaats van de dame terug te slaan op e3, heeft wit eerst nog even een schaakje gegeven op d1. Zwart staat nu voor de keus, waar moet de koning heen? De partij ging als volgt verder: 16...Kc8 17.fxe3 g6 18.e5 Lg7 19.f4 f6 20.exf6 Lxf6 21.e4 h5 22.Kg2 Lxc3 23.bxc3 b5 24.e5 a5 25.Kh3 b4 26.Kh4 Te8 27.Kg5 Te6 28.Kh6

+-zp-+-+-+p+r+pmK zp-+-zP-+p -zp-+-zP-+ +-zP-+-zPP+P+-+-+ +-+R+-+-

en zwart gaf op. Er is geen kruid gewassen tegen Kh6-g7-f7. Hoe groot is het verschil tussen de beide koningen in de slotstelling! Die van zwart is afgesneden op de d-lijn, en speelt geen enkele rol. Maar de koning op h6 doet denken aan de quote van Donner.

Het moge duidelijk zijn dat Smyslov op zet 16 een enorme fout heeft begaan.

BEERDSEN-L’AMI BUNDESLIGA (7) 2022

Na bijvoorbeeld 16…Ld6 17.fxe3 Ke7 is er niet veel aan de hand. Wit staat iets prettiger na 18.f4, maar 18…f6 stopt verdere expansie. Op zet 17 maakt zwart de beslissende fout. Hij had absoluut moeten voorkomen dat wit e4-e5 kan spelen. Dat kan met 17…Ld6 18.f4 f6, al heeft zwart hier een mindere versie van bovengenoemde variant, omdat de koning op c8 in plaats van op e7 staat. Smyslov had hier duidelijk een off-day.

In mijn partij tegen Thomas Beerdsen lijkt in eerste instantie de rol van beide koningen nog niet al te groot te zijn. Dat zal spoedig veranderen.

Stelling na 29…Kg7

30.Td6

Helemaal in lijn met ons thema was het activeren van de koning. Hier is 30.Kf2! de aangewezen zet. Het idee is dat wit op 30… Tc4, de resource 31.Pe3! heeft. Nu heeft zwart niets beters dan terug te keren naar a4 want 31... Txc3? verliest zelfs nog. Het pionneneindspel dat na 32.Txf6! Txe3

(32…d4 33.Pd5 wint ook.) 33.Txf7+ Kxf7 34.Kxe3 ontstaat, wint eenvoudig voor wit. De partijzet is een eerste, kleine stap in de verkeerde richting.

30...Tc4 31.Pe3 Txc3 32.Pxd5 Tc1+!? Dwingt wit om een keuze met de koning te maken.

33.Kh2

De oplossing 33.Kf2 Tc2+ 34.Ke3! spreekt me erg aan. Nu is 34… Pxd5+ 35.Txd5 Txg2 36.Td2! het eenvoudigste. Als zwart geen torens ruilt, volgt Ta2 en a4-a5-a6. Het pionneneindspel dat volgt is remise: 36...Txd2

37.Kxd2 Kf6 38.Kc3 Ke5 39.Kc4

Kd6 40.a4 Kc6 41.a5 g5 42.a6 f5 43.a7 Kb7 44.Kxc5 en wit is op tijd terug op de koningsvleugel. Het is de verre vrijpion op de a-lijn die wit hier de remise bracht.

33...Pxd5 34.Txd5 Kf6

Het verschil in activiteit tussen de koningen is goed zichtbaar. Natuurlijk is dit eindspel nog binnen de remise-marge, maar zwart heeft inmiddels kansjes.

35.Td7

Dit maakt de stelling kritiek. Het was beter om direct te koning te activeren met 35.Kg3.

35...c4 36.Kg3 Ke6 37.Td4

De beslissende fout. Ik laat het aan de lezer om de juiste weg naar remise te vinden.

37…Ke5 38.Td7 Ta1 39.Txf7 c3

40.Tc7 Kd4 41.Kf4

41…Kd3

Een instructieve fout. 41...h6! had het witte tegenspel dat nu volgt in de kiem gesmoord. De c-pion zal dan de beslissing brengen.

42.Td7+ Ke2 43.Te7+ Kf2 44.Tc7 Txa3 45.g4

Plots is het niet gemakkelijk mee. Nu volgt op 45...h6 namelijk 46.g5! h5 47.Ke5 Kxf3 48.Kf6

Ta6+ 49.Kg7 en het is niet te zien hoe zwart wint.

45…Ke2 46.Kg5 Kd2 47.Td7+ Ke3 48.Tc7

Maar nu is het echt uit. De enige zet is 48.Txh7 waarna er verrassend genoeg geen winst is. Iets wat ik tijdens de partij overigens helemaal niet door had. Na bijvoorbeeld 48…Ta5+ 49.Kxg6 Tc5 50.Te7+! Kf2 51.Ta7 c2 52.Ta1 c1D 53.Txc1 Txc1 54.g5 maakt wit remise. Let vooral op wit’s 50e zet in deze variant. Door het schaak op e7 staat de zwarte koning net iets verder weg, waardoor wit net op tijd is. In plaats daar van zou 50.Ta7? c2 51.Ta1 c1D 52.Txc1 Txc1 53.g5 Kf4 zonder meer verliezen.

Thomas Beerdsen.

48...Ta5+ 49.Kh6 Kd4 50.g5 Tc5

51.Td7+ Ke3 52.Td1 c2 53.Tc1 Kd2

54.Ta1 Tc7 55.h4 Tf7 56.h5 gxh5 57.Kxh5 Txf3 en wit gaf op.

DE KRACHT VAN DE KONING

Onderstaand diagram is geïnspireerd op een partij tussen Botwinnik en Kholmov (Moskou, 1969) maar ik heb de stelling wat aangepast om het hoofdidee beter tot zijn recht te laten komen.

Ik laat het aan de lezer om de juiste weg naar remise te vinden

de klus voorlopig alleen zien te klaren.

3…Kg8

Een poging de witte koning te stuiten met 3…Pe7 werkt niet goed vanwege 4.Le5! en de zwarte blokkade blijkt niet erg robuust. Na bijvoorbeeld 4…Pc8 5.Pd4 Kg8 6.Lxd6 Pxd6+ 7.Kd5 Pc8 8.Pb3 en Pc5 op de volgende zet, stort de zwarte stelling in.

4.Kd5

Pakt nog meer ruimte en stelt zwart voor een vraag die lastig te beantwoorden is. Waar moet de loper heen?

4…Le7

Wit heeft twee lopers en een actieve koning. Het is echter niet gemakkelijk te zien hoe verder te komen. Op 1.Pd4 volgt sterk 1…Pe5+ 2.Ke2 Pc4, met tegenspel. Ook 1.Pd2 Pde7!? 2.Pc4 Lc7 lijkt niet heel gemakkelijk. Toch heeft wit een hele duidelijk manier naar de winst, en wel met 1.Lxd5! exd5 2.e4! dxe4 3.Kxe4 Een enorme transformatie heeft plaatsgevonden. Het loperpaar is opgegeven maar wit heeft daar erg veel voor teruggekregen. Na ruil op d5 en op e4, heeft de witte koning vrij spel. Nu blijkt ook ineens hoe ver weg de koning op h8 staat; het paard op c6 en de loper op d6 moeten

Andere loperzetten werken ook niet. Bijvoorbeeld 4…Lf4 5.Pe5! (met de dreiging Pd3-c5) 5… Pe7+ 6.Ke4 (6.Kd6 Pg6! dwingt de koning terug naar d5.) 6… Lg3 7.Pd3 Ld6 8.Le5! Pc8 9.Lxd6 Pxd6+ 7.Kd5 Pb5 8.a4 Pc3+ 9.Kd4 Pxa4 10.Pc5! en zwart verliest zowel de a- als de b-pion. In deze variant is 6…Lxe5 geen enorme verbetering, want 7.Kxe5 laat weer eens de kracht van de koning zien. Er dreigt Kd6 dus 7…Pc8 is gedwongen, maar dat is wel erg passief. Wit wint als volgt: 8.Ld4 Kf8 9.Kd5 g6 10.Lc5+ Ke8 11.a4 en zwart is in zetdwang, en na bijvoorbeeld 11…Kd7 12.Ke5 Ke8 13.a5 Pe7 14.Kd6! Kd8 15.Lb6+ Ke8 16.Kc7 is de zwarte stelling gekraakt.

Is 4…Lg3 dan wellicht een verbetering? Nu staat na 5.Pe5 Pe7+ 6.Ke4 immers de loper niet meer aangevallen op f4. Het verschil zit hem echter in 5.Le5! een zet die nu niet beantwoord kan worden met …Lc1. Ruilen op e5 helpt weinig, zoals de variant 5…Pxe5 6.Pxe5 Kf8 7.Pd7+ en Pc5 laat zien, maar ook 5…Lf2 6.Kd6! is kansloos. De koning staat op het punt de hele damevleugel te vermorzelen.

4…Lc7 wordt ook beantwoord met 5.Le5! waarna de varianten vergelijkbaar zijn met wat we gezien hebben na 4…Lg3. Blijft over, 4…Le7.

5.Pe5!

Nu zou 5…Pd8 6.Pc4 Pe6 7.Le5! gevolgd door Pa5 winnen voor wit. De damevleugel valt uit elkaar.

5…Pxe5 6.Lxe5 Kf8

Zwart kan ook een zet als 6…g6 spelen, maar na 7.Ld4!? staat wit klaar om Lc5 te spelen en daarmee veld d6 vrij te maken voor de koning. 7…Kf8 zal dan waarschijnlijk alsnog moeten komen.

7.Ld6!

Hoe fraai is het dat wit uiteindelijk alle stukken ruilt, en bij elke ruil de koning net weer wat meer ruimte wint. Het pionneneindspel is gewonnen door het verschil in de twee koningen.

7…Ke8 8.Lxe7 Kxe7 9.Kc5 Kd7 10.Kb6 Kc8

Zelfs in het eindspel kan de koning nog steeds ineens mat staan

Zwart wordt nu langzaam uitgeteld.

11.h4 Kb8 12.a4 Kc8 13.Ka7 Kc7

14.b5 axb5 15.axb5 g6 16.b6+ Kc6

17.g5 h5 18.g3 en zwart verliest b7.

ONGELUKJES

Overigens zijn er ook voorbeelden waarbij het geen goed idee is de koning (verder) te activeren in het eindspel. Dat is meestal alleen het geval als de koning in gevaar is. Want zelfs

in het eindspel kan de koning nog steeds ineens mat staan. Beroemd is het eindspel dat in Linares 1992 ontstond tussen Nigel Short en Alexander Beliavsky.

Erwin l’Ami in Praag.

Zwart heeft zojuist 57…f6+ gespeeld en Short had nu met 58.Pxf6 Lxg2 59.b6 de winst voor het oprapen. Wellicht in tijdnood, speelde wit een zet die op algemene gronden zeer te rechtvaardigen is: 58.Ke6 De koning staat hier bijzonder actief, maar er kleeft wel een nadeel aan: na 58…Lc8 staat wit mat!

Zelf is me recent iets soortgelijks overkomen. In Finek-l’Ami, Praag 2023, is in de diagramstelling het mooiste er al een beetje af. Na 51…Kc7 52.Ta6 Kc8!? 53.Txa2 Texa7 had de partij in remise moeten eindigen.

Ik ging echter voor activiteit met 51…Ke5, waarbij ik had bedacht dat 52.Td1 (dreigt mat) 52…Te6! geen probleem zou vormen. Bovendien wilde ik op de volgende zet op a7 slaan en dan de a-pion promoveren. Het zou er echter allemaal niet van komen want mijn zichtbaar verbaasde tegenstander speelde 52.f4+! en toen gaf ik het maar op. Ik kan nog 52…gxf3 spelen, maar na 53.Txf3 dreigt mat op f5 – en daar is bijzonder weinig tegen te beginnen.

Ondanks deze laatste twee ongelukjes moet de boodschap toch vooral zijn: gebruik de koning in het eindspel!

Erwin l’Ami is een van de sterkste grootmeesters van Nederland. Nederlands Kampioen in 2022, tweemaal Open Nederlands Kampioen, vast lid van het Nederlands Olympiadeteam en werkte als secondant voor Veselin Topalov bij diens WKmatch tegen Vishy Anand in 2010. Tegenwoordig werkt hij veel samen met Anish Giri. l’Ami staat bekend om zijn gedegen spel en grote theoretische kennis.

42° 52’ NB, 74° 34’ OL

In deze rubriek zoeken we naar schakers over de hele wereld. In onze zoektocht kwamen we dit keer uit in Bisjkek, de hoofdstad van Kirgizië, op ongeveer 6000 kilometer van Utrecht. Twee mannen op leeftijd genieten van het voorjaarszonnetje en spelen schaak in de buitenlucht. Iets dat we ook steeds meer in ons eigen land zien. Over schaken in Kirgizië is niet zo heel veel bekend. Het land zelf telt bijna 7 miljoen inwoners en ‘schurkt’ onder meer tegen China aan. De beste schaker volgens rating (2525, 1 mei) is IM Vladimir Magai, de beste schaakster is WIM Irina Ostry (2147). Maar dat houdt vermoedelijk deze twee heren helemaal niet bezig.

Handhaaf de dresscode!

Om wat voor reden dan ook, soms moet ik bij hoe schakers zich kleden denken aan een quote uit StarWars van ObiWan tegen Darth Vader. ‘What have you become?’

Waar (heel) vroeger de norm was om netjes in het pak te verschijnen (schaken was tenslotte een elitaire sport), heeft er ergens in de jaren tachtig een omslag plaatsgevonden. Een van de redenen: bijgeloof.

Ik mag geen namen noemen want ik wil niet door de privacy-waakhond op de vingers worden getikt en net zomin als Hans N. zijn zij nooit veroordeeld, maar ik ken spelers die soms iets te lang iets te goed speelden en als gevolg daarvan hun ‘gelukskloffie’ maar bleven dragen. Met navenante gevolgen.

Overigens is die reeks goede resultaten wellicht ook toe te schrijven aan het feit dat het de tegenstanders niet in de spreekwoordelijke koude kleren ging zitten, dat ze tegen die schakers moesten aantreden, als je begrijpt wat ik bedoel.

De laatste trend op het gebied van kleding is dat het vooral comfortabel moet zijn. Ik begrijp donders goed dat schaken een sport is en dat je je tijdens het spelen lekker moet voelen. Maar de professionele schaker wil uiteindelijk ook goed worden betaald, dus van welk walletje gaan we eten? Wanneer iedereen gewoon strak in het pak zit, is het ‘gewoon’ gelijke monniken, gelijke kappen. De vraag is dan alleen wie het beste adaptieve vermogen heeft.

Met een organisatorspet op word ik soms badend in het zweet wakker, wanneer ik terugdenk aan de groepsfoto van de in 2019 gespeeld ronde in Leiden. Zeker de helft van de deelnemers leek onder de brug te hebben geslapen. Uiteraard ging ik

hierover de confrontatie aan met een van de Nederlandse deelnemers, want afgezien dat ze naar mijn mening het toernooi (en de schaaksport) geen dienst bewijzen, gooien ze vooral hun eigen reputatie te grabbel. Zijn antwoord vond ik ontluisterend: “Maar het staat toch niet in het contract?” Tot zover dan het zelfreinigend vermogen van de schaakwereld.

Om toch maar wat namen te noemen: ik moet zeggen dat dat Anish en Max zich onberispelijk kleden en dat Jorden een voorliefde heeft voor (te) dure merkkleding, die – vind ik – niet per definitie stijlvol is. Wellicht iets te veel naar NBA-sterren gekeken die af en toe in outfits verschijnen waarvan ik denk, allemachtig, wat is dat nou weer? Tenzij zijn doel is om glitter & glamour naar de schaakwereld te brengen. Dat zou wat zijn?

Anyway, de dresscode dient blijkbaar in de schaakwereld gereguleerd te worden. Aangezien ik in een ‘grijs’ verleden vier jaar in de senaat heb mogen vertoeven, is de eerste vraag die ik mezelf stel als er regels ter sprake komen: zijn ze handhaafbaar of is er sprake van klassenjustitie?

De vraag stellen is ‘m beantwoorden! Bij het laatste WK Rapid & blitz werd de bekende Nederlandse streamster en medewerker aan dit magazine Anna-Maja aangepakt vanwege haar ‘onfatsoenlijke’ schoenen (sneakers). Over smaak valt te twisten, maar ik denk dat deze schoenen zelfs door de Iraanse ballotagecommissie heen waren gekomen. Dat is weer de andere kant van het verhaal. Conclusie: aangezien de schaakwereld in mijn optiek geen zelfreinigend vermogen heeft, pleit ik voor een duidelijke en strikte dresscode. Handhaaf die consequent en laat de consequenties proportioneel maar voelbaar zijn..

Loek van Wely (1972) is een van Nederlands bekendste schakers en was tot juni 2023 lid van de Eerste Kamer. Hij werd in 1993 grootmeester en won zeven keer de nationale titel. Houdt naast schaken ook van poker.

“ Schaken is ook een psychologisch spel, waar het zien van de tegenstander van belang is voor bepaalde keuzes”

Iozefina Werle-Paulet

“Lezen is voor mij als voedsel voor de ziel”

Iozefina Werle-Paulet (1989) is geboren Roemeense en kwam voor de liefde naar Nederland. Ze werd in 2019 Nederlands kampioen bij de vrouwen. Op dat moment was ze ook bestuurslid Jeugdschaak en Talentontwikkeling bij de schaakbond. Ze kwam uit voor Oranje bij diverse Olympiades. Inmiddels staat schaken bij haar op een lager pitje, komt haar zoon op de eerste plaats en ondersteunt ze wel enthousiast de schaakactiviteiten van echtgenoot Jan Werle. Zelf legt ze ziel en zaligheid in haar taken als CDA-gemeenteraadslid in Woerden. Vijftien vragen en dilemma’s voor Iozefina Werle-Paulet.

DOOR: EDWIN ALBLAS

Ochtend of avondmens?

“Ik ben een ochtendmens. Ik praat ook te veel in de ochtend. Sinds afgelopen jaar begint mijn dag met een peuter die zich om 6 uur in mijn slaapkamer meldt en vrolijk vertelt dat hij wakker is en wil spelen. Dus ik heb nu weinig aan mijn ochtenden, haha. ’s Avonds voor het slapen gaan, vind ik het belangrijk om de dag door te nemen: wat is goed gegaan en wat had ik anders moeten of willen doen. Dat geeft mij rust.”

Welke persoonlijkheid zou je graag eens ontmoeten en wat is dan je eerste vraag?

“J.K.Rowling. Hoe is ze ondanks alle tegenslag nog in zichzelf en haar droom blijven geloven en niet meegegaan met de waan van de dag? Ik vind mensen die ongeacht wat hen overkomt naar de big picture kijken en toch voor hun dromen kiezen, heel bijzonder.”

Iozefina met haar zoontje vorig jaar op bezoek bij het NK snelschaken voor jeugd.

Uurtje in een schaakboek of uurtje Body Combat? “Oeps… een uurtje Body Combat…”

Guilty pleasure?

“Bulleten. Heel veel mensen vinden Bullet verloren tijd, maar ik geniet er enorm van, hoewel het ook frustrerend is. Voornamelijk als je even geen goede internetverbinding hebt.”

Online schaken of bordschaken?

“Ik schaak liever achter het bord. Ik verlies mijn interesse en belangstelling achter de computer. Daarnaast is het schaken ook een psychologisch spel, waar het zien van de tegenstander van belang is voor bepaalde keuzes tijdens de partij.”

Appen of bellen?

“Het liefst bellen, maar ik merk dat dat minder de norm is tegenwoordig. Dat is wel jammer, want met een telefonisch gesprek kun je veel frustraties en misvattingen voorkomen.”

Wat zou je anders doen als je iets mocht overdoen?

“Ik denk dat ik serieuzer aan mijn schaken zou gaan werken. Er waren in mijn tijd minder mogelijkheden voor goede zelfstudie dan nu, maar desondanks heb ik het gevoel dat ik kansen heb laten liggen.”

Wat is het hoogtepunt in je schaakleven?

“Mijn Europese titel toen ik 12 jaar oud was en de Olympiade in 2018 waar ik vierde werd op mijn bord en de laatste WGM-norm had gekregen.”

Kijk je de kat uit de boom of ben je assertief?

“In het begin ben ik afwachtend. Ik vind het belangrijk om te begrijpen wie wat doet. Als ik me comfortabel voel en het idee heb dat ik weet hoe de hazen lopen, dan ben ik wel assertief. In 2018 werd ik samen met een andere collega aangenomen als administratief medewerker. We hadden beiden geen ervaring maar zij ging direct verbetervoorstellen maken en ik ging het eerste half jaar gewoon observeren, vragen stellen en proberen van alle collega’s te leren. Ik vond het normaal om zonder genoeg kennis niet van alles wat te vinden.”

Hoe vaak gaat het thuis aan de eettafel over schaken?

“Te vaak. Mijn man Jan geeft lessen op zowel scholen, de club als privé. Daar hoor ik veel over. Tijdens een NK Jeugd leef ik met hem en zijn leerlingen mee, dus dan zijn we toch veel online en praten we veel over de partijen. Als hij een leuke stelling of partij vindt, wil hij dat mij ook laten zien, hoewel ik daar niet altijd evenveel zin in heb. Maar schaken

Iozefina (midden/ achter) tijdens de Olympiade in 2018.

is onze hobby en leven en dan is het natuurlijk niet vreemd om het daar veel over te hebben.”

Wat was het leukste cadeau dat je ooit hebt gekregen?

“Mijn zoontje. Ik weet dat het een cliché is, maar als je dat meemaakt, kan daar geen ander cadeau aan tippen.”

Tweede Kamer of gemeenteraad?

“Ooit had ik Tweede Kamer gezegd, maar nu weet ik beter. In de gemeenteraad ben je veel dichter bij de mensen en wat er moet gebeuren. In de Tweede Kamer is het nogal abstract en is het hele proces langdurig. Dus met de jaren ben ik wijzer geworden en kies ik voor gemeenteraad.”

Waar heb je een hekel aan?

“Hypocrisie.”

Bewondering voor…

“Dat is moeilijk. Ik heb afgelopen jaren veel inspirerende mensen leren kenen, van wie ik veel heb geleerd. Als ik mag kiezen, dan kies ik voor Marleen van Amerongen (ex-voorzitter KNSB, red.). Ik vond haar voorzitterschapsstijl, haar kijk op het leven en levenslust zo inspirerend.”

Wat is je favoriete bezigheid naast het schaken?

“Sporten en wandelen, maar ook lezen. Ik lees graag over politiek en psychologie. Sporten, hoewel ik niet altijd evenveel zin heb, geeft mij vertrouwen omdat ik weet dat ik aan mijn gezondheid werk. Lezen verbreedt mijn horizon en mijn kennis. Ik zie lezen als voedsel voor de ziel.”

FOTO: LENNART OOTES

Hulp bij het meditatievraagstuk

Een boek met de titel Mindful Chess doet al gauw vermoeden dat de auteur een soort zelfhulpboek heeft geschreven waarin hij gaat betogen dat een schaker zijn rating met sprongen vooruit kan helpen door aan mindfulness of meditatie te gaan doen. Niets is minder waar, dit boek is veel meer dan dat!

DOOR: JEROEN BOSCH

De ondertitel dekt de lading uitstekend. Mindful Chess is een heel persoonlijk portret, dat antwoord moet geven op de vraag welk effect meditatie zou kunnen hebben op schakers en of het aan te bevelen is. Wie is er beter toegerust dan de auteur: ooit een profschaker die de Kandidatenmatches haalde en daarna een tijdje werkzaam was als meditatieleraar. Het korte

antwoord van Paul van der Sterren kan teleurstellend overkomen: “Ik weet het niet.” Voor het lange antwoord lees je het boek!

Zelf las ik het boek in één ruk uit gedurende een treinreis. In januari van dit jaar liepen vele reizigers urenlange vertragingen op door een stroomstoring op Utrecht CS. Ik werd na enige uren verlost door een vriend die

mij naar een station bracht waarvandaan wel treinen vertrokken. De eerstvolgende trein die mij naar huis zou rijden, verdween echter op last van de politie uit het dienstrooster. Inmiddels had ik de meditatiemantra ‘observing, noting and letting go’ vaak genoeg gelezen om onverstoorbaar te blijven zitten op een winderig perron met Mindful Chess als warm gezelschap.

Mindful Chess: The Spiritual Journey of a Professional Chess Player

Auteur: Paul van der Sterren

Aantal pagina’s: 128

Prijs: € 19,95

Uitgeverij: New in Chess

Antwoorden

puzzel PAGINA 66

1. Max Euwe

2. Arpad Elo

3. Robert Hübner

4. Adriaan de Groot

5. Daniel Stellwagen

6. Michail Botwinnik

7. Erik Scherder

8. Alan Turing

9. John Nunn

Bonusvraag: De negen personen hierboven hebben allemaal de doctorsgraad behaald.

Oplossing: wetenschap

Combinaties

DIAGRAM 1:

DIZDAREVIC-TIVIAKOV

1…Td2+! 0-1 Na 2.Lxd2 is zowel 2… Dxg3+ als 2…Df2+ mat in twee.

DIAGRAM 2:

DREEV-TIVIAKOV

1…Pxf3! 0-1 aangezien 2.Kxf3 faalt op 2…Lxe4+

DIAGRAM 3:

POZZI-TIVIAKOV

1…Txf2! 0-1 immers 2.Kxf2 Dd4+ met stukwinst.

OPLOSSINGEN VAN PAGINA 67

DIAGRAM 4:

TIVIAKOV-VOROTNIKOV

1.Th7+! 1-0 vanwege 1…Kxh7 2.Th1+ Kg7 3.Dh6 mat.

DIAGRAM 5:

TIVIAKOV-LUKEZ

1.Lxh7+! Kf8 2.Lxg7+! Kxg7 3.Txe7 Txe7 4.Txe7 Kxh7 5.Td7! met winst.

DIAGRAM 6:

TIVIAKOV-DREI

1.Txf6! Tad8 2.Txf7+! Kxf7 3.Df2+ met materiaalwinst.

DIAGRAM 7:

TIVIAKOV-DVOIRYS

1.Txh5+! gxh5 2.Txg7+! Txg7 3.Dh6+ gevolgd door 4.Dxg7 mat.

DIAGRAM 8:

TIVIAKOV-LIVSHITS

1.Pe5! Pxe5 2.dxe5 Txe5 3.Lh7+ 1-0

DIAGRAM 9:

TIVIAKOV-TUKMAKOV

1.Pxf7! Kxf7 2.De6+ Kf8 3.Th1! 1-0

Arpad Elo (links)

Een lot met alleen maar winnaars.

Met de spellen van Nederlandse Loterij maak je kans op enorm veel prijzengeld. Maar je steunt ook de Nederlandse sport, inclusief de Koninklijke Nederlandse Schaakbond!

Want het geld dat we niet aan prijzen uitkeren, dragen we af aan de Nederlandse sport en aan 18 goede doelen op het gebied van gezondheid en bewegen. Bedankt voor je steun. En veel geluk.

Nederlandseloterij.nl

WERELDKAMPIOEN SCHAAKSOFTWARE

FRITZ 19 – DE NIEUWE OPENINGSTRAINER!

Verkrijgbaar als download en op dvd

• ACTIEVE OPENINGSTRAINING:

Met de Fritz 19 kunt u elke database, elk CBM-openingsartikel of een van uw Openingsanalyses als openingsboek laden en er tegen spelen.

• TEST JE REPERTOIRE:

Deel uw openingsrepertoire met Fritz 19 en oefen de variaties in een partij tegen Fritz!

• SPANNEND:

Probeer variaties uit tegen verschillende stijlen tegenstanders, bijvoorbeeld om een nieuw opening te testen tegen de agressieve Fritz 19 Bull, of een nieuwe gambiet tegen de ingetogen Fritz 19 Muis!

• PRAKTISCHE VOORBEREIDING VAN DE TEGENSTANDER:

Heeft u partijen van uw volgende opponent? Speel dan tegen het repertoire van uw tegenstander met Fritz19 als “alleskunner” !

• BUITENGEWOON:

U wilt niet altijd in de beginopstelling beginnen: met één klik kunt u bepalen vanuit welke positie u de opening wilt oefenen .

Met 6 maanden Premium account voor trainen op uw mobiele apparaten met de 12 verschillende ChessBase WebApps o.a. tactiektrainingen en beheer uw partijen in de cloud

Prijs: 89,90 &

Meer producten en informatie vindt u in onze online-shop: