MODEL DE SUZÈS CUN TRADIZIUN Y DAGNÌ 1972 - 2012 40 AGN DO LA FUJIUN de Renato Andriolo
1
CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA
3
2
“CHËL CHE LE SINGUL N'É NIA BUN DE FÀ VARA DA FÀ SCE AN MËT ADÖM LA FORZA DE DEPLÜ” F. W. RAIFFEISEN
Foto a man dërta: Les autoritês ćiara jö y firma le documënt ofizial dla fujiun. Da man ciampa: Paul von Guggenberg (diretur Federaziun Raiffeisen), dr. Rainer (presidënt Federaziun Raiffeisen de Südtirol), dr. Morelli (rapresentant de ICCREA da Roma), Silvius Magnago (presidënt dla Junta Provinziala), Nunzio Bombace (capo-departimënt Credit dla Regiun), Alfons Pezzei (presidënt) y Renato Andriolo (diretur general dla Cassa Raiffeisen nöia)
IMPRESSUM CONZET Y TESĆ Dr. Renato Andriolo TRADUZIUN TL BADIOT Erika Pitscheider FOTOGRAFIES Archif Cassa Raiffeisen Val Badia Istitut Ladin Micurà de Rü Planinschek Freddy GRAFICA misign.it - San Martin de Tor STAMPARIA Castaldi Grafica - Agordo EDITUR Cassa Raiffeisen Val Badia . Ofize Marketing FOTO COPERTINA Les autoritês pëia ia devers dla sënta nöia do avëi sotescrit le documënt ofizial dla fujiun. Da man dërta: Paul von Guggenberg (Diretur Federaziun Raiffeisen), Alfons Pezzei (Presidënt dla Cassa), Silvius Magnago (Surastant dla Provinzia), Erich Müller (Assessur regional al credit) y Pider Emil (Presidënt Ass. Turistica Corvara) FOTO A MAN DËRTA: Corvara al tëmp dla fujiun © Düć i dërć é resservà 2015
CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA MODEL DE SUZÈS CUN TRADIZIUN Y DAGNÌ 1972 - 2012 40 AGN DO LA FUJIUN de Renato Andriolo
5
agn Raiff eisen tla ValBadia
Prefaziun ............................................. 8
1. Motivaziuns dles 4 Casses a fà la fujiun ................................. 9
2. Realisaziun contabla dla fujiun ...................................... 12
3. Prinzip dla fujiun ......................... 16 4. Inćiaries ti organisms zentrai .... 19 5. Condiziuns economiches-
7
INDESC 13. Filiales y sënta .............................. 72 14. Svilup dles filiales .......................... 80 15. Reba ............................................... 85 16. San Ćiascian ................................... 88 17. Assiguraziuns ................................ 92 18. Organisaziun dla contabilité ........ 96 19. Sozi, sostëgn finanziar, reziprozité y solidarieté ................ 97
finanziares tl scomenciamënt ... 24
20. Situaziun dl personal tles cater
6. Organisaziun ............................... 34 7. Governance .................................. 38 8. Al vëgn arjigné ca la fujiun ......... 44 9. Personal ....................................... 46 10. Maduraziun dl proiet
casses y tla sënta al momënt
21. Filiales nöies ................................ 110 22. Rapines ........................................ 114 23. Prospetives y svilups
de fujiun ....................................... 56
por le dagnì .................................. 116
11. Panorama economich finanziar tl tëmp dla fujiun ........ 62
12. Inauguraziun dla sënta a Corvara ...................................... 64
dla fujiun ...................................... 108
1. MOTIVAZIUNS DLES 4 CASSES A FÀ LA FUJIUN
Tl 2012 él stè 40 agn da canche al é
Chësc scrit n’ô nia ester ma na
Denant che arjigné ca la fujiun
nos bacans“. Chëstes porsones ne odô
gnü fat la fujiun danter les Casses
cronologia di fać, mo ô presentè
messân ponsè sura co che an ess
pa gnanca de bun edl che ostis metô
Rurales Ladinia da Calfosch, de Badia
l’avenimënt tl spirit y tl contest sciöche
podü superè les gröm de dificoltês nia
scioldi tla Cassa deache al ê la tëma
cun sënta a Pedraces, da La Val y San
al é gnü a s’al dè, portan dant inće
ma d’organisaziun y economiches.
che chisc ultimi ti ess tert o adora tut
Martin. Plü avisa é la fujiun gnüda
avenimënć che ti agn à fat da cornisc
Imprömadedöt êl inće da verifiché la
sü scioldi.
autorisada dala Banca d’Italia ai 27
ala fujiun.
desponibilité da pert dles cater Casses.
Cun n bun laûr de coordinaziun ê le
de mà 1972 y publicada söla Gasëta
Al ne n’ê degügn modei che an ess
Al ê da ti fà capì che al n’ê nia na
dr. Mussner stè bun da baié sö düć
Ofiziala ai 17 de jügn dl 1972.
podü surantó, y an ne podô gnanca se
alternativa ala fujiun.
canć. Le dr. Mussner â tut pert -
Chëstes dates ne n’à nia na gran
lascè sön na consulënza spezifica dla
Chësta ê stada da impröma insö na
deboriada cun Alfons Pezzei - a
importanza, sce an ne tëgn nia cunt
Federaziun Raiffeisen, deache al n’ê
cossa nia tan scëmpla, dal momënt che
vigni sentada dles singoles casses,
dl gran laûr da pionier fat ti agn
degöna esperiënza de chësc vers. Mëte
ara se tratâ de na iniziativa nöia
te chëres che an â tut les dezijiuns
da denant. Al é stè n laûr zite, dal
adöm cater Casses cun carateristiches
y che dötes les Casses - a pert Calfosch
fondamentales. Ala fin â les cater
momënt che chësta é stada la pröma
dassënn desvalies ê na operaziun
- ê gnüdes gestides cun n spirit
Casses confermè süa desponibilité.
fujiun danter Casses Raiffeisen -
scialdi complicada. Gnanca la Banca
efetivamënter rural. An se impuntâ
Les adejiuns al proiet ê gnüdes
Raiffeisenkassen (da śëgn inant ti
d’Italia n’ê buna de pité n model avisa
cuntra na te’ iniziativa, tan moderna
formalisades cun deliberes da pert di
dijarunse Casses Raiffeisen o BCC)
da podëi ti jì do. Tan che un o dui di
y cun conseguënzes tan inovatives
gremium che fej man man na cörta
de nosta Provinzia, avisa sciöche la
ispeturs che s’â presentè de jenà dl
y al gnô sö dër tler na politica de
descriziun di protagonisć. La Cassa
Cassa da Rina, metüda sö tl 1889
1973, n’orô atira do les operaziuns de
ćiampanilism.
Rurala Ladinia â ciafè la funziun de
sön iniziativa de Siur Ujöp Dasser y
fujiun nia lascè avarëi che la prozedöra
A La Val, Cassa sterscia, gestida
capofila tles operaziuns de fujiun,
lasciada sö tl 1942, é stada la pröma
foss bëgn gnüda fata sciöche al alda.
relativamënter bun (en proporziun
deache al ê bele odü danfora che la
Cassa Raiffeisen che é gnüda metüda
Dal’atra pert â pö la Banca d’Italia dè
ai mesi a desposiziun) se temôn che
sënta foss stada a Corvara.
sö te nosta Provinzia. Dër gonot gnô
pro de ne se dè nia jö cun la consulënza
al foss l’Alta Badia che adorass la
A San Martin n’êl degügn dër decuntra.
les casses Raiffeisen metüdes sö sön
mo cun le control. Dal momënt che
fujiun por finanzié le turism y che
Bunamënter deache San Martin ê plü
iniziativa de proi.
la fujiun ê gnüda autorisada tl 1972
chësc ess podü orëi dì le trasferimënt
dalunc dal’Alta Badia, n’odôn nia prighi
dal punt de odüda legal, y che nos
de ressurses devers dla pert alta dla
mo ma vantaji.
àn l’intenziun dla portè a fin inće
valada. An l’odô n pü’ sciöche
aministrativamënter tl medemo ann,
n svantaje.
messâ la contabilité ai 31 de dezëmber
Por la Cassa de Badia varôl n pü’
1972 gnì metüda adöm, por podëi se
le medemo, inće sce al ê tl Consëi
presentè cun n bilanz su, deache orôn
d’Aministraziun imprenditurs, porsones
che les cater Casses deventass ai 31 de
bunes de capì ite le debojëgn, sciöche
dezëmber 1972 concretamënter la nöia
al é spo inće gnü desmostrè, dan süa
„Cassa Rurala dla Val Badia“ da vigni
desponibilité. A Badia êl dan la fujiun tl
punt d’odüda.
Consëi d’Aministraziun porsones che minâ: „La Cassa messunse se tignì por
9
8
PREFAZIUN
La Cassa Rurala Ladinia/Calfosch â na
L’ultima sentada dl Consëi
portina tl pröm partimënt dl fabricat
d’Aministraziun y l’ultima sentada
che minân che foss dla Cassa, mo che
di Revisurs di Cunć ê gnüda tignida
an é spo gnüs sura che ê tres ćiamò
ai 12 de aurì 1972 y tl Consëi
de proprieté dla Fraziun da Calfosch,
d’Aministraziun êl gnü lité Alois
deache al ê gnü fat sö sön so terac
Declara, Luigi Thaler, Rudi Granruaz,
mo al n’ê mai gnü scrit ala Cassa.
Hubert Pescosta y Alfons Pezzei che
An ê gnüs sura canche an â orü
ê deventè presidënt. Sciöche Revisurs
amortisé la ćiasa y an â messü
di Cunć êl gnü metü Johann Dapunt y
fà la iscriziun tl cataster.
Josef Pizzinini.
La portina ê daverta vigni dé
La contabilité gnô fata a man cun
regolarmënter dales 8:30 ales 12:30 y
le sistem che por todësch dijôn
dales 16:00 ales 16:45. Tratan la sajun
„Durchschreibebuchhaltung“.
podôn la sabeda y la domënia baratè
D’otober êl spo gnü cumprè na mascinn
ite scioldi dales 10:00 ales 12:00.
„Kienzle“, cumprada de secunda man
Calfosch: odüda cuntra Corvara
11
10
LA FUNZIUN DLA CASSA LADINIA/CALFOSCH
Cun la fujiun devënta Corvara sënta dla Cassa Raiffeisen y ciafa insciö inće na portina.
dala RAIKA de Ćiastel, olache Hans
Te chësta Cassa jô döt inant bindebò
Perathoner ê diretur. Inće ël â fat l’ITC
snel y cun convinziun devers dla
a Urtijëi cun Alfons Pezzei y Renato
fujiun. Bele ai 31 de merz 1969, propi
Andriolo.
en previjiun dla fujiun, â le Consëi
I dependënć de setëmber 1972 ê
d’Aministraziun deliberé de daurì na
Marlene Clara, en proa dal 1. de aurì
portina a Corvara cun la prospetiva
1967 y definitivamënter dal 1. de
de fà chilò la sënta de chëra che foss
messè dl medemo ann y Raimund
deventada la Cassa Rurala dla Val Badia.
Irsara, tut sö ai 20 de messè 1969 sciöche cassier en proa y confermè a
Le presidënt Alfons Pezzei che â la
tëmp indeterminé al 1. de setëmber
suravijiun dl proiet, se rendô cunt che
1969. Laôta ê Raimund pro i soldâs,
por fà la fujiun ne bastâl nia ma les
sorvisc che al ess rové ai 12 de jenà
pratiches burocratiches mo an messâ
1973. Impò êl tres en contat cun la
inće se arjigné ca materialmënter, o dì
Cassa y cun Renato Andriolo, tan che
contabilmënter y aministrativamënter
al â damanè de dezëmber dl 1973 na
y organisé la strotöra.
lizënza por podëi daidé arjigné ca la fujiun. Mo madër che tl momënt plü critich àl messü jì a stlüje jö i cunć dla „Fureria del Battaglione Bolzano“ da Porsenù.
A Corvara messân mëte averda da ne
proieć de investimënć imobiliars y de
moscedè nia la contabilité dl dé cun
daurida de filiales che ê bele odüdes
chëra che reverdâ la fujiun; cossa nia
danfora dal scomenciamënt incà.
tan saurida sce an conscidra la püćia
Śëgn ciafa l’organn de control atira les
lerch a desposiziun. Tla sostanza ân
informaziuns che reverda la banca.
A Corvara dlungia a Renato Andriolo
LA VAL
döes mëses, cumpedan inće chëra dla
Laôta messân fà döt cun la mascinn
y Raimund Irsara êl inće gnü tut sö
- Giovanni Moling
„direziun“, y n banco por i tliënć, püch
da scrì y döta la corespondënza gnô
Eusebio Sottara, mo impormò dai 13 de
S. MARTIN
plü lunch co dui metri.
menada y ciafada tres la posta. Por
jenà 1973 inant, deache denant êl pro
- Oswald Pitscheider
la firma Gatterer a Bornech a laurè. Al
(part- time, trëi dis al’edema)
n’ê ćiamò gnü tut sö dui de nüs: Paul
la Banca d’Italia unse laôta messü Ai 31 de dezëmber y ti pröms dis de
s’arjigné na mascinn da scrì aposta,
jenà êl porchël söla mësa dla direziun
scialdi plü leria, por podëi scrì fora
Feichter y Alessandro Irsara, le pröm ê
Cun chësc organich ala fin dl 1972
a Corvara n müdl de documënć che
periodicamënter la contabilité che
a Badia y le secundo a Calfosch. Ala fin
messân ester bugn da portè inant
reverdâ la fujiun, implü, sciöche dit,
rovâ spo tl sistem de segnalaziun
dl 1972 ćiarâ la situaziun dl personal
l’ativité ordinara de portina, che n’ê
döta la documentaziun dl laûr da
PUMA. Dantadöt jôra dla contabilité
fora insciö:
pa nia tan ordinara, dal momënt che
vignidé da contabilisé sambëgn döt
trimestrala, che an messâ scrì fora te
an messâ daurì tröc cunć nüs, cossa
despartì. Por ći che reverda i dui
cin’ copies, adoran formulars dër gragn
CORVARA
che da scialdi plü da laûr. Por gauja
ispeturs dla Banca d’Italia, che à danter
de papier bindebò incompri. Sambëgn
- Renato Andriolo
dla fujiun êl inće tres plü domandes
l’ater desmostrè gran desponibilité, êl
ê inće le papier por fà les copies dles
- Raimund Irsara
de credit y al ê inće da stlüje jö la
stè le capo ispeziun dr. De Matteis che
medemes dimenjiuns. Canche an menâ
(danter la fin dl ann y le
contabilité. Da osservè él che laôta gnô
s’ê stè mal n valgügn dis do che ai ê
inant le papier cun la mascinn da scrì,
scomenciamënt dl ann nü,
i fić sön i cunć corënć calcolà a man y
rovà adalerch y le colegh â telefonè a
sbrisciâl, inće por gauja dl papier por
periodicamënter a daidé fora)
che por podëi stlüje jö ala fin dl ann
Balsan dijon che al ê tomè ia. Nos se
fà les copies y ara ne jô nia da le fà
messâ i fić ester dan man, registrà
cruziân dër, deache i se temôn che chi
stè indërt. Al ê dër rî da fà stè ite i dać
(pro la portina mo sciöche dit,
y tuć ite tla contabilité anter i 31 de
da Balsan se ponsass che al foss tomè
avisa tles caseles de dötes cinch les
impormò dai 13 de jenà 1973 inant)
dezëmber, inće deache al 1. de jenà
ia dala spordüda. Mo ara n’ê nia stada
plates. An messâ tres indô mëte indërt
CALFOSCH
messâ i cunć corënć ester ajornà.
insciö y al ê defata indô revegnü.
les plates y sce an se falâ, messân
- Marlene Clara
Ai 31 de dezëmber 1972 ê la mesanöt
I recordun cun plajëi chësc ispetur che
cancelè y scrì danü sön dötes cin’ les
gnüda festejada te banca cun na picera
cun süa buna colaboraziun à daidé
copies. Chësc ê da fà canche an n’â
palsa y n gote de spumante. An po
do dassënn por che i ésson de bun
nia da fà pro portina: daurida de cunć,
(impormò gnü tut sö, mo cun
propi dì festejada, deache an â fat n
raporć cun la Banca d’Italia; raporć
consulënzes, domandes de credit y
esperiënza sajonala te banca)
vare important devers dl dagnì dla
che à spo inće doré inant. Chësc ê ma
sambëgn tignon ite i terminns dla
BADIA
Cassa Raiffeisen Val Badia. I fić gnô
stè le pröm di gröm de contać che ân
Banca d’Italia.
- Paul Feichter
calcolà a man inće ti agn dan la fujiun,
albü cun la Banca d’Italia. Al ê porchël
Chisc ê problems che reverdâ inće les
(impormò gnü tut sö; ex dependënt
ćina ch’an n’â nia ćiamò stromënć
dër important che al jiss bun, nen jôra
atres Casses mo nos ên tl laûr de fà la
dla Scora de Schi da Corvara)
eletronics. Por ejëmpl, inće tla Banca
pö dla reputaziun de nosta Cassa.
fujiun de cater Casses sön na spersa
de Trënt y Balsan gnô la fin dl ann
Chisc gröm de contać n’orô nia ma dì
de apëna 50 metri cuadrać y cun dui
passada t’ofize.
ispeziuns periodiches mo inće vijites
dependënć y mez.
Tles filiales (ô dì, vedles Casses)
a Balsan, de nosta iniziativa o sön
messâ la formaziun di singui bilanc
cherdada, por dè cunt söl andamënt de
gnì coordinada da Raimund Irsara che
nosta realté (l’informatica ê laôta bëgn
saltâ da öna na filiala al’atra.
dalunc da chëra da śëgn) y portè dant
- Eusebio Sottara
(che laurâ bele denant a Calfosch) - Alessandro Irsara
- Oswald Pitscheider (part-time, trëi dis al’edema)
13
12
2. REALISAZIUN CONTABLA DLA FUJIUN
I ispeturs dla Banca d’Italia che ê
ćina tl mëteman di agn’70. Laôta â n te’
dan dala pröma fujiun danter les
liber na validité de n valgügn dejenars.
singoles Casses Raiffeisen ê tl
La pröma ediziun dl „Goisis“ ê dl 1947.
pröm particolarmënter avisa. Chi
Al dédaincö cun la deregolamentaziun
profescionalmënter n pü’ plü vedli ê
y cun la munt de desposiziuns de
dër competënć y cun na personalité
control che müda tresfora ne fóssel nia
sterscia y porchël valutâi la situaziun,
meso da s’imaginé val’ de te’.
sura massa. Cun chi che ê impormò
Ći che nos ân imënt cun la fujiun
gnüs tuć sö êl n pü’ n ater raport. De
ê la daurida de filiales nöies, la
düć canć se recordunse ćiamò i inoms.
costruziun de sëntes nöies, la cumpra
Di pröms unse dër n bun record.
de atrezatöres y de sistems de
15
14
iudicâ y tolô dezijiuns zënza ponsè
gestiun adatà. Chësc orô dì fà de gran Le bilanz messâ ala fin dl ann gnì
investimënć. Nosc comportamëent
„unifiché“ y nia consolidé sciöche un di
ê orientè aladô. Al ê na iniziativa che
ispeturs „jogn“ dla Banca d’Italia minâ.
se damanâ coraje, deache, sciöche
Mo le dr. De Matteis â les idees tleres.
inće la Banca d‘Italia dij dles fujiuns:
Le bilanz consolidé é n documënt
la uniun de deplü forzes debles ne
consuntif dl’ativité cun chël che an ô
fej nia adinfora na potënza. Te nosc
rapresentè la situaziun economica,
caje gnôl metü adöm cater aziëndes
patrimoniala y finanziara de n grup
relativamënter debles, mo adöm ê le
de aziëndes. Chësc vëgn metü
potenzial scialdi maiù. Mo laôta ê les
adöm dala sozieté che é a će, tres
Banches de Credit Cooperatif scialdi
na prozedöra particolara. Por les
avantajades fiscalmënter, cossa che é
cooperatives gnìssel fat ma tl caje che
stada dassënn de ütl por mëte adöm le
na cooperativa controlëia na sozieté
patrimone.
de capitai. Le bilanz unifiché é ma contabilmënter unifiché deache al vëgn metü adöm da cunć gestionalmënter despartis. Ai â n ater significat dal punt d’odüda aministratif/contabl. Odü da dopormez, pêl döt dër scëmpl. Mo les alternatives a desposiziun ê laôta desvalies y püch tleres y an messâ atira chirì fora la dërta, y en pert messân inće s’la inventè. Öna dles fontanes teoriches che ê gnüdes adorades dër tröp ê le „Goisis“, n liber de tecnica bancara che é stè por la Banca de Trënt y Balsan le Vangele
Dr. Renato Andriolo
Rag. Raimund Irsara
Ladinia trasferì tl edifize fat sö en chël
Mariangelo Pezzei ê aministradù dla
ann a Calfosch, chël olache al é śëgn
Cassa y por ne restè nia zënza cassier,
nosta filiala y olache al ê plüdadî inće
dal momënt che Heini Declara messâ
Les gaujes che à portè ala fujiun é
situaziun; en particolar odôn danfora la
l’ambulatore dl dotur. Sce an se falâ jö
jì pro i soldas, âl damanè Alfons sce al
stades deplü. Dantadöt êl la nezescité
licuidaziun dles Casses da San Martin
porta, rovân ite dal dotur.
ess orü to ite so post provisoriamënter.
de salvè y spo razionalisé y modernisé
y Badia sce al ne foss nia atira gnü tut
La Cassa Rurala Ladinia n’à nia albü
Alfons â dit de no, deache al â d’atri
la vita de cater de piceres aziëndes
mosöres straordinares. Dantadöt do
d’atri problems de logistica, ater co chël
proieć.
bancares por les adatè ala nezescité dl
chëstes constataziuns deventades
de lascè scrì la proprieté che resultâ
Mo spo, por ne ti fà nia n tort a so pere
svilup dl’economia che laôta jô inant
plü stersces tles ultimes ispeziuns,
ćiamò dla fraziun.
âl azetè, dijon: „Ne stede pa a ponsè
dassënn.
à Alfons Pezzei y le dr. Ferdinand
Laôta podôl sozede che sce le banchier
ch’i stais chilò döta la vita!“.
Por döes de chëstes cater Casses
Mussner odü le debojëgn de fà val’.
messâ jì demez por val’ gauja - magari
Le capital ê laôta de 50 miliuns de lires
n’êl degöna prospetiva da suravire, y
por jì tla posta - spo metôl n scrit sön
y les deponüdes de sparagn ê la sora
gnanca les atres döes, scebëgn che plü
üsc: „i röii defata zoruch“, dal momënt
operaziun che la Cassa fajô. Spo êl
che al ê su. O, val’ iade tacâl sön porta
gnü i cunć corënć, i libri dai sceć y les
domisdé dan na sentada dl Consëi
cambiales finanziares y comerziales
d’Aministraziun „i ne röii nia adalerch, i
y d’atri sorvisc. L’ann 1965 ê inće stè
stersces y manajades damì, ne foss nia stades bunes da sores da ti tignì bot
CASSA RURALA LADINIA, PROMOTURIA
ales esigënzes dl’economia turistica en espanjiun. An ê dla convinziun
La Cassa Ladinia â tl scomenciamënt
n’à nia dlaurela“.
l’ann che Alfons Pezzei â tut sö contać
che indere adöm ésson albü chësta
süa sënta tla scora elementara da
Alfons Pezzei à metü man süa
de colaboraziun cun Renato Andriolo
poscibilité.
Calfosch basìte y spo plü tert tla
presënza lungia tl monn Raiffeisen
y la Banca de Trënt y Balsan. Man
Dales relaziuns fates dala Federaziun
dependance dl Hotel Sport. Alfons
tla portina dla dependance dl Hotel
man che la Cassa chersciô, y man
Raiffeisen y dala Banca d’Italia ti ultims
Pezzei à metü man chilò süa ativité.
Sport, mo al é da dì che al n’ê pa tl
man che an podô odëi progresc, s’à
agn dan la fujiun gnôl fora tler chësta
Tl 1965 s’à Alfons Pezzei y la Cassa
pröm daldöt nia entusiast. So pere
Alfons Pezzei afezionè y é restè, tan da
Foto storica da Calfosch, paîsc plü alalt tla Val Badia che à inće albü n gran svilup turistich.
Aiüt finanziar y solidarieté: la Cassa Raiffeisen mët man de sostignì les assoziaziuns y le monn dl volontariat tla Val Badia
17
16
3. PRINZIP DLA FUJIUN
avëi ćiamò śëgn na inćiaria do chësc
d’organisaziun ne va nia bun por les
percurs:
dimenjiuns dl’aziënda“, cossa ch’à
- dal 1965 al 1969 dependënt
sciöche conseguënza inće bindebò de
- dal 1969 al 1972 presidënt dla
gran straufunghes. I s’ân metü fins tan ambiziusc y an
- dal 1972 incà (y dötaurela ćiamò)
odô danfora svilups importanć por
Ales intenziuns ti él jü do i fać.
particolarmënter important podëi fà
presidënt dla Cassa Raiffeisen
le dagnì, che ên dla convinziun che
Dai pröms agn do la fujiun incà, y
pert deboriada cun le diretur Palla,
Val Badia
al ê indespensabl inće corì inćiaries
dötaurela ćiamò, unse corì dötes les
deache i ân insciö l’ocajiun de podëi
ti organisms di grups de secundo y
inćiaries poscibles ti organisms zentrai
confrontè tles sentades nostes vijiuns
Canche Alfons Pezzei ê deventè
de terzo livel por podëi influenzè les
de düć i livì:
cun chëres dla Federaziun Raiffeisen
presidënt tl 1969, âl damanè Raimund
politiches y les strategies y daidé pro a
Alfons Pezzei
y dles organisaziuns de suramunt y
Irsara sc’al ess orü fà le cassier. Te n
cherié n contest general che jiss bun por
ti Consëis d’Aministraziun de
de podëi baié de argomënć desvalis
pröm momënt â Raimund Irsara capì
nüsc proieć. Al ne bastâ nia ma gestì le
Federcasse y de Iccrea a Roma,
che nes reverdâ diretamënter. Canche
cassier tla conditoria Martagon dl Hotel
miù che ara jô les idees ite ti confins dla
ti Consëis d’Aministraziun dla Zentrala
ara se tratâ de to sö chëstes inćiaries,
Col Alto de proprieté dla familia Pezzei.
Val Badia, al intern de nosta Cassa.
Raiffeisen y dla Federaziun Raiffeisen
ne s’à Alfons Pezzei mai trat zoruch.
Mo les cosses ê jüdes atramënter.
Le prinzip de Raiffeisen dl’iniziativa
a Balsan.
Al é inće sozedü che por to pert ales
Efetivamënter se tratara dl post
ê la orentè de renforzè les Casses
Renato Andriolo é stè vizepresidënt
sentades di Consëis d’Aministraziun de
da cassier pro la Cassa Ladinia da
tres la fujiun por ester bugn de
dl RVD por tröc agn alalungia. Ël é
Federcasse y Iccrea jôl a Roma y gnô
Calfosch, post spo inće surantut da
realisé i prinzips de reziprozité, aiüt
atualmënter mëmber dl comitê di
derevers le medemo dé.
Raimund Irsara.
finanziar y solidarieté, che é i elemënć
esperć dles assiguraziuns tla Holding
Raimund Irsara é stè gonot te comitês
An ponsâ de ti dè ala fujiun n percurs
fondamentai dl prinzip Raiffeisen;
Assimoco a Milan, do ester stè deplü
y te grups de laûr che s’à dè jö
tla tradiziun de Rina, pröma Cassa dla
prinzips che i ésson desmostrè spo de
agn vizepresidënt. Dla Holding fejel
dantadöt cun contabilité.
Provinzia, valorisan la cooperaziun
mëte en pratica te na manira sterscia,
pert les döes compagnies operatives
Le diretur da śëgn Hubert Obwegs é
tl prinzip de Raiffeisen, mo cun n
ma che i tëmps ê mudà respet a dan
Assimoco Vita y Assimoco Dagns.
tres tl Consëi d’Aministraziun di RVD y
spirit imprenditorial, deache le fin
da 150 agn. Nos orôn ti dè forma
Renato Andriolo é inće stè mëmber dl
implü fejel inće pert dl comitê de esperć
concret dl’iniziativa ê chël de sostignì
a chisc prinzips slarian fora nosta
Consëi d’Aministraziun de IGA (Institut
dles banches dla Federaziun Raiffeisen,
le turism che chersciô tres deplü
rëi söl teritore cun filiales te düć i
für Genossenschaftsforschung im
y é mëmber dl WIFI, istitut por la
y de conseguënza chersciô inće
Comuns por podëi insciö ti pité a döta
Alpenraum) cun sënta a Desproch. L’IGA
promoziun dla formaziun, che fej pert
l’artejanat. An orô y messâ renovè
la valada sorvisc bancars moderns,
é metü adöm da Federaziun Raiffeisen
dla Ćiamena de Comerz.
les sëntes che ê bele, se slarié fora
na organisaziun efiziënta che podess
de Südtirol y Federaziun Raiffeisen
La sora Cassa, che al intern de nosc
söl teritore cun la daurida de filiales
ti dè chisc sorvisc nia ma al ambiënt
dl Tirol. Deboriada cun le diretur
Grup, se porvâ tan co la nosta - inće sce
nöies, fà investimënć imobiliars, chirì
rural mo a na strotöra economica che
Palla é Renato Andriolo stè tl CDA en
tl scomenciamënt nia tan dassënn - ê
colaboradus competënć, mëte a jì n
ê tl laûr da se svilupé cun imprenditurs
rapresentanza de Südtirol. Tl Consëi
chëra da Bornech. So impëgn é chersciü
sistem d’organisaziun adatè ala realté
tres plü competënć, mo che ghirâ inće
d’Aministraziun él inće rapresentanć de
cun le tëmp y śëgn àra inćiaries
nöia cun prozedöres nöies. Porchël jô
tres deplü.
Bayern, dl raiun de Viena y dl’Université
importantes a düć i livì y te düć i
i obietifs bëgn scialdi sura le conzet
Chësta ê por nos la forma concreta
da Desproch. Chësc nes à dè la
organisms. Cun la Cassa da Bornech
originar dla solidarieté fora.
de solidarieté, mo por fà chësc êl
poscibilité de slarié fora nüsc orizonć
unse dagnora albü de buniscimi
Al basta ponsè che la Banca
debojëgn de manajè döt cun mentalité
inće sura i confins fora, tl interès dl
raporć de colaboraziun. Chësc n’é pa
d’Italia à do sües ispeziuns gonot
imprenditoriala, ćiaran sön le davagn y
Grup, nia ma de nosta Cassa. Por ći
nia n fat tan normal, deache Bornech
fat l’osservaziuns che: „le sistem
fajon patrimone.
che reverda l’IGA él da dì che al é stè
ne se lasciâ pa nia sciampè l’ocajiun
19
18
Cassa Ladinia
4. INĆIARIES TI ORGANISMS ZENTRAI
Raimund Irsara ne la tolô pa nia tan ala
avisa. Insciö êsi spo tla finada gnüs
él les sozietês che rapresentëia i colosc
Puster. Le diretur Tony Costa afermëia
lisiera.
fora y an â podü jì inant.
che conesciun. Les somes reportades
te vigni ocajiun che chësc n’é mai
Mo nosc impëgn n’ê pa nia ma chël de
Por desmostrè che la partezipaziun
fej referimënt ales provijiuns trates ite
sozedü o che al é sozedü dër dainré
corì inćiaries ti Consëis d’Aministraziun
ti organisms de grup n’ê nia ma na
dales agenzies dles compagnies che
cun i tliënć dla Cassa Rurala dla Val
desvalis. I sun sta gonot, y i sun
rapresentanza formala, mo che ara
laora a Balsan. Sce i ajuntun ala soma
Badia, inće sce tl scomenciamënt ài
ćiamò, (dantadöt le diretur Hubert
â fins concreć, n ejëmpl: al sozedô
de nosta agenzia les provijiuns trates
porvè. Por ël êl demorvëia da odëi tan
Obwegs), inće ti comitês che se da jö
gonot che nos - dal momënt che
ite dales singoles casses, rovunse
che i Badioć ê lià a süa tera y a sües
cun l’organisaziun dl Grup. Por ejëmpl
nosta licuidité jô sö y jö - se metesson
sciöche Grup Raiffeisen a na soma de
istituziuns. Y chësc varô inće por i
sunse dal scomenciamënt incà tl grup
al sigü por la fin dl ann, damanan n
19 miliuns de euro.
„Badioć“ che viô a Bornech. Mo nia ma,
de laûr che s’à cruzié de mëte sö n
credit a Iccrea, olache Alfons Pezzei ê
- Raiffeisen Versicherungsdienst
tl medemo momënt „pretendônse“
Zënter de Elaboraziun Dać (sistems
tl Consëi d’Aministraziun. Le credit nes
(cun les bunes) che la Cassa da
informatifs Raiffeisen R.I.S.) incër la
gnô conzedü atira, zënza problems.
Bornech trates bun nüsc tliënć che
fin di agn ‘70. Le grup de laûr à laurè
Datrai bastâl na telefonada al ultimo
â debojëgn de val’ sorvisc te cité, i
deplü agn cun sentades regolares a
momënt y dedô gnôl spo sambëgn
manacian de daurì na nosta filiala
Balsan. Chilò me tómel ite n bel record.
fat na domanda regolara. Tl pröm se
3.075.645
a Bornech y dijon che ésson fat jì te
Tl mëteman êl te chësc grup de laûr
gnôl damanè da Roma na lëtra de
- Alps Optmima
n’atra banca i tröc scioldi che jô dala
danter l’ater inće rapresentanć da
responsabilité, nia na fideiussiun, da
1.998.059
Val Badia a Bornech. Tony Kosta ti le
Bornech, dla Valada de Türesc, Sterzing,
pert di sozi dl Consëi d’Aministraziun.
- Multilife
dëida recordè a Renato Andriolo vigni
Renato Andriolo y Stroblmair. Chësc
La Zentrala Raiffeisen de Südtirol ê tla
1.520.847
iade che ël l’incunta. I raporć danter
ultimo é spo deventè le diretur mitich,
fasa de costituziun y ne n’â nia ćiamò
- Eisendle
les döes Casses, danter Kosta (diretur
la mënt dl Zënter de Elaboraziun Dać,
le potenzial de Iccrea.
dla Cassa Raiffeisen da Bornech) y
nia da desmentié por sües capazitês,
La presënza de Alfons Pezzei tl Consëi
- Assoglobal
Andriolo, śëgn Obwegs, Nicolussi
por la sbürla che al ti à dè y le livel sön
d’Aministraziun dla „Cassa Zentrala“
1.182.418
(Presidënt dla Federaziun Raiffeisen a
chël che al l’à mantignì, mo inće por
à daidé do nia püch al fat che al
Balsan ćina al scomenciamënt dl 2015)
i cosć che ël s’ess spo dedô cacè sö.
vëgnes fat na sënta tl zënter a Balsan.
1.148.948
y Pezzei é dagnora sta tan bugn, che
Incër la fin di agn ‘70 à chësc comitê
Cumpran öna na partezipaziun unse
- Eurobroker
pro vigni incuntada vëgnel baié de val’
fat n iade te na banca a Bregenz, y inće
inće nos daidé do al finanziamënt,
1.017.782
avenimënt simpatich. Kosta é inće stè
nosc presidënt Alfons Pezzei ê jü por
cossa che nia dötes les Casses à fat.
- Assimeran
revisur pro la Federaziun Raiffeisen
odëi ći sort de Zënter de Elaboraziun
Mo śëgn ne podess degöna Cassa fà a
949.592
denant co deventè diretur a Porsenù y
Dać che podô ester adatè por nosc
manco de na te’ istituziun.
spo a Bornech y cun chësta inćiaria àl
grup. Al ê Carnescè y söl iade da gnì
Tl capitul assiguraziuns odarunse
fat n valgönes revijiuns te nosta Cassa
zoruch ên storć pro a St. Anton am
spo ći che al à orü dì ester tl Consëi
y porchël se conesciôl dër bun. Val’
Arlberg (al ê tert) te n local olache
d’Aministraziun de Federaziun
picia stritaria dôl ca cun Raimund Irsara
l’atmosfera da Carnescè ê sö pro. Düć ê
Raiffeisen y Assimoco.
che ne soportâ nia che chi da Balsan
tan de buna vëia che n valgügn dl grup
Odun n iade ći posiziun che la RVD
se conscidrass na Cassa de Puster,
n’orô nia plü gnì fora. Defora dal local
à arjunt te ca. 20 agn tla tlassifica
deache i fajôn pert dl Raiun de Puster.
êl dui jandarms y deache al gnô tres
dles prömes 15 agenzies che pîta
Al batô sön le fat che nos sun Val Badia
plü tert, ti â Renato Andriolo splighé a
assiguraziuns tla Provinzia.
y nia Puster. Chëstes piceres beghes se
chisc dui che al ê n valgügn elemënć
I fajun na lista de dötes les 15 sozietês
desfantâ ia simpaticamënter, inće sce
sospetusc tl local, fajon na descriziun
por mostrè sö les desfarënzies. Tla lista
4.419.585 - Südtirol Vita & Danni Gmbh 3.313.760 - Assibroker International
1.441.948
- Prima
- Klapfer e Pattis 914.539 - Plusminus - Brokerservice 908.055 - Südtiroler Versicherungsdienst 777.447 - Itas 742.648 - Assicurazioni Lorenzi 550.682
21
20
de ti to tliënć ales Casses plü dlungia
propostes costrutives.
de n valgönes porsones (dagnora les
N valgönes de chëstes porsones che
medemes, direturs y presidënć) ê laôta
rapresentâ val‘ püćes Casses Raiffeisen
le tlima tla Federaziun Raiffeisen y i
che ê contrares ala realisaziun
raporć danter Zentrala y Federaziun
materiala (fabricat), operativa y
Raiffeisen döt ater co bugn. Datrai gnôl
funzionala dla Cassa Raiffeisen
fora n te’ sotissura danter presidënć y
Zentrala, à spo plü tert albü dificoltês
direturs che an n’ê nia bugn da rové ala
cun sües Casses y é spo stades
fin dl ordinn dl dé dles sentades. Odü
contëntes de avëi le sostëgn di dui
da dopormez ne n’ê chësc nia iustifiché,
istituć. Mo nosc comportamënt à inće
inće sce en pert da capì: la „Cassa
albü conseguënzes negatives por nos.
Zentrala“ ê te na fasa de costituziun
Nos ùn desmostrè la fedelté, te chësc
y organisaziun, y tl Grup êl tröp che se
caje ala Zentrala, meton a desposiziun
mudâ. Dan la costituziun dla „Cassa
nosta licuidité y nüsc sorvisc, deache
Zentrala“ metô les Casses i scioldi te
ara â debojëgn de sostëgn por crësce
banches concorëntes, y denant che
y s’afermè. Nosta Cassa fajô porchël
Iccrea deventass operativa daldöt,
püć investimënć te titui che ess portè
scriôres fora sceć zircolars.
deplü de ći che ne foss stè nezesciar
Inće dedô, canche Iccrea ê en funziun,
por la stabilité tecnica. Chi che „ê
à tröpes Casses lascè inant por agn
decuntra“ à indere albü atira vantaji
alalungia i scioldi pro la concorënza,
economics, mo n’à nia contribuì ala
se refodan de scrì fora sceć zircolars
chersciüda dla „Zentrala“ y n’à gnanca
a Iccrea. Pro chësta concorënza êl
daidé fà plü sterscia la Federaziun
inće la Cassa dl Sparagn. Scrì fora
Raiffeisen, organisms nia da ponsè
sceć de d’atres banches concorëntes
demez dantadöt te chësta fasa de
ê val’ dër de negatif y jô cuntra l’imaja
crisa. N valgönes de chëstes porsones
dl Grup che an ê tl laûr da mëte sö.
à spo paié sura instësses por chësc so
Dantadöt al dédaincö fóssel dër negatif
comportamënt.
scrì fora sceć zircolars dla Cassa dl Sparagn. Che ess pa dit che les cosses s’ess mudé tan dassënn. Baié sö les Casses a passè ala „Cassa Zentrala“ é stè dër rî. La Federaziun Raiffeisen messâ coordiné döt. An po ester braui che nosta Cassa é dagnora stada n elemënt de balanza, dan sostëgn a trami i organisms provinziai mo inće a chi nazionai, Iccrea y Federcasse, zënza resserves, cuntra chi che ê dagnora bele por prinzip decuntra, zënza mai fà
23
22
Por gauja de n comportamënt critich
Le fabricat dla Federaziun Raiffeisen a Balsan tla strada Raiffeisen.
Le fabricat dla Cassa Raiffeisen Zentrala a Balsan tla strada Laurin.
Chësc parameter, che à na funziun
demografica de nosc teritore, orô na
determinanta por le resultat dl’ativité,
cuota de marćé di credić sura n cer’
messâ gnì gestì sciöche al alda, deache
livel dì automaticamënter n aumënt
la domanda de credit ê laôta dër grana
dl risch y n smëndrimënt de seletivité
y, sce i credić é da öna na pert na
dles domandes. Na cuantité de scioldi
fontana de davagn por na banca, spo
dassënn instabila, acompagnada da
ési dal’atra pert inće la maiù fontana
massa na gran desfarënzia danter
Sciöche i ùn bele dit, ê la strotöra
economica/finanziara por che an pois
de risch. Ara ne jô nia ma da valuté
investiziuns y deponüdes, fajô lovè sö
patrimoniala tl mëteman debla. En
se pormëte chëra che la Banca d’Italia
la cuantité dles posiziuns singoles,
n ater fenomenn prigorus: i tliënć metô
sostanza, sciöche i dijun tres indô:
dij: „na gestiun sana y prudënta“.
mo inće la balanza danter la dorada
tres plü gonot sü scioldi ma plü söi
nos orôn investì tröp y le plü debota
Nos ti sun sta bugn, meton averda
dles investiziuns y chëra di credić.
cunć corënć.
che ara jô, mo cun en proporziun n
cun la gestiun finanziara y economica,
Nosta economia é caraterisada da na
N’avëi nia tres a desposiziun la
pice patrimone a desposiziun. Chësc
mosoran avisa les ressurses,
monocultura turistica. Le turism porta
medema cuantité de scioldi orô inće dì
ô dì che orôn y messân tl medemo
l’esecuziun di proieć, le porcënt di
adalerch tratan la sajun alta na gran
avëi problems d’organisaziun y laôta
tëmp investì, avëi n ütl y cöie adöm
fić y le raport danter investiziuns/
cuantité de scioldi che n’ê nia na cossa
gnô les aziëndes por le plü menades
patrimone. Al ne basta nia che le
deponüdes.
tan saurida da gestì.
inant cun na gestiun nia dër calcolada.
patrimone corespognes ales balanzes
De nüsc credić messân inće monitoré
Döt chësc orô dì por nos damanè
tecniches odüdes danfora dai organns
la cuota de marćé che aumentâ por
credić a tëmp mesan y a tëmp lunch
de control. Le patrimone dess
gauja dla fujiun. Conscidran la sort de
a Iccrea, Cassa Zentrala Raiffeisen,
dantadöt ester n stromënt de balanza
strotöra produtiva y la carateristica
Mediocredito y Credito Fondiario.
SVILUP DI CREDIĆ EN MILIUNS DE EURO
SVILUP DLES DEPONÜDES EN MILIUNS DE EURO
350
400
25
24
5. CONDIZIUNS ECONOMICHES-FINANZIARES TL SCOMENCIAMËNT
397 373 361
300
289
300 301 298 296
349
350 327
337
268 300
248
250
291 291 264
222 224 250
206 200
243 226
191
213
174
200
163 150
194 181
135 150
123
124
100 65 50
38
0 0,4 1,1
6,3 8,3
45
100
75
65
53 50
38 45
18 6,3 8,3
53
17,7 2014
2012
2013
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1996
1994
1995
1993
1992
1988
1984
1980
1976
1972
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1996
1995
1994
1993
1992
1988
1984
1976
1980
1972
0
0,6 1,1
75
Casses en general n raport scialdi
a tëmp cört, influenzan inće le raport
plü bas. Śëgn é inće pro nos le raport
investiziuns/deponüdes.
investiziuns/deponüdes plü bas, por
Laôta podôn bëgn dì che ên feter
gaujes desvalies: la crisa, nosta ativité
da ćiasa pro le Mediocredito (tla Via
de intermediaziun, na gestiun plü
Paradisi, 1) y pro le Credito Fondiario
programada da pert dles aziëndes (inće
(tla Via Calepina, 1) olache i ân na rëi de
deache al vëgn damanè plü gonot na
contać che ejaminâ les domandes te n
consulënza). Al é stè momënć, olache
cört tëmp.
le raport foss en teoria stè zënza credić
Tla „Zentrala“ jôra ćiamò damì,
tres intermediars dl 130%.
27
26
Nos daidân do cun prefinanziamënć
deache Alfons Pezzei ê tl Consëi d’Aministraziun dal 1972 incà. Alfons Pezzei se recorda che canche le Consëi â tratè nosta pröma domanda d’intermediaziun, s’â i atri aconsiadus fat demorvëia, damanan ćiodìche ne dôn nia diretamënter l’imprëst. An mëss savëi che laôta â les atres
Corvara tl ann 1969
SVILUP DL PATRIMONE EN MILIUNS DE EURO
SVILUP DL ÜTL DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA DAL 1973 AL 2014 EN MILIUNS DE EURO 4,0
60 M
3,6
56.256.000
49.154.000
45.360.000
40.000.000
37.000.000
31.000.000
16.000.000
13.000.000
7.200.000
4.500.000
2.300.727
507.160
176.412
64.169
21.687
0
1.235.386
10 M
25.000.000
20 M
34.500.000
30 M
41.800.000
40 M
52.515.000
50 M
3,4
3,5
3,2 2,9
3,0 2,6
2,6
2,7
2,6
2,4
2,5
2,2
2,2
2,3
2,1 1,9
2,0 1,7 1,5 1,2 1,0
0,8
0,5
0,3
0,4
0,05 0,1 0,0 2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2001
1997
1993
1989
1985
1981
1977
1973
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2004
2001
1997
1995
1993
1989
1987
1984
1981
1978
1975
1972
SVILUP DLES PRESËNZES TURISTICHES A REBA / FODOM DAL 2002 AL 2014
2.900.000
390
320
315.000
319.815
330
29
341.946
339.195
335.045
334.470
28
369.263
344.221
350 340
372.625
370.539
360
363.741
370
358.082
2.584.494
2.692.602
2.706.925
2.698.303
2.642.887
2.525.551
2.423.302
2.300.000
380
2.290.609
2.400.000
2.486.691
2.435.679
2.500.000
2.453.456
2.600.000
2.588.847
2.700.000
2.718.084
2.800.000
377.400
SVILUP DLES PRESËNZES TURISTICHES TLA VAL BADIA DAL 2002 AL 2014
310 2.200.000
300 2.100.000
290 2.000.000
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
Le paîsc da San Ćiascian fotografè da Piz La Ila jö.
280
Reba odüda da Ćiaulunch, fraziun dl Comun de La Pli de Fodom che à registré le plü gran svilup.
2000
SVILUP DLES STROTÖRES TURISTICHES DAL 1971 AL 2011
SVILUP DL NUMER DE CHI CHE LAORA TL SETUR TURISTICH DAL 1971 AL 2011
8000
1000
4500
1229
30
717
800
759
1440
803
1592
4000
7000
6000
1311
1500
4107
7179
SVILUP DL NUMER DI LAURAN TLES DITES DLA VAL BADIA DAL 1971 AL 2011
3000
5000 4250
600
2500
3266
2000 400
3000
1355
1500
467
2000
200
208
1347
500
2280
4206
4000
1000
3500
31
SVILUP DLES DITES TLA VAL BADIA DAL 1971 AL 2011
1000
500
517
1000
0
0
0 2011
2001
San Ćiascian cun le Hotel Rosa Alpina y le Sport Franz plüdadî.
1981
1971
2011
2001
1981
1971
2011
2001
1991
1981
1971
2011
2001
1991
1981
1971
Zona artejanala da Pidrô.
0
SVILUP DI LAURAN RESIDËN TI COMUNS DAL 1971 AL 2011 6000 5121
5000 4066
4085
4000
33
32
3184
2776
3000
2000
1000
Corvara ti agn ’70. 0 2011
2001
1991
1981
1971
Tres plü jënt dl post ciafa ocupaziun, soradöt te profesciuns liades al turism.
Festa de inauguraziun dla ütia Kostner sön Valun.
Le svilup se lascia inće odëi tl mudamënt dles üties da munt (a man ciampa la ütia de Boè ti agn ’70 y a man dërta le nü Piz Boè Alpine Lounge).
sistem, che s’à spo desmostrè efiziënt.
stè i organns de control che à portè
Al ê metü adöm aladô de n model fat
ite limitaziuns de chësc vers. De
da Federcasse y é gnü presentè en
conseguënza ê le risch söi fić scialdi
abitanć y teritore nia gnüda a s’al dè
ocajiun de n seminar tl Hotel Guncina,
mënder.
intenziun y de n program avisa, döt
tan te n iade, lascian insciö plü lerch
olache Renato Andriolo à tut pert. I
definì bele dal mëteman insö. Por la
por le svilup dl’agricoltöra y tratan
n’ân tan debojëgn, ara jô de tan tröp
La mudaziun intenzionada dl porcënt
realisaziun àn messü mëte dër averda
s’à spo inće svilupé d’atres ativitês
y i ân nüsc limić, che ùn ćiarè che an
di fić â conseguënzes sön döt le capital
ala gestiun, mosoré fora bun les
sciöche l’artejanat y le turism.
capiss dala presentaziun che al ê
y söla maiù pert dles investiziuns y
dezijiuns de spëises y de davagns. Le
Ćina a n cer’ punt plü co le turism.
adatè por nostes esigënzes.
porchël söl cunt economich. Implü ân
savëi de messëi se möie te nüsc limić
Bornech â seturs economics desvalis
Al parô fat aposta por na cassa
pö Raimund Irsara che conesciô a funz
geografics y economics caraterisà da
y stersc, dal comerz dl lignan, ala
tlermënter definida te sü prinzips
la contabilité y che se porvâ cun pîsc y
na monocultura turistica (l’artejanat
mecanica (che fej mecanica de
sciöche la nosta y ân tan na gran
mans. Sciöche al ê gnü fora i pröms PC
y le comerz chilò da nos taca adöm
prezijiun por les industries di auti
convinziun, che - deboriada cun
söl marćé, n’unse atira cumprè un dala
feter ma cun le turism) y i obietifs
plü importantes d’Europa), al’edilizia,
Federcasse - unse atira
dita Dator da Bornech, cun l’intenziun
che s’ân metü dant, se sburlâ a chirì
al’agricoltöra (che n’é nia ma de
metü a jì le proiet.
de reportè döt le sistem dal papier al
ossessivamënter n potenziamënt
sostentamënt sciöche tla Val Badia).
Tl scomenciamënt gnôl scrit döt
computer.
dl patrimone. Por les Casses nostes
Implü à la Cassa da Bornech inće i
sön papier, cossa bindebò da laûr
Renato Andriolo se recorda de ester jü
vijines ê la situaziun atramënter.
scioldi che vëgn dales valades incërìa
mo razionala y tlera. Vigni zifra gnô
personalmënter dal ing. Guariello, che
Gherdëna â i medemi limić geografics
por sorvisc che dites da Bornech fej.
reportada a man dala contabilité che
â metü sö y ê le proprietar dla dita, por
mo ara â bele laôta n artejanat dl
Por se fà na idea bàstel odëi ći capital
n’ê nia ćiamò tan analitica y complicada
imparè da adorè n pröm program de
lëgn che jô zoruch ala fin dl 1600, che
che va dala Val Badia ala Cassa da
sciöche al dédaincö. Al gnô calcolè a
calcolaziun denant che al gniss adorè
esportâ te döt le monn y che contribuî
Bornech. Zoruch vëgnel praticamënter
man i resultać da arjunje amesa l’ann
Excel.
ala formaziun dl Pil dla valada te na
ma chël dl lat.
y inće les previjiuns gnô calcolades
Inće Guariello l’adorâ bele por gestì
manira determinanta.
I dijun ćiamò n iade che chësta realté
a man. La pröma operaziun gnô fata
i proieć de süa aziënda cun gran
Al é da dì che Gherdëna â incër la fin
s’à sforzè a gestì döt cun lezitënza, por
cun le scomenciamënt dl ann cun i
entusiasm. Nos instësc ùn reportè
dl 1600 arjunt la saturaziun tl ecuiliber
valorisé le miù che ara va les piceres
dać verificà ala fin dl ann da denant,
döt dal papier al computer, sambëgn
danter teritore y abitanć y al ne n’ê
ressurses y limité i risć. Al n’ê nia
cun les previjiuns dl porcënt di fić,
cun l’aiüt de n tecnich dla Dator che
porchël plü degöna prospetiva de svilup
ćiamò dan man programs organics
dles investiziuns y di credić y porchël
s’à dantadöt mostrè sciöche an adorâ
por l’economia agricola. Porchël â i
por le control dla gestiun y por mëte
inće dla cuantité de scioldi, mëis por
les formules dles tröpes tabeles che
Gherdënes messü s’inventè de nöies
jö n budget che foss jü bun por nostes
mëis, por döt l’ann. Sce an odô tratan
messâ dötes cantes gnì coliades.
fontanes de davagn, les ciafan tla
esigënzes da laôta y por nosta strotöra.
l’ann che i resultać n’ê nia sciöche
Inće söl PC messâ döt cant gnì dè ite
conesciüda „chiena“ (de te’ pici laûrs
Gnanca la Federaziun Raiffeisen ne i â
odüs danfora dales previjiuns, podôn
a man, mo cun le vantaje che sce an
de lëgn y jüć), che ai â - sciöche dit
tl scomenciamënt, n’êl pö laôta gnanca
mudé val’ söl porcënt o söles atres
metô ite n ater dat o sce an fajô val’
- metü man da esportè bele laôta te
n Zënter de Elaboraziun Dać.
condiziuns, ćiarè do ćiamò n iade
variaziun te öna dles tabeles, jô chësc
döta l’Europa. Chësc é ći che an po odëi
Informaziuns sura les Casses ne
les previjiuns söi atri dać, sciöche la
automaticamënter a mudé atira le
da na mostra metüda fora a Urtijëi
n’êl porchël nia, scenìa chëres che
licuidité che ê rapresentada da püćes
resultat final.
(mà 2015). Le numer di abitanć tla
la Federaziun Raiffeisen coiô adöm
categories de investiziun.
Sciöche dit, an piâ ia cun i dać ajornà
Val Badia y te Gherdëna ê feter anfat,
canche al gnô ćiarè jö i bilanc y chëres
Inće sce le sistem ê bindebò
ala fin dl ann da denant, y cun le
mo deache la Val Badia é plü slariada
dles copies canche al gnô fat controi.
compliché, podôn baratè le porcënt
scomenciamënt dl ann fajôn les
fora, n’é la saturaziun tl raport danter
I ùn nos messü se mëte adöm n
zënza problems. Ultimamënter él
previjiun trimester por trimester dles
35
34
6. ORGANISAZIUN
dla Banca d’Italia. I ân porchël cumprè
raport investiziuns/deponüdes) gnôl
ma öna na portina. Atualmënter
atres condiziuns. Spo ia por l’ann
n so program de control che ê bëgn
fat l’osservaziun: „por podëi gestì le
n’àra trëi, cuntra les nostes nü. Por
baratân fora i dać dla previjiun cun chi
sön PC mo olache i dać messâ gnì dà
credit él feter massa püć dependënć;
na coriosité: chësta Cassa é gnüda
efetifs y sce al ê debojëgn gnôl mudé
ite a man. Al gnô dè ite en pert i dać
chësc podess ester negatif por na dërta
metüda sö l’ann 1897, d’agost dl 1971
les previjiuns por le rest dl ann. Les
de nosc budget y al gnô danter l’ater
gestiun dl risch“.
él gnü daurì la filiala a Santa Cristina,
condiziuns y l’investimënt de capital
valorisé le laûr che ân fat ćina śëgn.
Nos s’ùn dè jö tröp cun chësta chestiun
tl 1973 él gnü fat sö la sënta legala
dependô da nosta orentè, deperpo che
I ên tres en contat cun le titolar dla
dla gestiun, deache, sciöche bele
che é gnüda ampliada sön trëi alzades
al ê plü rî fà previjiuns söla racoiüda
dita y al ê dantadöt Raimund Irsara
dit, nos ùn tres albü l’ossesciun de
dl 1988; de otober dl 1987 él gnü
de capital y de licuidité, che dependô
a se dè jö cun chësc laûr. Man man
n sistem de previjiun y de control
daurì la filiala a Urtijëi, tl 1995 él gnü
dassënn da sciöche la sajun foss jüda,
che jôn inant podônse inće portè dant
de gestiun afidabl che â sciöche fin
metü tl statut che düć trëi i Comuns
por gauja dla monocultura turistica.
nostes esigënzes particolares, sciöche
chël de cöie adöm capital, tignon
mëss ester rapresentà tl Consëi
Chësc fenomenn reverdâ por ejëmpl
chëra de despartì sö deplü i resultać.
dagnora cunt - dal scomenciamënt
d’Aministraziun. De messè dl 2002 él
trö’ demanco les döes Casses
Cun chësta proposta n’unse nia albü
insö - di limić de nostes poscibilitês
gnü laurè fora la sënta legala y d’aurì
nominades dessura, sciöche Gherdëna
n gran suzès, deache, sciöche dit, le
economiches finanziares pormez a
dl 2013 é la Cassa Rurala de Sëlva
y Bornech, olache l’economia â d’atres
program ê gnü fat da chësta dita en
nüsc proieć de espanjiun ambiziusc.
deventada „Cassa Raiffeisen
fontanes de davagn stabiles tratan döt
colaboraziun cun la Banca d’Italia y tolô
N iade à n diretur de na cassa cun
Gherdëina - Ciastel“.
l’ann.
ite sistematicamënter la normativa
chël che ân de bugn raporć fat jì en
A Bornech é la „Raiffeisenkasse
Dal momënt che al ê na gran oscilaziun
nöia. Le program analisâ la gestiun,
depresciun Renato Andriolo. Canche
Bruneck“ d’al dédaincö nasciüda,
tla racoiüda de licuidité, podôn cun
dan na valutaziun nia ma di dać ciafà
le diretur à damanè Renato Andriolo
deache la Cassa da San Laurënz
les informaziuns che an â bele dan
fora ala fin dl ann, mo inće söles
sce al ê bele gnü fat le budget por le
à ai 19.10.1971 fat na delibera de
man ma en pert odëi danfora sciöche
proieziuns trimestrales tratan l’ann,
proscimo ann, àl dit de scê, ti spligan
fujiun danter les Casses da Falzes y
la racoiüda foss stada, deache tl
cun na valutaziun trata adöm te cin
sciöche al ê gnü fat y le diretur à tut
Rasun-Antholz (che ê en dificolté),
scomenciamënt gnôra influenzada fora
punć, che ê en sostanza la valutaziun
fora de gofa na plata da cadrì, öna
cun la previjiun de daurì na portina a
dl normal dala chersciüda (nia da odëi
che la Banca d’Italia do ales banches
sciöche chëres de n gran sföi da scora,
Reischach, por ti dè insciö vita a chëra
danfora) de nostes cuotes de marćé.
cun le sistem Puma. Pro vigni punt
döt scrit fora a man. …. Al ê le diretur
che do deventè la „Raiffeisenkasse
gnôl ćiamò n iade fat osservaziuns
de na cassa laôta maiù co la nosta, cun
des Mittleren Pustertales“ o
Bunamënter sunse nos sta i susc a
critiches y al gnô inće fat propostes
ma öna na filiala, un n edifize che tolô
„Raiffeisenkasse Bruneck“.
fà y a adorè n te’ sistem, pian ia cun la
de sciöche an â da se comportè cun
inće ite la sënta, restrotorada incër
L’autorisaziun dla Banca d’Italia é de
presentaziun tl Hotel Guncina, deache
licuidité, produtivité, reditivité, risch
la fin di agn ‘80 y cun degun program
mà dl 1973 y la delibera dla sentada
i ispeturs dla Federaziun Raiffeisen
da conzede credić. Por ći che reverda
d’espanjiun. Al é impò stè dër n bun
Generala dles trëi Casses é de jügn dl
ne le conesciô nia. Mo chësc sistem ê
le risch, gnôl por ejëmpl gonot dit:
diretur, che à portè cun sü sistems
medemo ann. Chësc ô dì che chësta
ma ütl por fà previjiuns economiches/
üsc tliënć é apost, mo sëise sigüsc de
süa Cassa a n bun suzès. Inće sce i ne
fujiun é gnüda fata n ann do la nosta.
finanziares, y n’ê nia n sistem de
avëi valuté assà i risć, ponsan inće
savun nia canche chël budget che al à
Tles deliberes pon inće chilò lì dla tëma
control de gestiun.
a chi credić che la banca à ćiamò da
mostrè é stè anfat sciöche le consuntif.
che les forzes gniss massa azentrades
Por avëi inće n sistem de control de
sblochè o ai credić ćiamò da incassè?
gestiun organich, dlungia chël de
Al gnô valuté positivamënter inće
Te chël momënt ênse la Cassa cun
budgeting fat da nos, unse laôta metü
nosta produtivité mo deache por fà
la strotöra plü tlermënter definida te
man na colaboraziun cun na dita da
la valutaziun gnôl dantadöt tut ca la
sü prinzips de döta la provinzia y tl
Rorëi che laurâ cun le Casses Rurales
proporziun dependënć y conzesciun
medemo momënt inće bindebo debla.
dl Trentin y aladô dles prescriziuns
de credić (caraterisada da n gran
La Cassa Rurala de Sëlva â por ejëmpl
y che ma les Casses plü stersces ess vantaji.
37
36
investiziuns, dl porcënt di fić y dles
La governance s’à svilupé aladô de n
che vëgn fat. Mo por che i dependënć
organigram avisa, che messâ tres indô
se sintiss ćiamò plü trać ite, êl do nosta
gnì adatè al numer dles filiales y al
minunga ćiamò debojëgn de d’atres
numer di dependënć y inće aladô de n
iniziatives y de d’atres ocajiuns por
organich avisa, a chël che al ê debojëgn
s’incuntè. Chësc é gnü realisé dantadöt
da surandè y descrì les funziuns y
cun la costituziun dl Club Raiffeisen,
les mansciuns, tignon cunt che tröc
finanzié diretamënter da sü sozi
compić che ess messü pordërt gnì
(döt le personal), y cun n contribut
fać tla Sënta, messâ gnì dezentrà (la
dla Cassa. So fin ê chël de organisé
maiù pert dl personal ê dales perts
momënć d’incuntada y culturai, cun
fora), por la situaziun teritoriala y por
jites anuales te döta l’Europa y d’atres
le volum d’afars che gnô tres maiù. Mo
manifestaziun fora por döt l’ann.
chësta ê ma la governance operativa
Mo inće fora dl Club êl tröpes ocajiuns
gerarchich-funzionala che ne odô
d’incuntada, sciöche por ejëmpl i
nia ite la nezescité y nosta intenziun
„aćiampamënć da d’isté“, n pü‘ sciöche
de tignì informà düć i organisms
i soldas: dormì te tenda, alzabandira,
aziendai, por i trà ite te nüsc obietifs.
y dedô „arpizada da snait“. Da recordè
Insciö êl gnü metü sö dui organisms
él en chël iade sön Senes y spo sön
interns, paralelamënter a organich
Sas dla Porta. Implü s’incuntânse
y organigram, mo nia organisà te na
inće sön Piz Sorega cun partides de
manira tan stara, che é gnüs metüs
jüch al palê, olache al ê datrai inće i
ite tl’area dla Cualité y plü avisa dla
ispeturs dla Banca d’Italia che, denant
Comunicaziun. A chisc dui organisms
che confermè süa adejiun, dijô: sce le
ti unse metü inom Cdc, Comitê de
resultat dl’ispeziun é positif. Datrai
cualité y Rgc, reuniun generala de
s’incuntânse inće cun i ispeturs dla
cualité. Pro le pröm aldîl, y al alda
Federaziun Raiffeisen.
ćiamò tres laprò i colaboradus che tol ite inćiaries prinzipales, y pro le secundo düć i dependënć. Les reuniuns gnô y vëgn tignides regolarmënter, almanco n iade al mëis. Le pröm vëgn coordiné dal diretur, deperpo che por la coordinaziun dl secundo se barata jö düć i colaboradus, anfat de ći livel che ëi é. Te chëstes sentades vëgnel baié de argomënć desvalis, mo dantadöt vëgn düć i dependënć informà sön ći
39
38
7. GOVERNANCE
Foto storica dl „aćiampamënt da d’isté“ do ester stà sön la piza de Sas dla Porta.
Palsa do na partida de palê cun i revisurs dla Federaziun Raiffeisen sön Piz Sorega.
„Aćiampamënt da d’isté“ sön Senes cun la tenda dla presidënza y dla direziun.
Palsa do ester jüs sön Sas dla Porta (da man ciampa: Leo Crepaz, Hubert Frontull, Gilbert Irsara).
Foto de grup sön Sas dla Porta do le lovè dl sorëdl.
Foto dl „aćiampamënt da d’isté“ do la discesa dl Sas dla Porta.
Foto de grup cun le Club Raifffeisen söl confin cun l’Ungaria, dlungia le Neusiedlersee.
Grup de laûr “incuntada anuala te ütia 2014” che s’à dè jö cun le plann strategich.
43
Foto de grup dla “incuntada anuala te ütia 2014” .
42
Palsa do na partida de palê cun i revisurs dla Banca d’Italia (dot. Piccoli y colegh) sön Piz Sorega.
Tla soluziun che nos ân chirì fora, êl
particolar por la contabilité, sciöche al
impröma da stlüje jö la contabilité ai
à inće desmostrè cun le passè di agn.
31 de dezëmber 1973 y fà i bilanc dles
Al basta ponsè che al gnô inće dant
cater casses singolarmënter.
che al ê ël a interpretè diretamënter
Chësc ô dì che ai 31 de dezëmber él
les desposiziuns dla Banca d‘Italia en
A chësta manira messâ döt mëte man
Chësc fat à magari inće daidé renforzè
gnü fat 5 bilanc, de chisc un n unifiché.
materia de contabilité, zënza passè
al 1. de jenà 1973 cun l’aziënda nöia.
i raporć de crëta che ê bele danter
Döt é gnü fat tla sënta nöia a Corvara,
tres le filter dla Federaziun Raiffeisen,
Ara ne jô nia da fà atramënter. N’atra
la Cassa Ladinia y la Federaziun
la Villa Edit, sön na spersa de 50 metri
y datrai pretendôl ćinamai che la
poscibilité foss stada chëra de stlüje
Raiffeisen, olache Adolf Pezzei é
cuadrać, arjignada ite alabuna. De
Federaziun se adatass ala forma che ël
jö normalmënter i bilanc dles cater
dai 18 de aurì 1970 incà te Consëi
chësc vers s’à cruzié dantadöt Renato
aratâ dërta. Le fat che Raimund Irsara
casses ai 31 de dezëmber 1972, jì inant
d’Aministraziun. Inće chësc à daidé do
Andriolo deboriada cun Raimund Irsara
s’à dè jö cun competënza y pasciun cun
vignöna cun süa ativité tratan le 1973
che la Federaziun Raiffeisen dais so
canche al â dlaurela, dal momënt che
la contabilité ti à dè a Renato Andriolo
y les mëte adöm aministrativamënter
sostëgn ala fujiun dal scomenciamënt
chi dis messâl inće se dè jö cun la
la poscibilité de se dè jö cun plü liberté
ia por l’ann, deache l’autorisaziun dla
incà. Dantadöt Ferdinand Mussner,
contabilité dl „Battaglione Bolzano del
cun i proieć che an â tl laûr y chi sön le
Banca d‘Italia dl 1972 n’odô nia danfora
che â fat l’ITC a Urtijëi deboriada cun
6. Reggimento Alpino“ a Porsenù y
program.
l’oblianza dla fujiun aministrativa
Renato Andriolo y Alfons Pezzei, é stè
messâ porchël inće stlüje jö so bilanz.
anter l’ann. Mo inće chësta prozedöra
de chësc vers na porsona importanta.
Raimund Irsara à dagnora albü n talënt
ess portè complicaziuns, dantadöt tl
Chisc bugn raporć é ćiamò deventà
ressanamënt dla situaziun economica-
mius tl tëmp „Palla“ che s’à dagnora
finanziara, y spo inće d’imaja y de
sostignì zënza resserves te nostes
credibilité ti confrunć di sozi y di tliënć,
iniziatives, inće sce datrai cun d’atres
do che chisc â ai 13 de mà 1973 tut
minunghes.
pert ala festa en onur dla fujiun che ê
Ferdinand Mussner â na posiziun
gnüda retlamisada dassënn. Te chësc
primara tla direziun dla Federaziun
caje ne n’essi tl 1973 nia salpü avisa
Raiffeisen. L’idea de na fujiun é
cun che ch’ai â da nen fà. Danter l’ater
madurida propi dilan ai contać regolars
êl tratan bele gnü arjigné le material
danter Ferdinand Mussner y Alfons
d’ofize cun l’intestaziun nöia. I ân fat
Pezzei. Ferdinand Mussner é stè n
a na manira che la stlüta dles vedles
sostëgn determinant tl percurs dla
Casses jiss adöm cun le mëteman dla
fujiun. Dlungia ales incuntades cun
nöia. Insciö êl i pröms diesc dis de jenà
Alfons Pezzei tla sënta dla Federaziun
1973 rové adalerch dui ispeturs dla
y a Corvara, àl inće albü incuntades cun
Federaziun Raiffeisen por se „daidé
i esponënć dles atres cater Casses, inće
fà la fujiun“. Do che ai s’â ćiarè jö la
te süa ćiasa a Sëlva.
situaziun âi telefonè a Balsan dijon leteralmënter: „pu chisc à bele fat döt cant“.
Corvara tl 1969.
45
44
8. AL VËGN ARJIGNÉ CA LA FUJIUN
Tl 1971 â Alfons Pezzei tut sö contat
Ala fin à Renato Andriolo azetè y
Al ê döt da arjigné ca; dlungia la fujiun
indespensabl por ti ester ala
cun Renato Andriolo, sön consëi dl
al 1. de merz 1972 (cun delibera di
aministrativa êl inće da se cruzié dl
concorënza dla Cassa Ladinia. N iade â
dr. Ferdinand Mussner, compagn de
29.02.1972) él gnü tut sö por daidé y
aredamënt y di implanć por la sënta,
le diretur general, stüf de gnì tres indô
scora de tramidui a Urtijëi. Ferdinand
dal 1. de otober 1972 él spo gnü tut
dles mascinns y dl material da ofize, y
damanè, conzedü n fit straordinar sön
Mussner y Alfons Pezzei ê gnüs al
sö definitivamënter sciöche diretur,
da organisé le laûr di artejans.
na deponüda vincolada cun l’anotaziun
savëi che Renato Andriolo â metü sö tl
propi tla fasa püch dan la fujiun.
Alfons Pezzei y Renato Andriolo ê bele
(tl dialet trentin, deache chël ê le lingaz
1965 la Banca de Trënt y Balsan a La
I colaboradus nüs che s’arjignâ a
jüs deboriada a scora tl ITC Rezia a
ofizial de chë banca):
Ila, olache al ê diretur. Tl 1970, do indöt
mëte en pratica concretamënter la
Urtijei y la colaboraziun danter i dui â
„Ći orëis pa che i Ves diji, déi mefo
10 agn pro la Banca, âl messü dè sö le
pröma fasa dla fujiun ê Paul Feichter,
bele metü man denant co s’incuntè
chësc fit, mo recordesse che sce ara va
laûr, do che al ê gnü trasferì a Balsan.
tut sö ai 20 de novëmber 1972 y
por baié dla fujiun. Le pröm ê diretur
inant insciö, spo va le cunt economich
Chilò êl stè prësc n ann sciöche diretur
denant dependënt dla Scora de Schi,
dla Cassa Ladinia y le secundo dla
do l’ega fora“. L’ispetorat ê dër rigorus.
de na filiala te cité, cun de bunes
Alessandro Irsara, tut sö ai 18 de
filiala dla Banca de Trënt y Balsan a
Canche i ispeturs gnô a fà na ispeziun,
poscibilitês de fà cariera. Tl medemo
dezëmber 1972 y Eusebio Sottara, tut
La Ila y ai s’â gonot incuntè por laûr.
êsi bele dales set da doman dan porta
tëmp êl tl laûr da se fà sö na ćiasa a
sö ai 8 de jenà 1973.
Inće sce an mëss dì che Alfons Pezzei
che ai aspetâ, por odëi sce la tlé de
ti fajô tl medemo momënt na gran
porta y dl armè de segurëza ê bëgn
San Ćiascian. Sides Alfons Pezzei co Renato Andriolo
Por la cronaca: tla Cassa da Calfosch
concorënza (da val’ punt d’odüda
tles dërtes mans y por ćiarè che la
se recorda tres ćiamò dl’incuntada,
à Giuvani Pescoller laurè dai 29 de
„sleala“) a Renato Andriolo che porvâ
contabilité foss bele apost denant co
stada incër la fin dl 1970, por odëi sce
novëmber 1971 al 1. de agost 1972
de afermè süa banca tla valada.
mëte man le dé. Chësc ma por portè
Andriolo foss stè a öna da se dè jö
en sostituziun de Fortunato Flatscher
Dantadöt por ći che reverda la racoiüda
dant les döes sort de casses metüdes a
cun la fujiun. Trami é restà a öna che
che â dè les demisciuns ai 31 de merz
de capital podô la Cassa Rurala, aladô
confrunt tres Renato Andriolo y Alfons
Andriolo ess metü man da to sö contat
dl 1972. Renato Andriolo se recorda
dla normativa en forza, pité fić plü alć
Pezzei. Da öna na pert êl la Banca
cun la Cassa Ladinia l’ann do, tl 1971,
che Giuvani Pescoller deperpo che al ti
söles investiziuns; laôta êl le „cartello
de Trënt y Balsan de carater privat y
por se fà na idea dla situaziun, dla
mostrâ sciöche an tignî la contabilité a
bancario“ (incö conesciü por avëi dër
comerzial, cun le fin de ütl, dal’atra pert
natöra de na banca de credit cooperatif
man, ti mostrâl da vider fora na via söl
na stleta reputaziun) che scriô dant
la Cassa Ladinia da Calfosch, de carater
y dl monn Raiffeisen.
parëi sud-est dl Sassongher che ël â
les condiziuns che la banca podô fà ai
cooperatif, plü „democratich“.
daurì d‘ invern püćes edemes denant.
tliënć.
Renato Andriolo à te chësc tëmp
Giuvani Pescoller ê inće n fotograf y n
La Banca de Trënt y Balsan ê na
Laôta êl tla Cassa dl Sparagn a La Ila
dediché buna pert de so tëmp ala
arpizadù apascionè. Tosc dedô àl dè
banca organisada dër bun, mo cun na
ma n dependënt su y danter la Banca
letöra di verbai d’ispeziun di agn da
les demisciuns por jì a fà le secretêr de
organisaziun zentralisada; sides le
de Trënt y Balsan y la Cassa dl Sparagn
denant, dal scomenciamënt insö,
Comun a La Val.
diretur general da laôta Pallaoro (mort
êl pordërt gnü fat na sort de acordanza
dan da n valgügn agn cun passa 100
de fat, por na sort de „clearing“, y plü
sides dla Cassa da Calfosch che dles atres. I verbai dla Banca d‘Italia y dla
La pröma fasa dl’ativité de Renato
agn), sides le capo dl ispetorat Sartori,
avisa gnôl baratè fora vigni dé i sceć
Federaziun Raiffeisen pitâ na buna
Andriolo, dal 1971 al 1972, impröma
â laurè (chësc ultimo pro le Credito
paià. N iade êl le dependënt dla Cassa
vijiun söla situaziun dles Casses, mo
a Calfosch y spo a Corvara, é stada
Fondiario) tl’eté asburgica. Inće ma por
dl Sparagn che jô da misdé tla Banca de
inće n panorama dl’economia dla
caraterisada da na gran colaboraziun
de piceres iniziatives messân damanè
Trënt y Balsan y le dé do le contrar.
valada de chi tëmps y ti dejenars da
cun Alfons Pezzei por la pert strategica y
l’autorisaziun al diretur general a Trënt.
Sce la desfarënzia n’ê nia grana, spo
denant.
cun Raimund Irsara por chëra operativa.
Insciö inće por dè val’ fit straordinar,
gnôl paié fora en contanć, y scenò gnôl
47
46
9. PERSONAL
dè le „bëgnstè bancar“ di sceć che ê le
bunes manires, dagnora vistì de scür.
medemo. Chësc gnô inće por ejëmpl fat
Al â cuntè de na spediziun mo zënza
sön plaza a Balsan.
jì ite ti particolars. Por n valgügn agn
Renato Andriolo é stè a La Ila dal
dl Sparagn a La Ila, y inće cun ël êl dër
1965 al 1970. Chësc sozedô incër la
n bun raport. N ater dependënt, che
fin di agn ‘60 (1968 o 1969), canche
scebëgn che al foss scialdi söl banch
le dependënt dla Cassa dl Sparagn ê
dan la Cassa dl Sparagn a lì la Gazzetta
Günther Messner (fre de Reinhold), stè
dello Sport, âl impò dlaurela de fà chisc
impröma a La Ila y spo a Corvara. Te
sorvisc.
49
48
alalungia â De Lazzer laurè tla Cassa
chi agn s’arjignâ Günther Messner ca al’aventöra söl Nanga Parbat y al gnô cuntè che al dormî datrai defora tla nëi por s’alenè. Da doman l’incuntân che al gnô dlun saltan da Pedraces sö, olache al â na ćiamena. Al ê dër resservè y de
Gita dl personal dl Club Raiffeisen tl 2014 a Varsavia . La Ila ala fin di agn ’60 - scomenciamënt di agn ‘70 Le local dla Cassa dl Sparagn ê n fabricat de na sora alzada, sciöche evidenzié tla foto.
Danter Renato Andriolo (BTB) y
Por scri fora chëstes copies êl iadedô
Alfons Pezzei (Cassa Ladinia) êl na
n gröm de ores de laûr, da fà do che
colaboraziun te seturs desvalis, mo
an â stlüt la portina. Por vigni scech
dantadöt por ći che reverda la valüta
messân dè dant (cun la mascinn da
estera. Le davagn söl ingiamié la
scrì): l’inom dla banca de referimënt, la
valüta ê n fatur important por le cunt
data de emisciun, l’inom dla porsona
economich.
che à dè jö le scech, l’inom dla porsona ch’à scrit fora le scech y le numer dl
Te n cer’ momënt à la Cassa Rurala
scech. Chësta ê la condiziun fata fora
Ladinia tut la dezijiun da ti surandè
danter Alfons Pezzei y Renato Andriolo,
la valüta estera ala Banca de Trënt y
por avëi en cuntraprestaziun n miù
Balsan impede ala Cassa dl Sparagn.
curs dla valüta. Chëstes listes gnô
La valüta estera ê laôta en gran pert
fates da Raimund Irsara a Calfosch.
rapresentada da sceć, che ti gnô
Canche Renato Andriolo ê rové n iade
surandà ala banca autorisada adöm a
a Calfosch y â odü che Raimund Irsara
na lista de n gromun de copies.
passâ nöts intieres a fà listes, ti àl
N iade êl sozedü che chi dla Banca
Alfons Pezzei s’â bëgn fat dassënn
manira o l’atra sintîl che döt foss jü
â respognü che la BTB orô insciö. Mo
Popolara ne podô nia passè por gauja
demorvëia canche Raimund Irsara ti
fora positivamëner, inće deache te düć
datrai po les cosses inće se mudé y
de na lovina che ê gnüda jö sura
â dit che por ël êl val’ de normal tignì
i agn passà tla Cassa Raiffeisen êl stè
Andriolo â dit che sce la Banca de Trënt
Calfosch y al n’ê insciö nia meso da
stlüt en chësc dé de festa. Raimund dij
na buna colaboraziun, zënza de gran
y Balsan orô la valüta estera dla Cassa
rové ćina Corvara. Nos messân s’un
che al ê n dé de festa nazionala. A vigni
stritoc y deache te na certa manira
Rurala, spo messâra se fà instëssa les
desgatié por gaujes de assiguraziun
manira, al ê d’atri tëmps.
sintîl che Hubert n’ess nia tan saurì
listes. Chësc ti à sambëgn sonè dër
y porchël â Raimund Irsara y Renato
Sciöche dit, al 1. de jenà 1973 ân indöt
renunzié ala Val Badia, por la familia
bun a Raimund Irsara. L’ingiamié valüta
Andriolo tut l’auto y ê jüs ćina sö
8 dependënć por 5 portines. Śëgn, ala
mo inće por gaujes de comodité y de
ê na operaziun che portâ tröp por les
pormez ala lovina a dè jö le cufer cun
fin dl 2014 unse 60 dependënć y 68 sce
logistica. Y belavisa insciö éra stada; do
Casses Rurales dles zones turistiches,
la valüta laìte. La surandada dl cufer é
tignun cunt dles ëres che fej val‘ ora
avëi ćiamò n iade fat na esperiëza da
mo dal momënt che chëstes n’â nia
gnüda fata söinsom la lovina.
por puzenè les 9 filiales.
diretur, él gnü zoruch. Renato Andriolo à dagnora sintì chësc, deache Hubert
contać direć cun l’estero, messâres jì da na banca autorisada. Por n strüf, do la
Chi dla Banca Popolara ê ma
Tl 1998, do che Renato Andriolo é jü
Obwegs n’à mai rot ia daldöt i contać ti
fujiun, unse fat n’acordanza de fat por
dependënć dla banca, nia dependënć
en ponsiun, à Raimund Irsara (ćina
agn che al é stè demez. Al tolô pert ales
la valüta estera cun la Banca Popolara
de na firma che trasporta valurs.
ilò vizediretur) tut sö l’inćiaria da
sentades generales cun n gran interès.
(che ê laôta ćiamò la Banca Popolara
Dan la fujiun se recorda Alfons Pezzei
diretur. Tl 2009 é chësta inćiaria gnüda
Por chësta gauja él stè le Consëi
da Balsan). Chësta banca se cruziâ de
d’ester jü n iade a Badia a marćé
surantuta da Hubert Obwegs.
d’Aministraziun che à tut la dezijiun
gnì a s’la tó, surantolon les spëises de
da San Francësch y d’avëi incuntè
Ël à studié economia aziendala a
da le to indô sö y da ti dè l’inćiaria da
trasport y d’assiguraziun.
Raimund Irsara, da püch diretur.
Desproch dal 1982 al 1987 y dal 1987
diretur. Tratan él sozedü na cossa dër
al 1992 àl laurè tla Banca de Trënt y
grave; Bruno Morlang s’à amarè, y
Balsan, tla sënta a Balsan, tles filiales
porchël unse nos pordü na porsona che
de Urtijëi y de Poza de Fascia y sciöche
â dötes les cualitês por deventè diretur.
diretur dla filiala da Lana. Tl 1992 él
Danter düć nüsc funzionars nen
gnü tut sö te nosta Cassa sciöche
fóssel stè laôta plü co un che ess albü
diretur dla filiala da Pedraces ćina al
les cualitês por deventè diretur, mo
2001. Implü êl inće responsabl dla
l’esperiënza de Hubert Obwegs é stada
revijiun, dl’organisaziun y dla formaziun
l’elemënt determinant. Hubert Obwegs
tla sënta a Corvara. Tl 2001 àl dè les
s’à indô laurè ite danü te nosc ambiënt,
demisciuns por deventè diretur dla
che ël instës â daidé mëte impé, zënza
Raika Welschnofen. Chësta inćiaria
fà lovè sö problems interns, inće sce
àl corì dal 2001 al 2006 y dal 2006 al
an à tl scomenciamënt messü stlarì
2009 àl spo fat le diretur dla Raika da
avisa cun le Consëi d’Aministraziun la
Vandoies ćina tl 2009.
sort de politica che an orô fà. A vigni
Tl 2001, canche ël â dè les demisciun,
manira, al n’é nia stè de gran problems
êl stè n bur momënt por nos, deache
y le personal é gnü valorisé te sües
al jô a perde na porsona competënta
posiziuns sciöche i ân bele albü fat
che â fat esperiënza inće fora dl monn
fora. Chëstes é stades les porsones
Raiffeisen. Dantadöt Raimund s’à dër
che à laôta albü inćiaries importantes
cruzié. Renato Andriolo deperpo ne
tl organigram y che é stades laprò da
s’l’à pa nia tan tuta sö, deache te na
impröma insö:
NUMER DI DEPENDËNĆ DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA DAL 1973 AL 2014 80
68
70
69
71
69
69
66
68
68
68
63 60
55
50
47 42
40
30
27 19
20
19
14 10
8
0
51
50
damanè le porćiodì. Raimund Irsara ti
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2001
1997
1993
1989
1985
1981
1977
1973
dl’area marketing y cominicaziun
gnü tut jö dal scomenciamënt di
esterna é impormò rové pormez plü
agn ’90 incà tröpes normes y tröc
tert te nosc organigram. Por passa
regolamënć surpassà y nia adatà
15 agn él stè responsabl dla portina
che reverda l’ativité bancara, spo
da Corvara. Ël n’é nia ma dër n bun
pon dì che al é sozedü le contrar
consulënt, mo ël à da imprömainsö
por l’ativité de control. Chësta é tres
desmostrè n gran talënt por la
plü regolamentada da autoritês
comunicaziun. Śëgn él responsabl
nazionales y europeiches. Deache
por le marketing, la comunicaziun y
l’Autorité de control porta ite tres
les relaziuns esternes dla Cassa.
plü controi, él odü danfora che
- Alessandro Irsara é stè por deplü
l’ativité de control di risć tolarà ite te
agn a će dla Filiala da La Ila y tl
n cört tëmp passa le 50% de döt le
medemo tëmp inće responsabl dl
laûr dl personal.
Setur Assiguraziun y intratan él jü
- Thomas Pescollderungg responsabl
en ponsiun.
Direturs dla Cassa Raiffeisen (dr. Hubert Obwegs – rag. Raimund Irsara – dr. Renato Andriolo)
- Agostino Trebo, che é rové adalerch
capësc fora dër bun. I bugn resultać
tl 1978, s’à da imprömainsö
arjunć ti bilanc di ultimi agn (olache
dantadöt dè jö cun le setur di credić
i fić ê scialdi basc) é en gran pert so
da vigni punt d’odüda, tolon sö les
mirit. Deboriada cun Agostino Trebo
domandes y dajon consulënza sön
él un di dui vizedireturs.
credić straordinars. Ël é dagnora stè
- Hansjörg Valentin che à stlüt jö
la porsona che à albü le contat cun
sü stüdi universitars canche ël
Credito Fondiario y Mediocredito
laurâ bele tla banca, é responsabl
y inće cun Allianz, deache tl
dl setur risk-management, revijiun
scomenciamënt venô la Cassa
interna, raporć cun i Revisurs di
Raiffeisen chëstes polizes. Dedô él
Cunć, control (por chël che al à n
gnü potenzié le setur di credić. An à
talënt particolar). Ël é dër lezitënt y
metü sö n ofize de control di credić,
avisa. Chësta é na funziun olache
che an ti à surandè a Manfred Vanzi
ël po adorè deplëgn süa laurea en
y an à inće injuntè n ofize por credić
lege. Al é na cossa fondamentala
straordinars, che an ti à surandè a
y tres plü importanta te n tëmp de
Erwin Clara.
crisa sciöche chël da śëgn, olache
- Franco Bertoldi: vizediretur y
le barizënter dl’ativité dla banca se
responsabl dl setur finanza y titui
sposta tres deplü dala „produziun“
(nüsc y de d’atri), olache al s’un
devers dl control y dl’osservaziun
Dependënć dla Cassa Raiffeisen Val Badia - 2 de mà 1989
53
52
dl risch. Sce al é da öna na pert
Düć é dagnora sta a öna - inće ti
Tl setur „dagns“, che é le setur
regolamentè dër bun: le nost.
ciafè cun Otto Oberbacher n bun
momënć plü rî - da to sö responsabilité
fondamental dl’assiguraziun, sunse -
Mo canche dijun che düć i colaboradus
suzessur, cun la medema pasciun y
y da fà düć i laûrs che ti gnô dà. Por
tröp dan dai atri - al pröm post, zënza
à azetè atira les mansciuns ciafades,
lezitënza.
gauja dla fujiun êl da fà tres d’atri laûrs.
ofëne nosc compagn Tony Kosta
n’él nia daldöt vëi. Deplü é sta chi che
Da alzè fora particolarmënter él düć
diretur dla Raika da Bornech. Do da nos
s’à stentè da s’adatè a nosc ambiënt y
Sce la storia dla Cassa Raiffeisen
chi che s’à dè jö cun les assiguraziuns,
vëgnel Casses sciöche Porsenù, Balsan,
à dè les demisciuns.
Val Badia é na storia de suzesc, spo
sce an pënsa che nos se baratun jö cun
Renon, Lana. Kosta é dla minunga che
mësson bëgn dì che i pilastri de chisc
Bornech danter le pröm y le secundo
Bornech à trö’ na maiù concorënza. Ma
suzesc é dantadöt sta i colaboradus,
post a livel provinzial por ći che reverda
che süa concorënza laora inće tla Val
nia ma chi tla sënta, düć canć y de düć i
volum d’afars y provijiuns.
Badia. Döt chësc sozedô te n ambiënt
livì dl organigram.
Dependënć dla Cassa Raiffeisen Val Badia - 24 de aurì 2015
55
54
- A Corvara à Raimund Irsara
10. MADURAZIUN DL PROIET DE FUJIUN
ales filiales y al’organisaziun nöia.
Al ê d’atri tëmps, n ater conzet
L’ultimo Consëi d’Aministraziun ê metü
de marketing y comunicaziun, de
adöm dal presidënt Albert Piccolruaz,
networking y global quality.
y dai aconsiadus Angelo Pitscheider
LA VAL
LADINIA
Ai 24 d’otober 1970 êl gnü fat la delibera
y Luigi Castlunger. Revisurs di Cunć ê
Por la Cassa da La Val él sozedü plü o
Dles Casses Ladinia unse scrit tröp te
de fujiun en presënza de Ferdinand
Franz Nagler, Paolo Pizzinini y Felice
manco le medemo. Chësta â la portina
döt le liber.
Mussner. Denant ê les porsones
Flatscher. Sciöche bele dit, le cassier
te calonia, sciöche a Rina, olache le
nominades dessura jüdes a sciacarè
ê Oswald Pitscheider, che laurâ dai
ploan ê instës le cassier. I sozi porchël
BADIA
cun Ferdinand Mussner te süa ćiasa ia
dui ai trëi dis al’edema, por n valgönes
se sintî bele por tradiziun lià ala dlijia.
Ti agn che an ê tl laûr de fà proieć por la
en Sëlva. Ai 7 de dezëmber 1972 êl gnü
ores al dé. I atri dis laurâl a San Martin,
Chësc ê n fat normal, sce an conscidra
fujiun, êl tla Cassa de Badia n valgönes
lité le comitê de credit dla Cassa Rurala
inće ilò sciöche cassier por n valgügn
che tröpes Casses Rurales ê gnüdes
porsones cun spirit imprenditorial
dla Val Badia.
dis al’edema. Implü fajôl inće ćiamò le
metüdes sö sön iniziativa di proi.
sciöche Iaco Frenademetz, Franz
Danter le 1971 y la fin dl 1972 êl gnü
sartù.
Nagler, Giuseppe Thaler y Albert
tut d’atres dezijiun importantes, gonot
Cun chisc dui laûrs âl ti ultimi tëmps
So ultimo Consëi d’Aministraziun ê
Piccolruaz, che â surantut la direziun
deboriada cun Ferdinand Mussner. Mo
dan la fujiun dër tröp da fà (al dédaincö
metü adöm da Johann Moling sciöche
(al dédaincö dijésson che â la
nia dötes n’ê passades saurì.
dijésson che al ê stressè). N iade che
presidënt, Josef Videsott sciöche
governance), en sostituziun de chëres
La Cassa de Badia â süa portina a San
degügn ne respognô al telefonn a San
vizepresidënt, Angelo Frenes, Paolo
da denant che ê plü co ater liades al
Linert, tla ćiasa de Oswald Pitscheider
Martin, s’â Renato Andriolo cruzié tan
Frenes y Albert Vallazza. Di Revisurs
monn da paur.
che ê inće le cassier.
da pié ia da Calfosch por jì a San Martin
di Cunć fajô pert Peter Tolpeit sciöche
Bele ai 2 de agost 1970 êl gnü ejaminé
Inće chilò â la Cassa do la fujiun messü
a odëi ći che al ê sozedü, mo al ê döt
presidënt, Peter Pescollderungg y
chël che foss spo deventè le statut
gnì spostada, mo de chësc baiarunse
apost. Al é bëgn da capì; ël ê bel su y
Paolo Complojer sciöche sozi efetifs. Le
definitif dla Cassa Rurala dla Val Badia.
plü inant, tla pert dedicada al frabiché,
implü ma val’ dis al’edema.
contabl-cassier ê Giovanni Moling cun
Badia cun Pedraces y San Linert
I locai dla portina dla Cassa Raiffesen a Pedraces
57
56
dal vizepresidënt Iaco Frenademetz,
Sciöche dit ê la portina te na stüa dla
Ara ne se tratâ nia ma de n prou a caje,
tan püch che i prinzips fondamentai
Rurala ê menada inant bun da Giovanni
calonia y al ê ma un n tliënt al iade
mo de un cun n carisma sterch, che
se destanziëia dai prinzips de Rina y
Moling, y ara ê inće relativamënter
che podô jì ite. Che che jô ite stlujô la
à śëgn de bunes probabilitês de gnì
de Raiffeisen, ô dì de 150 agn denant.
solida. La portina ê daverta cater iadi
porta, n pü’ sciöche te n confescional
beatifiché. Inće nos ân n gran respet.
Al é pa propi chisc valurs che s’à portè
al’edema: lönesc, mercui y vëndres
y i atri aspetâ defora, tl gran porte che
döt le dé y la domënia dales 10:00 ales
condejô inće tla stüa dl prou, plëna de
Al dédaincö messass la etica
inće por le suzès tl dagnì, sce savun
12:00.
chedri de sanć tacà sö.
gnì garantida da de vigni sort de
da i valorisé cun convinziun y cun
Ai 24 d’otober 1970 â le Consëi deliberé
La domënia jô i tliënć diretamënter
desposiziuns normatives de control
les inovaziuns nezesciares, śëgn che
la fujiun y ai 7 de otober 1971 êra
dala dlijia ala calonia-banca zënza
a livel nazional y europeich y da
sun dan da n gran cambiamënt cun la
gnüda metüda söl ordinn dl dé dla
baratè daldöt ambiënt y porchël se
provedimënć nazionai y internazionai.
banca telematica, la poscibilité d’anuzé
Sentada Generala. Ai 2 de dezëmber
sintî i tliënć te chël ambiënt inće sigüsc
Laôta gnôl mudé la manira de manajè
zelulars y PC por les operaziuns
1972 êl gnü nominé i aconsiadus che
te sü afars finanziars. Implü êl gonot
les banches y al metô man n’ativité
bancares y cun l’aumënt di sorvisc.
ess fat pert dl Consëi d’Aministraziun
le ploan che passâ do mëssa fora por
bancara nöia, dër importanta, che foss
Aladô de n valgügn stüdi conesciüs
dla Cassa nöia. Mo la sentada di
porte por baié n pü’ cun ëi (na sort
spo rovada tla deregolamentaziun
(danter l’ater dla Deutsche Bank)
15 de otober 1971 n’â nia arjunt le
de confesciun) y chësc trasmetô na
formala dl sistem bancar di agn ‘90 y
vëgnel fora che inće ti tëmps de na
quorum porchël n’â la fujiun nia podü
sensaziun de segurëza y de garanzia
spo de conseguënza tla globalisaziun
gran inovaziun informatica y dla
gnì deliberada te chësta sentada, mo
etica.
che à spo mudé döt ći che ê ćiamò
banca telematica, sarà la presënza
restè de vedl. Ćina ilò ê le sistem
söl teritore l’elemënt plü important
bancar tla Talia gnü controlè avisa
por le Credit Cooperatif, sambëgn
dantadöt cun le control dl curs dla
ma sce ara gnarà acompagnada y
valüta.
integrada da na inovaziun tecnologia
impormò plü tert.
La Val zënza lifć à al dedaincö n turism sostenibl y é deventè ofizialmënter tl 2015 le pröm paîsc zertifiché por jì a pé te Südtirol (Wanderdorf 2015)
al suzès, che sarà punć determinanć
che les generaziuns nöies s’aspeta Dan da tan de gran inovaziuns, pon
tres la reforma dl Sistem Bancar. Le
bëgn veramënter capì che la fujiun
Credit Cooperatif sarà la sora sort de
n’ê nia da ponsè demez. La fujiun â
banca cun chëstes carateristiches.
inće desmostrè, po ester plü cun i
Savëi chësc, nes da ćiamò na maiù
fać che cun nostes intenziuns, che
motivaziun. Dan da n valgügn mëisc
ćiarân plü inant tl tëmp. Inće dal
é le Grup Raiffeisen svizer rové al
punt d’odüda material, aministratif-
cuarto post tla tlassifica dles banches
contabl y d’organisaziun êl stè na
plü importantes dla Svizera, do UBS,
cossa dër ria, mo che s’â dè n gröm
Credite Suisse y Banca Cantonala
de sodesfaziuns. Al basta ponsè che
Svizera. Le Grup Raiffeisen tla Svizera
cun la fujiun êl gnü metü sö la basa
é organisé altramënter co le nost.
por sostignì le svilup economich dla
Chësc à scialdi plü podëi y à na maiù
valada, valorisan tl medemo momënt
importanza söla governance dles
i prinzips de cooperaziun. I statuć é
singoles Casses. Mo impò, le fat che
cun le tëmp gnüs mudà, por i adatè
Raiffeisen sides al cuarto post tl „Paîsc
ales leges bancares che ê mudades,
dles Banches“ nes dà crëta por le
y por i adatè inće al Test unich dles
dagnì.
Casses Rurales. Al fej impresciun odëi
59
58
n contrat a tëmp indeterminé. La Cassa
se svilupé, ânse arjigné ite nüsc locai
cunt economich. Les categories dles
che sozed dainré, mo al é tres na
Laôta, canche i ên tl laûr de fà la
a man ciampa, lascian l’ofize a man
deponüdes y dles investiziuns ê ma
cossa sceria. Tla situaziun atuala
fujiun, ê la Cassa Rurala da San
dërta dl’entrada por la Pro Loco. Da na
püćes.
éson baldi tl laûr da s’ausé ite bel
Martin tla ćiasa de Giuseppe Flöss.
porta rovân dala Pro Loco te nüsc ofizi y
N bilanz negatif por na Cassa Rurala ne
plan a chëstes cosses. Inće tl’Austria,
L’orar de daurida fat fora dal Consëi
chësc n’ê nia val’ dër de sigü.
n’ê laôta nia da s’imaginé, y al ess albü
olache la strotöra dl grup Raiffeisen y
d’Aministraziun ai 5 de setëmber 1971
L’ultimo Consëi d’Aministraziun ê metü
de gran conseguënzes economiches
i raporć istituzionai danter Federaziun
ê de trëi dis al’edema: le mertesc dales
adöm da Giovanni Verginer, Giuseppe
y d’imaja, y porchël inće de stabilité
Raiffeisen y Casses é atramënter,
8:00 ales 11:00, la jöbia y la domënia
Tavella, Guglielmo Clara, Albert
por döt le Grup. Atualmënter, en
y sciöche inće tla Svizera, ne n’é n
dales 13:30 ales 16:00. Inće a San
Conrater, Pietro Rives y i Revisurs di
conseguënza dla crisa, él tröpes
bilanz negatif nia na cossa ezezionala.
Martin gnô la contabilité tignida a man,
Cunć ê Richard Prada, Giovanni Vanzi y
gestiuns nia „sanes y prudëntes“,
Al é spo la Federaziun Raiffeisen
cun le sistem american.
Serafino Irsara. Al ê dessigü porsones
sciöche ares vëgn definides dala
che salta ite, mo dedô strënjera ite
Sciöche i ùn bele dit, êl dal 1. de agost
sciöche al alda, mo che n’â nia i mesi
Banca d‘Italia, y tröpes Casses cun
l’independënza operativa dla Cassa.
1971 incà Oswald Pitscheider che
d’informaziun, d’organisaziun y gnanca
„organisaziuns nia sön mosöra por les
laorâ sides a San Martin co tla Cassa a
finanziars por ti ester manëcia ala
dimenjiuns arjuntes“. Al basta ćiarè la
Badia y implü fajôl inće ćiamò le sartù.
situaziun y podëi mudé val’. Mo al ne
dimenjiun che nosta Cassa à arjunt.
Chëstes döes casses gnô menades
dependô nia döt ma dales porsones,
Sce an ćiara la dimenjiun che nosta
inant da un n dependënt su. Denant ê
inće le contest economich ê dër limité.
Cassa tl scomenciamënt, vëigon che al
la Cassa da San Martin inće stada te
L’ultima sentada ê stada ai 30 de jügn
é stè na gran organisaziun doìa.
n local dla scora. Do la fujiun ê l’ofize
1972.
Porchël s’unse nos dè jö dër tröp
gnü trasferì tla ćiasa de Giuseppe Flöss,
L’iter dla fujiun é stè sciöche chël dles
cun l’organisaziun. Na Cassa cun n
basìte, olache al é śëgn la botëga de
atres trëi Casses.
cunt economich negatif n’é nia val’
Kassl tl local de proprieté dl Comun.
Dal ultimo control fat tratan l’isté
Bëgn tosc ân odü ite che chësc local
dala Federaziun Raiffeisen êl gnü fora
ê massa pice y an â metü man de
che an ess stlüt jö le bilanz cun na
sciacarè cun le Comun por ciafè i locai
pordüda. Renato Andriolo s’â intenü
tl’alzada dessura (1. alzada cun azès
lion le verbal dla Federaziun Raiffeisen.
sön strada). Mo inće chësc local ê
Insciö âl atira organisé na sentada dl
defata stè massa pice y an â indô metü
Consëi d’Aministraziun. Ël instës â
man de sciacarè cun le Comun (por
inće tut pert. Te chësta ocajiun êl gnü
le plü ê Richard Prada la porsona de
comedé le porcënt di fić por sistemé
contat) por ciafè inće l’alzada dessura.
la situaziun al ultimo momënt. La
Le Comun â dè pro, mo an â messü fà
sentada ê stada tl vedl local basìte.
laûrs de restrotoraziun. Tratan chisc
Al scomenciamënt dla sentada êl rové
laûrs ênse jüs provisoriamënter tla
adalerch n tliënt, s’â sentè jö pro mësa
ćiasa de Franz Zingerle, vis a vis la filiala
y â metü man da se baudié di fić. I ân
da śëgn. Canche i laûrs ê sta rovà sunse
messü fà dles dötes por le fà jì demez
indô jüs zoruch tla ćiasa de proprieté
y podëi mëte man la sentada.
dl Comun, mo deache i ân intratan inće
Laôta podôn cun na mudaziun dl
surantut la gestiun dla Pro Loco por ti
porcënt di fić mirada (śëgn él gnü metü
dè na sbürla al turism che ê tl laûr da
limić), atira avëi na faziun sön n pice
Odüda da Jù cuntra San Martin cun la zona artejanala
61
60
SAN MARTIN
le 40%. Chësc ê stè n momënt dër zite
ërta dl garage a Aunejia, àl risćé de se
por nos che ân - en confrunt ales atres
rosedè dofora. Dala corespondënza
banches - relativamënter tröc imprësć
resultëiel che nos dôn inant pert de
en march. Le cuntravalur dl debit en
chësta monëda a d’atres casses.
march jô sö dër debota y an ne savô
Por ti sciampè al problem à ingalin
nia tan insö che al foss rové. Sce al foss
les banches metü man da scrì fora
rové a 1400 lires sciöche an se temô,
sceć zircolars (cossa ofizialmënter
Tl 1973, propi tl tëmp incër la fujiun,
debit di debiturs dla Cassa mënder por
foss i debić en march radoplà, superan
proibida) cun n pice import, dantadöt
él saltè fora, por gauja dla vera
gauja dl’inflaziun. Por chëstes gaujes,
le valur dles garanzies y dles capazitês
da 100 Lires y da 50 Lires. I foresć
araba-israeliana, la crisa dl petröre.
mo inće por le turism, êl laôta n pü’ la
de retüda. Mo spo, por fortüna, ê le curs
coienâ bëgn dër dassënn. I todësc ti
L’inflaziun che ê ti agn 1970 y 1972
tendënza da fà debić.
indô jü jö a 990 lires y la lira revalutada.
dijô „Alpendollar“. N gromun de chisc
stada incër le 5% é rovada tl 1973 al 14%
Tl 1992 êl spo stè n’atra gran crisa:
Al contrar de ći che se temôn, n’ânse
sceć n’é mai gnüs incassà, cun de gran
y tl 1974 sura le 21%, y an é rovà a na
chëra dla valüta di scioldi. Sön la lira
nia albü de gran problems cun i tliënć.
vantaji por les banches, sce an pënsa
proibiziun da jì cun l’auto.
êl gnü spicolé tan dassënn che ara é
Canche ai â fat l’imprëst êsi gnüs avisà
che al n’é gnü scrit fora por n valur de
Tl 1976 él stè la plü gran crisa dla lira
ćinamai gnüda sciurada fora dl SME
sön le risch, y implü ê pert dla pordüda
200 miliarg de lires. Y spo te n iade, él
di agn do la vera y l’inflaziun é stada dl
(Sistema Monetar Europeich). Cun la
söl curs (che ala fin ê stada manco
madër indô gnü a löm monëda de fer.
17%.
sterlina êl sozedü le medemo. Nos se
catastrofica de ći che an se temô)
La crisa é spo indô stada danü tl 1979
cruziân sambëgn inće n püch, deache
gnüda compensada dal vantaje söi fić.
cun la revoluziun tl Iran.
chësc fat se reverdâ pö inće nos.
N ater problem di agn ‘70, dantadöt tl
Al ê i agn olache i fić ê sura le 20% y
Dal 1987 al 1992 ê le curs dla valüta
1975, canche n foliet costâ 150, n cafè
le valur de marćé dles „carteles de
europeica val’ de fis, cun na oscilaziun
100 y le benzinn 300 lires, é stè chël dla
credit“ (na sort de obliaziun) dl Credito
dl 2,25%. Na ezeziun ê sambëgn indô
manćianza de monëdes de fer. Al ê n
Fondiario cun n valur nominal de 100
la Talia, cun na oscilaziun dl 6%. Dai
pice problem, mo che an messâ porvè
ê jü jö a 70. Chësc fat se fajô n pü’ stè
31 de dezëmber 1989 â inće la Talia
d’eliminé, deache al tignî sö l’ ativité de
cun fistidi, deache nos dôn pö inant
messü s’adatè al 2,25% y ara â inće
portina, dantadöt chëra cun i tliënć da
tröc credić dl Credito Fondiario, por ne
messü tignì inant i fić alć, por fà a
foradecà canche ai orô ingiamié scioldi.
messëi nia massa se lascè ite söi credić
na manira che al ne gniss nia portè
Te sü confrunć fajônse na burtiscima
a tëmp lunch. Te chëstes condiziuns
capital al èster y inće por defëne la
figöra. An n’à mai capì cara che ê la
un s’indebitâ de 100, ciafâ 70 y messâ
parité d’ingiama tl SME. Ćina te chësc
gauja por chësta ćiarestia. Por rové pro
dè zoruch 100. Val’ iade, por daidé le
momënt êra jüda da controlè le risch
monëdes messânse s’les lascè tomè
tliënt, canche le Fondiario n’ê nia bun
d’ingiamia. Implü ê i fić ti Paîsc Todësc
ite dötes. I ùn la copia de na lëtra di 14
da mëte les carteles söl marćé o a prisc
plü basc y porchël êl la tendënza da fà
de messè 1977, olache ti comunicân
massa basc, les cumpranse nos. Mo al
debić en march. Dan le 1992 ê le valur
ala Cassa Rurala de S. Elena (PD) che
ê na conjuntöra che podô inće avëi efeć
dl march fis söles 750 lires. Danter la
„tl’ultima spediziun“ manćiâl 116.000
positifs, sce an metô n pü’ averda. Les
fin dl 1992 y le 1996 s’â la lira svaluté dl
Lires“. Chësc ô dì che jôn tres indô da
banches assestâ le porcënt di fić zënza
50% ćina a rové a n valur de prësc 1200
chësta banca. A to la monëda jônse
de gran problems. Val’ ostis ê jüs sö
lires por march y an se temô che ara
nos instësc, cun nosc auto. Gonot jô
cun i prisc de trëi iadi tan por la sajun
rovass a 1.400, le dopl co dan le 1992.
le presidënt. Sce n’ân tröpa, êl inće le
da d’invern, deache la lira ê tan debla
Le vëndres, ai 11 de setëmber 1992 ê
problem dl pëis. Le presidënt sa da
ti confrunć dl march. Deperpo gnô le
i fić söl marćé monetar rovà a arjunje
cuntè che n iade, gnon sö por la rampa
63
62
11. PANORAMA ECONOMICH - FINANZIAR TL TËMP DLA FUJIUN
Ai 13 de mà 1973 él gnü festejé la
Silvius Magnago (Presidënt dla Junta
fujiun cun n’incuntada tl salamënt
Provinziala), l’Assessur Regional al
dl cinema a Corvara, olache al à tut
credit Müller cun so capo-departimënt
pert dötes les porsones importantes
Bombace, le Presidënt de Federcasse
tl setur dl credit a livel provinzial,
y le diretur dla Banca d‘Italia. Le
regional y inće nazional. Laôta ê le
salamënt ê plëgn de sozi y tliënć.
credit de competënza dla Regiun.
Ala fin dl’incuntada ê düć jüs a pé a ti
Dlungia a nüsc presidënć, al diretur y al
ćiarè ofizialmënter ala sënta nöia che
Consëi d’Aministraziun che ê intratan
ê püch dalunc. Le dr. Silvius Magnago
gnü metü sö y ê operatif (Alfons
s’â conscidré jö avisa i locai, i laldan
Pezzei, Angelo Frenes y Richard Prada
dassënn. An dij locai, tan por dì; chi
sciöche vizepresidënć, Lois Declara,
dui daverć al publich ê tan pici che al
Giovanni Dapunt, Iaco Frenademetz,
â apëna lerch cater porsones laìte. Un
Franz Nagler, Giovanni Verginer,
de chisc dui locai ê la direziun, de zirca
Sepl Videsott) y ai Revisurs di Cunć
9 metri cuadrać, olache al gnô inće
(Albert Piccolruaz presidënt, Albert
lascè ite i tliënć por la consulënza o por
Conrater, Giuseppe Nagler) êl inće
operaziuns particolares.
Corvara incër le 1970 cun le fabricat dla sënta nöia (sciöche evidenzié tla foto)
65
64
12. INAUGURAZIUN DLA SËNTA A CORVARA
At ufizial dla fujiun dles Casses Raiffeisen: Corvara, ai 13 de mà 1973
Festa de inauguraziun dla fujiun dles Casses Raiffeisen dla Val Badia (1972) tignida a Corvara tl Salf dl Cinema Ladinia ai 13 de mà 1973.
Franz Kostner (ombolt da Corvara), Robert Rainer (presidënt Federaziun Raiffeisen), Alfons Pezzei (presidënt Cassa Raiffeisen Val Badia), dr. Silvius Magnago (surastant dla Provinzia) y Vincenzo Frena (ploan da Calfosch)
Nunzio Bombace (diretur dipartimënt credit dla Regiun), Erich Müller (assessur regional al credit), Emil Pider (presidënt assoziaziun turistica Corvara), Franz Demez (vizepresidënt provinzial, rapresentant di Ladins) y Hermann Pescollderungg (ombolt de Badia)
dè, inće tles cosses che pê secondares,
I locai dla sënta ê adinfit tla Villa
gnü la telescrivënta che ê atira gnüda
gran mascinn da scrì che an adorâ
l’intusiasm y l’impëgn di colaboradus,
Edith, o damì, te mesa la Villa Edith
sostituida dal fax.
por scrì fora i documënć te n format
che se rendô cunt che propi les cosses
(despartida verticalmënter), che ê pö
Mo la sënta â inće na entrada de
bindebò gran, deache al ê sön öna na
che pê manco importantes, ê en realté
bele dër na picia ćiasa. Tla pert a nosta
sorvisc dancà a man dërta dla entrada
plata düć i dać economics y patrimoniai
les plü importantes por les svilup y le
desposiziun êl tl’alzada dessura le
prinzipala olache an rovâ ti locai di
dla Cassa. Chisc gnô scrić fora te deplü
suzès.
salf dl Consëi. Chësta lerch ân abiné
proprietars. Tres n porte y na stiga
copies y menà periodicamënter ala
An mëss dì che le Presidënt Alfons
fora meton adöm döes ćiamenes che i
podôn jì tl saf dl Consëi. Tl salf dl
Banca d‘Italia.
Pezzei, che â metü man sciöche cassier
proprietars afitâ ia ai sciori. Chilò êl inće
Consëi rovân inće passan dala direziun
Por capì deplëgn le spirit de
a Calfosch, s’à dagnora sintì y s’à
chëres per de mascinns che ân, sciöche
tres na porta de metal, olache an rovâ
renovamënt dla fujiun ne bàstel nia
comportè sciöche pert integranta dl
la mascinn da dupliché, che podô ma
ia tl medemo porte.
ma ejaminé autorisaziuns, dates, listes
grup inće dal punt d’odüda operatif.
gnì adorada da Paul Feichter che ê dër
Chësta picia lerch jödapé de stiga
de porsones, deliberes, zifres. An mëss
Al n’é porchël dessigü nia por nia, sce i
gelus de chësta mascinn. Al stô por
pon confruntè cun na paladina de n
capì avisa sciöche ara é gnüda a s’al
baiun de de „mëndri“ avenimënć.
gnì fora le fax y le fotocopiadù. Tosc êl
teater, olache al sozedô dl döt. Itamez
Foto storica dla sentada dla fujiun tl 1972 tl salf dl Cinema Ladinia a Corvara
Sentada generala ai 24 d’aurì 2015
69
68
An s’â stentè da ciafè la lerch por na
êl na sort de cuert da daurì sö, olache
picia botëga che venô tesciüs d’ert.
i dui vedli proprietars atempà â la
Chësta botëga â na süa entrada, ca
stiga por jì jö te ćianoa, olache al ê so
dant en linea cun les nostes döes.
datrai i dependënć che jô tl’alzada
Mo por fortüna ê la sënta defata gnüda
dessura, tliënć che gnô ite por jì te
massa picera, y, deache ara ne jô nia da
direziun, i vedli proprietars, che inće
se mëte a öna cun les proprietares dla
sce al ê n’atra entrada, jô impò ćiamò
botëga por podëi inće to ite chë lerch,
datrai chilò ite y fora. Sce valgügn ê
êl gnü tut adinfit la Villa Juve, dlungia
sön le cuertl, ne n’êsi nia bugn da gnì
nosta sënta dala pert dl Hotel Italia.
fora. Incër les önesc danmisdé gnôl
Chilò ân tl pröm l’ofize por baratè ite
datrai dales sfësses dl cuertl sö n tof
scioldi, che â laôta na gran importanza.
da tutres, che rovâ ćina sö ti ofizi y tl
Tres n’acordanza cun le Skipass
salf dl Consëi. Implü êl vignitant le će
gnôl inće chilò paié fora i schiadus
dl proprietar che picâ da chël büsc sö,
che s’â fat mè y che â na süa poliza
por damanè do Raimund Irsara. Sce
d’assiguraziun. Le responsabl ê Paul
Raimund Irsara n’ê nia dalunc, spo se
Feichter. Le vëndres y la sabeda êl chilò
stôl saurì. Ia dal’atra pert dla ćiasa, dala
dagnora na coda de porsones cun n
pert dl Piz da Lec êl tl’alzada a tera na
ghips che aspetâ na indenisaziun.
71
70
apartamënt. Te chësc porte incuntân
Corvara ti agn ‘70 ai tëmps dla fujiun
La fujiun é aprovada dala Banca d’Italia y é gnüda publicada
13. FILIALES Y SËNTA - por cumprè dui frabicać a Pedraces
dl’organisaziun y dl svilup: fà de
por trasferì la filiala da San Linert
beles sëntes, te posć saurisc da ti
- por ciafè dal Comun da San Martin
rové pormez, daurì filiales nöies, to sö
n so local sot le Hotel Dasser
personal, ciafè tliënć nüs pitan cualité
- por daurì na filiala a Fodom, cun i
y sorvisc nüs, colaborè cun i organisms
fodomi che damanâ tres indô do,
de secundo y terzo livel, fà funzioné
dantadöt tres Ugo De Battista,
döta la strotöra aziendala por ne fà nia
deache te chël Comun êl bele stè na
pesè la situaziun nöia sön i sozi y sön i
Cassa Rurala dal 1894 al 1942
tliënć. Bele tl statut êl odü danfora che
- por ciafè da Fritz Mutschlechner dl
vigni Comun foss rapresentè da döes
Ostaria Posta a Al Plan le bëgnstè
porsones, a pert Corvara, che â bele
por anuzé le tòch de terac che ân
laôta döes portines y che messâ gnì
cumprè dlungia süa ostaria, por fà
rapresentada da trëi porsones. Porchël
sö na filiala. Chëstes tratatives ê
êl önesc aconsiadus. Daimpröma ne
gnüdes fates plü tert, nia ti agn dla
n’ê la Banca d‘Italia nia a öna cun chësc
fujiun
critêr de rapresentanza teritoriala,
LA VAL: La Cassa Raiffeisen é tla Ćiasa de Comun in afit
- por podëi trasferì la filiala fora
deache i aconsiadus ess pordërt messü
de Calonia y jì adinfit te n local dl
gnì chiris fora por süa profescionalité
Comun da La Val
y nia aladô dl teritore. Mo ala fin ê
73
72
Do da chësta fasa metôl man chëra
- por cumprè da Loise Rottonara la
impò inće la Banca d‘Italia stada a
Caserma di Carabinieri, olache orôn
öna. Deache i n’orôn nia fà pesè la
spo fà sö la filiala da La Ila che orôn
strotöra teritoriala nöia sön les filiales,
daurì.
dantadöt sön les cater che â formè la Cassa nöia, é les reuniuns dl Consëi d’Aministraziun gnüdes tignides n iade te un y n iade te n ater Comun. Olache la Cassa n’â nia ćiamò de sü locai, gnô les reuniuns tignides ti locai publics, dagnora cun resservatëza. Le medemo valô por les sentades generales. Tl medemo tëmp portânse inće inant deplü tratatives: - por podëi to adinfit le local dla botëga y ingrandì i ofizi dla sënta - por cumprè döta la Villa Edith - por cumprè la Villa Juve
AL PLAN: filiala dla Cassa Raiffeisen daurida tl 1976
SAN MARTIN:
75
74
filiala dla Cassa Raiffeisen cina le 2006
PIDRÔ: filiala dla Cassa Raiffeisen daurida tl 1993
PEDRACES: filiala dla Cassa Raiffeisen
SAN MARTIN: dal 2006 inant en proprieté tl fabricat nü
LA VAL: filiala dla Cassa Raiffeisen dô le trasferimënt te i nüs locai bas ite tla Ćiasa de Comun tl‘aisciüda dl 2009
LA ILA: filiala dla Cassa Raiffeisen daurida tl 1992
77
76 CALFOSCH: filiala dla Cassa Raiffeisen
CORVARA: ai 30 de aurì 1978: inauguraziun dla sënta ingrandida y laurada fora
REBA:
CORVARA:
filiala dla Cassa Raiffeisen daurida tl 1991
portines
CORVARA: l’edifize dla sënta denant che al gniss ingrandì y laurè daite fora
CORVARA: dal 1972 sënta dla Cassa Raiffeisen Val Badia
79
78 CORVARA: sënta do che ara é gnüda ingrandida y laurada daite fora tl 2013
CORVARA: salf dl Consëi d’Aministraziun
CORVARA: ofize dla Presidënza
CORVARA: portines dla Cassa Raiffeisen
CORVARA: ofize dla Direziun Generala
Por jì zoruch a Corvara: nosc fin ê,
realisé le proiet messân da öna na pert
dal scomenciamënt insö, chël de fà
ćiarè de to y jì la botëga, dal’atra pert
n frabicat su, meton adöm les döes
messâ i vijins (Villa Linda) ester a öna
ćiases Villa Edith y Villa Juve. Te n pröm
da renunzié a so azès che ê danter la
momënt êra jüda da cumprè la Villa
sënta nöia, ex Villa Juve, y la Villa Edith.
Juve, deache le proprietar ê tl laûr da
Na indenisaziun ê stada la soluziun
se fà sö na ćiasa ia Pescosta. Tl 1978
por le pröm problem. Por le secundo
êl gnü fat sö la pröma verjiun dla sënta
problem êl stè n prozès y i ân metü a
olache an â podü mëte jö düć i ofizi.
desposiziun di proprietars dl garnì n
Deperpo jô les tratatives por cumprè
ater azès, iadô la Villa Edith.
la Villa Edith inant. Inće chëstes ê
Ala fin dl 1984 éra jüda da realisé le
ala fin jüdes a bun fin, do che ân
proiet y fà sö la sënta. I ne podun nia dì
daidé i proprietars da rové pro n tòch
la sënta da śëgn, deache chëra é gnüda
de terac dla fraziun da Corvara, por
fata sö ćiamò dui iadi, tl 1995 y l’ultimo
podëi ingrandì süa pension. Śëgn ân
iade, radicalmënter tl 2013.
les döes ćiases mo denant che podëi
A Badia, sciöche bele recordè, ê la filiala
de cumprè la ćiasa, sciöche la signura
tla ćiasa de Oswald Pitscheider a San
Frenademetz orô.
Linert. La intenziun ê chëra de trasferì
Chësc proiet dependô da trëi
la filiala a Pedraces. L’ocajiun nes ê
condiziuns:
gnüda dada da Loise Frenademetz,
- che la Banca d‘Italia se dess
che s’â metü a desposiziun la ćiasa
l’autorisaziun, daimpröma al
dlungia l’Albergo Posta, a condiziun che
trasferimënt y spo ala cumpra
l’ésson spo cumprada. Ćina ilò ê chësta
- che cumpràsson inće la ćiasa dlungia,
stada la sënta dla Cassa dl Sparagn.
tres cun l’autorisaziun dla Banca
N’atra condiziun ê inće chëra de messëi
d‘Italia,
cumprè le fabricat a öna na alzada che
81
80
14. SVILUP DLES FILIALES
- che fósson impröma bugn de to y jì la
ê dlungia, dan la ćiasa Dariz y ch’ê gnü
botëga che ê tla ćiasa dlungia.
fat sö sciöche lavandaria y che ê te chël
I ân insciö tut sö contat cun la Banca
momënt n ofize de mini computers
d‘Italia, portan dant nosc proiet: le
adinfit.
trasferimënt dla filiala da San Linert
Porchël podônse śëgn atira trasferì la
a Pedraces, la cumpra dl frabicat
filiala a Pedraces, mo nosc fin ê chël
prinzipal y dl frabicat dlungia.
Badia - ćiasa „Corradini“ che ti à dè alberch ala Cassa Raiffeisen
Pedraces, ai 01.08.1982: benedisciun y inauguraziun dla filiala
La cumpra strategica de bëgns imobiliars por fà sö la filiala da Pedraces
po o ne po nia, depënd dai dać y dales
se dediché ala realisaziun de nüsc
de dezëmber dl 2013 canche al é gnü
al telefonn stada n no por ći che
normes de control varëntes. Al é trö’
programs. Le capo dl Control da Balsan,
restrotoré la sënta nöia a Corvara.
reverdâ la cumpra dla lavandaria.
manco poscibilitês por tratatives. Laôta
cun chël che ân albü da strité, ê spo
Por l’aredamënt y l’atrezatöra dla filiala
Mo, dal momënt che i ne podôn nia
gnôl scialdi tut sö contat tres lëtres,
deventè plü tert n sostenidù dla Cassa
da Pedraces êl gnü miné da fà dërt da
cumprè le frabicat prinzipal zënza la
tres telefonn o cun incuntades y pro
Rurala dla Val Badia. Renato Andriolo
damanè dites dl post, ma che chëres ê
cumpra dla lavandaria, se joman insciö
vigni domanda gnôl metü n gröm de
à dötaurela ćiamò contat cun chësc
spezialisades tl setur dla hotelaria y nia
ia l’ocajiun de podëi se lascè jö te na
injuntes stampades. An ne controlâ
ispetur. Ala fin dl ann 2014 à chësc
tl setur bancar. Le proiet ê gnü fat da
posiziun ezelënta, saurida da rové
nia tan tl menü y an ti lasciâ inće lerch
ispetur recordè tles audanzes sciöche
dui architëć da Balsan che â apëna fat
pormez, söla incrujada danter Pedraces
al’interpretaziun. Les tratatives gnô
al é datrai gnü strité, mo se comportan
le plann urbanistich dl paîsc, ponsan
y San Linert, cun na plaza da parchè i
fates personalmënter dai interessà y
dagnora te na manira iüsta.
che chisc ess sfruté le miù che ara jô
auti a desposiziun, ânse respognü ala
la reputaziun, la solidité dla Cassa, le
Por ći che reverda l’aredamënt y
les poscibilitês de costruziun. Al ê gnü
Banca d‘Italia te na manira tlera: „nos la
carater di interlocuturs y süa abilité de
l’atrezatöra da ofize dla sënta a Corvara
fat deplü fai, che ê spo gnüs comedà
cumprun impò“.
baié sö ê de gran importanza.
êl gnü sciacarè cun le sign. Kirchmair,
fora man man inće cun l’aiüt dla Dreika.
Laôta ê la Banca d‘Italia ćiamò plü
Nosta resposta ess podü avëi de burtes
laôta responsabl dl setur venüdes
Atira do la fujiun ânse a Pedraces
rigorosa co śëgn, ma che śëgn vëgnel
conseguënzes, mo la Banca d‘Italia s’â
dla dita „Amonn Mebli por Ofize“.
n’atra chestiun da mëte apost. Ara
scialdi tratè tres via telematica.
comportè te na manira costrutiva. Do
Kirchmaier à spo metü sö tl 1978 la
se tratâ dla ćiasa dlungia l’albergo
L’Organn de Control conësc al momënt
n valgügn stlarimënć ânse tla finada
Dreika. Cun ël unse dagnora albü na
Cavallino, olache al ê n valgügn
la situaziun dles Casses y ći che an
ciafè l’autorisaziun y an â insciö podü
buniscima colaboraziun, da laôta ćina
apartamënć afità ia. La Cassa de Badia
PEDRACES: filiala dla Cassa Raiffeisen
PEDRACES: filiala dla Cassa Raiffeisen
83
82
Bele tratan les tratatives ê la resposta
süa proprieté, mo n iade che ên jüs
Raiffeisen Val Badia, desmostran
te Comun por chestiuns che reverdâ
cun n gröm de documënć vedli y
chësta ćiasa, â le secretêr dit: „Ćiarede
nüs che la Cassa Rurala Val Badia
Śëgn ênse sta bugn de invié ia y en
Tl 1992 él stè la Cassa Raiffeisen de
che chësta ćiasa n’é nia osta“.
ê la continuaziun dla Cassa Rurala
pert realisé na gran pert di proieć. Tl
Nöia Ladina (Welschnofen) che à orü
de Badia y porchël dla „Spar- und
1973, deperpo che ên tl laûr de se dè
daurì na filiala tla Val de Fascia, mo döt
Darlehenskassenverein“.
jö cun düć chisc proieć y porvân da
restâ tl teritore dla Regiun. De jenà dl
„Spar- und Darlehenskassenverein“
renforzè la fujiun organisan l’aziënda
1992 s’à le diretur Neuliched menè na
de dërt austriach y la Cassa de Badia
nöia, ânse, sön domanda de n gröm de
lëtra por damanè consëis de co s’astilé
minâ de ester la suzessuria legitima
abitanć de Fodom, particolarmënter
te n te’ caje. Nos ti ùn porater menè
y proprietara, mo ara n’ê nia insciö. N
de Ugo Debattista y dl ombolt Bruno
la copia dl’ultima lëtra cun dötes les
valgügn agn denant â la Cassa fat le tët
Trebo, metü man concretamënter de
injuntes che ùn menè ala Banca d‘Italia
danü, che gnô dant dassù tl bilanz y tl
ponsè de daurì na filiala a Fodom.
ai 23 de novëmber 1990.
liber dles amortisaziuns. I ân porchël
Do che ân daurì la sënta a Corvara tl
Tl statut dla vedla Cassa da Fodom
messü se lascè scrì la ćiasa, ma che
1973 êl gnü damanè do tres plü gonot
êl na tlausola che odô danfora che le
y insciö ânse albü tres plü contat cun
patrimone messâ - tl caje che la Cassa
nüsc vijins. A Fodom - sciöche bele
foss gnüda lasciada sö - gnì deposité a
dit - êl bele stè na Cassa Rurala ćina dl
Desproch, pro la Junta Provinziala, tan
1942, metüda sö tl 1894 (porchël püć
dî ćina ch’an ess indô metü sö na te’
agn do chëra da Rina).
sort de sozieté. Chësc é plü o manco
La vedla Cassa da Fodom ê gnüda
ći che é odü danfora dala legislaziun
metüda sö cun n statut cun la data
atuala.
dl 1. de agost 1984, söla basa dla
Por n valgügn agn alalungia,
lege austriaca dl 1873 cun l’inom
bunamënter ćina ite por i agn ‘20,
Cassa Rurala di Prestiti, registrada
ê la Cassa gnüda controlada dala
cun garanzia ilimitada cun sënta a
Federaziun Raiffeisen de Balsan.
BADIA: ćiasa storica tl zënter de San Linert che ti à dè alberch ala Cassa Raiffeisen
La Pli de Fodom. Le statut y döta la corespondënza cun les autoritês ê por
Cun la pratica por daurì na portina a
talian.
Fodom ânse mëtü man ti pröms mëisc
I prinzips dla Cassa n’ê en sostanza
dl 1973 por jì inant zënza interuziun
nia atramënter co chi ch’é ti statuć
ćina ala daurida che ê stada ai 8 de
da śëgn. Interessant él da odëi che
dezëmber 1991.
la Cassa ê gnüda lasciada sö por rajuns politiches y nia por dificoltês
Le percurs n’ê nia dagnora stè saurì. Al
finanziares o internes dla Cassa. Ara ê
ê gnü scrit desënes y desënes de lëtres
gnüda stlüta cun n avanz de gestiun.
y de domandes, y al ê gnü porvè plü
Le fat de daurì na filiala fora dla
iadi da ti fà prescia ala Banca d‘Italia
Provinzia y fora dla Regiun ê inće val’
de Balsan y de Belun. Te prësc vint agn
defin de nü. I ên la pröma Cassa Rurala
ânse sides nos che le Comun fat tres
dla Provinzia de Balsan a fà chësc vare.
indô danü deliberes, y an ê jüs n gröm
85
tratan messân le fà cun la nöia Cassa
Y bel avisa, ara ê scrita al inom dla
84
15. REBA
minâ che chisc apartamënć foss de
chi agn, é deperpo scrić por todësch.
86
ombolt por chirì n local adatè.
cun la data di 2 de dezëmber 1991),
Tla lëtra scrìel danter l’ater:
olache nos ti lasciun al savëi ala Banca
„ .....L’iniziativa che ora si realizza con
Nosta pröma domanda ala Banca
La Federaziun Raiffeisen che ti ê tres
d‘Italia, che i ésson daurì la portina tl
l’apertura di questa nuova dipendenza
d‘Italia d’agost dl 1973 ânse motivé
stada do a chësc fat, l’â ingalin minada
mëis de dezëmber 1991 y na resposta
si inserisce validamente nel quadro
insciö:
buna da s’informè che la daurida
dl diretur De Grandi, che nos recordun
di una strategia costantemente
„Al reverda: domanda de autorisaziun
de na filiala fora dla Regiun ess orü
cun plajëi. Ël ê inćiaria canche nos ên
imperniata su una attenta stabilitá
de na filiala tl Comun de Fodom“
dì perde la carateristica de banca
tl laûr da fà sö y da daurì la filiala da
delle esigenze del mercato, cui
I sun motivà a daurì na filiala tl Comun
regionala, cun la conseguënza che al
La Ila. Cun plajëi se recordunse inće dl
si é accompagnato il conforto dei
de Fodom, deache i sun sigüsc che
foss stè complicaziuns tla gestiun che
dr. Enzo Poznasky, le pröm ispetur dla
lusinghieri risultati raggiunti.
chësc teritore rapresentëia por nos na
ess por deplü gaujes messü s’adatè
Banca d‘Italia che à fat na ispeziun plü
Nella convinzione che le affermazioni
poscibilité unica y naturala d’espanjiun,
ala regolamentaziun nazionala, inće
avisa te nosta Cassa. Ël ê dër avisa, mo
sin qui raggiunte dalla Cassa Rurale
deperpo ch’i aratun che d’atres
por ći che reverda les agevolaziuns.
iüst.
della Val Badia - testimoniate dalla
banches ôis se lascè jö tla Val Badia,
Datrai êl les agevolaziuns provinziales
Tla lëtra reconësc le dr. De Grandi le
soliditá degli equilibri tecnici e
olache le raport abitanć/portines é de
y regionales che stlujô fora chëres
valur de nostes strategies, nes lalda
dall’apprezzabile opera svolta per
ma 700 unitês. Bele al scomenciamënt
statales y le contrar.
por avëi tut en conscideraziun les
lo sviluppo economico della zona di
dl 1973 à l’Aministraziun de Comun
Cun le tëmp ânse ciafè l’autorisaziun
esigënzes de marćé por se svilupé
competenza - costituiscano la migliore
damanè sce i ésson daurì na portina,
da fà le sorvisc da tesorier por le
teritorialmënter, aprijëia i resultać che
garanzia di successo anche per la
o, sce ésson almanco fat le sorvisc da
Comun, che fajôn tla filiala a Pidrô. Düć
ùn arjunt, dantadöt la solidité dles
Filiale di Arabba.“
baratè ite scioldi, le sorvisc de trà ite les
i sorvisc da tesorier gnô fać a Pidrô da
balanzes tecniches.
cutes y chël da tesorier por le Comun
Gilbert Irsara, che ê inće stè le pröm
instës. Les domandes d’autorisaziun
dependënt a Reba, cun Elisabeth
menades ala Banca d‘Italia de Balsan y
Penazzi y Raimund Pescoll. FODOM: tl 1991 ciafa Reba indô na filiala dla Cassa Raiffeisen
Belun, mo che é spo gnüdes sciurades zoruch, ê gnüdes fates sön domanda dl
Tla finada ânse inće ciafè l’autorisaziun
Comun.“
por daurì la filiala a Reba. Ara ne se
A nia n’â jovè les gröm de domandes
tratâ nia de n’autorisaziun spezifica,
fates dedô y te chëres che al gnô baié
mo al ê stè la conseguënza dles
de n spirit patriotich: identité culturala
desposiziuns generales nöies por ći
y storica, medemo lingaz, vijinanza
che reverdâ les banches y i credić,
geografica y de na maiù integraziun
gnüdes fora cun le DL dl 1. de setëmber
turistica dantadöt danter Reba y
1993, y che odô danfora che sce al ne
Corvara por le carossel dai schi dla
gnô nia dit de no por scrit, spo orôl dì
Sella Ronda.
l’aprovaziun. Danter la documentaziun
Ingalin â le Comun da Fodom tut la
che reverda Reba n’unse nos nia n
dezijiun de damanè la Cassa Rurala da
documënt dla Banca d‘Italia che se
Cortina, che n’â nia azetè, deache ara
da l’autorisaziun da daurì na portina.
ê tl laûr de daurì na portina a San Vito
Da recordè él che, söla basa de na
tl Ćiadura. Interessant él da odëi che i
delibera dl CICR, unse nos tl 1984 ciafè
documënć che baia dla fondaziun dla
l’abilitaziun da laurè te chël teritore.
Cassa Rurala da Cortina, metüda sö te
Nos ùn ma n documënt (mod. 137 Vig.
87
de iadi a Reba y a Andrac tla ćiasa dl
Dan le 2006, le 2007 y le 2008 ânse
podü se trasferì tl frabicat nü. Porchël
Mo les cosses é jüdes atramënter. La
da lascè jö n auto. Mo le museum é
portè a fin na buna pert de nüsc
â nosta Cassa inće bele cumprè n
costruziun é gnüda fata sö atramënter
gnü fat sö cun gran entusiasm dala
proieć. I n’ân mai ponsè sceriamënter
post da lascè jö n auto tl Park Center,
de co che an ne minâ, nia dainultima
Fraziun da San Ćiascian, che, cun na
de daurì na filiala a San Ćiascian, che
diretamënter sot al museum, che foss
por gaujes finanziares. Tratan êl gnü
convenziun cun la Provinzia de Balsan
cun 1000 abitanć â bele döes filiales
spo gnü colié cun n lift ćina tla pröma
la crisa dl 2007-2008 che ne incorajâ
ti à surandè la gestiun dl museum
dla concorënza sön plaza. Mo bele dî
alzada dl museum. An â valuté sce
nia a se slarié fora deplü. An à insciö
„Museum Ladin Ursus Ladinicus“ al
alalungia gnôl baié a San Ćiascian dla
daurì a San Ćiascian n ofize destachè
renunzié al proiet y an à venü le post
Museum Ladin Ćiastel de Tor.
costruziun de n museum nü, sciöche
da chël da La Ila. Al foss stè n ofize de
continuaziun dl Pic Museo Ladin,
60 metri cuadrać, tla pröma alzada dl
olache Renato Andriolo ê presidënt.
frabicat nü, da podëi ti rové pormez o
Le frabicat nü ess messü gnì fat sö
cun le lift dal garage sö, o dala porta
tl zënter dl paîsc, danter la Calonia y
prinzipala dl museum. Tla pröma
la furnaria Ploner (olache al ê adinfit
alzada ésson podü mëte le bancomat
la BTB y l’Assoziaziun Turistica) sön
y d’atri aparać a desposiziun dl publich.
terac dla Fraziun da San Ćiascian,
Al foss stè dër n bun post: garage por
cun Thomas Pescollderungg sciöche
i auti sotìte, plaza da lascè jö i auti
presidënt. An se temô che inće un di
atira sot le museum, museum dlungia,
dui ofizi adinfit tla furnaria Ploner ess
assoziaziun turistica nia dalunc.
SAN ĆIASCIAN: „Museum Ladin Ursus Ladinicus“
SAN ĆIASCIAN: proieć por locai de consulënza bancara
SAN ĆIASCIAN, ai 30 de messè 2011: inauguraziun dl Museum Ladin
89
88
16. SAN ĆIASCIAN
91
90
sciöche ara foss jüda da les integrè
y inće chilò ênse nos sta i pioniers.
te nüsc programs d’informatica. I ân
Al ê na soluziun ideala, deache tla
spo porvè da tra ite la Federaziun
sozieté nöia RVD podôn portè ite
Canche i ên tl laûr de chirì fontanes
compagnia ti Paîsc Todësc) tres les
Raiffeisen, ti portan dant nosta idea,
les esigënzes dl grup y les Casses
de davagn nöies y orôn pité sorvisc de
agenzies da Bornech y Porsenù.
mo zënza suzès. Mo nos ti ân na gran
instësses podô gnì trates ite tla
ütl por i sozi, êl al scomenciamënt di
N iade al’edema gnô n so inćiarié a
crëta a nosc proiet y te n cer’ momënt
gestiun y portè dant sües nezescitês.
agn ‘80 gnü ponsè ales assiguraziuns.
Corvara a se to les ghiranzes di tliënć
ânse menè do ite a Balsan de daurì
Śëgn êl ma plü da odëi ći Casses che
Chëstes podô ester na fontana de
y l’edema do portâl spo les polizes.
n’agenzia al intern de nosc Grup,
ê a öna de fà pert y tan inant che
davagn plü stabila en confrunt ala
Tl mëteman êl Agostino Trebo che
magari a livel provinzial. Al ess podü
ares ê arjignades da se dè jö cun
spana di fić che depënd dal andamënt
coordinâ por le Sorvisc d‘Assiguraziuns
ester na compagnia de concorënza
l’organisaziun de chësta ativité. Ara
dl porcënt di fić, dal raport de
dla Cassa Raiffeisen chësta ativité.
por le MOCRA, fora de chëra che al
se tratâ sambëgn inće de arjigné ca
deponüdes/investiziuns, y porchël
Ël ê da püch gnü tut sö, y süa ativité
se ess spo svilupé l’Assimoco, inće
le personal. Nos ân les idees tleres y
dala cuantité de imprësć conzedüs,
prinzipala ê chëra di credić, n setur colié
metüda sö tl 1972. Al ê gnü sciacarè
odôn danfora che la orentè da se dè jö
che é danterater le maiù fatur de risch
cun chël dles assiguraziuns.
cun le diretur dla Federaziun Raiffeisen
foss stada dër desvalia danter Cassa y
por na cassa. Implü mësson pro les
Mo nos orôn danterater inće ti pité ai
rag. Palla y ân organisé na incuntada
Cassa. Nos piân ia cun l’intenziun de se
deponüdes tignì cunt cun les gran
sozi la poscibilité de stüje jö polizes
te na ütia sön Piz Sorega. Chilò â
dè jö deplëgn bele dal scomenciamënt
oscilaziuns danter na sajun turistica y
d’assiguraziuns söla vita, sanitares y
inće rapresentanć de d’atres Casses
insö. Te öna dles prömes sentades
l’atra. A desfararënzia de ći che sozed
de previdënza, te so interès y te chël
interessades tut pert. Canche chisc â
danter Casses interessades â le
pro les deponüdes, ênse dla minunga
dla Cassa. Chësta ativité ê ütla sciöche
odü nosta determinaziun, êl gnü baié
rapresentant dla Federaziun Raiffeisen
che pro les polizes d’assiguraziun
sorvisc ai sozi.
de n proiet de mascima y i presënć
dit che nos ne ésson nia podü s’aspetè
fóssel dër rî che ares cambies le curs
Mo le svilup cun chësc sistem n’ê nia
s’â desmostrè interessà. Tosc dedô
de partì fora provijiuns por deplü
n iade che an les à cumprè. Da tignì
jü tan debota sciöche nos s’ân imaginé
ê Alfons Pezzei jü ala sentada dl
agn, deache i ésson impröma messü
cunt él che tla Val Badia él 14 portines
y ara ne jô porchël nia da tignì ite i
Consëi d’Aministraziun dla Federaziun
s’organisé y s’afermè. Sön na tara â
por zirca 10.000 abitanć, che ô dì zirca
tëmps de realisaziun de nüsc obietifs
Raiffeisen, olache al ê gnü destiné
Renato Andriolo respognü che cun
700 abitanć por portina. Nos ân a
economics.
na bela soma por mëte sö le RVD
chëstes condiziuns n’êl gnanca da
desposiziun 9 portines davertes vigni
I ân cherdè ite le rag. Zavarise,
(Raiffeisen Versicherungsdienst -
mëte man. Chësta iniziativa ê dantadöt
dé, che s’ess adatè a na te’ ativité.
presidënt dla Cassa Zentrala da Trënt
Servizi Assicurativi Raiffeisen - Sorvisc
ponsada por avëi na fontana de davagn
O che les compagnies d’assiguraziun
y referënt dl MOCRA. Deplü iadi s’ânse
d’Assiguraziun Raiffeisen), sciöche
alternativa y stabila. Ël â porchël portè
che laorâ tla Val Badia n’â nia
incuntè a Corvara por ti splighé nosta
agenzia dl’Assimoco por la Provinzia
dant n model de strotöra, partin sö les
agenzies söl post, o che ares laorâ ma
idea y por baié dla poscibilité de daurì
de Balsan.
Casses aladô de süa desponibilité da se
ocajionalmënter.
- tres nosta Cassa - n’agenzia tla Val
Dedô à le diretur Palla dit plü iadi de
dè jö, te trëi categories:
Al ê bele na compagnia che â inom
Badia.
ester feter gnü sforzè da fà chësc dala
1. Casses a öna de s’atrezè y
MOCRA (Movimento Casse Rurali ed
Zanvarise foss stè a öna, mo por nos ê
Cassa Raiffeisen Val Badia. De un n
s’organisé de plëgn sciöche nos,
Artigiane), metüda sö tl 1972, mo che
n’agenzia MOCRA val’ nia tan de sigü.
vers êl n lalt, mo an podô capì che le
arjignan ca le personal aladô, fajon
n’â nia ćiamò agenzies chilò incërch
I ésson podü porvè de fà chësc vare
fat ne ti â nia dè püćes preocupaziuns.
söl post döta l’ativité, o dì: to sö
y gnanca tla Provinzia. Ara se do jö
deboriada cun d’atres Casses de nosc
Śëgn dessigü nia plü, sce an vëiga i
contat cun i tliënć, dè consulënza,
dantadöt cun i risć dles Casses. Nos
raiun, mo inće te chësc caje odônse
resultać.
se limitan da ciafè l’assistënza de
orôn mëte man cun les assiguraziuns
problems. Un n problem foss dessigü
pornache ara jô, y ân porchël tut
stè chël dl lingaz: les polizes foss dötes
Chësta ê stada la nasciüda dl’ativité
sö contat cun Allianz (la plü gran
stades ma por talian y i ne savôn nia
d’assiguraziun pro les Casses Rurales
n consulënt dl RVD che foss passè regolarmënter. 2. Casses a öna de colaborè, mo ma a
93
92
17. ASSIGURAZIUNS
Te so percurs à l’Assimoco messü
schema.
superè deplü problems, mo i Todësc
An s’â spo metü a öna sön chësc
ne s’à mai trat zoruch. Te vigni ocajiun,
sistem y an â atira metü man, inće
sciöche tles sentades Generales
sce al ê tres indô stè debojëgn de fà
Assimoco Holding, Vita y Dagns, a
adatamënć.
chëres che Renato Andriolo à inće tut
Tla fasa dedô â la Federaziun
pert, à düć i organns plü importanć de
Raiffeisen y les Casses (nia dötes)
R+V presënć sotlinié la intenziuns da
cumprè aziuns dl’Assimoco. N
se tignì les partezipaziuns Assimoco
gran vantaje ê stè le podëi fà pert
y da restè so partner stabil. La R+V é
dl’Assimoco Holding, de chëra che al
na potënza finanziara y à n gran savëi
fej pert Assimoco Dagns e Assimoco
suradöt por ći che reverda n credit
Vita dla R+V, compagnia dles Banches
cooperatif.
Raiffeisen y Banches Popolares di
Le Sorvisc d’Assiguraziun Raiffeisen é
Paîsc Todësc, la maiù compagnia di
val’ che s’à metü apost cun le tëmp, mo
Paîsc Todësc. Tl Consëi d’Aministraziun
al resta tres n „work in progress“:
dl Grup Assimoco êl stè da laôta incà,
1. I messun valuté danü le model de
sciöche vizepresidënt dla Holding n
destribuziun dles provijiuns, deache
esponënt dla Cassa Raiffeisen Val
nosta Cassa y chëra da Bornech por
Badia (Renato Andriolo), śëgn mëmber
ejëmpl, é chëres che à investì tröp
dl Comitê di esperć. Presidënt êl
deplü tles assiguraziuns y se barata
laôta y al é ćiamò, n esponënt R+V.
jö al pröm post sciöche venüda de
Esponënć dla Cassa Raiffeisen da
polizes, volum d’afars y provijiuns
Bornech y dla Federaziun Raiffeisen
trates ite y porchël él dërt che ares
é tl Consëi d’Aministraziun y pro i
sides avantajades tla destribuziun
Revisurs di Cunć ti seturs operatifs dl
dles provijiuns.
Grup. I sun sta da impröma incà inće
2. Śëgn che i bilanc dles sozietês
tl Consëi d’Aministraziun dl Sorvisc
Assimoco mët man da stlüje jö en
d’Assiguraziun Raiffeisen a Balsan.
positif y les balanzes tecniches
Dîalalungia él stè Renato Andriolo
é apost, mësson ciafè na forma
y Hubert Obwegs (Andriolo inće
por partì fora l’ütl por nostes partezipaziuns.
6.000
4.000
2.000
0
2009
manira proporzionala aladô de chësc
8.000
2008
Assimoco Holding.
2007
Casses ess messü gnì partides fora en
2006
R+V cumprè la maioranza dles aziuns
2005
Les provijiuns de competënza dles
10.000
95
ess orü le lascè) a Milan. Intratan à le
11.606
tliënt, zënza fà nia.
11.110
le barizënter da Roma (olache tröc 10.593
savëi al RVD l’interès da pert de n
12.000
10.003
94
inće dagnora aratè important spostè
12.168
3. Casses che se limitâ da ti lascè al
2014
nosc dagnì tles assiguraziuns y i ùn
13.328
consulënza.
14.000
2013
n elemënt nia da ponsè demez por
13.133
dl RVD, che ess inće surantut la
2012
Nos ùn dagnora conscideré le R+V 13.175
gnüdes fates da n rapresentant
2011
Obwegs da su.
13.060
deperpo che les polizes foss spo
SVILUP DI CONTRAĆ D’ASSIGURAZIUN DAL 2005 AL 2014
2010
vizepresidënt); śëgn él ma plü Hubert
12.914
öna de to sö les domandes di tliënć,
Le sorvisc d’Assiguraziun dla Cassa Raiffeisen se tol dant da assiguré bun düć i valurs patrimoniai y personai por se stravardè da conseguënzes da inzidënć y desgrazies.
19. SOZI, SOSTËGN FINANZIAR, REZIPROZITÉ Y SOLIDARIETÉ
Denant che al gniss metü sö le Zënter
dal Zënter de Elaboraziun Dać, mo la
I sozi s’aspeta dantadöt vantaji söi
söles polizes d’assiguraziun, é de
de Elaboraziun Dać dla Federaziun
maiù pert di iadi él jü döt bun.
fić o söles atres condiziuns che é i
500.000 Euro. Sce an mët laprò
Raiffeisen, orôl ester na organisaziun
Na gran scemplificaziun êl stè tl
elemënć plü tlers y saurisc da controlè,
500.000 Euro partis fora por
particolara por podëi tignì la contabilité
1986, canche vigni portina â ciafè
y che vëgn metüs en relaziun cun l’aiüt
sponsorisaziuns y retlam y 100.000
unificada dles cin Casses. Ćina tl
so computer colié cun la sënta da
finanziar. Gonot se fej i sozi ert da
Euro dà en benefiziënza dal Consëi
1983, canche vigni portina â ciafè n
Corvara, che ê coliada cun le Zënter de
capì che na strotöra organisada tan tl
d’Aministraziun é le vantaje por i
so computer, êl nosc curier che jô da
Elaboraziun Dać. Chësta é stada na
detail, cun strotöres y sorvisc moderns,
sozi dër evidënt, mo an vëiga inće le
misdé a se fà la roda dles filiales por
gran scemplificaziun. Te chësta ocajiun
studiada avisa sön mosöra por le
vantaje por la comunité. Tl medemo
cöie adöm le plates de contabilité che
unse inće ponsè da ajuntè le lingaz
teritore, mëss inće gnì finanziada.
momënt unse portè le patrimone de
messâ rové por tëmp y ora a Corvara
ladin, dlungia a chël todësch y talian,
I ùn por ejëmpl metü deplü bancomać
scioldi a passa 51.000.000 de Euro,
por gnì batüdes ite söl computer, che
te düć i scrić laorà fora dal Zënter de
inće ti paîsc olache i n’ùn nia de nostes
soma plü co adeguada por corì düć i
n’ê nia colié „online“ cun le Zënter de
Elaboraziun Dać y destinà ai tliënć. Mo
filiales (La Pli de Mareo, La Pli de
parametri odüs danfora dal Control
Elaboraziun Dać. La contabilité tolô
al n’é nia stè na buna idea, deache i
Fodom, Longiarü, Rina y Antermëia).
(Banca d‘Italia) por les categories
porchël ite le domisdé dl dé denant.
tliënć ne l’à nia aprijé y por i dependënć
Tl interès di sozi i tignunse en funziun,
de risch desvalies. Mo nia ma; tl
Döta la contabilité gnô memorisada
él stè na complicaziun en plü. An â
inće sce i ùn vigni ann pordüdes de
medemo momënt unse inće investì
sön na dischëta, de chëra che an fajô
laôta messü s’inventè n lingaz tecnich
zirca 35.000 Euro.
te bëgns imobiliars cun na valüta
na copia, y dedô gnô i dać menà ite
ladin tan artifizial che n estrat cunt n’ê
Le vantaje fiscal che ti gnô dè tl
atuala (porchël do la crisa dl 2007-
eletronicamënter tres na conesciun
nia da capì. Döt é spo gnü lascè ester.
scomenciamënt ales Casses Rurales
2008) de passa 10 miliuns de Euro.
telefonica al Zënter de Elaboraziun Dać.
Da chësc capëscion ćiodì che al vëgn
(y nia ales atres Casses), ê n contribut
Ara se trata de bëgns imobiliars
Por na sigüda gnô la dischëta ćiamò n
baié de n laûr da pionier, canche an
por sostignì i cosć. Chësc s’â avantajè
te de bunes posiziuns. Chësc röia
iade menada al Zënter de Elaboraziun
baia de nosta fujiun.
nia püch da cöie adöm patrimone.
- inće sce al n’é nia patrimone de
Dać cun n curier che gnô a s’la to.
Les Casses che s’à metü adöm do da
Cun les parores pêl che i sozi se
scioldi da podëi adorè tla gestiun -
An po capì tan avisa y tan debota che
nos, à podü fà referimënt a modei bele
stëntes n pü’ da le capì, mo cun i fać ài
tres tl bilanz dala pert positiva.
döt messâ jì. Les filiales messâ stlüje
dan man, y implü àres a desposiziun
desmostrè da le capì indortöra, sce an
La continuité tla chersciüda dl numer
jö y arjigné ca la contabilité zënza
stromënć y prozedöres nöies.
tol en conscideraziun che:
di sozi dla Cassa Raiffeisen desmostra
s’intardié (chësc orô dì che döt messâ
che la politica di sozi é impostada söi
stimené). Le curier messâ fà la roda
da na inrescida fata dala Federaziun
valurs che ma le monn dla cooperaziun
dles filiales zënza s’intardié, sides
Raiffeisen en ocajiun dl’ultima ispeziun
po ti dè y garantì a sü sozi.
d’isté co d’invern. A Corvara gnô spo la
bienala söl bilanz 2013, resultëia che:
contabilité laurada fora digitalmënter.
- le vantaje di sozi tla gestiun ma
Impröma êl Marlene Costa che fajô
finanziara, ô dì por ći che reverda
chësc laûr y dedô Waltraud Ferdigg.
i porcënć di fić, sce an confrontëia
Ëra aspetâ bele dagnora denant che i
ći che an ess ciafè cun n porcënt
ofizi dauriss. N valgügn iadi êl sozedü
di fić mesan dl rest dl sistem
che an â messü condüje la dischëta ite
bancar, tolon ite inće le vantaje
97
96
18. ORGANISAZIUN DLA CONTABILITÉ
2500
98
2000
situaziun podô gnì ressanada, él
fin dl 2014 de 72 miliuns de euro.
gnü blochè por n pez (anter i limić
Tl 1997 ê le Credito Fondiario gnü
odüs danfora dala desposiziuns
tut ite tles Casses dl Sparagn de
de control) i fić sön imprësć por i
Trënt y Balsan, y n’ê porchël nia plü a
adebité sön n cunt a pert, aspetan le
desposiziun por nostes operaziuns.
dër momënt por i amortisé.
Tl medemo ann â nosc Grup albü
- Iniziatives por sostignì l’economia
1500
1000
locala, sciöche l’istituziun de n fonds
strategica tl Mediocredito, tolon pert
por l’assiguraziun di tiers, olache
a n aumënt de capital, danterater tres
nos dun n contribut.
la cumpra de na sort de obligaziuns
- Archirida te deplü fases de dër
che po gnì paiades zeruch cun titui de
finanziamënć por aziëndes en
n’atra sort mo cun le medemo valur.
dificolté, ćiaran de ciafè la dërta
Nosc Grup ê bele tl Consëi
forma che vais a öna cun le svilup
d’Aministraziun de Mediocredito, mo
dl’aziënda.
aladô de nosta minunga, cun massa püch podëi por to dezijiuns. Laôta ê
500
2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990 1989 1988 1987 1986 1985 1984 1983 1982 1981 1980 1979
0
l’oportunité de to ite na posiziun
FINANZIAMËNĆ
l’avocat Brandstätter le presidënt.
- Por nos él dagnora stè important
La Federaziun Raiffeisen ê cuntra
abiné capitai nia ma te nosc
chësta iniziativa, deperpo che le
ambiënt, tres l’intermediaziun de
Presidënt dla Junta Provinziala Luis
finanziamënć o tres operaziuns
Durnwalder ê dassënn por. Te na
„en pool“, canche la nezescité de
lëtra di 28 de jenà 1997, menada inće
Nos ùn dagnora tignì alalt le significat
Te chisc 40 agn unse dagnora porvè de
nosc marćé cun l’edilizia tla fasa
a nos, racomanëiel chësta iniziativa
de cooperaziun, solidarieté y aiüt
promöie iniziatives de chësc vers:
de espanjiun ê maiù co nostes
por mantignì l’ecuiliber cun les Casses
poscibilitês, o canche la sort de
dl Trentin, bele dassënn atives tl
finanziar y nia ma tres vantaji finaziars fondamentai, sciöche i ùn desmostrè
SOLIDARIETÉ:
imprësć damanà n’ê nia danter chi
Mediocredito, che ê la Cassa leader tla
avisa dessura. I ùn dagnora porvè
- Iniziatives por daidé diretamënter i
odüs danfora dal Control por nosta
Regiun tl setur dl credit de na dorada
da sostignì i sozi en dificolté y i ùn
sozi tl setur di credić, tres la cumpra
sort de Cassa.
mesana y lungia. A desmostraziun
dagnora metü a desposiziun di sozi
de titui de davagn y de credit, por
Ma l’intermediaziun blota y scëmpla
él le fat che la Federaziun Veneta y
y dla comunité strotöres y sorvisc
evité la lizita iudiziara (olache al
n’ê por nos nia assà. Ala fin dl 2000 ê
la Federaziun Raiffeisen da Salzburg
efiziënć. Al é rî da mëte nostes
foss gnü trat ite tröp demanco en
nosc raport deponüdes/investiziuns
ê interessades al’operaziun y la
iniziatives te öna de chëstes döes
confrunt al dër valur) o ćinamai le
- ô dì la cuantité di imprësć conzedüs
Federaziun Trentina, nia zite cun ći
categories, deache ares s’intrëcia ite
falimënt y ùn pité assistënza da
respet ales deponüdes – de 113%,
soma. Na cassa da Milan ê a öna de
öna tl’atra.
reorganisé les aziëndes tocades.
y al foss stè dl 122% sce i ésson tut
cumprè döt le Mediocredito, pitan na
Te tröc caji à chëstes fases de
en conscideraziun i imprësć tres
gran soma. An ess podü slarié fora i
assestamënt doré deplü agn. Nos
intermediars da Mediocredito, Credito
orizonć: racoiüda fora dla Regiun, tl
ùn dagnora messü iustifiché te val‘
Fondiario y nosta „Zentrala“. (Chisc
Veneto (fenomenn bele conesciü laôta),
manira nosc comportamënt dan dal
imprësć muntâ sö ala fin dl 1996 prësc
poscibilité de mëte man sinergies
organn de Control.
15 miliarg de Lires). Le debit total di
cun l’ambiënt austriach te seturs
imprësć tres intermediars ê ćiamò ala
particolars sciöche le „Bausparen“,
- Val’ iade, canche an odô che la
99
SVILUP DL NUMER DI SOZI DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA
Por podëi splighé tl menü nosc
Credito cooperativo regionale ha dato
comportamënt: tratan â la RLB ciafè
il via libera all’iniziativa. Le „Casse
düć i recuisić por podëi laurè a tëmp
Rurali – Raiffeisenkassen“ saliranno a
lunch, mo nos se temôn che dal
oltre il 50% di Mediocredito attraverso
momënt che süa licuidité depënd
l’acquisizione della quota della
diretamënter da chëra dles Casses,
Regione.“
s’ess la crisa de licuidité de chëstes
Porchël ânse rajun.
RLB y le marćé finanziar svilupé te na
INIZIATIVES PARTICOLARES DE
manira che la RLB à n gröm de bunes
AIÜT FINANZIAR, REZIPROZITÉ Y
poscibilitês por rové pro licuidité y
SOLIDARIETÉ
sorvisc da ti dè inant a sües Casses.
La Cassa Raiffeisen Val Badia compëda aldédaincö passa 2.000 sozi
I aratân che cun chësta prospetiva
La Cassa Raiffeisen à dagnora ćiarè y à
(azionist de referimënt cun le 20% y n
ascutè sö i debojëgns y les domandes
ënt publich che n’orô nia fà le banchier),
de aiüt finanziar, reziprozité y
impede intermedié finanziamënć,
solidarieté tla Val Badia y ite a Fodom.
ésson podü i conzede diretamënter
I orun chilò cuntè sö n valgönes
tres le Mediocredito (y chësc varô
iniziatives che à albü nosc sostëgn:
por döt le Grup). Dal momënt che la
- I ùn metü a desposiziun
che é de dorada lungia. Por ti sciampè
preodüda por i 7 de forà tla sënta dla
Federaziun Raiffeisen restâ sön la
dl’Assoziaziun di Artejagn LVH-APA
al impedimënt Federaziun Raiffeisen
Junta Provinziala. A chësta incuntada â
süa, s’à öna dles Casses interessades
n local, olache n so responsabl da
ânse ponsè de svilupé l’iniziativa te n
inće le Presidënt Durnwalder y l’avocat
(Algund) fat la proposta de jì inant
consulënza.
grup cun d’atres Casses interessades,
Brandstätter tut pert y al ê gnü baié de
diretamënter, lascian sön na pert
danter chëstes Bornech, Algund,
details dl proiet. Le numer di presënć
la Federaziun Raiffeisen, y de fà la
por l’organisaziun y la gestiun dla
Balsan, Lana, Überetsch, Ćiastel. Cun
che ê a öna ê tres deplü. Dan da
proposta a Mediocredito de mëte n
Maratona dles Dolomites.
chëstes s’unse incuntè deplü iadi. Por
Durnwalder s’â spo i presënć detlarè a
aconsiadù che ess messü ester n
- I ùn porvè por deplü agn alalungia
capì damì, portunse dant l’incuntada
öna da s’impegné insciö:
rapresentant dla Val Badia. Mo nos
da sostignì la „stala soziala“ a
di 5 de forà 1997, stada tla Zentrala
- Bornech 3 miliarg de Lires
por coretëza n’ùn nia orü jì cuntra la
Corvara, deventan sozi y surantolon
Raiffeisen, tres le verbal de Andriolo:
- Lana 2 miliarg de Lires
Federaziun Raiffeisen y döt é restè
la gestiun. I ùn damanè consulënzes
„Al scomenciamënt dla reuniun êl
- Algund 2,5 miliarg de Lires
chit.
por ejëmpl da pert dla Federaziun
minunghes desvalies; ma la Val Badia
- Balsan 1,5 miliarg de Lires
L’idea n’é nia jüda a perde; süa validité
Raiffeisen y dl’ex-direturia dla
ê deplëgn a öna y â motivaziuns
- Überetsch 2 miliarg de Lires
é gnüda confermada do prësc 20
Senni, signura Giannotti y ùn
avisa. Dales 11:00 ê le grup jü dal
- Val Badia 1 miliard de Lires
agn, canche ara é gnüda trata ca da
porvè da colaborè cun la lataria da
Presidënt dla Junta Provinziala
Indöt prësc 12 di 20 miliarg a
n’operaziun copia de chëra che ùn
Fodom. Sce nos ésson albü na maiù
Durnwalder cun l’avocat Brandstätter
desposiziun. Cun chësta cumpra
descrit dessura y che le foliet Alto
convinziun, y sce i sozi dla stala ess
presidënt de Mediocredito. Chilò metô
podônse rové pro na partezipaziun dl
Adige di 23 de dezëmber 2014 à
albü na miù organisaziun, éssera
les minunghes man de jì te öna na
20% y deventè azionisć de referimënt
intitolé: „Nasce la superbanca, 7 miliardi
podü funzioné. Al basta odëi le
direziun, tan che al ê spo gnü tut la
do la Provinzia (50,5%), che lasciâ
gestiti, al via la fusione Mediocredito
suzès di lüsc da paur che laóra sö
dezijiun de jì tla RLB por to na dezijiun“.
alsavëi tres Durnwalder de n’avëi
– Cassa Centrale. Un vertice tra le
le lat y fej ćiajó y vënn ćern frësca
Mo döt ê gnü sburlé a na sentada
nia l’intenziun d’orëi fà le banchier.
province di Trento e Bolzano e il
diretamënter. Incër Corvara ne
- I ùn metü a desposiziun i locai
101
100
respidlé söla RLB. Mo tratan s’à la
vëigon śëgn gnanca plü dër vaćes
(olache i todësc à śëgn la maioranza)
sön pastüra, cun na faziun negativa
à na faziun dopla. Propi por chësc à
söl imaja turistica.
la direziun de R+V tut pert gonot (te
- A San Martin unse metü a
20 agn), deboriada cun la Federaziun
desposiziun n local por la Pro Loco
Raiffeisen de Südtirol y les Casses
surantolon inće la gestiun.
diretamënter interessades, ales
Öna dles iniziatives plü importantes
sön Piz Sorega cun la presentaziun dl
che ùn daidé realisé y che fej pert
elicoter en dotaziun. Pro les incuntades
sides de aiüt finanziar co de solidarieté
êl dagnora Raffael Kostner y Willy
- dl vers che nos ùn daidé mantignì
Costamoling y Gino Giacomelli che
n sorvisc nia da ponsè demez por
cuntâ di intervënć straordinars y dles
nosta zona en gran pert turistica - é
tecniches adorades. Chësc por motivé
stè le sostëgn che ti ùn dè al Aiüt
la Federaziun Raiffeisen, les Casses
Alpin Dolomites (Aiüt Alpin) por podëi
y dantadöt i todësc che s’à spo metü
suravire incër la fin di agn ’80. L’Aiut
a desposiziun por daidé sponsorisé
Raffael Kostner - che é stè l’ideadù
dles scuadres dl C.N.S.A.S., B.R.D.,
Alpin fej n sorvisc de socurs ti confrunć
stabilmënter l’Aiut Alpin.
– y de Willy Costamoling y Gino
S.A.G.F. (soccorso alpino della Guardia
dla popolaziun. La nasciüda ofiziala dl
Al é certes periodes de tëmp olache
Giacomelli sü colaboradus, mënacrëp y
di Finanza), dla Polizia de Stat y di
Aiut Alpin é dl 1990, mo l’idea va zoruch
la televijiun mostra feter vigni dé
respetivamënter presidënć dl Aiüt Alpin
Carabinieri. Dal mëis de forà 2015 incà
al 1985.
i intervënć de socurs dl „elicoter
dla Val Badia y dla Val de Fascia. Ëi mët
vëgnel fat i intervënć cun l’elicoter nü,
cöce“ cun nüsc loghi bel da odëi
adöm la pasciun por l’ativité de socurs
model EC 135 T3, ćiamò plü efiziënt y
Ara se trata de na istituziun
y che se identifichëia oramai cun
y l’amur por les munts, y, deboriada cun
saurì da manajè.
formalmënter onlus, porchël de
„Raiffeisen“. I organisadus dla gara
i dui piloć Marco y Gabriel (fredesc de
Les cherdades de socurs al Aiüt Alpin
n’assoziaziun de volontariat zënza fins
de schi dla Copa dl Monn „Sasslong“
Raffael) conësci vigni picia valada y vigni
gnô plüdadî fates diretamënter ala
de davagn, mo che porta por so ütl y
ia en Gherdëna à calcolè che la faziun
canalun dles Dolomites sciöche sües
basa, laôta sö dala Ütia Sanon de
por süa efiziënza na faziun positiva
promozionala dla trasmisciun dla gara
gofes. L’efiziënza é inće dada dilan ala
Raffael sön Munt de Suc. L’elicoter piâ
nia da ponsè demez por nosc turism.
söla televijiun (che vëgn mostrada sura
colaboraziun preziosa y insostituibla
ia diretamënter aladô dles cherdades,
Deache an po l’odëi dër bun, vëgnel a
döt le monn) vêl 700 Euro al secund.
cun les 17 scuadres dl socurs
zënza l’intervënt de mediaturs, da
s’al dè por nos, Raiffeisen y Assimoco,
An po porchël fà fora, do avëi fat les
alpin dl C.N.S.A.S. (corpo nazionale
n’altëza de 1850 m, che ascurtâ
na faziun economica direta. L’elicoter
proporziuns, tan che na sponsorisaziun
soccorso alpino dl C.A.I.) y dl B.R.D.
dassënn le tëmp de jore. Plü tert, por
che nos sponsorisun à da trames les
regolara y nia ma episodica (sciöche
(Bergrettungsdienst tl Alpenverein).
rajuns ecologiches y ambientales, é
perts i loghi „Raiffeisen“ y „Assimoco“
la sponsorisaziun de n evënt), l’odëi
La sënta logistica dl Aiüt Alpin
la basa gnüda trasferida jö tla valada,
bel da odëi. La faziun n’é porchël
l’elicoter dl Aiüt Alpin cun nüsc loghi,
Dolomites a Pontives à n team
a Pontives, nia dalunc da Urtijëi a
nia ma por la Val Badia, mo por döt
por le plü tles trasmisciun plü ćiarades
d’intervënt metü adöm da: n pilot, n
n’altëza de plü o manco 1.100 metri.
le Grup. Implü à „Raiffeisen“ inće n
sciöche i notiziars y söla stampa po
dotur anestesist, un che laora cun la
significat por i sciori todësc y porchël
valëi.
binda, sciöche inće da n mëmber dl Aiüt
Implü à la Provinzia che à instëssa
Alpin metü a desposiziun da öna dles
dui elicoteri „Pelikan“ ingalin tut la
él inće indiretamënter na faziun por
103
102
incuntades che nos metôn a jì vigni isté
Sënta logistica dl Aiüt Alpin Dolomites a Pontives
la R+V (Raiffeisen und Volksbanken
L’efiziënza y ći che desfarenziëia
17 scuadres locales. Implü, d’invern y
dezijiun che les cherdades messâ gnì
Versicherung) ti Paîsc Todësc. Le fat
l’Aiut Alpin da d’atres organisaziun
tl caje de lovines, vëgnel inće metü a
fates tres le 118 y de conseguënza gnôl
che al vëgn inće dant le logo Assimoco
de socurs é dantadöt l’esperiënza de
desposiziun – a turnus – ćians da pert
tut a Balsan la dezijiun sön la priorité
Inće chilò sunse sta i promoturs.
- 20 a Al Plan
- Intervënć tl 2014 indöt 707, de chisc:
scialdi la tendënza de menè i „Pelikan“
Intratan àn spo inće a livel provinzial
- 116 a Suc y söla Munt de Suc
- 182 te Gherdëna
y porchël ê i intervënć dl Aiüt Alpin jüs
capì l’importanza da menè le team che
Total 453 tles zones che s’interessëia
- 93 tl’Alta Badia
dassënn zoruch, tan da le mëte te na
é le plü dlungia al post dl intervënt,
te na manira particolara. De düć i
- 4 a La Val
gran crisa finanziara. N pez alalungia
partin sö le teritore provinzial te trëi
intervënć, 406 é stà cun desfortunà de
- 23 a Al Plan
â Raffael y Willi instësc paié cun sü
zones.
nazionalité taliana, 165 de nazionalité
- 109 a Suc y söla Munt de Suc
mesi. Willy, Alfons, Renato y Raffael
I reportun chësc por desmostrè
todëscia y 127 de atres naziuns.
- Total 411 tles zones che s’interessëia
ê gonot en contat y canche al ê gnü
l’importanza dl contribut promozional
fora chësta situaziun, êl gnü ponsè da
che l’Aiüt Alpin ti à dè al turism de nosc
- Intervënć tl 2013 indöt 669, de chisc:
intervënć, 449 é stà cun desfortunà de
se dè da fà cun n sostëgn dles Casses
raiun.
- 161 te Gherdëna
nazionalité taliana, 167 de nazionalité
Raiffeisen.
Nia da desmentié n’é le reclam por
- 116 tl’Alta Badia
todëscia y 91 de atres naziuns.
Incër la fin di agn ’80 â Renato n
Raiffeisen y Assimoco. Tl 2014 à
- 7 a La Val
iade incuntè Raffael a Balsan che ti
Assimoco paié fora ales Casses dl Grup,
- 11 a Al Plan
Tl 2015 cina mez agost à l‘Aiüt Alpin
â cuntè de chësta situaziun. Dedô ê
tla Provinzia, por l’ativité d’assiguraziun
- 118 a Suc y söla Munt de Suc
Dolomites fat 628 intervënć.
Raffael y Willy jüs da Alfons (che ê
fata tres le Sorvisc d’Assiguraziun
- Total 414 tles zones che s’interessëia
inće mëmber dl Aiüt Alpin da Corvara)
Raiffeisen (che sciöche dit dessura é
te na manira particolara. De düć i
por fà na reuniun tl Hotel Col Alto. Plü
al pröm post tla lista dles 15 sozietês/
intervënć, 415 é stà cun desfortunà de
tert êl spo gnü organisé na incuntada
agenzies che laora tla Provinzia):
nazionalité taliana, 162 de nazionalité
ofiziala te na ütia sön Piz Sorega
9.250.000 Euro de comisciuns, cun
todëscia y 92 de atres naziuns.
olache al ê inće rové adalerch sozi dla
n aumënt de 900.000 euro respet al
Federaziun Cassa Raiffeisen y dles
2013.
Casses Raiffeisen dl raiun interessades
Por ći che reverda nosta Cassa,
al’ativité dl Aiut Alpin. Inće Raffael y
sperunse de rové defata a 1.000.000
Willy ê rovà adalerch cun l’elicoter y â
de euro de comisciuns. I se baratun
portè dant la situaziun. Insciö ê spo
jö regolarmënter cun Bornech al
döt pié ia. An â metü a desposiziun
pröm post, tla tlassifica che tol ite les
n contribut che é spo deventè na
comisciuns incassades dales Casses.
sponsorisaziun regolara. Insciö àn
Al é tler ći importanza che nosta
podü salvè la situaziun.
iniziativa (da se dè jö cun les
La desponibilité dla sponsorisaziun da
assiguraziuns y da les promöie) à albü
pert de Assimoco é gnüda a s’al dè tres
tla creaziun de valur por nos y por le
la presënza dl diretur dla Federaziun
Grup.
Raiffeisen signur Konrad Palla, Anton Kosta diretur dla Cassa Raiffeisen
L’ativité dl Aiüt Alpin y süa faziun
da Bornech y de Renato Andriolo
promozionala é trata adöm ti dać chilò
diretur dla Cassa Raiffeisen Val Badia.
dessot:
Düć à menè do ti organisms a Milan,
- Intervënć tl 2012 indöt 698, de chisc:
deboriada cun i rapresentanć de R+V.
- 196 te Gherdëna
N gran mirit de chësc vers à le diretur
- 118 tl’Alta Badia
Palla.
- 3 a La Val
te na manira particolara. De düć i
Aiüt Alpin Dolomites
105
104
y ći elicoter che ê da menè. A Balsan êl
Concurs internazional de dessëgn
Sponsoring campionat palê VSS „scuadra U13”
Contribut por laurs prò la dlijia da La Val
Contribut por le ressanamënt dl tët dla dlijia Lungiarü
Sponsoring ativitês joniles invernales
Sponsoring gares de Copa Europa y Copa dl Monn
Contribut por le tru de meditaziun a San Martin
Sponsoring Tennisclub Ladinia
Contribut ala Musiga de San Martin de Tor
107
106
Sponsoring Badiamusica
intratan inće tl ofize a Badia. Ël â inće
daverta al publich ai 2 de jenà 1973.
ćiamò pordejü da insigné jö Alessandro
I ultimi dis dl ann s’â Renato Andriolo,
Irsara che ê gnü tut sö ai 19 de
deboriada cun Raimund Irsara (che â
dezëmber. Sciöche an po odëi:
intratan rové le soldà) dantadöt dè jö
al ê dër püch tëmp.
cun l’organisaziun dl ofize dla sënta y
I ultimi dis dl ann â Paul Feichter
cun la gestiun. I pröms dui dis dl ann,
surantut le laûr a Badia, impede
ai 2 y ai 3 de jenà, â Raimund Irsara
Oswald Pitscheider, che laorâ a mez
messü jì zoruch a stlüje jö la contabilité
tëmp y che ê spo rové a San Martin a
dl Battaglione Bolzano. Chisc dui dis
Les cater casses, protagonistes tl
svilup teritorial cun la daurida de filiales
tëmp plëgn. L’ofize a Badia ê tla ćiasa
ê Renato Andriolo restè su a Corvara,
arjigné ca la fujiun, â indöt cater
nöies cun döt ći che aldî laprò, ćina ala
de Oswald Pitscheider a San Linert.
deache Eusebio Sottara, che ê apëna
dependënć:
daurida dl’ultima filiala. I baiarun inće dl
Al é da recordè, y chësc vêl por düć i
gnü tut sö, â metü man so sorvisc ai 8
- Calfosch: dui
Consëi d’Aministraziun y di Revisurs di
ofizi cun ma un n dependënt su, che
de jenà. Canche Raimund Irsara ê gnü
- Badia: 1 a mez tëmp
Cunć te chësc tëmp.
le tëmp por fà la contabilité dependô
zoruch, y cun Eusebio Sottara t’ofize,
- La Val: un
I metun man cun Calfosch y lasciun
dal’ativité de portina. L’orar da lascè
êson indô rovà ite te n ritm normal,
- San Martin: 1 a mez tëmp
Corvara por ultima, deache al ê tler
vëies da sëra ê porchël dër flessibl.
tan por dì.
che a Corvara fóssel restè le personal
A La Val ê döt jü inant sciöche denant,
Pié ia cun chëstes condiziuns é stada
Le laûr por unifiché les Casses, chël
„de rest“ nia indespensabl por les
cun Giovanni Moling che ê bele da
na gran sfidada.
por la daurida dla sënta a Corvara,
filiales i ultimi dis dl ann y spo por le
deplü agn dependënt.
I messun bëgn dì che ùn abiné
l’intenziun de tignì daverć düć i ofizi
funzionamënt di ofizi.
A San Martin â Oswald Pitscheider
colaboradus dër orentis, che é sta bugn
döta l’edema, la nezescité de tignì
A Calfosch êl ala fin dl ann Marlene
ciafè le laûr a tëmp plëgn tla filiala che
da s’adatè, da colaborè y é dagnora
te vigni ofize incër la fin dl 1972 la
Clara, y, dai 19 de dezëmber 1972 inant
ël conesciô bele dî.
sta a öna da imparè ite y azetè tres
contabilité nezesciara por podëi stlüje
Alessandro Irsara, che â laurè pro le
Al ê ma plü da organisé, gestì y fà pié
indô compić nüs. Al é stè meso insciö
jö la contabilité definitiva, la formaziun
Credito Romagnolo. I se recordun che
ia Corvara te chësc momënt critich.
da mëte adöm n grup che tignî adöm y
di bilanc da mëte adöm te un su, la
Alessandro Irsara â dè jö i documënć
Renato Andriolo che s’â dantadöt dè
portâ responsabilité.
contabilité da vigni dé y l’ativité de
por l’assunziun te na coperta ghela
jö cun la realté y le funzionamënt
portina, à orü dì to sö personal (che â
intestada al Credito Romagnolo. Paul
dles Casses Raiffeisen a Calfosch dal
bele laurè tla banca o almanco che â
Feichter, tut sö a Calfosch de setëmber
1. de merz 1972, s’â dantadöt cruzié
laurè te n ofize) por ester bugn de pié ia
dl 1972 por fà pratica, ê gnü menè incër
dl’organisaziun dla sënta, deboriada
cun na sora aziënda ai 2 de jenà 1973.
la fin de dezëmber a Badia. Giuvani
cun Alfons Pezzei che ê dagnora
Canche al gnô arjigné ca la fujiun, â les
Pescoller â dè les demisciuns por jì a fà
presënt. Gonot êsi jüs deboriada a
cater Casses interessades, indöt cater
le secretêr tl Comun da La Val.
Balsan a to mascinns, atrezatöres,
dependënć.
Da d’altonn êl rové a Calfosch na
aredamënt, l’armè de segurëza y
Ćiarun plü avisa ći personal che
mascinn Kienzle, cumprada de secunda
ćinamai le material d’ofize. Feter döt
al ê y olache al laorâ. I tolarun en
man dala Raika de Ćiastel, porchël
ê gnü tut da Amonn, olache Kirchmair
conscideraziun le personal che laorâ
ân podü arbandonè le vedl sistem de
ê responsabl por les venüdes. Plü
tla fasa dan y do la fujiun, sciöche inće
contabilité.
tert àl metü sö la Dreika, cun chëra
de chël personal che diretamënter
Paul Feichter â porchël ćiamò podü
che colaborun dötaurela. Sciöche an
o indiretamënter â daidé pro la
porvè fora la contabilité a mascinn,
po odëi, ne jôra nia ma de contabilité
consolidaziun dla fujiun y dedô pro le
por podëi spo adorè la mascinn che ê
y aministraziun. La sënta messâ gnì
109
108
20. SITUAZIUN DL PERSONAL TLES CATER CASSES Y TLA SËNTA AL MOMËNT DLA FUJIUN
21. FILIALES NÖIES
Do che ara ê jüda bun por n pez sön chësta plaza de paîsc, inće sce nia düć s’odô de bun edl, ânse ponsè de chirì
AL PLAN
fora n frabicat de proprieté. L’ocajiun ê
De mà dl 1972, tratan la festa por
Carlo Tamers, tl frabicat tl zënter.
de terac dlungia le Hotel Posta.
l’inauguraziun dla sënta, ê le signur
Chilò â metü man les tratatives che â
Deache nos ân interès, s’â le signur
Anton Feichter da La Pli de Mareo jü a
acompagné la daurida dles filiales y
Mutschlechner, proprietar dl Albergo
baié cun le dr. Silvius Magnago, dijon
spo la costruziun y la restrotoraziun.
Posta ponsè da sfruté la situaziun. I ân
de se dejidré la daurida de na Cassa tl
I locai nominà dessura ê en pert tuć ite
ciafè la poscibilité de frabiché dlungia
Comun de Mareo. Feichter â albü na
dala botëga de na certa signura Walde.
so confin, a condiziun che ël pois fà
funziun primara tla Raiffeisen de so
Al n’ê nia saurì da sciacarè impara,
sö na ćianoa che é spo deventada
paîsc; cassa che ê spo gnüda stlüta por
mo ëra ê tl medemo momënt inće dër
sënta dla Scora de Schi. Mo ara ne jô
les gaujes storiches che i conesciun.
valënta deache pro vigni incuntada
nia da ciafè n’acordanza por döt y les
Le dr. Magnago â reagì positivamënter,
ciafânse ega de vita. Les incuntades
tratatives s’â trat en lunch, ćina che ara
impormeton da se dè jö cun la cossa.
dorâ feter dagnora scialdi dî y ala fin
é jüda da fà sö n frabicat tl post olache
Nos n’ân aprofité y ite por i agn ‘70
êra jüda da se mëte a öna, mo an ne sa
al é śëgn la cassa.
ânse menè ite la domanda y tl medemo
nia sce por mirit dl’ega de vita o deache
I ofizi é gnüs partis sö bun y arjignà ite
tëmp êl gnü metü man da chirì n local.
ên stà bugn da la baié sö. Nia de
cun l’atrezatöra moderna. Al é gnü fat
Do avëi tut en conscideraziun deplü
importanza secondara n’ê stè l’import
n salf por les sentades, a desposiziun
poscibilitês, ânse chirì fora i locai de
che ân messü paié.
dles uniuns dl paîsc.
AL PLAN: filiala dla Cassa Raiffeisen Val Badia daurida tl 1976
AL PLAN: festa de inauguraziun por l’amodernamënt di locai dla Cassa tl dezëmber dl 2011
111
110
gnüda a s’al dè, canche i ân ciafè le toch
PIDRÔ
A La Ila n’êl mai stè na Cassa
Carabinieri s’un foss jüs. I orôn spo nos
Tl 1991 êl gnü metü man de fà la zona
2 comerziales. Les atuales 60 dites
Raiffeisen. I orôn daurì na filiala,
fà sö n frabicat da partì sö te trëi perts:
artejanala a Pidrô. La dezijiun ê gnüda
artejanales dl Comun ti dà laûr a 260
deache cun la fujiun s’ânse tut dant
öna na pert por nosta filiala, che foss
tuta dal Comun, do che al ê gnü fat n
dependënć sön 1.344 abitanć.
de corì bun le teritore. La filiala messâ
spo deventada nosta proprieté, öna na
referendum, olache la popolaziun podô
En previjiun dl svilup de Pidrô â
ester te na posiziun strategica, a na
pert por la Caserma di Carabinieri che
chirì fora danter le svilup turistich che
nosc Consëi d’Aministraziun tut la
manira da abiné inće i tliënć da San
restâ de proprieté dla fam. Rottonara
ess orü dì fà lifć, bunamënter fóssel
dezijiun de daurì na filiala, che é spo
Ćiascian. Le post ideâl ê la Caserma
y n’atra pert destinada a fins comerziai,
gnü fat lifć de coliamënt cun Al Plan.
efetivamënter gnüda daverta al publich
di Carabinieri, söl incrujada por jì
tres de proprieté dla fam. Rottonara.
De conseguënza fóssel dessigü stè
al 1. de setëmber 1993.
a San Ćiascian. Mo sciöche an sa,
Fat fora chësc, messânse fà fora avisa
tröp trafich y al foss gnü roviné le
tles Casermes di Carabinieri él inće i
co partì sö le frabicat y i posć por lascè
paîsc. Al ê gnü chirì fora de mantignì
Dal 1993 al 1999 êl ma un n dependënt.
Carabinieri. I ân impröma tut sö contat
jö i auti, en relaziun ai cosć che nos ân
l’economia locala da paur/artejanala,
Tl 1999 é spo i dependënć deventà
cun la signura Loise Rottonara, che
por fà sö döt le frabicat y stabilì tan che
cun la poscibilité da se slarié fora
dui, dal momënt che chësta filiala â
ê atira stada a öna, mo che ne savô
le fit nü por na Caserma di Carabinieri
a Pidrô. Laôta êl 12 dites a Pidrô,
ciafè le compit da fà le tesorier por i
nia dër olâ mëte man. I ân spo tut sö
plü grana y moderna fajô fora. Chësc
al dédaincö n’él 55 y de chëstes;
ënć publics. En chël ann ê i dependënć
contat cun i Carabinieri, y deboriada
problem ê dla fam. Rottonara, mo al
40 é artejanales, 5 turistiches y 10
danter Pidrô y La Val deventà cinch.
cun Loise Rottonara sunse jüs deplü
pesâ sön le tëmp de realisaziun.
comerziales.
Ciafè n local a Pidrô n’ê nia stè ri.
iadi a Balsan dal Colonel dl CC da
Ala fin ê döt jü bun y an â podü fà sö
Tl paîsc da La Val êl laôta 20 dites
Le sorvisc da tesorier y le svilup dla
Balsan. Le frabicat ê en malester
le frabicat.
artejanales, 24 turistiches, de chëstes
zona s’à damanè cun le tëmp na
y porchël ê le Colonel, che sperâ te
Diretur de filiala é deventè Alessandro
16 „bed&breakfast“ y 20 d’agriturism,
restrotoraziun interna dla filiala.
na Caserma moderna y funzionala,
Irsara cun Günther Fistill y Elisabeth
interessè. Cun Loise Rottonara ânse
Penazzi.
baié de trà jö la caserma canche i LA ILA: filiala dla Cassa Raiffeisen Val Badia daurida tl 1992
PIDRÔ: filiala dla Cassa Raiffeisen Val Badia
113
112
LA ILA
Al é da tignì cunt che por laûrs sön
- San Martin, ai 27 de otober 2000:
strada ê la strada por rové a La Ila ma
Dales 9:50 da doman va dui ëi cun le
daverta da un n vers por n valgügn
müs corì - impröma un y spo l’ater - ite
Inće sce an à dagnora ćiarè de tignì
- La Val, otober 1987
cënć metri. Ai é bugn da superè chësc
tla filiala. Le pröm dij val’ de n valia, tira
alt le livel de segurëza y la cualité di
Ala fin d’otober dl 1987, püch denant
ostacul (an ne sa nia co), va spo inant
fora n cortel, salta sura le banco ite,
sistems d’alarm y segurëza, unse
co stlüje la Cassa, salta ite na porsona
cuntra San Ćiascian y fej gnì fora i
sbürla i dependënć te bagn y se fej dè
dagnora ponsè che al ne foss nia dër
cun na ćialza foscia sura le će jö, y,
ostaji ite dal ćiamp dal sport. L’auto
i scioldi te cassa, zirca 70 miliuns de
stè le prigo de na rapina, ma bele
manacian cun na pistola, fejera pone
va inant y vëgn spo ciafè sön Ju de
lires. La soma ess ćiamò podü ester
sce an pënsa ala conformaziun dl
jö sön funz i trëi tliënć presënć, se
Valparola. L’archirida di leri, fata
maiù, sce al ne foss nia te chël momënt
teritore, cun les strades por jì ite y fora
fej dè i scioldi te cassa y inće chi te
inće cun l’elicoter, n’à portè a degun
gnü ite n tliënt che à insciö sciuré
ti paîsc. Mo i se falân. Inće sce ân a
tresor. Mo le dependënt é bun da ne
resultat.
sotissura le plann di dui delincuënć che
desposiziun mesi de prevenziun, unse
ti dè nia les zetoles da 100 y da 50
à portè a fin la rapina inće sce al ê na
dal 1987 inant albü rapines, de chëres
mile che ê ascognüdes. Le malvivënt
porta dopla blindada. Döt é sozedü te
che baiarun chilò dessot. Por fortüna
sciampa spo cun n auto parchegé dan
n cörtiscimo tëmp, por fortüna zënza
é le dann ma stè finanziar, a pert la
l’albergo Rosalpina zënza lascè na
spordüda che i protagonisć s’à dè.
pedia. N valgügn mëisc dedô à döes porsones che l’â odü tla müsa - dan
- San Martin, ai 13 de jenà 1987:
la Cassa - dan y do la rapina, conesciü
Na porsona mascherada va ite ti locai
sön n foliet sciöche chël responsabl
dla filiala, jon diretamënter devers dl
dla rapina söl Renon. Ara se tratâ de n
titolar Bruno Morlang. Le dependënt
jonn da Kaltern.
Oswald Pitscheider é stè bun da fà pié ia l’alarm tratan che le rapinadù se
- Calfosch, 28 de aurì 1994:
fajô dè 100 miliuns de lires y stlopetâ
Trëi porsones mascherades se
cun süa pistola daìte tl local. Defora
presënta danmisdé ia, y cun pistoles
êl n complize che tignô sot a control
se feji dè i scioldi, zirca 35 miliuns.
n grup de porsones che tolô pert a
Arjignà da sciampè, vëighi canche ai
na sopoltöra, stlopetan sura sü ćes
é por jì da porta fora, i Carabinieri sön
fora, sö por le mür dl‘ostaria Dasser.
plaza. I leri va zeruch tla filiala y tol na
Dedô ési debota sciampà cun na jeep,
tliënta sciöche ostaje. Le dependënt
resultada arobada, sö cuntra Anvì (Ju
Arnold Alton se pîta cun gran coraje
da Picolin) olache ai é jüs fora de strada
da jì para impede la tliënta. A chësc
y da da olache i dui leri é spo sciampà y
punt comana i dui delincuënć i trëi
n’é nia plü sta da afustié. I dependënć
dependënć da jì para, mo canche ai
arata che un di dui foss n conesciü
s’intënn che t’auto n’él nia lerch por
preiudiché da Porsenù, arestè n gröm
düć, feji ma sentè ite Arnold Alton y
de iadi por rapina.
Ottavio Mussner y pëia ia döt dassënn devers de Corvara, jon spo cuntra La Ila y spo ite a San Ćiascian.
Articui dles rapines fora dl foliet “Alto Adige”
violënza.
115
114
22. RAPINES
Mai sciöche śëgn é le monn dl credit
l’efiziënza y la capazité da se
tl laûr da se svilupé dër dassënn, sot
patrimonialisé, n’él nia da podëi ponsè
a vigni punt d’odüda. Al é tl laûr da
che la situaziun por les BCC restes
nasce danter l’ater na assoziaziun
anfat.
bancara europeica, che tolarà sö les
Le sistem dles BCC é aladô de na
desposiziuns dla BCE (Banca Zentrala
inrescida dl’Antitrust le cuarto grup
Europeica), dles banches zentrales
bancar dla Talia y al é en espanjiun.
nazionales, dla Comisciun Europeica,
La inrescida confermëia che les BCC se
di guerns nazionai y regolarà danü
dà jö dantadöt cun l’aiüt finanziar, o
la strotöra dles singoles banches, di
dì che ëres laora dantadöt cun i sozi y
grups y di raporć danter ëi. Sce l’ABI
cun sües partezipaziuns. Chësc o dì che
(Assoziaziun Bancara Taliana) se tol
ëres fej süa ativité aladô de ći che é odü
dant de promöie prinzips ispirà ala
danfora dai statuć y dala lege. Chësc
imprenditorialité y ala realisaziun
é ći che les desfarenziëia en sostanza
Le grup é organisé te na rëi de 400
Banca d’Italia ai 2 de forà 2014, odô
de n marćé lëde y de concorënza tl
dala manira de laurè dles banches
BCC - Casses Rurales (bele ma te nosta
Carmelo Barbagallo - chef dl Control
sistem bancar a livel nazional, a livel
popolares.
regiun n’él 100) cun 4.500 portines,
- la soluziun poscibla tla costituziun
dl’Uniun Europeica, che tl dagnì arà la
Le grup ti da laûr a 37.000 dependënć,
passa n miliun de sozi y 5 miliuns de
de na holding che toless ite dötes les
prevalënza, messaràn tignì cunt de
cöi adöm dai tliënć passa 160 miliarg
tliënć. Mo chësc o inće danter l’ater dì
Casses, a livel nazional, lascian to pert
messëi mudé i statuć por i adatè ales
de Euro y nen investësc 135.000
400 Consëis d’Aministraziun y inće tan
inće aziëndes che ne fej nia pert dl
strotöres nöies sides dles banches che
miliarg dantadöt pro les families, i
d’aministraziuns.
monn cooperatif, che söla basa de ći
di grups, cun le fin dl control di risć,
artejagn y dites piceres y mesanes.
Chësta strotöra despartida sö, é -
che an à aldì, podess ćinamai avëi la
dla governance y dla capazité da se
Le patrimone superëia i 20 miliarg
aladô dla Comisciun Europeica -
maioranza de capital dla holding.
patrimonialisé.
de Euro y ai 30 de jügn 2014 él gnü
n elemënt de deblëza tl contest dl
Chësc por dì püch, desfajess le
De chësc vers va inće la trasformaziun
registré n „Tier 1“ mesan dl 16%, che é
sistem bancar. Al é porchël tler che
carater de credit cooperatif.
dles Banches Popolares de na certa
dër bun, respet a na mesaria dl 11-12%
tl scenar europeich nü, gnaràl tut
Nosc Grup (tres la Federaziun
dimenjiun: da sozieté cooperativa te
dl rest dl sistem di credić. Mo la soma
provedimënć por razionalisé chësta
Raiffeisen) s’impunta cuntra na te’
sozieté por aziuns, sciöche odü danfora
di credić da sblochè - che é stada ćina
situaziun. Bunamënter gnaràl fat
operaziun fata a livel nazional, y prô
dal Guern.
püch denant scialdi plü bassa respet a
na restrotoraziun dla rëi dl sistem,
da la realisé a livel provinzial, tolon ite
Les BCC ne toma por le momënt nia ite
chëra dl rest dl sistem de credit - ti röia
metüda adöm atualmënter da BCC,
ma les Casses Raiffeisen, tignon cunt
sot a chësc provedimënt, mo an sa bele
tres plü pormez. Le „Tier 1“ mosöra la
Federaziuns, Iccrea, Casses Zentrales,
dl bun livel de patrimonialisaziun atual,
che inće por ëres éson tl laûr da ponsè
solidité finanziara de na banca, metüda
por n’avëi nia tan na gran despartiziun
tignon cunt che le bilanz consolidé dl
a na trasformaziun radicala.
adöm dal raport danter patrimone y
y aumentan insciö l’integraziun
2014 é positif por ca. 90 miliuns de
Dl ater vers, sce al vëgn odü danfora
atif de bilanz, metü en relaziun al risch
por superè i limić dla dimenjiun y
Euro y tignon inće cunt dla validité de
por les Banches Popolares les
de credit. Ćiamò n iade vëigon tan
razionalisaziun dla „governance“.
süa governance.
mudaziuns che i ùn odü, por aumentè
indespensabl che le patrimone é.
Te n convëgn metü a jì a Balsan dala
117
116
23. PROSPETIVES Y SVILUPS POR LE DAGNÌ
Consëi d’aministraziun y Revisurs di cunć - 27.04.2012 dr. Fortunato Verginer, raj. Alfons Pezzei, dr. Hubert Obwegs dr. Paolo Vanzi, p.i. Georg Mutschlechner, raj. Bruno Castlunger, dr. Renato Andriolo, dr. Artur Conrater, Angelo Frenes, Christian Thaler, raj. Pasquale Verginer
Chisc elemënć é, aladô de n valgügn
“Un credito cooperativo, capace di
De chësc vers ti ćiarunse a nosc dagnì
a Milan, à le diretur dla Banca d’Italia
stüdi conesciüs (danter l’ater
mescolare tradizione, mutualità
cun na certa trancuilité, signüsc de
dr. Visco dè pro che l’integraziun
dla Deutsche Bank), sce ai vëgn
e innovazione è immortale e ciò è
nos instësc y dër motivà inće sce se
podess gnì fata por grups, lascia sperè
acompagnà da inovaziun tecnologica
talmente evidente che in un paese
rendun cunt che i messarun afrontè na
en bun. An podess porchël ponsè a na
sciöche le mobile banking y la
notoriamente avanzato come gli
revoluziun.
holding a livel provinzial, che te nosc
multicanalisaziun (podëi s’anuzé de
USA si sta rilanciando il ruolo delle
La presënza sön le teritore dla Val
caje podess ester la „Zentrala“.
tecnologies eletroniches/telematiches,
„banche di prossimità“ (come vengono
Badia y Fodom se darà inće tl dagnì
L’art. 45 dla Costituziun reconësc
en particolar cun i „smart phones“,
chiamate le banche locali) perchè
l’oportunité da ti stè dlungia a nüsc
„la funziun soziala dla cooperaziun a
por les operaziuns y i sorvisc dla
considerate cinghia di trasmissione
tliënć y sozi por n svilup dl’economia
carater de aiüt finanziar zënza fins
banca) na garanzia de suzès. Nosta
insostituibile per lo sviluppo locale,
locala sann, sterch y balanzè.
de speculaziun privata“, y sce por aiüt
Cassa é organisada dër bun de chësc
tra economia finanziaria ed economia
finanziar vëgnel miné dantadöt l’ativité
vers, éra pö sostignida da n Zënter
reale. Ecco perchè qualsiasi modello
cun i sozi, mësson dè pro che chësc po
de Elaboraziun Dać modern, che se
di ristrutturazione del credito
ma gnì fat sce an é presënć söl teritore
renovëia tres danü.
cooperativo non potrà prescindere dalla
y sce an é lià al teritore.
N articul gnü fora da püch sön na
salvaguardia delle sue caratteristiche
revista spezialisada dij:
fondamentali.”
Consëi d’aministraziun y Revisurs di cunć - 24.04.2015
119
118
Le fat che le medemo dé, ai 12 de forà,
NOTES SÖN L’ AUTUR Dr. Renato Andriolo
Nasciü a Urtijëi (Gherdëna) tla provinzia de Balsan, ai 25 de merz dl 1940, residënt a San Ćiascian,
121
120
tla strada Glira, 40. Do avëi fat la scora elementara, mesana y alta a Urtijëi, àl ciafè le diplom da rajonier tl ann 1960, cun le sistem de stüde paritetich taliantodësch odü danfora por les döes
Tl 1970 làscel l’ativité bancara por
valades Ladines de Südtirol.
se dediché ales ativitês de familia y
Stüde universitar de economia
en particolar dal 1970 al 1972, se dàl
aziendala ti agn ‘60.
jö cun so hotel y cun d’atres ativitês
Laurea de soziologia, direziun de
privates.
stüde antropologia culturala tl 1996
Tl 1972 röiel tla Cassa Rurala Ladinia
tla Université da Urbino, cun na
da Calfosch, cun le fin d’organisé la
dissertaziun söla storia, cultura
fujiun cun les atres trëi casses dla Val
y mîć y usanzes te Südtirol.
Badia. La fujiun vëgn a s’al dè cun gran
Tl 1960 mëtel man l’ativité bancara
suzès y devënta operativa bele en chël
pro la Banca de Trënt y Balsan, inćiaria
ann. Ara se trata dla pröma fujiun tla
che döra ćina tl 1970, tolon ite por na
storia dles Casses Rurales de Südtirol.
buna pert l’inćiaria da diretur de filiala.
Danter l’ater é la pröma Cassa Rurala
Amesaìte él stè na interuziun, dal 1962
de Südtirol gnüda metüda sö tla Val
al 1963 por fà le soldà sciöche ofizier di
Badia tl 1889.
„Alpini“ a Aosta y te Südtirol.
122