News from RSPB Cymru
Winter/Spring 2026
Stars of the show Take part in the Big Garden Birdwatch and help make a difference for nature
Delivering hope
Ruffle some feathers
See which species has bred in Wales for the first time
You’ve been raising your voices to help nature
Action for nature Our places
Winter wonders RSPB Cymru manages 18 nature reserves across Wales. From the Celtic forests of mid Wales to the bustling estuaries of the south, there’s an array of wildlife spectacles to see this winter. Our very own Welsh rainforest is vital habitat for birds and lichen. Offshore islands and coastlines are crucial for internationally important colonies of seabirds, such as Manx Shearwaters. And ffridd, a unique habitat for Wales, provides a critical corridor for wildlife. So, as the days get shorter and the mornings crisper, why not head out to RSPB South Stack nature reserve to capture the striking scenery where Choughs can be seen swooping across the cliffs? If you’re more of a night owl, head to Newport Wetlands as dusk falls to watch thousands of Starlings take to the sky in synchronisation for their beautiful murmuration. Or set out to Conwy, where catkins grow on Alder trees in the wildlife garden, attracting huge flocks of Siskins and Redpolls. While you’re there, walk through the reedbeds and listen out for the squealing sounds of Water Rails. Or perhaps you’d prefer to see Wales’ only wintering population of Greenland White-fronted Geese at RSPB Ynys-hir. If a lazy Sunday stroll is more your thing, then the spectacular Rhiwargor waterfall at Lake Vyrnwy is a must – look out for Dippers bobbing up and down along the river. All our nature reserves are havens for wildlife and special spaces for us all to get closer to nature this season. Where will you go?
Our future
Young nature lovers plant hope We are constantly thinking of new ways to inspire young people to take action for nature. So we were delighted when Nansi (11), Cerys (nine) and Delyth (seven) arrived at RSPB Conwy nature reserve to donate the £9 raised from their fundraising for nature venture. And this was no ordinary venture – it was a labour of love, time and dedication. The girls grew sunflowers from seeds in their garden, nurturing them until they’d flowered. They then collected the seeds from the flowerheads, dried and weighed them into 100g bags they’d carefully
2
designed themselves, before selling them to friends and neighbours for 50p each. Our staff and volunteers at RSPB Conwy were left humbled by their thoughtfulness, commitment and entrepreneurial spirit. In line with their wishes, the money has been carefully spent on helping the wildlife on the reserve. For more information about how to inspire young people to take action for nature, visit rspb.org.uk/helping-nature
Top stories
Our people
Speaking up for nature other organisations, invited MSs to sit down with constituents and discuss the nature and climate issues most important to them. Participants were encouraged to take a selfie and ‘ruffle some feathers’ by writing what action for nature they’d like to see from the Welsh Government, then adding it to our ‘wings of hope’ installation (pictured).
Cover: Starling by Ben Andrew (rspb-images.com).Photos: Our Media Studio; Angharad Harrop; Tamsin Davies; Les Latchman Photography; Ben Andrew, Sam Turley (rspb-images.com)
Everyone’s voices matter
On Wednesday 17 September, people from all over Wales flocked to Cardiff in a huge show of support for urgent action to tackle the nature and climate crisis. The Act Now, Change Forever mass lobby, a collaboration between RSPB Cymru, Climate Cymru and
Events such as this remind us that democracy isn’t just about elections – it’s about showing up, speaking out and holding leaders to account. At a time when the Welsh Government is considering critical decisions around farming, nature, climate and community – and with a Senedd election on the horizon – your voice matters. We’d like to thank everyone who attended and stood beside us, raising their voices for nature.
How to help
A healthy dose of nature Having only just launched in Wales in July, we’re delighted that health organisations across South Wales have embraced our Nature Prescriptions initiative. Thanks to funds raised by players of People’s Postcode Lottery, RSPB Cymru has trained more than 100 healthcare professionals across Cardiff and Newport in how to boost health and wellbeing by connecting with nature. Over 3,500 booklets have been handed out to 35 partners, with more on the horizon. Nature Prescriptions are a non-medical, free to use, innovative way for people to improve their health and wellbeing based on accessible, self-led activities that can be done from home, on their own or with others; and aim to create lasting connections with nature. There is strong evidence that spending time in nature reduces stress and anxiety while lowering blood pressure and boosting immunity through increased physical activity. Further training will be rolled out over the next few months in Flintshire, Swansea, Wrexham, north Powys and Vale
How to help
Swifts are running out of time Following the Senedd debate on 1 October, we’re saddened that the Welsh Government didn’t commit to mandating Swift bricks in all new buildings in Wales. Swift numbers in Wales have fallen by 76% since 1995, with more than half lost in the past decade. They nest almost entirely in building cavities. Renovations remove nest sites, and new builds rarely replace them. Without nesting sites, Swifts cannot breed, threatening their survival. Thank you to those who signed the petition. We’ll continue to use our voice to urge the Welsh Government to take leadership in a Swift recovery.
Our species
Egrets deliver a win for Welsh nature
of Glamorgan. We’re firm believers that nature should be for everyone, so we’re also producing booklets for those in the deaf and hard of hearing community, as well as dementia-friendly and family/flying start versions. For more information on Nature Prescriptions visit bit.ly/NatPresc
We’re delighted to announce that Great White Egrets bred in Wales for the very first time earlier this summer. Four chicks successfully fledged from two nests on the same site at our Cors Ddyga reserve, on Anglesey, following extensive restoration of its wetlands. Staff monitored the nests from the beginning of May with excitement and trepidation until they successfully fledged in late August. Great White Egrets are on the Birds of Conservation Concern Wales Amber List and, while Welsh nature remains in a worrying state, it’s wonderful to be able to celebrate a conservation success story.
3
Connecting communities since 1979 Big Garden Birdwatch 2026 is coming from 23–25 January, so sit back, relax and watch your garden birds for an hour. Whether you’re a newcomer or a regular – welcome! It all counts, and we’d love to know your sightings. You may even get some surprises...
Nature connection and community action
But the Birdwatch is about more than just data. It’s about people, too. People in Wales connecting with nature and each other, and reminding ourselves that the small things we do can add up to something powerful. Taking part is simple: spend just one hour watching the birds – in a garden, from a balcony, in a local park, even at school or work, and record the highest number of each species you see at any one time. That’s it. One hour, once a year, and you become part of something that makes a real difference for nature. For many people, the Birdwatch weekend becomes a treasured tradition, a post-Christmas pause and a chance to slow down, notice the small details, and find joy in the everyday visitors that share our green spaces. The sudden arrival of a charm of Goldfinches, the first
Above: Head to a garden or green space to count birds Below: RSPB supporter Aneeshwar Kunchala
The importance of good data
The Big Garden Birdwatch helps us to track populations of our beloved garden birds. Good data allows us to identify long-term trends, inform conservation policies and targeted actions, as well as understand the impact of environmental factors on wildlife. Last year revealed both some encouraging signs and worrying trends in Wales. Despite both the House Sparrow and Blue Tit remaining in the top two spots, the dramatic fall in Starling numbers highlights how fragile even our once common birds can be. Fewer Starlings in winter gardens may be due to loss of habitat, climate pressures or fewer birds migrating over from Europe. Having this data is vital and, in a nature crisis, more important than ever.
4
How to take part Taking part in Big Garden Birdwatch is easy and free. Sign up at rspb.org.uk/birdwatch and you’ll receive a free guide to help you identify and count the birds you see. The Birdwatch takes place from 23–25 January 2026, for just one hour. Then simply submit the results online or by post and know that you’ve played your part in protecting Welsh wildlife. Let’s make Big Garden Birdwatch 2026 the biggest yet in Wales. Will you join us and bring someone with you?
Photos: Katie Nethercoat, Sam Turley, Ben Andrew, Gemma Louise Pepper, George Styles (all rspb-images.com)
E
very January, people across Wales, from high-rise flats in Cardiff to remote farms in Gwynedd, come together for a weekend to do something simple yet powerful. With binoculars, notebooks or just a watchful eye out the window, they take part in the RSPB’s Big Garden Birdwatch. And we want to make 2026 our biggest Birdwatch yet! For more than four decades, it has given us an extraordinary picture of how our garden birds are faring. Over the years, you’ve helped us understand which species are thriving or struggling, and how changes in our environment ripple through nature right on our doorsteps. Your sightings, scribbled in notebooks or tapped into apps, add up to one of the most valuable citizen science projects in the world.
Feature
The top three most seen birds in Welsh gardens in 2025:
House Sparrow – top of the list for the 22nd year
Robin song of the year, or the comic antics of Blue Tits squabbling on a feeder – these are the happy moments that stay with us. For families, it’s a perfect way to get children involved in nature. Kids are natural scientists and storytellers; give them a tally sheet, pencil and bird guide, and watch the excitement build as they spot each new visitor. Schools and youth groups across Wales already take part, using it as a hands-on way to learn about wildlife, numbers and the importance of looking after the world around us.
Spread the word
This year, we’d love you not only to take part, but to encourage others to join in too. If every person reading this invited just one friend, neighbour or colleague to do their own count, we’d have thousands more voices for nature, and thousands more people feeling that connection to the wild world.
Blue Tit – held strong in second place
Starling – took the third spot, but numbers were the lowest in Wales since records began
So why not… Invite a neighbour round for a cuppa and do the Birdwatch together. Organise a group count at your local school, community centre or workplace. Share your Birdwatch plans on social media and encourage your friends to join. Give a Birdwatch pack as a gift to someone who might not think of themselves as a ‘bird person’ – you might spark a new passion. By spreading the word, you’re not only helping us gather more data, you’ll be helping more people feel the joy and comfort of spending time with nature. In these challenging times, that’s something we all need.
Above: Sign up and get a free guide to help you identify the birds you see
5
A message from our Nature Policy Officer
The nature of language
Rachel Bedwin
Rachel has worked for RSPB Cymru as Nature Policy Officer for just over 12 months. She was shortlisted for the Welsh Learner of the Year award at the National Eisteddfod in the summer of 2025.
There are many paths into any profession, and environmental conservation is no exception. Some people possess a deep love for the natural world from childhood; others study ecology at university and turn that passion into a vocation. Others stumble upon this career path by chance. In my case, I would not be working for RSPB Cymru had I not learnt Welsh. When learning any language, it’s important to understand the context within which it exists and has evolved. Many historical events have shaped Welsh into the language we know today; the presence of Romans in Wales for 300 years gave Welsh a Latin influence. William Morgan’s Welsh translation of the Bible, in 1588, provided a standardised written language. But it’s clear that the natural world also shaped the Welsh language. The phrase dod yn ôl at fy nghoed (literal translation: return to my trees) describes the feeling of returning to a balanced state of mind – demonstrating a deep-rooted familiarity in the natural world within the language. Wales’ nature is a source of inspiration for many, with its mountains, seascapes and wildlife. Welsh names for species impart lots of information, whether that be appearance, temperament or something
else! A particularly beautiful example is Glas y Dorlan (blue of the bank), capturing perfectly the image of a Kingfisher flashing along a riverbank. The Welsh for thorn, draenen, is similar to the names for Hedgehog and sea urchin – animals that are particularly spiky. And gwas y neidr (snake’s servant) is dragonfly, inspired from the coalfields of South Wales, where it was believed that if you saw a dragonfly above the grass, a snake was nearby. These names, so often steeped in folklore, add another dimension to natural history. The Welsh language continues to inspire me in my role as it clearly demonstrates how intertwined humans are with nature, and how that relationship should be both nurtured and preserved. The Lost Words by Robert MacFarlane (or in Welsh, Geiriau Diflanedig, translated by Mererid Hopwood) shows how our relationship with nature has changed our use of language in recent decades, in which time we have seen devastating declines in our wildlife. Using these forgotten words mirrors our effort to reverse losses in nature itself. And so, I cannot help but use them as inspiration each day and am proud to work with like-minded people who share my environmental and cultural appreciation.
Contact us To get in touch, please use our main email address: cymru@rspb.org.uk
To hear more about RSPB Cymru’s local group events, please contact
Find us online and follow us on social media: rspb.org.uk / @RSPBCymru
North Wales group.rspb.org.uk/northwales Swansea & District group.rspb.org.uk/swanseaanddistrict
RSPB Cymru is part of the RSPB, the UK’s largest nature conservation charity. The RSPB is a registered charity in England & Wales 207076, in Scotland SC037654 Our Media Company is working to ensure that all of its paper comes from well-managed, Forest Stewardship Council® (FSC®)-certified forests and other controlled sources. This magazine is printed on FSC®-certified paper. This magazine can be recycled, for use in newspapers and packaging.
Photo: Ben Andrew (rspb-images.com)
Nature has long provided a source of inspiration for culture in Wales, but the Welsh language can also play a special role in helping us connect with the natural world
Newyddion o RSPB Cymru
Gaeaf/Gwanwyn 2026
Sêr y sioe Cymerwch ran yn nigwyddiad Gwylio Adar yr Ardd a helpu i wneud gwahaniaeth i natur
Cynnig gobaith
Codi gwrychyn
Pa rywogaeth a fridiodd yng Nghymru am y tro cyntaf?
Rydych chi wedi codi eich lleisiau i helpu natur
Gweithredu dros natur Ein lleoedd
Rhyfeddodau’r gaeaf Mae RSPB Cymru yn rheoli 18 o warchodfeydd natur ar draws Cymru. O goedwigoedd glaw Celtaidd y canolbarth i forydau prysur y de, mae ysblander o fywyd gwyllt i’w weld y gaeaf hwn. Mae ein coedwig law yng Nghymru yn gynefin hanfodol i adar a chen. Mae ynysoedd ar y môr ac arfordiroedd yn hollbwysig i nythfeydd adar môr o bwys cenedlaethol, fel Adar Drycin Manaw. Ac mae ffridd, cynefin sy’n unigryw i Gymru, yn goridor hollbwysig i fywyd gwyllt. Felly wrth i’r diwrnodau fyrhau a’r boreau oeri, beth am fynd i warchodfa natur RSPB Ynys Lawd i weld y golygfeydd trawiadol ac i wylio Brain Coesgoch yn plymio trwy’r awyr ar draws y clogwyni? Os ydych yn fwy o aderyn y nos, ewch i Wlyptiroedd Casnewydd wrth iddi nosi a gwylio miloedd o Ddrudwennod yn hedfan fel un yn eu murmuriad gogoneddus. Neu ewch am dro i Gonwy, lle mae cynffonau ŵyn bach yn tyfu ar y Wern yn yr ardd natur, gan ddenu heidiau mawr o Bilaod Gwyrdd a Llinosiaid Pengoch. Treuliwch amser yno yn gwrando ar wichian y Rhegennod Dŵr. Neu efallai y byddai’n well gennych weld yr unig boblogaeth o Wyddau Talcenwyn yr Ynys Las sy’n nythu yng Nghymru yn RSPB Ynys-hir. Os mai mynd am dro hamddenol ar ddydd Sul sy’n mynd â’ch bryd, rhaid ichi fynd i bistyll Rhiwargor yn Llyn Efyrnwy. Cofiwch edrych am Fronwennod y Dŵr yn siglo’u ffordd ar hyd yr afon. Mae ein holl warchodfeydd natur yn hafanau bywyd gwyllt ac yn lleoedd arbennig i bawb ohonom nesáu at natur y tymor hwn. Ble fyddwch chi’n mynd?
Ein dyfodol
Naturgarwyr ifanc yn plannu gobaith Rydym yn meddwl o hyd am ffyrdd newydd i ysbrydoli pobl ifanc i weithredu dros natur. Felly roeddem wrth ein boddau pan ddaeth Nansi (11), Cerys (naw) a Delyth (saith) i warchodfa natur RSPB Conwy er mwyn rhoi’r £9 a godwyd gan eu menter codi arian i natur. Ac nid menter gyffredin mohoni – roedd yn llafur cariad, amser ac ymroddiad. Tyfodd y merched flodau haul o hadau yn eu gardd, gan ofalu amdanynt hyd nes yr oeddent wedi blodeuo. Wedyn, aeth y tair ati i gasglu’r hadau o’r pennau blodau, eu
2
sychu, a’u rhannu’n fagiau 100g yr oeddent wedi’u dylunio eu hunain, cyn eu gwerthu i’w ffrindiau a’u cymdogion am 50c yr un. Roedd ein staff a gwirfoddolwyr yn RSPB Conwy yn llawn edmygedd o feddylgarwch, ymrwymiad a naws entrepreneuraidd y tair. Yn unol â’i dymuniadau, gwariwyd yr arian yn ofalus i helpu’r bywyd gwyllt yn y warchodfa. I gael mwy o wybodaeth am sut i ysbrydoli pobl ifanc i weithredu dros natur, ewch i rspb.org.uk/helping-nature
Prif straeon
Ein pobl
Codi llais dros natur Cymru a sefydliadau eraill, yn gwahodd ASs i eistedd i lawr gyda’u hetholwyr a thrafod y materion natur a hinsawdd sydd o’r pwys mwyaf iddynt. Anogwyd y cyfranwyr i dynnu hunlun a ‘chodi gwrychyn’ trwy ysgrifennu pa weithredu dros natur yr hoffent ei weld gan Lywodraeth Cymru, cyn ei ychwanegu at y gosodwaith ‘adenydd gobaith’ (gweler llun).
Llun clawr: Ben Andrew (rspb-images.com) Lluniau: Our Media Studio; Angharad Harrop; Tamsin Davies; Les Latchman Ffotograffiaeth; Ben Andrew, Sam Turley (rspb-images.com)
Mae lleisiau pawb o bwys
Ar ddydd Mercher 17 Medi, daeth pobl i Gaerdydd o bob cwr o Gymru i gefnogi’r galw am weithredu ar frys i fynd i’r afael a’r argyfwng natur a hinsawdd. Roedd y lobi dorfol Gweithredwch Nawr Am y Dyfodol, cydweithrediad rhwng RSPB Cymru, Climate
Mae digwyddiadau tebyg yn ein hatgoffa fod democratiaeth yn fwy na dim ond etholiadau. Mae’n ymwneud â bod yn bresennol, codi llais, a dal arweinwyr i gyfrif. Wrth i Lywodraeth Cymru ystyried penderfyniadau hollbwysig ynghylch ffermio, natur, yr hinsawdd a chymunedau – a gydag etholiadau’r Senedd ar y gorwel – mae eich llais o bwys. Hoffem ddiolch i bawb a ddaeth i’r digwyddiad a sefyll yn ein hymyl, gan godi eu lleisiau dros natur.
Sut i helpu
Dos iach o natur
Lansiwyd ein menter Presgripsiynau Natur yng Nghymru ym mis Gorffennaf, ac rydym wrth ein boddau â’r croeso mawr a gafodd gan sefydliadau iechyd ar draws de Cymru. Diolch i arian a godwyd gan chwaraewyr Loteri Cod Post y Bobl, mae RSPB Cymru wedi hyfforddi mwy na 100 o weithwyr gofal iechyd proffesiynol yng Nghaerdydd a Chasnewydd ar sut i hybu iechyd a llesiant trwy gysylltu â natur. Dosbarthwyd mwy na 3,500 o lyfrynnau i 35 o bartneriaid, ac mae mwy ar y ffordd. Mae Presgripsiynau Natur yn ddull anfeddygol, di-dâl ac arloesol a ddefnyddir gan bobl i wella’u hiechyd a llesiant. Mae’n seiliedig ar weithgareddau hygyrch, dan arweiniad yr unigolyn, y gellir eu gwneud o adref naill ai ar eich pen eich hun neu gyda phobl eraill; gyda’r nod o greu cysylltiadau parhaus â natur. Ceir tystiolaeth gref fod treulio amser ym myd natur yn lleihau straen a gorbryder, ac mae’r gweithgarwch corfforol ychwanegol yn gostwng pwysau gwaed ac yn hybu imiwnedd. Caiff mwy o hyfforddiant ei gynnig fesul cam yn Sir y Fflint, Abertawe, Wrecsam,
Sut i helpu
Mae wedi canu bron ar Wenoliaid Duon Yn dilyn dadl yn y Senedd ar 1 Hydref, rydym yn drist nad yw’r Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i orfodi adeiladwyr tai i gynnwys brics Gwenoliaid Duon ym mhob adeilad newydd yng Nghymru. Mae niferoedd Gwenoliaid Duon wedi disgyn 76% ers 1995, a chollwyd mwy na hanner ohonynt yn ystod y degawd diwethaf. Mae’r holl adar bron yn nythu mewn ceudodau adeiladau. Mae gwaith adnewyddu yn dileu safleoedd nythu, ac yn anaml iawn y bydd adeiladau newydd yn cynnig rhai newydd yn eu lle. Ni all Gwenoliaid Duon fridio heb safleoedd nythu, sy’n bygwth eu goroesiad. Diolch i’r rheiny ohonoch a lofnododd y ddeiseb. Byddwn yn parhau i ddefnyddio’n llais er mwyn annog Llywodraeth Cymru i gymryd yr awenau ar y gwaith i adfer niferoedd Gwenoliaid Duon.
Ein rhywogaethau
Y Crëyr Mawr Gwyn yn gwobrwyo natur Cymru
gogledd Powys a Bro Morgannwg yn ystod y misoedd nesaf. Credwn yn gryf y dylai natur fod ar gael i bawb, felly rydym yn cynhyrchu llyfrynnau ar gyfer pobl yn y gymuned fyddar a thrwm eu clyw hefyd, ynghyd â fersiynau sy’n ystyrlon o ddementia a fersiynau i’r teulu/Dechrau’n Deg. I gael mwy o wybodaeth am Bresgripsiynau Natur, ewch i bit.ly/NatPresc
Rydym wrth ein boddau i gyhoeddi fod y Crëyr Mawr Gwyn wedi bridio yng Nghymru am y tro cyntaf erioed yn gynharach eleni. Llwyddodd pedwar cyw i fagu’u plu mewn dau nyth ar yr un safle ar ein gwarchodfa Cors Ddyga yn Ynys Môn, yn dilyn gwaith adfer ar raddfa fawr o’i gwlyptiroedd. Cafodd y nythod eu monitro gan staff o ddechrau mis Mai hyd nes i’r cywion adael y nyth ar ddiwedd mis Awst. Wrth reswm, roedd y staff yn llawn cyffro a phryder. Mae’r Crëyr Mawr Gwyn ar Restr Oren Adar o Bryder Cadwraethol Cymru. Er bod natur Cymru’n parhau i fod mewn cyflwr sy’n peri gofid, mae’n wych ein bod yn gallu dathlu stori o lwyddiant cadwraethol.
3
Cysylltu cymunedau ers 1979
Bydd digwyddiad Gwylio Adar yr Ardd 2026 yn cael ei gynnal ar 23–25 Ionawr, felly eisteddwch i lawr, ymlaciwch a gwyliwch yr adar yn eich gardd am awr. P’un a ydych yn dechrau o’r newydd neu’n gyfrannydd rheolaidd – croeso atom! Mae popeth yn cyfrif, a hoffem wybod beth a welwch. Efallai y cewch chi eich synnu…
Pwysigrwydd data da
Mae digwyddiad Gwylio Adar yr Ardd yn ein helpu i olrhain poblogaethau ein hoff adar yr ardd. Mae data da yn ein caniatáu i adnabod tueddiadau hirdymor, llywio polisïau cadwraeth a gweithgareddau wedi’u targedu, a deall effaith ffactorau amgylcheddol ar fywyd gwyllt. Gwelwyd tueddiadau calonogol y llynedd, yn ogystal â rhai sy’n peri gofid. Er bod Aderyn y To a Thitw Tomos Las wedi cadw eu lleoedd ar frig y rhestr, roedd y cwymp dramatig yn nifer y Drudwennod yn pwysleisio pa mor fregus mae hyd yn oed rhai o’r adar sydd wedi bod yn gyffredin yn gallu bod. Efallai colli cynefin, pwysau’r hinsawdd, neu lai o adar yn mudo yma o Ewrop yw’r rhesymau dros y cwymp yn niferoedd Drudwennod mewn gerddi gaeafol. Mae cael
4
y data hwn yn hollbwysig, ac yn ystod argyfwng natur, mae’n bwysicach nag erioed.
Cysylltu â natur a gweithredu cymunedol
Ond mae digwyddiad Gwylio Adar yr Ardd cymaint yn fwy na dim ond data. Mae’n ymwneud â phobl hefyd. Mae pobl yng Nghymru yn cysylltu â natur, a gyda’i gilydd hefyd. Rydym yn atgoffa’n hunain y gellid rhoi’r pethau bach a wnawn at ei gilydd i greu rhywbeth pwerus. Mae cymryd rhan yn hawdd: treuliwch awr yn gwylio’r adar – mewn gardd, o falconi, mewn parc lleol, hyd yn oed yn yr ysgol neu’r gwaith, a chofnodwch y nifer fwyaf o bob rhywogaeth a welwch ar unrhyw adeg benodol. A dyna ni. Un awr, unwaith y flwyddyn, ac rydych yn rhan o rywbeth sy’n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i natur. I lawer, mae penwythnos Gwylio Adar yn draddodiad i’w drysori, yn saib ar ôl y Nadolig a chyfle
Uchod: Ewch i ardd neu fan gwyrdd i gyfrif adar Isod: Cefnogwr RSPB Aneeshwar Kunchala
Sut i gymryd rhan Mae’n hawdd cymryd rhan yn nigwyddiad Gwylio Adar yr Ardd, ac mae’n ddi-dâl. Cofrestrwch yn rspb.org.uk/birdwatch a byddwch yn derbyn canllaw am ddim i’ch helpu i adnabod a chyfrif yr adar a welwch. Cynhelir y digwyddiad ar 23–25 Ionawr 2026, am un awr yn unig. Cyflwynwch y canlyniadau ar lein neu drwy’r post, a byddwch wedi chwarae eich rhan i ddiogelu bywyd gwyllt Cymru. Dewch inni wneud digwyddiad Gwylio Adar yr Ardd 2026 y mwyaf eto yng Nghymru. Fyddwch chi’n ymuno â ni, ac yn gofyn i rywun arall wneud hefyd?
Lluniau: Katie Nethercoat, Sam Turley, Ben Andrew, Gemma Louise Pepper, George Styles (rspb-images.com)
B
ob mis Ionawr, mae pobl ar draws Cymru, o fflatiau uchel iawn yng Nghaerdydd i ffermydd anghysbell yng Ngwynedd, yn dod ynghyd am benwythnos ac yn cyflawni rhywbeth syml ond pwerus. Gyda binocwlars, llyfrau nodiadau, neu lygad wyliadwrus trwy’r ffenest, maent yn cymryd rhan yn nigwyddiad Gwylio Adar yr Ardd yr RSPB. A hoffem i ddigwyddiad 2026 fod y mwyaf eto! Ers mwy na phedwar degawd, mae’r digwyddiad hwn wedi rhoi inni ddarlun anhygoel o gyflwr adar ein gerddi. Dros y blynyddoedd, rydych wedi’n helpu i ddeall pa rywogaethau sy’n ffynnu neu sy’n cael trafferth, a sut mae newidiadau yn ein hamgylchedd yn gallu effeithio ar natur ar garreg ein drws. Mae’r hyn a welwch, wedi’i sgriblan mewn llyfrau nodiadau neu ei nodi ar apiau, yn creu un o’r projectau gwyddoniaeth dinasyddion mwyaf gwerthfawr yn y byd.
Nodwedd
Y tri aderyn a welwyd mwyaf aml yng ngerddi Cymru yn 2025:
Aderyn y To – wedi bod ar frig y rhestr 22 o weithiau
i arafu, sylwi ar y manylion, a theimlo’r llawenydd o weld yr ymwelwyr bob dydd sy’n rhannu ein mannau gwyrdd. Mae dyfodiad sydyn haid o Nicos, cân gyntaf y flwyddyn gan y Robin Goch, neu gampau doniol y Titwod Tomos Las yn ffraeo dros fwyd, yn fomentau hapus sy’n aros yn y cof. I deuluoedd, dyma’r ffordd berffaith o gysylltu plant â natur. Mae plant yn wyddonwyr a chwedleuwyr naturiol. Rhowch restr cyfrif iddynt, pensil a llyfr adar, a gwyliwch y cyffro’n cynyddu wrth iddynt weld pob ymwelydd newydd. Mae ysgolion a grwpiau ieuenctid eisoes yn cymryd rhan, gan ddefnyddio’r digwyddiad fel ffordd ymarferol o ddysgu am fywyd gwyllt, niferoedd a phwysigrwydd gofalu am y byd o’n cwmpas.
Lledaenu’r gair
Eleni, hoffem i chi gymryd rhan ac annog eraill i wneud hefyd. Petai bob person sy’n darllen hwn yn gwahodd un ffrind, cymydog neu gydweithiwr i gyfrif adar ei hun, byddem â miloedd yn fwy o leisiau dros natur, a miloedd yn fwy o bobl yn teimlo’r cysylltiad hwnnw â’r byd gwyllt.
Titw Tomos Las – yn aros yn gryf yn yr ail safle
Drudwen – yn drydydd, ond dyma’r niferoedd isaf ohonynt yng Nghymru ers dechrau’r cofnodion
Felly pam na wnewch chi… Wahodd cymydog am baned a chyfrif adar gyda’ch gilydd. Trefnu cyfrif fel grŵp yn eich ysgol leol, canolfan gymunedol neu weithle. Rhannu eich cynlluniau Gwylio Adar yr Ardd ar y cyfryngau cymdeithasol, ac annog eich ffrindiau i ymuno â’r digwyddiad. Rhoi pecyn Gwylio Adar yn rhodd i rywun nad yw’n ystyried ei hun yn ‘berson adar’. Efallai y byddwch yn creu angerdd newydd. Trwy ledaenu’r gair, rydych yn ein helpu i gasglu mwy o ddata a byddwch yn helpu i fwy o bobl deimlo’r llawenydd a’r cysur o dreulio amser ym myd natur. Yn ystod yr amserau heriol hyn, mae hynny’n rhywbeth sydd ei angen ar bawb ohonom.
Uchod: Cofrestrwch a byddwch yn derbyn canllaw am ddim i’ch helpu i adnabod yr adar a welwch
5
Neges gan ein Swyddog Polisi Natur
Cysylltiad natur a iaith
Rachel Bedwin
Mae Rachel wedi gweithio i RSPB Cymru fel Swyddog Polisi Natur ers ychydig dros 12 mis. Cyrhaeddodd rhestr fer wobr Dysgwr y Flwyddyn yr Eisteddfod Genedlaethol yn ystod haf 2025.
Mae llawer o lwybrau at unrhyw swydd, ac nid yw cadwraeth amgylcheddol yn eithriad. Mae gan rai teimladau cryf am y byd naturiol o blentyndod; mae eraill yn astudio ecoleg yn y brifysgol ac yn troi’r angerdd hwnnw’n alwedigaeth. Daw eraill ar draws y llwybr gyrfa hwn trwy ddamwain. Yn fy achos i, fyddwn i ddim yn gweithio i’r RSPB petawn i heb ddysgu Cymraeg. Pan fyddwch yn dysgu unrhyw iaith, mae’n bwysig deall y cyd-destun mae’n bodoli ynddo ac y datblygodd ynddo. Mae llawer o ddigwyddiadau hanesyddol wedi llunio’r Gymraeg sydd gennym heddiw. Cafodd presenoldeb y Rhufeiniaid yng Nghymru am 300 o flynyddoedd ddylanwad Lladinaidd ar yr iaith. Crëwyd iaith ysgrifenedig safonol pan gyfieithodd William Morgan y Beibl yn 1588. Ond mae’n amlwg bod y byd naturiol wedi llunio’r Gymraeg hefyd. Mae’r idiom dod yn ôl at fy nghoed yn disgrifio’r teimlad o ddychwelyd at gyflwr meddyliol cytbwys – sy’n dangos perthynas glòs rhwng y byd naturiol â’r iaith. Mae natur Cymru’n ysbrydoliaeth i lawer, gyda’i mynyddoedd, ei moroedd a’i bywyd gwyllt. Mae enwau Cymraeg ar rywogaethau’n cynnig llawer o wybodaeth inni, am eu golwg, eu hanian, neu rywbeth
arall! Enghraifft hardd o hyn yw Glas y Dorlan, sy’n cipio’r ddelwedd o’r aderyn yn fflachio ar hyd glan yr afon yn berffaith. Mae’r enw Cymraeg draenen yn debyg i enw’r Draenog ac enw’r Môr-ddraenog – anifeiliaid sy’n arbennig o bigog. A daw’r enw gwas y neidr o feysydd glo de Cymru, lle roedd pobl yn credu bod neidr gerllaw pan oeddent yn gweld gwas y neidr. Mae’r enwau hyn, sy’n deillio’n aml o chwedlau, yn ychwanegu dimensiwn arall i astudiaeth natur. Mae’r Gymraeg yn parhau i fy ysbrydoli yn fy rôl gan ei bod yn arwydd clir o’r rhyng-gysylltiad agos rhwng pobl â natur, a sut y dylid meithrin a chadw’r berthynas honno. Mae’r llyfr The Lost Words gan Robert MacFarlane (a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan Mererid Hopwood dan y teitl Geiriau Diflanedig) yn dangos sut mae ein perthynas â natur wedi newid ein defnydd o iaith yn ystod y degawdau diwethaf. Ar yr un pryd, rydym wedi gweld dirywiad trychinebus yn ein bywyd gwyllt. Mae defnyddio’r geiriau angof hyn yn adlewyrchu’n hymdrech i wrthdroi colledion natur. Ac felly, gallaf ond eu defnyddio fel ysbrydoliaeth bob dydd, ac rydw i’n falch i weithio gyda phobl o’r un meddylfryd sy’n rhannu fy ngwerthfawrogiad o’r amgylchedd a diwylliant.
Cysylltwch â ni I gysylltu â ni, defnyddiwch ein prif gyfeiriad ebost: cymru@rspb.org.uk
I glywed mwy am ddigwyddiadau grwpiau leol yr RSPB, cysylltwch â
Cewch hyd i ni ar-lein a’n dilyn ar y cyfryngau cymdeithasol: rspb.org.uk / @RSPBCymru
Gogledd Cymru group.rspb.org.uk/northwales Abertawe a’r Ardal group.rspb.org.uk/swanseaanddistrict
Mae RSPB Cymru yn rhan o’r RSPB, elusen gadwraeth natur fwyaf y DU. Mae’r RSPB yn elusen gofrestredig yn Lloegr a Chymru 207076, yn Yr Alban SC037654 Mae cwmni Our Media yn gweithio i sicrhau bod ei holl bapur yn dod o goedwigoedd sydd wedi’u rheoli’n dda ac wedi’u hardystio gan yr FSC® a ffynonellau rheoledig eraill. Mae’r cylchgrawn hwn wedi’i argraffu ar bapur ardystiedig Forest Stewardship Council® (FSC®). Gellir ailgylchu’r cylchgrawn hwn, i’w ddefnyddio mewn papurau newydd a phecynnu.
Llun: Ben Andrew (rspb-images.com)
Bu natur yn ysbrydoliaeth i ddiwylliant Cymru ers tro byd, ond gall y Gymraeg chwarae rhan arbennig yn ein helpu ni i gysylltu â’r byd naturiol hefyd