Y Barcud Autumn/Winter 2026 by RSPBpublications

News from RSPB Cymru

Autumn/Winter 2026

A step towards recovery Early signs of success as the Water Rail and other elusive birds return to restored habitats Flying visit

Common ground

The summer rarity that stunned Wales

How nature and people can prosper together

Action for nature Our places

Welcoming wildlife Giving sensitive species the space they need to thrive at The Range, a stretch of coastline that forms part of our RSPB South Stack nature reserve, is already delivering encouraging results for wildlife. Two six-month exclusion zones, introduced between March and August in both 2025 and 2026, were designed to reduce disturbance in one of Wales’ key coastal habitats. An exciting development has been the return of Grey Seals. Following restrictions around key beaches, seal pups have been recorded at Porth Rhyffydd beach for the first time since monitoring began in 2018. Birdlife has responded too. Oystercatchers (pictured) were recorded, following at least a decade of absence, with one pair during the first exclusion and four during the second. Gull numbers on Dinas Island reached their highest since 1995 and Choughs, one of the reserve’s most iconic species, have bred in an area once used for outdoor activities. Even the vegetation is recovering. Monitoring has shown healthier clifftop vegetation, with longer grassland and greater abundance of flowering plants including Wild Thyme and Seaside Centaury. These early successes give valuable evidence that carefully managed access can help nature recover.

Our places

One of Wales’ most important peatland landscapes is being brought back to life, with encouraging signs that some of our most threatened upland birds are already returning. Working alongside National Trust Cymru and Eryri National Park Authority, we’re helping to restore 65 hectares of damaged peatland at Y Migneint, North Wales, thanks to funding from the National Peatland Action Programme. That’s an area roughly equivalent to 91 football pitches. Peatlands are among Wales’ most valuable habitats. When they become damaged and dry, they release carbon into

the atmosphere and lose much of their value for nature. By rewetting degraded peat and restoring its natural hydrology, the partnership is creating the conditions wildlife needs. Already, Curlew, Golden Plover (pictured), Black Grouse and Snipe have been recorded using the restored areas – an encouraging sign that this landscape is on the road to recovery. The project is a powerful example of what can be achieved when organisations work together, combining expertise, funding and practical conservation to restore nature, tackle climate change and secure a healthier future for Wales’ uplands.

Cover: Water Rail; RSPB/Ben Andrew Photos: RSPB/Ben Andrew, Laura Kudelska

Reviving peatland at Y Migneint

Top stories

Policy

Fundraising

Now it’s time to deliver for nature

Elfyn answers the call

The new Welsh Government has a unique opportunity to reverse the decline of Wales’ wildlife while creating healthier communities, supporting farmers and building a more resilient future. During the election, we called on all parties to commit to four priorities: setting ambitious targets for nature’s recovery, protecting our most important places for wildlife, ensuring planning decisions help not harm nature, and supporting nature-friendly farming. Now, we want to see action.

There is strong public backing for this approach. Our polling showed that people across Wales want governments to do more to tackle nature loss and value the wildlife and green spaces close to home. Over the coming months, we’ll be working with ministers and Members of the Senedd to help ensure nature remains at the heart of decision-making. Our members have played a vital role in keeping nature high on the political agenda. Thank you for standing with us.

Raising nature’s profile outside the Senedd during election time

One young nature champion is proving that you’re never too young to make a difference. Thirteen-year-old Elfyn took on an incredible sponsored walk across the Clwydian Range to raise funds for Curlew, helping to protect one of Wales’ most iconic and threatened birds (pictured above). Wanting every pound to support Curlew conservation in Wales, he hopes his challenge will have inspired others to get behind nature on their own doorstep. We were delighted to see hundreds of pounds being raised to help give Curlews a brighter future.

Our species

Our projects

Photos: RSPB/Ben Andrew; Hannah Tottle Photo, Jake Stephen

Set a date to find your wild side Spending time in nature doesn’t just benefit wildlife – it’s good for us too. That’s why we’ve teamed up with Healthy Working Wales to create a Nature and Wellbeing Calendar, to help workplaces across Wales discover simple ways to connect with nature all year round. Developed with employers and backed by evidence, the calendar is packed with easy, seasonal activities that encourage people to enjoy the natural world. Whether it’s listening to birdsong on your lunch break, taking a mindful walk or watching changing seasons from a window, every activity is designed to fit into busy working lives. Research shows that spending time in nature can reduce stress and anxiety, improve mood, boost confidence,

enhance sleep and even help lower blood pressure. Best of all, connecting with nature is free, accessible and can be done almost anywhere. The calendar also introduces five pathways to nature connection – engaging our senses, appreciating beauty, experiencing emotion, finding meaning and showing compassion for nature – helping people build a deeper relationship with the world around them. Scan the QR code or visit bit.ly/nature calendarcymru for more information.

A milestone for Conwy’s wetlands RSPB Conwy has recorded its first-ever breeding pair of Water Rails. These elusive birds (below), more often heard than seen, successfully raised young in the reserve’s reedbeds this spring. The achievement reflects years of habitat management to create thriving wetlands for wildlife and is a positive sign for this distinctive species, as well as an exciting milestone for the reserve.

Tir Canol: a new way forward

here are few places in Wales where the relationship between people and nature feels as deeply woven together as it does across the landscapes of Mid Wales. From the rugged Cambrian mountains to the rivers Dyfi and Rheidol, and out to the Ceredigion coast, generations have shaped this landscape through farming, forestry, fishing and community life. Today, those same communities face growing challenges – declining wildlife, a changing climate and increasing pressure on the places they call home. But what if the future of these landscapes wasn’t decided for communities, but with them? That’s the thinking behind Tir Canol – a partnership bringing together local people, conservation organisations, farmers, artists and communities to find practical, lasting solutions that benefit both nature and people. The name Tir Canol, meaning ‘middle ground’ in Welsh, captures its philosophy perfectly. It’s about finding common ground, recognising that no single organisation or sector has all the answers, and that restoring nature works best when everyone has a voice.

Listening before leading The project itself grew from valuable lessons learned through the Summit to Sea initiative. While that

ambitious programme sparked conversations about landscape recovery, it also highlighted something equally important: lasting change must be built alongside the people who live and work in these places every day. Rather than arriving with ready-made solutions, Tir Canol began by listening. More than 300 people from the community took part in workshops and conversations, sharing their hopes, concerns and ideas for the future of their landscape. Farmers, residents, businesses, conservationists, artists and community groups all helped shape a new blueprint for how nature recovery could work in practice.

Estuary life An exhibition showing personal stories of residents in the Dyfi Estuary will be shown in Cletwr in Tre’r-ddol, Machynlleth from 14 to 26 October

Above: The village of Aberdyfi on the Dyfi Estuary Left: A Tir Canol event

Communities, farmers and conservationists are working together to create a better future for nature across the heart of Mid Wales

Report your Swift sightings on swiftmapper.org.uk to help us build a better picture of how they’re faring

Feature

That spirit of collaboration remains at the heart of everything the partnership does. RSPB Cymru is proud to be leading a growing number of organisations working together within Tir Canol, alongside partners including Woodland Trust, Montgomeryshire Wildlife Trust, UNESCO Dyfi Biosphere, Tir Coed, Coed Lleol and many others. Together, we’re exploring ways to restore habitats, support sustainable farming, reconnect people with nature and help communities adapt to environmental change.

Estuary lives An exhibition showing personal stories of residents in the Dyfi estuary will be shown in Cletwr in Tre’r-ddol, Machynlleth from 14–26 October

Communities shaping change One recent example is the Changing Tides project in the Dyfi Estuary. As rising sea levels and coastal change become an increasing reality, residents wanted practical information about what these changes could mean for their future. Instead of producing a traditional report, the project brought together local knowledge and scientific expertise through a series of workshops. The result is the beautifully illustrated Coastal Adaptation Handbook that helps people understand the challenges ahead, while giving communities the confidence and tools to make informed decisions about their future. Alongside the handbook, an exhibition shares the personal stories of people living in the community, while a short film created by young people captures their own perspectives on how the landscape they love is changing. It’s a powerful reminder that conservation isn’t only about wildlife, it’s about people, memories, heritage and ensuring future generations can enjoy these extraordinary places.

Photos: RSPB/Jake Stephen, Ben Andrew, Alice Briggs

A shared future for nature Now halfway through its four-year programme, Tir Canol is delivering a series of ambitious projects designed to turn that community-led blueprint into reality. Farmers are working alongside conservationists to trial more nature-friendly farming approaches. Habitat restoration projects are helping landowners improve biodiversity across their land. Communities are co-designing natural flood management plans, while artists are helping reconnect people with the landscapes around them. Other projects are supporting communities to prepare for coastal change and helping develop plans to reduce wildfire risk. Collectively, these projects form Cynnal – a Welsh word meaning to hold, maintain and sustain. It perfectly reflects the long-term vision: healthier landscapes, thriving wildlife and resilient communities, all supporting one another. None of this would be possible without partnership. The programme is supported by the Esmée Fairbairn Foundation, whose investment recognises that meaningful environmental change happens when communities themselves are empowered to shape it. For you, our supporters, Tir Canol represents something hopeful. Conservation is often portrayed

as choosing between people and wildlife, but projects like this show another path is possible. By listening first, building trust and recognising the knowledge that already exists within communities, nature recovery becomes something everyone can be part of. By working together, we can begin to create places where wildlife flourishes, people feel connected to nature and future generations inherit landscapes that are richer, healthier and more resilient than those we see today. Because the future of nature won’t be built by one organisation alone. It will be built together.

Top: This landscape is important to local communities Left: Ynys-hir nature reserve covers part of the Dyfi Estuary Right: Through collective efforts, breeding Osprey have returned to the Dyfi area

How you can help If you would like to be a part of a Tir Canol volunteer activity (pictured) to help us turn plans into positive change, please email info@tircanol.wales to receive more information.

Observations on nature

A stranger on the tide

Simon HughestonRoberts has worked for RSPB Cymru as a Casework Officer since 2012. He has carried out monthly Wetland Bird Surveys at Foryd Bay, one of his favourite sites, for years

Some birds arrive with a fanfare. Others appear quietly, as if carried in on the tide and dropped gently into our lives for a brief moment. When a dark heron drifted into Foryd Bay on a calm Saturday morning, it wasn’t just another rare bird. It was a Western Reef Heron – a species that’s normally found on the shores of West Africa. This was the first sighting in Wales, and indeed the whole of the UK. Yet here it was, feeding in North Wales, later moving through Caernarfon and eventually spending time at RSPB Conwy, delighting those who travelled to see it. Afterwards, photographs revealed the same bird had been seen in Pembrokeshire almost three weeks earlier. Since its trip up north, it has continued its Welsh journey, reappearing in Pembrokeshire. For birdwatchers, the excitement of a rarity is hard to describe. There’s the rush of recognition and joy of witnessing something extraordinary. But then we must question: what was a Western Reef Heron doing here? Birds have always wandered, carried by winds and weather. Yet as species increasingly shift their ranges in

response to a warming climate, this remarkable visitor invites us to think on issues that are hard to ignore. No one can say for certain why this particular bird arrived in Wales. But its appearance provides an opportunity for us to reflect on a world in transition. There is something profoundly moving about a bird that has crossed continents, seas and weather systems before finding food and shelter on our coastline. It reminds us that migration connects us to places far beyond our shores. The fate of wildlife in North Wales is tied to decisions made thousands of miles away, just as events elsewhere can shape what we see from a hide overlooking an estuary. For a few precious days, visitors at RSPB Conwy watched a bird that seemed impossibly out of place. Yet perhaps that feeling is exactly the point. Nature is sending us signals. Some fill us with wonder, others with concern. The Western Reef Heron gave us both. Its visit was a gift. But it also served as a reminder that the natural world is changing before our eyes. The question is: what will we do with that knowledge?

To hear more about RSPB Cymru’s local group events, please contact:

Find us online and follow us on social media: rspb.org.uk / @RSPBCymru

North Wales group.rspb.org.uk/northwales Swansea & District group.rspb.org.uk/swanseaanddistrict

RSPB Cymru is part of the RSPB, the UK’s largest nature conservation charity. The RSPB is a registered charity in England & Wales 207076, in Scotland SC037654

Our Media Company is working to ensure that all of its paper comes from well-managed, Forest Stewardship Council® (FSC®)-certified forests and other controlled sources. This magazine is printed on FSC®-certified paper. This magazine can be recycled, for use in newspapers and packaging.

Photo: Lewi Burgess; Simon Roberts

A remarkable visitor to North Wales inspired wonder – but raised questions about our changing world

Newyddion o RSPB Cymru

Hydref/Gaeaf 2026

Cam at adferiad

Arwyddion cynnar o lwyddiant wrth i Regennod Dŵr ac adar swil eraill ddychwelyd i gynefinoedd wedi’u hadnewyddu Ymweliad gwib

Tir cyffredin

Digwyddiad prin a synnodd Sut gall natur a phobl ffynnu gyda’i gilydd Cymru dros yr haf

Gweithredu dros natur Ein lleoedd

Croesawu bywyd gwyllt Mae rhoi’r lle sydd ei angen ar rywogaethau sensitif i ffynnu ar Gomin Penrhosfeilw, darn o’r arfordir sy’n rhan o warchodfa natur RSPB Ynys Lawd, eisoes yn cyflawni canlyniadau calonogol i fywyd gwyllt. Cyflwynwyd parthau dan waharddiad am y chwe mis rhwng mis Mawrth a mis Awst yn 2025, ac eto yn 2026, er mwyn lleihau tarfu ar un o gynefinoedd arfordirol pwysicaf Cymru. Datblygiad cyffrous oedd gweld Morloi Llwyd yn dychwelyd. Oherwydd cyfyngiadau ar draethau allweddol, cofnodwyd lloi bach ar draeth Porth Ruffydd am y tro cyntaf ers dechrau’r gwaith monitro yn 2018. Mae bywyd adar wedi ymateb hefyd. Cofnodwyd Piod Môr (llun) wrth iddynt ddychwelyd am y tro cyntaf ers degawd a mwy. Nodwyd un pâr yn ystod y cyfnod gwahardd cyntaf a phedwar pâr yn ystod yr ail gyfnod. Cafwyd y nifer uchaf o wylanod ar Ynys Dinas ers 1995 ac mae Brain Coesgoch, un o rywogaethau mwyaf eiconig y warchodfa, wedi bridio mewn ardal a ddefnyddiwyd ar gyfer gweithgareddau awyr agored. Mae hyd yn oed y llystyfiant yn ymadfer. Dangosodd gwaith monitro bod y llystyfiant ar ben y clogwyni yn fwy iach. Cafwyd glaswelltir hirach a mwy o blanhigion blodeuol gan gynnwys Teim Gwyllt a’r Ganrhi Goch Arfor. Mae’r llwyddiant cynnar hwn yn dystiolaeth werthfawr bod rheoli mynediad i dir yn ofalus yn gallu helpu i natur ymadfer.

Ein lleoedd

Mae un o dirweddau mawndirol pwysicaf Cymru yn cael ei adfywio, a cheir arwyddion calonogol bod rhai o adar yr ucheldir sy’n wynebu’r bygythiad mwyaf yn dechrau dychwelyd yno. Gan weithio ochr yn ochr ag Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cymru ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, a diolch i arian gan y Rhaglen Weithredu Genedlaethol ar Fawndiroedd, rydym yn helpu i adfer 65 o hectarau o fawndir, sy’n gyfwerth â thua 91 o gaeau pêl-droed. Mawndir yw un o gynefinoedd mwyaf gwerthfawr Cymru. Pan gaiff ei ddifrodi a’i sychu, mae’n rhyddhau carbon i’r atmosffer

ac yn colli llawer o’i werth i natur. Trwy ail-wlychu mawn wedi dirywio ac adfer ei hydroleg naturiol, mae’r bartneriaeth yn creu’r amodau sydd eu hangen ar fywyd gwyllt. Cofnodwyd Gylfinir, Cwtiad Aur (llun), Grugiar Ddu a’r Gïach Cyffredin yn defnyddio’r ardaloedd a adferwyd – sy’n arwydd calonogol bod y dirwedd hon yn dechrau ymadfer. Mae’r prosiect yn enghraifft bwerus o’r hyn y gellid ei gyflawni pan fydd sefydliadau’n gweithio gyda’i gilydd, yn cyfuno arbenigedd, cyllid a gwaith cadwraeth ymarferol i adfer natur, mynd i’r afael â newid hinsawdd a sicrhau dyfodol mwy iach i ucheldir Cymru.

Clawr: Rhegen y Dŵr; RSPB/Ben Andrew Lluniau: RSPB/Ben Andrew, Laura Kudelska

Adfywio mawndir yn Y Migneint

Prif Straeon Polisi

Mae’n amser cyflawni dros natur Mae gan Lywodraeth newydd Cymru gyfle unigryw i wrthdroi dirywiad bywyd gwyllt yng Nghymru, tra’n creu cymunedau iachach, cefnogi ffermwyr ac adeiladu dyfodol mwy cydnerth. Yn ystod yr etholiad, galwasom ar yr holl bleidiau i ymrwymo i bedair blaenoriaeth: pennu targedau uchelgeisiol ar gyfer adfer natur, amddiffyn ein lleoedd pwysicaf o ran bywyd gwyllt, sicrhau bod penderfyniadau cynllunio’n helpu natur ac nid yn ei niweidio, a chefnogi dulliau ffermio er lles natur. A nawr, hoffem weld y Llywodraeth yn gweithredu.

Ceir cefnogaeth gryf ymysg y cyhoedd i’r ymagwedd hon. Dangosodd ein polau bod ar bobl ledled Cymru eisiau i lywodraethau gwneud mwy i fynd i’r afael â cholled natur a gwerthfawrogi’r bywyd gwyllt a mannau gwyrdd yn ymyl ein cartrefi. Yn ystod y misoedd nesaf, byddwn yn gweithio gyda gweinidogion ac Aelodau’r Senedd er mwyn helpu i sicrhau bod natur yn parhau i fod wrth galon y gwaith o wneud penderfyniadau. Chwaraeodd ein haelodau rôl hollbwysig yn cadw natur ar ben yr agenda gwleidyddol. Diolch yn fawr ichi am sefyll gyda ni.

Codi proffil natur tu allan i’r Senedd yn ystod yr etholiadau

Codi arian

Elfyn yn ateb y galw Mae un hyrwyddwr natur ifanc yn profi nad ydych byth yn rhy ifanc i wneud gwahaniaeth. Aeth Elfyn, sy’n 13 oed, ar daith gerdded noddedig anhygoel ar draws Bryniau Clwyd i godi arian i’r Gylfinir, gan helpu i warchod un o adar mwyaf eiconig Cymru sy’n wynebu’r bygythiad mwyaf (llun uchod). Gyda’r nod o wario pob punt a godwyd ar gadwraeth y Gylfinir yng Nghymru, mae Elfyn yn gobeithio y bydd ei her wedi ysbrydoli eraill i gefnogi natur ar eu stepen drws eu hunain. Roeddem wrth ein boddau i weld cannoedd o bunnau’n cael eu codi i roi dyfodol mwy disglair i’r Gylfinir.

Ein rhywogaethau Ein prosiectau

Lluniau: RSPB/Ben Andrew, Hannah Tottle Photo, Jake Stephen

Pennu dyddiad i ddod o hyd i’ch ochr wyllt Nid dim ond bywyd gwyllt sy’n elwa pan fyddwn yn treulio amser ym myd natur – mae o fudd i ninnau hefyd. Felly rydym wedi partneru â chynllun Cymru Iach ar Waith i greu Calendr Natur a Llesiant, er mwyn helpu i weithleoedd ledled Cymru ddod o hyd i ffyrdd syml o gysylltu â natur trwy gydol y flwyddyn. Wedi’i ddatblygu gan gyflogwyr ar sail tystiolaeth, mae’r calendr yn llawn gweithgareddau hawdd, tymhorol sy’n annog pobl i fwynhau byd natur. Cafodd pob gweithgaredd ei lunio i fod yn rhan o fywyd gwaith prysur – o wrando ar yr adar yn ystod eich awr ginio, mynd am dro i wella meddylgarwch, i wylio’r tymhorau’n newid trwy’r ffenest. Mae gwaith ymchwil yn dangos bod treulio amser ym myd natur yn gallu

lleihau straen a gorbryder, gwella hwyliau, hybu hyder, gwella cwsg a gostwng pwysau gwaed hyd yn oed. A’r peth gorau yw y gallwn gysylltu â natur yn ddi-dâl – mae’n hygyrch ac ar gael i bawb ymhob man bron. Mae’r calendr hefyd yn cyflwyno pum llwybr ar gyfer cysylltu â natur – defnyddio eich synhwyrau, gwerthfawrogi harddwch, teimlo emosiynau, dod o hyd i ystyr a dangos trugaredd at natur – gan helpu pobl i feithrin perthynas agosach â’r byd o’u cwmpas. Sganiwch y cod QR neu ewch i bit.ly/ naturecalendarcymru i gael mwy o wybodaeth.

Carreg filltir i wlyptiroedd Conwy Cofnodwyd pâr o Regennod Dŵr yn bridio am y tro cyntaf erioed yn RSPB Conwy. Llwyddodd yr adar swil (isod) a gaiff eu clywed yn fwy aml nag y’u gwelir, i fagu cywion yng ngwelyau cyrs y warchodfa yn ystod y gwanwyn. Mae’r llwyddiant yn adlewyrchu blynyddoedd o waith rheoli cynefin er mwyn creu glwyptir ffyniannus ar gyfer bywyd gwyllt, ac mae’n arwydd cadarnhaol i’r rhywogaeth nodweddiadol hon, yn ogystal â charreg filltir gyffrous i’r warchodfa.

Mae cymunedau, ffermwyr a chadwraethwyr yn gweithio gyda’i gilydd i greu dyfodol gwell i natur yng nghalon y Canolbarth

chydig o leoedd a geir yng Nghymru lle mae’r berthynas rhwng pobl a natur yn teimlo mor annatod â thirweddau’r Canolbarth. O fynyddoedd geirwon Cambria i afonydd Dyfi a Rheidol, ac allan i arfordir Ceredigion, lluniwyd y dirwedd hon gan genedlaethau o ffermwyr, coedwigwyr, pysgotwyr a bywyd cymunedol. Heddiw, mae’r un cymunedau’n wynebu heriau cynyddol – bywyd gwyllt yn dirywio, hinsawdd sy’n newid a phwysau cynyddol ar y lleoedd sy’n gartref iddynt. Ond beth petai’r cymunedau hynny’n cael eu cynnwys yn y penderfyniadau ynghylch dyfodol y tirweddau? Dyna’r meddylfryd tu ôl i bartneriaeth Tir Canol – sy’n dod â phobl leol, sefydliadau cadwraethol, ffermwyr, artistiaid a chymunedau at ei gilydd i bennu datrysiadau ymarferol, hirhoedlog er budd natur a phobl. Mae’r enw Tir Canol yn cipio’r athroniaeth yn berffaith. Y nod yw dod o hyd i dir canol, i gydnabod nad oes gan yr un sefydliad neu sector unigol yr holl atebion, a bod gwaith adfer natur yn gweithio gorau pan roddir llais i bawb.

Gwrando cyn arwain

Tyfodd y prosiect o wersi gwerthfawr a ddysgwyd o fenter O’r Mynydd i’r Môr. Wrth i’r rhaglen uchelgeisiol

honno ennyn trafodaethau am adfer tirweddau, tynnwyd sylw at ffaith bwysig arall: rhaid adeiladu newid parhaus ochr yn ochr â’r bobl sy’n byw a gweithio yn y lleoedd hyn bob dydd. Yn hytrach na chynnig datrysiadau parod, gwrando oedd man cychwyn menter Tir Canol. Cymerodd mwy na 300 o aelodau’r gymuned rhan mewn gweithdai a thrafodaethau, gan rannu eu gobeithion, pryderon a syniadau am ddyfodol eu tirwedd. Bu ffermwyr, busnesau, cadwraethwyr, artistiaid a grwpiau cymunedol yn helpu i lunio glasbrint newydd ar gyfer sut gallai adfer natur weithio’n ymarferol. Mae’r naws gydweithredol honno’n parhau wrth galon holl waith y bartneriaeth. Mae RSPB Cymru yn falch o arwain nifer gynyddol o sefydliadau sy’n

Report your Swift sightings on swiftmapper.org.uk to help us build a better picture of how they’re faring

Bywyd aberol Cynhelir arddangosfa o hanesion personol trigolion aber Dyfi yng Nghletwr, Tre’r-ddôl, Machynlleth o 14 i 26 Hydref

Uchod: Pentref Aberdyfi ar aber Dyfi Chwith: Digwyddiad Tir Canol

Tir Canol: Ffordd newydd ymlaen

Erthygl Nodwedd

gweithio gyda’i gilydd fel rhan o gynllun Tir Canol, ochr yn ochr â phartneriaid gan gynnwys Coed Cadw, Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Maldwyn, Biosffer Dyfi UNESCO, Tir Coed, Coed Lleol a sawl un arall. Gyda’n gilydd, rydym yn edrych ar ffyrdd o adfer cynefinoedd, cefnogi ffermio cynaliadwy, ailgysylltu pobl â natur a helpu cymunedau i addasu ar gyfer newid amgylcheddol.

Estuary lives An exhibition showing personal stories of residents in the Dyfi estuary will be shown in Cletwr in Tre’r-ddol, Machynlleth from 14–26 October

Cymunedau’n llunio newid

Enghraifft ddiweddar yw prosiect Newid Llanw yn aber Dyfi. Gyda lefelau’r môr yn codi a’r arfordir yn newid, roedd ar y trigolion eisiau gwybodaeth ymarferol ynghylch beth allai’r newidiadau hyn ei olygu yn y dyfodol. Yn hytrach na llunio adroddiad traddodiadol, daeth y prosiect â gwybodaeth leol ac arbenigedd gwyddonol at ei gilydd trwy gyfres o weithdai. O ganlyniad, cyhoeddwyd y Llawlyfr Addasu Arfordir llawn lluniau hardd, sy’n helpu pobl i ddeall yr heriau sydd o’u blaenau, ac yn rhoi hyder ac offer i gymunedau er mwyn iddynt wneud penderfyniadau ynghylch eu dyfodol ar sail gwybodaeth. Ochr yn ochr â’r llawlyfr, mae arddangosfa’n rhannu hanesion personol pobl sy’n byw yn y gymuned, a chrëwyd ffilm fer gan bobl ifanc sy’n cipio’u safbwyntiau am y ffordd mae’r dirwedd a garant yn newid. Mae’n ffordd bwerus o’n hatgoffa nad bywyd gwyllt yw unig ddiben gwaith cadwraeth. Mae’n cynnwys pobl, atgofion, treftadaeth a sicrhau y bydd cenedlaethau’r dyfodol yn gallu parhau i fwynhau’r lleoedd anhygoel hyn.

Lluniau: RSPB/Jake Stephen, Ben Andrew, Alice Briggs

Dyfodol a rennir i natur

Wrth i’r rhaglen gyrraedd hanner ffordd drwy ei phedair blwyddyn, mae Tir Canol yn cyflawni cyfres o brosiectau uchelgeisiol a luniwyd i wireddu’r glasbrint hwnnw a gafodd ei ddylunio dan arweiniad y gymuned. Mae ffermwyr yn gweithio ochr yn ochr â chadwraethwyr i dreialu dulliau ffermio sy’n fwy ystyrlon o natur. Mae prosiectau adfer natur yn helpu tirfeddianwyr i wella bioamrywiaeth ar eu tir. Mae cymunedau’n cyd-lunio cynlluniau rheoli llifogydd sy’n defnyddio dulliau naturiol, ac mae artistiaid yn helpu pobl i ailgysylltu â’r tirweddau o’u cwmpas. Mae prosiectau eraill yn cefnogi cymunedau i baratoi ar gyfer newid i’r arfordir, ac yn helpu i ddatblygu cynlluniau i leihau’r risg o danau gwyllt. Daw’r prosiectau hyn at ei gilydd i greu Cynnal, sy’n adlewyrchu’n berffaith y weledigaeth hirdymor: tirweddau mwy iach, bywyd gwyllt sy’n ffynnu a chymunedau cydnerth – a’r cyfan yn cefnogi ei gilydd. Ni fyddai hyn yn bosibl heb bartneriaeth. Caiff y rhaglen ei chefnogi gan Sefydliad Esmée Fairbairn, y mae ei fuddsoddiad yn cydnabod bod newid amgylcheddol ystyrlon yn digwydd pan fydd y cymunedau eu hunain yn cael eu grymuso i lunio’r gwaith.

I chi, ein cefnogwyr, mae Tir Canol yn cynrychioli gobaith. Yn aml bydd cadwraeth yn cael ei bortreadu fel dewis rhwng pobl a bywyd gwyllt, ond mae prosiect fel hwn yn dangos bod llwybr arall yn bosibl. Trwy wrando yn gyntaf, datblygu ymddiriedaeth a chydnabod bod gwybodaeth eisoes ar gael mewn cymunedau, daw proses adfer natur yn rhywbeth y gall pawb ohonom fod yn rhan ohoni. Trwy weithio gyda’n gilydd, gallwn ddechrau creu mannau lle mae bywyd gwyllt yn ffynnu, mae pobl yn teimlo’n gysylltiedig â natur, a bydd cenedlaethau’r dyfodol yn etifeddu tirweddau sy’n fwy cyfoethog, mwy iach a mwy cydnerth na’r rhai a welwn heddiw. Ni chaiff dyfodol natur ei adeiladu gan un sefydliad yn unig. Caiff ei adeiladu gyda’n gilydd.

Top: Mae’r dirwedd hon yn bwysig i gymunedau lleol Chwith: Mae gwarchodfa natur Ynys-hir yn rhan o aber Dyfi Dde: Trwy ymdrechion ar y cyd, mae Gweilch y Pysgod sy’n bridio wedi dychwelyd i ardal Dyfi

Sut allwch chi helpu Os hoffech gymryd rhan yng ngweithgareddau gwirfoddoli Tir Canol (llun) a’n helpu i droi cynlluniau’n newid cadarnhaol, anfonwch neges ebost at info@tircanol.wales i dderbyn mwy o wybodaeth.

Sylwadau ar natur

Dieithryn a ddaeth ar y llanw

Mae Simon HughestonRoberts wedi

gweithio fel Swyddog Gwaith Achos i RSPB Cymru ers 2012. Bu’n cynnal arolygon misol o adar y gwlyptir ym Mae’r Foryd, un o’i hoff safleoedd, ers blynyddoedd.

Mae rhai adar yn creu sioe fawr wrth gyrraedd. Daw eraill yn dawel bron, fel petaent wedi cyrraedd ar lanw sy’n eu gollwng i’n bywydau am amrantiad. Pan gyrhaeddodd crëyr tywyll Bae’r Foryd un bore Sadwrn, nid aderyn prin arall mohono. Crëyr Traethau Gorllewinol ydoedd – rhywogaeth sy’n perthyn i rhywogaeth sy’n cael ei chanfod fel arfer ar lannau Gorllewin Affrica. Dyma’r golwg cyntaf o’r rhywogaeth hon yng Nghymru, ac yn wir, y DU gyfan. Ond dyma le’r oedd yn bwydo yng Ngogledd Cymru, cyn symud yn hwyrach trwy Gaernarfon a threulio amser yn RSPB Conwy, er mawr bleser i’r rhai a deithiodd i’w weld. Mae lluniau wedi dangos y cafodd yr un aderyn ei weld yn Sir Benfro bron tair wythnos ynghynt. Ers teithio i’r gogledd, mae’r aderyn wedi parhau â’i daith yng Nghymru gan ailymddangos yn Sir Benfro. Mae’n anodd disgrifio’r cyffro a geir ymysg gwylwyr adar o weld aderyn prin. Ceir ton o gydnabyddiaeth a llawenydd trwy fod yn dyst i rywbeth anhygoel. Ond wedyn mae’n rhaid gofyn y cwestiwn: pam fod Crëyr Traethau Gorllewinol yng Nghymru? Mae adar wedi crwydro erioed, ar fympwy’r gwyntoedd a’r tywydd. Ond wrth i rywogaethau newid eu hystodau mewn ymateb i hinsawdd sy’n cynhesu, mae’r ymwelydd ysblennydd hwn yn

ein gwahodd i ystyried materion sy’n anodd eu hanwybyddu. Ni all neb ddweud yn bendant pam fod yr aderyn hwn wedi cyrraedd Cymru. Ond mae ei ymddangosiad yn rhoi cyfle i ni ystyried byd sy’n newid. Peth gwefreiddiol yw gweld aderyn yn croesi cyfandiroedd, moroedd a systemau tywydd i ddod o hyd i fwyd a chysgod ar ein harfordir. Mae’n ein hatgoffa bod ymfudo’n ein cysylltu ni â lleoedd hirbell. Mae ffawd bywyd gwyllt yng Ngogledd Cymru’n gysylltiedig â phenderfyniadau a wneir miloedd o filltiroedd i ffwrdd, fel y mae digwyddiadau mewn lleoedd eraill yn gallu llunio’r hyn a welwn o guddfan sy’n edrych dros aber. Am ychydig o ddyddiau prin, gwyliwyd yr aderyn gan ymwelwyr yn RSPB Conwy mewn lle a ymddangosai’n amhosibl bron. Ond efallai mai dyna yw’r pwynt. Mae byd natur yn anfon arwyddion atom. Mae rhai ohonynt yn llawn rhyfeddod ac eraill yn llawn pryder. Cyrhaeddodd y ddau ar adenydd y Crëyr Traethau Gorllewinol. Rhodd oedd ei ymweliad. Ond roedd hefyd yn ein hatgoffa o’r ffaith bod byd natur yn newid o flaen ein llygaid. Y cwestiwn yw: beth wnawn ni â’r wybodaeth hon?

Cysylltwch â ni I gysylltu â ni, defnyddiwch ein prif gyfeiriad ebost: cymru@rspb.org.uk

I glywed mwy am ddigwyddiadau grwpiau leol yr RSPB, cysylltwch â:

Cewch hyd i ni ar-lein a’n dilyn ar y cyfryngau cymdeithasol: rspb.org.uk / @RSPBCymru

Gogledd Cymru group.rspb.org.uk/northwales Abertawe a’r Ardal group.rspb.org.uk/swanseaanddistrict

Mae RSPB Cymru yn rhan o’r RSPB, elusen gadwraeth natur fwyaf y DU. Mae’r RSPB yn elusen gofrestredig yn Lloegr a Chymru 207076, yn Yr Alban SC037654 Mae cwmni Our Media yn gweithio i sicrhau bod ei holl bapur yn dod o goedwigoedd sydd wedi’u rheoli’n dda ac wedi’u hardystio gan yr FSC® a ffynonellau rheoledig eraill. Mae’r cylchgrawn hwn wedi’i argraffu ar bapur ardystiedig Forest Stewardship Council® (FSC®). Gellir ailgylchu’r cylchgrawn hwn, i’w ddefnyddio mewn papurau newydd a phecynnu.

Llun: Lewi Burgess; Simon Roberts

Ymwelydd ysblennydd yng Ngogledd Cymru yn codi cwestiynau am ein byd sy’n newid