Foto: Els Korsten
Kees Scheepens en Jan Hulsen zijn de drijvende krachten achter het Varkenssignalenconcept. Als onderzoeker, internationaal varkensdierenarts én varkenshouder heeft Kees Scheepens een achtergrond die het hem mogelijk maakt om praktische kennis van het varken op een toegankelijke manier over te brengen op varkenshouders. Zelf houdt Kees Berkshire-varkens vanwege het zeer geliefde smakelijke vlees. ‘Vleessmaak is mijn primaire fokdoel. Ik geniet van varkens en van het lekkere vlees.’
Marleen Felius is professioneel beeldend kunstenaar. ‘Vanaf mijn kindertijd ben ik gefascineerd door landbouwhuisdieren.’ Sinds 1968 maakt ze schilderijen waarop rundvee centraal staat. Daarnaast illustreert zij vakbladen en boeken, waaronder ‘Varkenssignalen’, ‘Het Varken’ en ‘Koesignalen’. Marleen Felius reist de wereld rond om informatie te verzamelen over veerassen en vormen van veehouderij. Dit resulteerde in het standaardwerk ‘Rundvee - rassen van de wereld’ en ‘De Koe’.
Praktijkgids voor lactatiemanagement en vruchtbaarheid
‘30 biggen per jaar is topsport
VARKENS ®
Va r k e n s s i g n a l e n
SIGNALEN
voor uw zeug. En u bent de coach.’
Een zeugenhouder wil een maximaal aantal gezonde biggen realiseren, met oog voor eigen wensen, eisen van de dieren en maatschappelijke ontwikkelingen. Maar hoe doet u dit? Allereerst door goed naar de zeugen te kijken en te handelen vóór problemen ontstaan. Zo verhoogt u de worpgrootte en verlaagt u de uitval van biggen. Zeugen begint met u, de ondernemer. Richt uw bedrijf zo in dat het bij u past én bij de dieren: voor u efficiënt en voor de zeug prettig. Zeugen gaat vervolgens in op het proces van werpen tot dracht met speciale aandacht voor de afvoer van oude zeugen en selectie van jonge gelten. Het doel is een topconditie voor een makkelijke worp en maximale melkproductie. En snel berig krijgen, succesvol insemineren en weer een soepele dracht. Pik varkenssignalen op. Zo moet voerweigering direct opvallen. Hoe komt dit? Is het warm, drinkt de zeug onvoldoende of wordt ze overvoerd? En ziet u het verschil tussen doodgeboren en doodgelegen biggen? Oorzaken kennen is de halve oplossing.
co pr py ot rig ec h te t d
Marrit van Engen heeft de studies veeteelt en diergeneeskunde met succes afgerond en beschikt hierdoor over een ideale combinatie van zoötechnische én veterinaire kennis. ‘Een zeugenhouder moet na een korte observatie kunnen zien hoe een zeug zich voelt. Ik help ze hier antennes voor te ontwikkelen.’ Marrit van Engen bezoekt varkensbedrijven als adviseur op het gebied van voortplanting. Hiertoe ontwikkelde zij het concept FertilAid®. Voor Varkenssignalen® verzorgt Marrit zaal- en staltrainingen.
Z E U GEN
Z EUGEN
Over de makers
ZEUGEN PRAKTIJKGIDS VOOR LACTATIEMANAGEMENT EN VRUCHTBAARHEID
Zeugen staat vol praktische handreikingen voor optimale productieresultaten. Met heldere teksten en informatieve foto’s en illustraties. Na het lezen van dit boek kunt u er als coach voor zorgen dat ook úw zeugen topprestaties leveren! Zeugen is een uitgave in de reeks Varkenssignalen®. Varkenssignalen® presenteert op toegankelijke wijze praktische kennis van diergericht varkenshouden. F Food Safety Animal Health Animal Welfare W DR. C.J.M. SCHEEPENS CONSULTANCY B.V.
www.roodbont.nl
www.3drie3.nl
Marrit van Engen Kees Scheepens
Het boek Zeugen is onderdeel van het Varkenssignalenconcept. Varkenssignalen® omvat een breed aanbod om de kennis van varkenshouders te vergroten. Tijdens zaalbijeenkomsten en studieclubavonden vormen foto’s, beeld en geluid uit de praktijk van de varkenshouder de rode draad. Op onconventionele wijze worden aanwezigen actief bij de presentatie betrokken en vragen waar een zeugenhouder dagelijks tegenaan loopt beantwoord. Ook worden staltrainingen georganiseerd waarbij de deelnemers op signalen worden gewezen, waaraan ze in hun eigen bedrijf wellicht voorbij lopen. De activiteiten, voor zeugenhouders én vleesvarkenshouders, hebben als doel: • bedrijfsblindheid voorkomen • bewust beoordelingen inbouwen in de dagelijkse routine • het kennisniveau praktisch verfrissen • leren werken met checklisten • het rendement van de varkensstapel verbeteren
Va r k e n s s i g n a l e n o ver de grens Ook in het buitenland is Varkenssignalen® inmiddels een begrip. Deze kennis vindt via de trainingen en de boeken hun weg naar varkenshouders in onder meer Duitsland, Oostenrijk, Engeland en Frankrijk. Neem voor informatie contact op met: F Food Safety Animal Health Animal Welfare W DR. C.J.M. SCHEEPENS CONSULTANCY B.V.
Hogevleutweg 5 5681 PD Best tel/fax: (0499) 31 01 42 mobiel: 06-12 50 79 34 e-mail: kscheepens@3drie3.nl internet: www.3drie3.nl
Auteurs Marrit van Engen Kees Scheepens Redactie Ton van Schie Fotografie Marrit van Engen (tenzij anders vermeld) Illustraties Marleen Felius Tekstredactie Regelwerk Vormgeving Erik de Bruin, Varwig Design
Postbus 4103 7200 BC Zutphen Telefoon: (0575) 54 56 88 Fax: (0575) 54 69 90 E-mail: info@roodbont.nl Internet: www.roodbont.nl
Food Safety Animal Health Animal Welfare DR. C.J.M. SCHEEPENS CONSULTANCY B.V.
Hogevleutweg 5 5681 PD Best Telefoon/fax: (0499) 31 01 42 E-mail: kscheepens@aol.com Internet: www.3drie3.nl
co pr py ot rig ec h te t d
Colofon
Met dank aan: Jan Hulsen, Geertjan van Groenland, Paul van der Meyden, Arie van Nes, John Nijhoff, Mark Roozen, Jan Smeijers, Nicoline Soede, Nico Wertenbroek, Hendrik Wevers, proefaccommodatie ‘de Tolakker’ en vele zeugenhouders.
Varkenssignalen® is een gedeponeerd merk van Dr. C.J.M. Scheepens Consultancy B.V. Auteurs en uitgever hebben de inhoud van deze uitgave met grote zorgvuldigheid en naar beste weten samengesteld. Auteurs en uitgever aanvaarden evenwel geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.
© Dr. C.J.M. Scheepens Consultancy B.V., Roodbont B.V., september 2006 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
ISBN-10 90-75280-91-2 ISBN-13 978-90-75280-91-3 NUR 940
Inhoud
Inleiding
4 6
4 De dragende zeug?
32
7
Drachtig of niet?
32
De zeugenhouder
8
Terugkomen of kleine toom
33
Sturen op kengetallen
9
Embryonale overleving
33
Bedrijf gezond houden
10
Analyse herinseminaties
34
Meerwekensystemen
11
Vruchtbaarheid en infecties
35
Groepshuisvesting is de toekomst
12
Hittestress
36
Welke groepshuisvesting?
13
Herfstdip
36
Zeugensterfte
37
2 Werpen, zuigen en zogen
14
Goed voeren doen de beste boeren
38
co pr py ot rig ec h te t d
1 De zeug in bedrijf Terugkijken en vooruitblikken
Kurk- en kurkdroog
14
Controle bij afbiggen
15
Verzadiging
39
5 Gelten, de toekomst van
Ingrijpen tijdens de geboorte
16
Doodgeboren of doodgegaan?
17
Conditie
18
Aankoop of aanfok?
41
Water en voer
19
Selectie tot perfectie
42
Selectie en afvoer
20
Selectieformulier
43
Euthanasie
20
Aanvoer
44
Spenen
21
Voer je gelten goed
44
Gelten berig krijgen en insemineren
45 46
het bedrijf
40
3 Op naar de volgende worp
22
Cyclus op de eierstokken
22
Van 25 naar 30 biggen
Snel goed berig worden
23
Controlelijst in- en versleep van kiemen 47
Berig in de kraamstal
23
Tien ingrediĂŤnten van een ideale dekstal 24 Signalen van de zeug
26
Signalen van de beer
27
Een beer doe je niet na!
28
Wanneer insemineren?
29
Hoe insemineren?
30
Trefwoorden
48
Inleiding
Veel vitale biggen Vakmanschap in de zeugenhouderij vraagt veelzijdigheid van de varkenshouder. Goed zorgen voor en verzorgen van fokgelten, insemineren van zeugen, voorkómen van stress en optimaal voeren zijn slechts een paar facetten. Dit kan alleen als de zintuigen openstaan voor signalen die aangeven of het al dan niet goed gaat. En combineer signalen vanuit het managementprogramma met observaties in de stal. Door bewuster en actiever met signalen van zeugen bezig te zijn, is er nog veel te winnen.
Zeugen volgt de cyclus van de zeug. Achterin staat een controlelijst met tips die de puntjes op de i zetten. Van 25 naar 30 biggen per zeug per jaar is niet makkelijk, maar wel mogelijk. Dit boek is geschreven voor zeugenhouders, maar is ook gemaakt voor iedereen die beroepsmatig op een varkensbedrijf komt (adviseurs, dierenartsen) en voor onderwijsdoeleinden. Zeugen is geen gewoon leesboek. Lees het als een varken, snuffelend en explorerend. Zeugen wil de zeugenhouder prikkelen om meer na te denken over bedrijfskeuzes, management en handelwijze. Zeugen is geen handboek en wil niet volledig zijn. Kijk het in, leg het weg en kijk het weer in.
co pr py ot rig ec h te t d
Kijken-denken-doen Het boek Zeugen is onderdeel van het concept Varkenssignalen®. Centraal in dit concept om varkens anders te benaderen is het uitgangspunt: kijken-denken-doen.
De drie basisvragen hierbij zijn: 1. Wat zie ik? (signaal) 2. Hoe komt dit? (verklaring) 3. Wat moet ik doen? (actie) Een opgevangen signaal kan uw aandacht vestigen op een eenmalig incident. Maar het kan ook een indicatie zijn voor een bedrijfsprobleem. Maak een lijst van verbeterpunten, begin bovenaan, streep ze één voor één weg en houd dit consequent vol! Dat is dé methode om te verbeteren: punt na punt aanpakken.
4
Hier ziet u vier pootklieren, waarmee het varken signaalgeurstoffen afgeeft aan de omgeving. Kent u het varken goed genoeg?
Goed kijken: wat zijn dit?
Veranderen én verbeteren is moeilijk en is een kwestie van de juiste actie nemen. Op de foto is te zien dat een opening is dichtgemaakt met plastic, maar dat de klimop een gaatje heeft gevonden om weer naar binnen te dringen. Volgende keer toch maar de specie pakken en het gat dichtmetselen. Iets meer moeite lost het probleem in één keer op.
De zeug en haar cyclus De zeugenhouderij is afgestemd op de biologische cyclus van de zeug. Waar deze in de natuur eens per jaar wordt doorlopen, streeft een zeugenhouder echter naar 2,5 cycli per jaar. Dit is topsport waarvoor alle randvoorwaarden in orde moeten zijn. En alle fasen hangen met elkaar samen. Gaat in de ene periode iets niet optimaal, dan ziet u dit terug in de volgende periode. Neem een slechte conditie bij spenen: dit vindt zijn oorsprong in de voeding tijdens de voorafgaande kraamperiode of dracht. En het heeft gevolgen voor de toekomst: een langer interval tussen spenen en insemineren is te verwachten. Alleen als u aan alle fasen maximale aandacht besteedt, zal de zeug goed gedijen en een leven lang veel biggen produceren.
Dracht: een volle buik
Insemineren: van berig naar big
De dracht duurt relatief lang en vraagt, denkt men, weinig aandacht. Niets is minder waar: ultieme rust, regelmaat, gezondheid en voeding zijn onmisbaar.
co pr py ot rig ec h te t d
Vier tot zeven dagen na spenen wordt de zeug berig en kan ze worden bevrucht. Goed berige zeugen, op het juiste moment geĂŻnsemineerd, geven grote tomen. En om de biggen is het te doen.
Werpen: 3-3-3
Na een dracht van 3 maanden, 3 weken en 3 dagen (114 dagen of 16 weken en 2 dagen) werpt de zeug haar biggen. Een toom bevat gemiddeld tien tot dertien biggen.
Inzet gelten: de toekomst zeker stellen Gelten zorgen voor vernieuwing van de zeugenstapel. Bij voorkeur worden ze op het bedrijf zelf gefokt.
Afvoer: uitstoot van zeugen
Zeugen die niet meer goed presteren, problemen hebben met het beenwerk of ziek zijn, worden afgevoerd voor de slacht. Of soms zelfs geĂŤuthanaseerd.
Spenen: het zuigen en zogen stopt!
Tijd om te spenen; na een zoogperiode van ruim 21 dagen worden big en zeug gescheiden. De uier van de zeug droogt vanzelf op.
5
HOOFDSTUK 1
co pr py ot rig ec h te t d
De zeug in bedrijf
Succes met zeugen, hoe bereik je dat? Een doordacht opgezet zeugenbedrijf is dé voorwaarde. Een bedrijf met voldoende ruimte, prima arbeidsomstandigheden en een goede planning en registratie. Een succesvolle zeugenhouder is kritisch,
Veel gezonde biggen produceren, de hoofdtaak van een zeug op het varkensbedrijf.
streeft naar verbeteringen en heeft elke dag plezier in het werk.
Goed melkgevende zeugen zijn géén vanzelfsprekendheid. Op bedrijven waar problemen zijn met melkproductie ligt een uitdaging voor zeugenhouder én voerleverancier. Het juist afstemmen van de voersamenstelling, voergift, conditie van de zeugen, waterverstrekking en stalklimaat is niet eenvoudig. Met gemak elf biggen van acht kilo spenen en een zeug overhouden met voldoende conditie, dat vraagt stuurmanskunst. Maar wanneer het goed draait, is het motto: ‘never change a winning team!’
6
De vruchtbaarheid van zeugen én gelten perfectioneren, is mogelijk nog moeilijker. Er is een heel scala van schroefjes waaraan gedraaid moet worden. Allereerst is het zaak om zeugen goed berig te krijgen, om daarna goed te insemineren en te zorgen dat zeugen na de eerste inseminatie dragend blijven. Alleen een gedetailleerd opfok- en introductieprogramma voor gelten werpt (letterlijk) vruchten af.
Zeugen
Terugkijken en vooruitblikken De ontwikkeling van de zeugenhouderij is de afgelopen decennia in sneltreinvaart verlopen. Met een blik op de geschiedenis leer je de huidige situatie beter begrijpen. Daarmee kun je weer verder. Met als kernvraag: hoe ga ík mijn bedrijf vanaf nu ontwikkelen? 1950 Naast ander vee en gewassen worden een paar zeugen gehouden. Varkens horen vet te zijn (30 mm rugspek op 100 kg is normaal) en zeugen dus ook. Productie: vijftien gespeende biggen per zeug per jaar (spenen op acht weken). Boeren organiseren zelf de fokkerij en op fokdagen worden de varkens gekeurd op type en exterieur. In 1958 starten de eerste experimenten met KI, voornamelijk om dekinfecties door de beer, die langs alle bedrijven gaat, te voorkomen.
co pr py ot rig ec h te t d
1960 Door het inzicht dat een vette zeug voer kost en minder vruchtbaar is, krijgen zeugen twee kilo voer per dag; het dunnezeugensyndroom of tweedeworpssyndroom ontstaat. De speenleeftijd gaat hierdoor van acht naar vier weken. Voer krijgt een hogere dichtheid aan mineralen, vitaminen en eiwit. Commerciële bedrijven gaan zich met de fokkerij bezighouden. Via selectie-mesterijonderzoek komt er aandacht voor slachtkwaliteit.
1970 Het wordt gebruikelijk om één dag voor het insemineren twee keer zoveel voer te geven (flushen). Veel voeren na het insemineren zou zorgen voor veel vruchten. Door later onderzoek wordt dit weerlegd. Individuele huisvesting zorgt dat iedere zeug haar portie voer krijgt: bij iedere worp moeten zij 15 kg groeien. Bedrijven specialiseren zich in één onderdeel van de keten: basis, subfok, vermeerderaar en mester. Enten tegen dierziekten wordt mogelijk.
1980 De aandacht voor veel mager vlees tegen lage prijzen is de vleeskwaliteit niet ten goede gekomen. Vooral PSE-vlees door stress (bleek, zacht, waterig) staat in de aandacht. De halothaantest onderscheidt stressgevoelige van niet-stressgevoelige varkens. Het stressgevoelige varken strekt de poten na inademen van het gas in plaats van te ontspannen. Via DNA-onderzoek en selectie wordt het stressgevoelige varken uit de varkensstapel gefokt.
Foto's: Geertjan van Groenland
1990 Aanbinden van zeugen wordt verboden. Computersoftware berekent de fokwaarden. Zeugenhouders gebruiken managementsystemen in plaats van de papieren zeugenkalender. Integratie van onderdelen van de keten komt onder de aandacht: op één bedrijf worden zowel zeugen als vleesvarkens gehouden. Sperma van fokmateriaal wordt ingevroren.
H o o f d s t u k 1 : D e z e u g in bedrijf
7
'De vakman' technische doelstellingen
De zeugenhouder Trotse zeugenhouders weten wat hen te doen staat. Werken volgens vaste regels en protocollen, ligt echter vaak niet in hun aard. Toch halen bedrijven die dit wel doen, de beste resultaten.
COMPETITIE gericht op behalen doelstellingen
'De erfhouder'
'De ondernemer' economische doelstellingen
Naar M. Commandeur, 2003
Gericht op technologie
familiebehoeften
VERZORGEN gericht op vervullen van behoeften
'De hoeder'
dierbehoeften
Zakelijk gericht
Ken uzelf Wat is uw hoofdmotivatie voor het zeugen houden? Gaat u voor technische snufjes of de beste technische resultaten? Bent u meer een hoeder die goed voor zijn varkens zorgt? Of gaat u voor economisch resultaat, als een calculerende ondernemer?
co pr py ot rig ec h te t d
De zeugenhouder kan nooit zelf alles weten: schakel dus anderen in voor (nieuwe) kennis.
Staat het licht op groen, oranje of zelfs rood? Rood: alarm, er moet acuut worden gereageerd. Oranje: zwak punt, moet op termijn worden veranderd. Groen: goed punt, maar kan het nog beter? Door telkens zwakke plekken op te (laten) zoeken en deze te verbeteren, gaat het bedrijf vooruit.
Enten? Welke dieren, welke infecties, welke vaccins (levend/dood), welke leeftijden? Laat u voorlichten door dierenartsen. Stel de juiste vragen! Spuiten? Voorkomen is beter dan genezen, maar genezen kan alleen als snel wordt behandeld. Stel niet uit tot morgen wat vandaag nog moet.
Voorkom verspreiding van kiemen door stalbenodigdheden met verschillende kleuren voor iedere diercategorie. Maak dus ook geen kadaverplaats schoon met de bezem uit de kraamstal. Extra materiaal verkort bovendien looplijnen. Dit bespaart arbeidskosten.
8
Oog voor detail. Bekijk en beoordeel kritisch. Met veel licht in de stal is meer te zien.
Een neus voor nieuwe dingen.
Lol in het werk door korte looplijnen, goed georganiseerd werk en weinig zieke dieren. Motivatie van personeel krijg je door zinvol werk en verantwoordelijkheid voor en kennis van resultaten.
Werk altijd op dezelfde manier door gebruik van protocollen. Het werk is zo inzichtelijk voor iedereen en registratie wordt gemakkelijker. Vooral handig bij (vreemd) personeel. Hang de protocollen op opvallende plaatsen in de afdeling en hygiĂŤnesluis.
Zeugen
Sturen op kengetallen en weinig dieren kunnen namelijk al snel leiden tot foute conclusies. Vergelijking van de eigen kengetallen met gemiddelden van land, regio, integratie of met bedrijven van gelijke omvang/productiewijze/ product werkt stimulerend en geeft aan waar het bedrijf staat. Gaat het goed of kan het beter?
Gebruik kengetallen als instrument om te zien of het bedrijf nog beter kan draaien. Registreer gegevens nauwkeurig in het managementprogramma, waardoor je er ook juiste informatie uithaalt. Analyseren van kengetallen vraagt veel ervaring en een scherpe blik voor aantallen. Analyses over korte periodes
Aanvoer zeugen
Goed draaien aan véél schroefjes levert véél biggen op! Sturen kan voornamelijk op kengetallen lager in het schema.
Afvoer zeugen
Aantal afgeleverde biggen/zeug/jaar
Aantal afgeleverde biggen/worp
Cycluslengte
Lengte dracht
Lengte zoogperiode
Lengte spenen-dracht
Herdekkingen
Uitval biggen: -Kraamstal -Gespeende biggen
Totaal aantal geboren biggen/worp
co pr py ot rig ec h te t d
Interval spenen-dekken
Aantal levend geboren biggen/worp
Onopvallend in een hoekje van de dekstal zorgen deze zeugen voor verliesdagen. Elke verliesdag kost twee euro. Beperk verliesdagen door scannen op dracht, selectie in de kraamstal en afvoer direct na spenen.
Zo moet het niet: vieze zeugenkaart achterin het hok die nauwelijks leesbaar is. Het opschrijven van gegevens is de basis voor informatie uit een managementprogramma: foute gegevens IN = foute gegevens UIT. Print bijvoorbeeld zoveel mogelijk voor op de zeugenkaart.
Streefwaarden Langzaam maar zeker van 27, naar 28, naar
Streefwaarde Gerealiseerd
29, naar 30 biggen per zeug per jaar! Het opstellen van streefwaarden en een verbeterplan zorgen voor nog meer vooruitgang. Streefwaarden worden ieder jaar bijgesteld, geëvalueerd en doorgesproken. Een haalbare streefwaarde voor het komende jaar zijn bijvoorbeeld de resultaten van de beste drie maanden van het afgelopen jaar.
H o o f d s t u k 1 : D e z e u g in bedrijf
Kengetal ex Bedrijfsworpind ggen/zeug Gespeende bi n biggen/worp Levendgebore biggen/worp Doodgeboren enen % Uitval tot sp ggen/worp Gespeende bi -dekken Interval spenen Verliesdagen en
% Herdekking
2,38 27,4 13,1 1,6 12,0 11,5 6,8 10 5
2,38 27,5 13,0 1,0 8,0 12 6,0 8 7 20
Stoplicht op... groen groen groen rood rood groen oranje oranje groen groen
9
Bedrijf gezond houden
Soms komen vrachtwagens niet alleen wat halen, maar ook wat brengen: ze halen biggen op, maar introduceren nieuwe kiemen. Een eenvoudig afleverhok voorkomt dat de vrachtwagen en de chauffeur op het schone deel van het bedrijf komt.
co pr py ot rig ec h te t d
Voorkómen van insleep en verspreiding van kiemen over het bedrijf is onontbeerlijk. Wat voor de hand ligt, blijkt in de praktijk toch vaak niet goed geregeld. Met de aanvoer van nieuwe dieren is de kans groot dat een nieuwe kiem het bedrijf inkomt. Voer dus geen dieren aan of weet welke kiemen op het herkomstbedrijf aanwezig zijn en gebruik een adaptatiestal. Ook ongedierte, huisdieren en mest zijn een bron van kiemen. Doorbreek de infectiecirkel die loopt van de zeugen naar de biggen en weer terug. Dit kan door strikt gebruik van verschillende kleuren materiaal en bedrijfskleding per stal, een meerwekensysteem of houden van één diergroep per stal. Bij complete nieuwbouw is het aan te raden fokgelten aan te kopen met een hoge gezondheidsstatus.
Hoe minder versleep op bedrijf,
hoe minder geïnfecteerde dieren, hoe minder infecties, hoe minder ziekte.
In- en versleep voorkomen? Zie pag. 46
Hygiënesluizen kunnen goedkoop zijn, zoals deze. Zorg voor een warme douche en geen zijweggetjes: de verleiding wordt groot om er langs te lopen. Minimale aanbeveling: was je handen en draag sokken, overall, petje en laarzen van het bedrijf.
KIJK-DENK-DOE Is dit all in-all out? Hier is duidelijk te zien dat all in-all out niet consequent wordt toegepast. Het leeftijdsverschil tussen de biggen kan bij een all in-all out-systeem nooit groter zijn dan een week. Leg geen biggen over naar andere afdelingen. Door iedere week andere kleuren oornummers in te knijpen is controleerbaar of biggen zijn teruggelegd naar een jongere groep.
10
Zeugen
Foto: Els Korsten
Kees Scheepens en Jan Hulsen zijn de drijvende krachten achter het Varkenssignalenconcept. Als onderzoeker, internationaal varkensdierenarts én varkenshouder heeft Kees Scheepens een achtergrond die het hem mogelijk maakt om praktische kennis van het varken op een toegankelijke manier over te brengen op varkenshouders. Zelf houdt Kees Berkshire-varkens vanwege het zeer geliefde smakelijke vlees. ‘Vleessmaak is mijn primaire fokdoel. Ik geniet van varkens en van het lekkere vlees.’
Marleen Felius is professioneel beeldend kunstenaar. ‘Vanaf mijn kindertijd ben ik gefascineerd door landbouwhuisdieren.’ Sinds 1968 maakt ze schilderijen waarop rundvee centraal staat. Daarnaast illustreert zij vakbladen en boeken, waaronder ‘Varkenssignalen’, ‘Het Varken’ en ‘Koesignalen’. Marleen Felius reist de wereld rond om informatie te verzamelen over veerassen en vormen van veehouderij. Dit resulteerde in het standaardwerk ‘Rundvee - rassen van de wereld’ en ‘De Koe’.
Praktijkgids voor lactatiemanagement en vruchtbaarheid
‘30 biggen per jaar is topsport
VARKENS ®
Va r k e n s s i g n a l e n
SIGNALEN
Het boek Zeugen is onderdeel van het Varkenssignalenconcept. Varkenssignalen® omvat een breed aanbod om de kennis van varkenshouders te vergroten. Tijdens zaalbijeenkomsten en studieclubavonden vormen foto’s, beeld en geluid uit de praktijk van de varkenshouder de rode draad. Op onconventionele wijze worden aanwezigen actief bij de presentatie betrokken en vragen waar een zeugenhouder dagelijks tegenaan loopt beantwoord. Ook worden staltrainingen georganiseerd waarbij de deelnemers op signalen worden gewezen, waaraan ze in hun eigen bedrijf wellicht voorbij lopen. De activiteiten, voor zeugenhouders én vleesvarkenshouders, hebben als doel: • bedrijfsblindheid voorkomen • bewust beoordelingen inbouwen in de dagelijkse routine • het kennisniveau praktisch verfrissen • leren werken met checklisten • het rendement van de varkensstapel verbeteren
voor uw zeug. En u bent de coach.’
Een zeugenhouder wil een maximaal aantal gezonde biggen realiseren, met oog voor eigen wensen, eisen van de dieren en maatschappelijke ontwikkelingen. Maar hoe doet u dit? Allereerst door goed naar de zeugen te kijken en te handelen vóór problemen ontstaan. Zo verhoogt u de worpgrootte en verlaagt u de uitval van biggen.
co pr py ot rig ec h te t d
Marrit van Engen heeft de studies veeteelt en diergeneeskunde met succes afgerond en beschikt hierdoor over een ideale combinatie van zoötechnische én veterinaire kennis. ‘Een zeugenhouder moet na een korte observatie kunnen zien hoe een zeug zich voelt. Ik help ze hier antennes voor te ontwikkelen.’ Marrit van Engen bezoekt varkensbedrijven als adviseur op het gebied van voortplanting. Hiertoe ontwikkelde zij het concept FertilAid®. Voor Varkenssignalen® verzorgt Marrit zaal- en staltrainingen.
Z E U GEN
Z EUGEN
Over de makers
Zeugen begint met u, de ondernemer. Richt uw bedrijf zo in dat het bij u past én bij de dieren: voor u efficiënt en voor de zeug prettig. Zeugen gaat vervolgens in op het proces van werpen tot dracht met speciale aandacht voor de afvoer van oude zeugen en selectie van jonge gelten. Het doel is een topconditie voor een makkelijke worp en maximale melkproductie. En snel berig krijgen, succesvol insemineren en weer een soepele dracht. Pik varkenssignalen op. Zo moet voerweigering direct opvallen. Hoe komt dit? Is het warm, drinkt de zeug onvoldoende of wordt ze overvoerd? En ziet u het verschil tussen doodgeboren en doodgelegen biggen? Oorzaken kennen is de halve oplossing.
Va r k e n s s i g n a l e n o ver de grens
ZEUGEN PRAKTIJKGIDS VOOR LACTATIEMANAGEMENT EN VRUCHTBAARHEID
Zeugen staat vol praktische handreikingen voor optimale productieresultaten. Met heldere teksten en informatieve foto’s en illustraties. Na het lezen van dit boek kunt u er als coach voor zorgen dat ook úw zeugen topprestaties leveren! Zeugen is een uitgave in de reeks Varkenssignalen®. Varkenssignalen® presenteert op toegankelijke wijze praktische kennis van diergericht varkenshouden. F Food Safety Animal Health Animal Welfare W DR. C.J.M. SCHEEPENS CONSULTANCY B.V.
www.roodbont.nl
www.3drie3.nl
Marrit van Engen Kees Scheepens
Ook in het buitenland is Varkenssignalen® inmiddels een begrip. Deze kennis vindt via de trainingen en de boeken hun weg naar varkenshouders in onder meer Duitsland, Oostenrijk, Engeland en Frankrijk. Neem voor informatie contact op met: F Food Safety Animal Health Animal Welfare W DR. C.J.M. SCHEEPENS CONSULTANCY B.V.
Hogevleutweg 5 5681 PD Best tel/fax: (0499) 31 01 42 mobiel: 06-12 50 79 34 e-mail: kscheepens@3drie3.nl internet: www.3drie3.nl