28-09-2007
08:48
Pagina 1
Peter Beersma (1937) heeft in zijn werkzame leven als dierenarts altijd met dieren te maken gehad. Eerst in een dierenartspraktijk, later voor de Gezondheidsdienst voor Dieren, waar hij zich specialiseerde in pluimvee en vogels. Na zijn pensionering zette hij zijn kennis en ervaring in voor de bescherming van
Steenuilen Steenuilen horen bij mensen. Maar door veranderingen in het landschap en de landbouw is het leefgebied van deze dieren in gevaar. De steenuil is in ons land zelfs op de lijst van kwetsbare broedvogels beland en moet hierdoor actief beschermd worden.
'Mijn passie voor deze oervogels wordt nog verder gevoed, als ik zie dat de natuur rondom ons verder verschraalt door het streven
75
100
steenuilen in samenhang met de leefomgeving van mensen.
25
k
naar meer welvaart. Dit vraagt meer dan ooit om aandacht voor de
Wies Beersma-Both (1941) heeft altijd een passie voor de natuur gehad, die zijn oorsprong vindt in haar jeugd in IndonesiĂŤ. Na haar werkzame leven als psycholoog heeft ze besloten zich, samen met haar man Peter, actief in te zetten voor de
5
25
y
75
100
5
bescherming van de steenuil.'
natuur als steenuilenbeschermster. 'Mijn intrinsieke gevoel dat
75
100
5
25
m
75
100
de natuur bij ons hoort, eerst in IndonesiĂŤ, later in Holland, uit zich in het willen beschermen van zwakkere dieren. De steenuil vlak bij ons huis is in de loop van 35 jaar schuw geworden en doet met zijn prachtige ogen een appel op mij om hem
In Steenuilen leest u waarom het zo belangrijk is deze bijzondere vogel te behouden. Naast informatie over zijn waarde en leefwijze, vindt u in deze uitgave praktische tips en adviezen hoe u zelf kunt bijdragen aan een mooie toekomst voor de steenuil. Hoe voelt hij zich thuis op uw erf? Hoe helpt u de steenuil voldoende voedsel te vinden? Wat zijn de voorwaarden van een veilige broedplaats of nestkast? Deze adviezen en hun onderbouwing vormen de spil van dit boek.
voor onheil te behoeden.'
Arnold van den Burg (1974) onderzocht als bioloog de oorzaken van
25
het niet uitkomen van eieren van sperwers en kerkuilen. Deze professionele interesse zet hij in zijn vrije tijd voort in
5
c
De band tussen steenuilen en mensen dateert al van ver voor onze jaartelling. De steenuil is in de Griekse mythologie de vaste begeleider van Pallas Athene, de godin van de wijsheid. Het dier leeft graag in holle bomen en schuren of onder het dakbeschot. Daarnaast is de steenuil een waker die 's nachts goed kan zien en bij onraad alarm slaat met een indringend geroep. Hierdoor meenden mensen vroeger dat de steenuil hen beschermde.
het steenuilenwerk, waar hij door beide Beersma's bij betrok-
Steenuilen is samengesteld voor iedereen die steenuilen actief beschermt, ze op hun eigen erf te gast heeft of gewoon een warme belangstelling koestert voor deze kleinste uil van ons land. Want: beschermen kan iedereen!
steenuilen
de schrijvers
aanbeveling
co pr py ot rig ec h te t d
S omslag
steenuilen
c 50
m 41
y 41
k 50
ken is geraakt. 'Het doel van alles wat leeft, is om te overleven en vooral om voort te leven in het nageslacht. Het is wonder-
TIRION NATUUR
baarlijk hoe uit dit ene basisprincipe zo veel verschillende
www.tirion.nl
levensvormen zijn ontstaan. Deze diversiteit is, denk ik, het mooiste dat de natuur te bieden heeft. De noodzaak om planten, dieren en hun leef-
Er zijn nog altijd wetenschappen waarin de bijdragen van amateurs die van beroepswetenschappers niet alleen aanvullen, maar zelfs vaak overtreffen. Zo kan iemand die slakken of vlinders wetenschappelijk bestudeert, grotendeels afhankelijk zijn van gedreven liefhebbers die geduldig en nauwkeurig inventariseren in het veld en hun gegevens doorgeven. Ornithologie - de studie der vogels - is bij uitstek een wetenschap die van de inzet van liefhebbers profiteert. De meest indrukwekkende resultaten worden behaald als amateurs en wetenschappers de handen ineen slaan. Dat is precies wat er bij het totstandkomen van Steenuilen is gebeurd: Wies en Peter Beersma hebben een weelde aan gegevens, opgedaan tijdens hun jarenlange observatie van steenuilen, ter beschikking gesteld aan wetenschapper Arnold van den Burg. Het resultaat van deze vruchtbare samenwerking heeft u in handen. Ook heeft Peter Beersma door jarenlang sectie te verrichten op dode steenuilen een schat aan kennis opgebouwd over de secundaire vergiftiging, waaraan roofvogels kunnen overlijden als zij vergiftigde knaagdieren eten. Dit boek omvat een unieke mengeling van wetenschappelijke kennis en praktische informatie, met als hoofddoel het scheppen van een steenuilvriendelijke omgeving. Praktische tips over het knotten van bomen en het bouwen van nestkasten ontbreken dan ook niet. De grote hoeveelheid kennis die met Steenuilen wordt verspreid, kan dan ook een waardevolle bijdrage leveren aan het succes van de steenuilenbescherming.
k8
geval - mede inhoud te geven aan dit boek over steenuilenbescherming.'
c7
m5
medeschepselen over het hoofd te zien, is mijn sterke motivatie om - in dit
y5
omgeving te behouden in weerwil van de druk om belangen van onze www.roodbont.nl
Peter en Wies Beersma | Arnold van den Burg
Romke van de Kaa Freelance publicist en columnist
S3 binnenwerk 1
28-09-2007
11:15
Pagina 2
colofon Auteurs Peter en Wies Beersma Arnold van den Burg
TIRION NATUUR Roodbont Uitgeverij is onderdeel van Tirion Uitgevers.
Redactie Ed Asscheman, Marijke van Oostende Fotografie Coverfoto: Arjan van Dam
ISBN 978 90 8740 008 8 NUR 430
co pr py ot rig ec h te t d
En verder: Auteurs (pag. 7o, 10lb, 11ro, 12, 14, 18r, 22lo, 24b, 25lr, 26o, 28b, 28lo, 29l, 31o, 33l, 34ro, 40, 41rb, 43, 44, 46, 50, 52, 52, 54, 55, 56, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 68, 70, 72, 73, 74, 78l, 81, 82, 83, 85, 87r, 89, 93, 97, 98, 99, 101, 102, 104, 106l, 106o, 107, 108lm, 109r, 110o, 111, 112, 113), Guy Ackermans (auteurs op omslag: Wies Beersma, Arnold van den Burg), Maurits Bosgoed (pag. 7b, 10rb, 19r, 20, 21l, 22b, 26b, 31b, 32, 34b, 35, 107, 112l, 105, 110l), Rob Hendriks (pag. 36-39), Han Bouwmeester (pag. 15r, 17, 21r, 42, 71, 76, 78ro, 106b, 109l), Jacques Bultot (pag. 89o), Duccio Centili (pag. 53), Paul Cools (pag. 19l), Arjan van Dam (pag. 13, 30, 57), André Eijkenaar (pag. 10o, 15lo, 16, 33r, 58m, 58r, 75, 86, 88, 114), Sylvia Hellingman (pag. 19r), Jan van 't Hoff (pag. 45), iStockphoto: Lidian Neeleman (pag. 22), Koosje Kemper (pag. 28ro), Berrie Klein Swormink (pag. 23), Eddy Kuis (pag. 24o, 25m, 26l, 27, 29m, 34lo, 58l), Wilbert Koch (pag. 77b), Pauline van Marle (pag. 6l, 11b, 18l, 48, 96), Lex Modderkolk (pag. 29r, 41lo), Museum Virginia (pag. 8 Athene), Museum Upsala (pag. 8 vaas), Gerard Müskens (pag. 108lo), Frank Terstappen (pag. 9), Elvina Viennet (pag. 49).
Roodbont Uitgeverij Postbus 4103 7200 BC Zutphen T (0575) 54 56 88 F (0575) 54 69 90 E info@roodbont.nl I www.roodbont.nl
b = boven, o = onder, l = links, r = rechts, m = midden
Illustraties Marinette Hoogendoorn-Meijer (nestkasten) Elwin van der Kolk
© Roodbont B.V., november 2007
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteur hebben de inhoud van deze uitgave met grote zorgvuldigheid en naar beste weten samengesteld. Uitgever en auteur aanvaarden evenwel geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.
Deze publicatie is mede totstandgekomen dankzij bijdragen uit het door het Prins Bernhard Cultuurfonds beheerde Erica Fonds, het VSBfonds en Stichting Dierenrampenfonds.
Stichting Dierenrampenfonds
Tekstredactie Maud van der Woude Vormgeving Sandra Derksen grafisch ontwerp
De auteurs zijn veelal actief in de gemeenten Oude IJsselstreek, Lochem, Doesburg, Brummen en Doetinchem. Deze gemeenten dragen de steenuil en het werk van de auteurs een warm hart toe.
S3 binnenwerk 1
28-09-2007
11:15
Pagina 3
voorwoord van sterfte van nestjongen en het voorkomen van het vroegtijdig verlaten van het nest komen uitvoerig aan bod. Niet alleen de vorm van nestkasten speelt hierbij een rol, maar ook de plaats waar ze opgehangen worden. Uitzonderlijk is de kennis over het belang van de temperatuur van het nest in relatie tot het niet uitkomen van eieren. Het is mijn overtuiging dat de auteurs er zeker in zijn geslaagd cruciale informatie en wetenschappelijk onderbouwde inzichten te bundelen. De richtlijnen en tips zullen zowel voor wetenschappers als voor beschermers duidelijk hun vruchten afwerpen, ter meerdere glorie en tot behoud van deze kleine uil. Dit boek zal dan ook helpen de kloof tussen de theorie en de praktijk nog verder te dichten. Eenieder die met beschermen wil starten, zal hier alvast een vliegende start door krijgen. En het belang van zo'n vliegende start cruciaal voor het overleven van de steenuil en van de beschermingsacties. Ik ben ervan overtuigd dat dit boek menig potentieel beschermer over de schreef zal trekken om te beginnen met het beschermen van de steenuil.
co pr py ot rig ec h te t d
Wat steenuilen aangaat, spelen de lage landen reeds jaren een bijzondere rol. De broedpopulatie in Nederland wordt geschat op 5.500 tot 6.500 broedparen, die in Vlaanderen op 6.000 tot 10.000 paren. Het bijzonder milde klimaat speelt hierbij wellicht mee. Reden te over om te veronderstellen dat er ook heel wat kennis en ervaring voorhanden is. Dat blijkt wel uit het boek Steenuilen. In dit boek wordt de bescherming van de steenuil grondig, toegankelijk en toch wetenschappelijk verantwoord toegelicht. Deze combinatie is redelijk uniek, omdat langetermijnstudie en -bescherming de laatste decennia meer en meer een zaak van vrijwilligers is geworden. Zij zijn het immers die dagelijks en langdurig met studie en bescherming in het veld bezig zijn. Meer en meer beschermers beschikken over waardevolle gegevens, zonder daarbij een duidelijke toepassing van deze gegevens binnen het wetenschappelijk onderzoek voor ogen te hebben. De soort helpen heeft hier de overhand. Samenwerken tussen denkers en doeners biedt alsmaar betere perspectieven voor een betere kennis en een betere bescherming. Dit boek gaat vooral dieper in op een aantal aspecten die tot nu toe voor de steenuil quasi nooit zijn onderzocht, laat staan gepubliceerd. In de beginjaren van bescherming via nestkasten ging de aandacht vooral uit naar de vorm van de kast zelf, veeleer dan naar de locaties voor het ophangen, de lay-out in functie van de hygiĂŤne, de manipulatie bij het ringen, of de veiligheid van de jongen na het verlaten van het nest. Met name alle veterinaire kantjes van de uil worden veel nader besproken dan in enig ander schrijfsel. Oorzaken
Dries Van Nieuwenhuyse
International Little Owl Working Group - Global Owl Project
28-09-2007
11:15
Pagina 4
co pr py ot rig ec h te t d
S3 binnenwerk 1
steenuilen
S3 binnenwerk 1
01-10-2007
15:02
Pagina 5
inhoudsopgave Voorwoord
3
1 -
6
Kennismaking Band tussen steenuil en mens Beschrijving van de steenuil
30
Territorium verbeteren 76 Beter voedselaanbod Bewust gebruik van muizen- en rattengif Kleinschalig landschap Landschapselementen Verkeersslachtoffers voorkomen Voldoende huisvesting aanbieden Knot- en fruitbomen onderhouden
co pr py ot rig ec h te t d
2 Broedcyclus - Broedverloop - Groeicurve
6 -
3 -
Oorzaken van achteruitgang Veranderend landschap Bestrijdingsmiddelengebruik Wegverkeer
42
4 -
Inventarisatie en monitoring Monitoringsmethoden Steenuilenbescherming in Europa Van achtertuin tot wereldwijd
48
5 -
Bedreigde broedsels Eieren komen niet uit Nestjongen sterven Roofdierengevaar Verstoorde broedpogingen Verdrinking en beknelling Voedselgebrek Ondervoede kuikens bijvoeren
54
7 -
Nestkasten Constructie Vochtregulering Typen nestkasten Plaatsing Onderhoud en schoonmaak
8 Nestcontroles - Verstoringen vermijden - Ringen 9 -
88
98
Onderzoek aan dode uilen Het nut van secties Doodsoorzaken Minder frequente doodsoorzaken Afwijkingen Maaginhoudonderzoek
104
Dankwoord Bronnen Contactadressen Bijlage 1: Groeicurve Bijlage 2: Checklist sectie dode uilen
115 116 117 118 119
S3 binnenwerk 1
01-10-2007
08:47
Pagina 6
co pr py ot rig ec h te t d
1
S3 binnenwerk 1
01-10-2007
08:48
Pagina 7
Kennismaking Door verandering in het landelijke gebied, is het aantal steenuilen in Nederland flink afgenomen. Alleen met een goede steenuilenbescherming is deze achteruitgang te stoppen. Kennis van de steenuil is hierbij van belang.
co pr py ot rig ec h te t d
>
> In ons agrarisch landschap voelt de steenuil zich van oudsher helemaal thuis.
1 kennismaking
> Steenuilenliefhebbers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de steenuilenbescherming.
>
Steenuilen horen bij mensen. Lange tijd gingen de belangen van steenuilen en landbouw in Nederland hand in hand, maar met het streven naar maximalisatie van landbouwopbrengsten, gecombineerd met nieuwe technieken om dit te realiseren, hebben we de steenuil op een forse achterstand gezet. De soort is sterk achteruitgegaan en op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels beland. Hierdoor is de steenuil een icoon geworden van natuurbescherming op het platteland. Structureel beleid en ondersteuning voor kwaliteitsverbetering van ecosystemen in het agrarisch gebied kan zowel steenuilen als andere erf- en plattelandsdieren redden, maar vorderingen op dit gebied zijn vooralsnog ontoereikend. Het onderzoek naar steenuilen in Nederland heeft pas een vlucht genomen vanaf het moment dat het heel slecht bleek te gaan met deze uilensoort. In vergelijking met enkele andere soorten (bosuil, kerkuil) was er nog maar weinig informatie voorhanden. Nu we als groep zeven jaar steenuilen onderzocht en beschermd hebben, kunnen we voldoen aan de vraag van veel steenuilenliefhebbers om onze ervaringen en bevindingen op papier te zetten. Steenuilenliefhebbers kunnen beschermers zijn, mensen met steenuilen op het erf, en ook wetenschappers. Onze wetenschappelijke inspanningen op het vlak van de steenuilenbescherming zijn voornamelijk gericht op particulieren en boerenbedrijven. Deze partijen willen we met concrete adviezen bijstaan om de steenuilen te behouden, onnodige sterfte te voorkomen en uilen naar het erf te lokken. Deze adviezen en hun onderbouwing vormen de spil van dit boek.
|7|
S3 binnenwerk 1
01-10-2007
08:52
Pagina 8
Godin en steenuil Al in de oudheid had de steenuil een belangrijke plaats in het gedachtegoed van mensen. De godin Athene wordt rond 500 v贸贸r Christus op munten, vazen, reli毛fs en als standbeeld vaak afgebeeld met een steenuil op haar schouder of hand. Omdat Athene zelf soms ook in de gedaante van een steenuil wordt
co pr py ot rig ec h te t d
voorgesteld, noemde de Griekse
schrijver Homerus de godin ook wel 'Glaucopis' ofwel 'uilogig'.
De getoonde stele is neoattisch uit de Romeinse periode van 100 jaar voor Christus.
>
> De steenuil werd ook vaak als symbool gebruikt in de kunst. Het mystieke voorkomen van de soort in de buurt van mensen sprak mogelijk sterk tot de verbeelding.
|8|
steenuilen
S3 binnenwerk 1
28-09-2007
11:17
Pagina 9
band tussen steenuil en mens Al lang v贸贸r onze jaartelling bestond er een band tussen steenuilen en mensen. 'Onze' steenuil, die oorspronkelijk afkomstig is uit landen rond de Middellandse Zee, werd in het oude Griekenland tot vaste begeleider gemaakt van Pallas Athene, de godin van de strijd 茅n de wijsheid.
co pr py ot rig ec h te t d
Uiteindelijk kreeg de steenuil de wetenschappelijke naam Athene noctua: de nachtelijke Athene. Maar waarom speelde van alle uilensoorten juist de steenuil een belangrijke rol in de Griekse mythologie? Misschien doordat deze uil zich graag in de buurt van menselijke bewoning ophoudt en zich ook overdag laat zien. De tempels waar de goden werden vereerd, zouden door steenuilen als broedplaats gebruikt kunnen zijn. Wellicht is het voor de mensen in die tijd ook nuttig geweest een waker in de buurt te hebben. Een waker die 's nachts ook goed kan zien en die bij onraad alarm slaat met een doordringend geroep. In West-Europa was de situatie omgekeerd. Daar had de steenuil de mens nodig om voor hem geschikte leefmilieus te cre毛ren en in stand te houden. Toen primitieve boeren tijdens hun trektocht naar West-Europa steeds meer grond ontbosten voor hun vee en hun akkers, ontstond voor de steenuil de mogelijkheid om zijn areaal in het kielzog van de boerenbedrijvigheid uit te breiden. Niet alleen het ontstaan van open terrein was hierbij van belang, maar ook de overvloedige beschikbaarheid van voedsel, die voortvloeide uit de landbouwactiviteiten en de aanleg van erven.
>
> Angst en bewondering voor de steenuil wisselden elkaar door de tijd af. Tegenwoordig kan de steenuil rekenen op de vrijwillige inzet van velen die dit dier en zijn leefgebied proberen te behouden.
Bijgeloof In de Achterhoek en in delen van Duitsland heerste lange tijd de
In de loop van de geschiedenis werd de steenuil als erfbewoner wisselend gewaardeerd. Een rijke schakering aan gevoelens en waardering kleurt de band tussen de steenuil en de mens. Het is een vogel die ons van oudsher niet onbewogen laat.
gedachte dat er iemand in de familie dood zou gaan, zodra een steenuil bij huis 'koewiet' ofwel 'komm mitt!' riep. Men probeerde dan de uil te verjagen of te doden, om hem vervolgens met uitgespreide vleugels aan de staldeur te spijkeren om boze geesten af te weren.
1 kennismaking
| 9|
28-09-2007
11:19
Pagina 10
co pr py ot rig ec h te t d
S3 binnenwerk 1
>
> In de ondersnavel hebben steenuilen en kleine uitsparing: die maakt het de dieren vermoedelijk gemakkelijker om wormen en rupsen stevig vast te houden.
>
>> Het uiterlijk van individuele steenuilen kan van elkaar verschillen al naar gelang de hoeveelheid wit in de koptekening en diepte van de kleur bruin.
> Steenuilen hebben vaak een strenge blik. 'Precies mijn moeder!', liet een kleuter zich eens ontvallen.
Variabel uiterlijk De gezichtsuitdrukking en het postuur van een steenuil zijn variabel. De witte wenkbrauwen geven het dier zijn vaak strenge blik. Bij gevaar kan de uil zich lang en smal maken, waardoor hij n贸g minder opvalt.
| 10 |
steenuilen
S omslag
28-09-2007
08:48
Pagina 1
Peter Beersma (1937) heeft in zijn werkzame leven als dierenarts altijd met dieren te maken gehad. Eerst in een dierenartspraktijk, later voor de Gezondheidsdienst voor Dieren, waar hij zich specialiseerde in pluimvee en vogels. Na zijn pensionering zette hij zijn kennis en ervaring in voor de bescherming van
Steenuilen Steenuilen horen bij mensen. Maar door veranderingen in het landschap en de landbouw is het leefgebied van deze dieren in gevaar. De steenuil is in ons land zelfs op de lijst van kwetsbare broedvogels beland en moet hierdoor actief beschermd worden.
25
k
naar meer welvaart. Dit vraagt meer dan ooit om aandacht voor de
Wies Beersma-Both (1941) heeft altijd een passie voor de natuur gehad, die zijn oorsprong vindt in haar jeugd in IndonesiĂŤ. Na haar werkzame leven als psycholoog heeft ze besloten zich, samen met haar man Peter, actief in te zetten voor de
5
25
y
75
100
5
bescherming van de steenuil.'
natuur als steenuilenbeschermster. 'Mijn intrinsieke gevoel dat uit zich in het willen beschermen van zwakkere dieren. De steenuil vlak bij ons huis is in de loop van 35 jaar schuw geworden en doet met zijn prachtige ogen een appel op mij om hem voor onheil te behoeden.'
Arnold van den Burg (1974) onderzocht als bioloog de oorzaken van
25
het niet uitkomen van eieren van sperwers en kerkuilen. Deze professionele interesse zet hij in zijn vrije tijd voort in
5
c
75
100
5
25
m
75
100
de natuur bij ons hoort, eerst in IndonesiĂŤ, later in Holland,
het steenuilenwerk, waar hij door beide Beersma's bij betrok-
De band tussen steenuilen en mensen dateert al van ver voor onze jaartelling. De steenuil is in de Griekse mythologie de vaste begeleider van Pallas Athene, de godin van de wijsheid. Het dier leeft graag in holle bomen en schuren of onder het dakbeschot. Daarnaast is de steenuil een waker die 's nachts goed kan zien en bij onraad alarm slaat met een indringend geroep. Hierdoor meenden mensen vroeger dat de steenuil hen beschermde.
co pr py ot rig ec h te t d
'Mijn passie voor deze oervogels wordt nog verder gevoed, als ik zie dat de natuur rondom ons verder verschraalt door het streven
75
100
steenuilen in samenhang met de leefomgeving van mensen.
In Steenuilen leest u waarom het zo belangrijk is deze bijzondere vogel te behouden. Naast informatie over zijn waarde en leefwijze, vindt u in deze uitgave praktische tips en adviezen hoe u zelf kunt bijdragen aan een mooie toekomst voor de steenuil. Hoe voelt hij zich thuis op uw erf? Hoe helpt u de steenuil voldoende voedsel te vinden? Wat zijn de voorwaarden van een veilige broedplaats of nestkast? Deze adviezen en hun onderbouwing vormen de spil van dit boek.
aanbeveling
steenuilen
de schrijvers
Er zijn nog altijd wetenschappen waarin de bijdragen van amateurs die van beroepswetenschappers niet alleen aanvullen, maar zelfs vaak overtreffen. Zo kan iemand die slakken of vlinders wetenschappelijk bestudeert, grotendeels afhankelijk zijn van gedreven liefhebbers die geduldig en nauwkeurig inventariseren in het veld en hun gegevens doorgeven. Ornithologie - de studie der vogels - is bij uitstek een wetenschap die van de inzet van liefhebbers profiteert.
steenuilen
Steenuilen is samengesteld voor iedereen die steenuilen actief beschermt, ze op hun eigen erf te gast heeft of gewoon een warme belangstelling koestert voor deze kleinste uil van ons land. Want: beschermen kan iedereen!
Dit boek omvat een unieke mengeling van wetenschappelijke kennis en praktische informatie, met als hoofddoel het scheppen van een steenuilvriendelijke omgeving. Praktische tips over het knotten van bomen en het bouwen van nestkasten ontbreken dan ook niet. De grote hoeveelheid kennis die met Steenuilen wordt verspreid, kan dan ook een waardevolle bijdrage leveren aan het succes van de steenuilenbescherming.
c 50
m 41
y 41
k 50
ken is geraakt. 'Het doel van alles wat leeft, is om te overleven en vooral om voort te leven in het nageslacht. Het is wonder-
TIRION NATUUR
baarlijk hoe uit dit ene basisprincipe zo veel verschillende
www.tirion.nl
De meest indrukwekkende resultaten worden behaald als amateurs en wetenschappers de handen ineen slaan. Dat is precies wat er bij het totstandkomen van Steenuilen is gebeurd: Wies en Peter Beersma hebben een weelde aan gegevens, opgedaan tijdens hun jarenlange observatie van steenuilen, ter beschikking gesteld aan wetenschapper Arnold van den Burg. Het resultaat van deze vruchtbare samenwerking heeft u in handen. Ook heeft Peter Beersma door jarenlang sectie te verrichten op dode steenuilen een schat aan kennis opgebouwd over de secundaire vergiftiging, waaraan roofvogels kunnen overlijden als zij vergiftigde knaagdieren eten.
levensvormen zijn ontstaan. Deze diversiteit is, denk ik, het mooiste dat de natuur te bieden heeft. De noodzaak om planten, dieren en hun leef-
k8
geval - mede inhoud te geven aan dit boek over steenuilenbescherming.'
c7
m5
medeschepselen over het hoofd te zien, is mijn sterke motivatie om - in dit
y5
omgeving te behouden in weerwil van de druk om belangen van onze www.roodbont.nl
Peter en Wies Beersma | Arnold van den Burg
Romke van de Kaa Freelance publicist en columnist