S YG N A ŁY ŚWIŃ „Skuteczne zarządzanie trzodą chlewną to robienie
właściwej rzeczy w odpowiednim czasie.”
Świnie nieustannie wysyłają sygnały o zdrowiu, dobrostanie i produkcyjności. Sztuką jest je dostrzegać oraz wykorzystywać do monitorowania oraz poprawy żywienia, opieki i utrzymania. Jan Hulsen oraz Kees Scheepens, lekarze weterynarii i entuzjaści, napisali Sygnały świń bazując na swej specjalistycznej wiedzy oraz ogromnym doświadczeniu w pracy z hodowcami i zwierzętami. Stworzyli oni tę bogato ilustrowaną książkę jako praktyczny poradnik oraz źródło niezbędnej fachowej wiedzy. Ważne jest, aby nie przechodzić od razu do wniosków, lecz zadawać sobie trzy pytania. Co widzę? Dlaczego tak się stało? Co to oznacza? Na przykład dlaczego locha oddaje kał na legowisku? Co spowodowało, że u prosięcia pojawił się suchy kaszel? Czy agresja przejawiana przez warchlaki, tuczniki jest oznaką walki o dominację, czy może skutkiem przeciągu i wychłodzenia? Wykorzystując wiedzę zawartą w tej książce, możesz podejmować nakierowane działania i poprawiać wyniki gospodarstwa – w osiągnięciu tego pomoże Ci Diament Sygnałów świń.
Marleen Felius jest zawodową artystką. „Od dzieciństwa fascynowały mnie zwierzęta gospodarskie. Dziś są one jedynym tematem moich prac”. Marleen maluje obrazy, na których uwiecznia bydło od 1968 roku. Ilustruje również czasopisma branżowe i książki, w tym Het Varken i Cow Signals. Podróżuje po całym świecie, zbierając informacje o rasach zwierząt gospodarskich i systemach ich chowu, czego efektem są pozycje „Rodzaj Bos: Rasy bydła na świecie” oraz „De Koe”.
Chów trzody chlewnej, w którym najważniejszy jest dobrostan zwierząt, wymaga starannej pracy. Błąd popełniony wczoraj, jutro może skutkować pojawieniem się problemu. Wszystko jednak zaczyna się od pragnienia zmiany. Dopiero wówczas możesz obserwować, analizować i działać. To, czy wiedza zawarta w Sygnałach świń przyniesie Ci korzyści, zależy w przeważającej mierze od Ciebie!
Światło
Obserwuj, analizuj i działaj
Kees Scheepens dorastał na farmie i wiele lat przepracował jako lekarz weterynarii specjalizujący się w chorobach trzody chlewnej. Jego zamiłowaniem jest chów świń i szczególnie ceni on wieprzowinę o tradycyjnym, dawnym smaku. Wypróbowawszy wiele ras, Kees postawił na Berkshire. „Mój pięcioletni plan to mieć na półkach tyle wieprzowiny Berkshire, ile jest teraz na nich wieprzowiny produkowanej organicznie”. Kees uważa, że należy chować świnie z poszanowaniem ich dobrostanu, czerpie radość z ich chowu i jest smakoszem wieprzowiny. Dr Sheepens prowadzi prezentacje Pig Signals® oraz sesje szkoleniowe na farmach.
Obserwuj, analizuj i działaj
S YG N A ŁY Ś W I Ń
Jan Hulsen poświęcił swoje zawodowe życie szerzeniu wiedzy o zwierzętach oraz ich chowie w praktyce. Urodził się i wychował na tradycyjnej farmie, gdzie utrzymywano różne gatunki zwierząt – dorastał zajmując się przede wszystkim świniami. „Przepracowawszy trzy lata jako lekarz w terenie, zdecydowałem się skoncentrować na transferze wiedzy oraz doradztwie”. Działając w swojej firmie Vetvice, Jan opracował koncepcję Cow Signals®, która obejmuje książki, wykłady oraz warsztaty. Pig Signals® stanowi poszerzenie zakresu jego pracy, a książka ta jest namacalnym tego dowodem.
D i ame nt Syg nałów ś w i ń Pasza
Woda
Spokój i komfort
Powietrze Przestrzeń
Zdrowie D iament Sygnałów świń obrazuje elementarne potr zeby świń, które muszą być zaspokojone u k ażdego z wier zęcia – są to zarazem podstawo -
co pr py ot rig ec h te t d
O a utor a ch
we cele zar ządzania produkcją tr zody chlewnej. S posób, w jaki osiąga się te cele, może różnić się zależnie od producenta, któr y jednak musi zawsze uwzględniać te siedem filarów.
SYGNAŁY
ŚWIŃ
O b s e r w u j , ana l i z u j i d z iała j
C hów ś w i ń Jako że z wier zęta te są dzikie i niepokorne z na tur y, wprawiony i silny mężc z yzna może posiadać stado lic zące nie więcej niż pięćdziesią t świń. Jeśli nadejdzie bur za lub ulewny deszc z, gd y z wier zęta są na w ybiegu, c zęsto www.roodbont.com
www.vetvice.com
www.formulaone.com
www.apra.pl
Jan Hulsen Kees Scheepens
można zobac z yć, jak oddalają się one od stada. Wydając pr zeraźliwe dź więki, biegną do obor y, pr z y c z ym te naj młodsze k wic zą najgłośniej. O d tego czasu wiele się zmieniło...
( Valmont-B oma te, 1791)
Autorzy Jan Hulsen, Vetvice® Group Kees Scheepens, FarmulaOne Redaktor Jan Hulsen, Vetvice® Group Tłumaczenie lek. wet. Dagmara Ewa Chełstowska Redakcja merytoryczna wydania polskiego dr Rafał Leroch, „Hoduj z głową świnie”, APRA Sp. z o.o.
APRA sp. z o.o. Bażancia 1 86-031 Osielsko Poland T +48 52 584 17 40 E apra@apra.pl I www.apra.pl Książki i wydania firmowe
Roodbont Publishers P.O. Box 4103 7200 BC Zutphen The Netherlands T +31 (0)575 54 56 88 E info@roodbont.com I www.roodbont.com
co pr py ot rig ec h te t d
Zdjęcia Zdjęcie na okładce: Axipress Pozostałe zdjęcia: Jan Hulsen (o ile nie podano innego źródła)
Wyłączny dystrybutor na Polskę
Ilustracje Marleen Felius, Dick Rietveld
Układ graficzny Erik de Bruin, Dick Rietveld, Varwig Design
Szczególne podziękowania kierowane są do Henk Altena, Piet Dirven, Martin Fockedey, Hinnerk Kraneburg, Arno van de Laar, Jan-Paul Langens, Leo van Leengoed, Arie van Nes, Roy Nieuwenhuis, John Nijhoff, Mark Roozen, Marrina Schuttert, Han Smits, Hans Spoolder, the Raalte Centre for Sustainable and Organic Pig Farming, Proefacccomodatie De Tolakker, the Sterksel Centre for Innovative Pig Farming, setek hodowców, wielu lekarzy weterynarii, doradców ds. chowu i specjalistów ds. żywienia.
Pig Signals® to zarejestrowany znak handlowy Vetvice® Group/FarmulaOne. Prawa autorskie do tekstu i zdjęć: Jan Hulsen (o ile nie podano inaczej). Autorzy i wydawca przygotowali tę publikację z największą starannością oraz bazując na najnowszej wiedzy. Jednakże ani autorzy, ani wydawca nie przyjmują na siebie żadnej odpowiedzialności za żadnego rodzaju szkody wynikające z działań lub decyzji opartych na informacjach w niej zawartych. ISBN 978-90-8740-195-5
Szkolenie i edukacja
Vetvice® Group I www.vetvice.nl
FarmulaOne I www.farmulaone.com Lokalne uwarunkowania prawne w niektórych krajach zabraniają wykorzystywania określonych procedur chowu, technik zarządzania oraz działań. Książka ta nie służy promowaniu czegokolwiek, co stoi w sprzeczności z przepisami w danym kraju. Jednakże regulacje prawne mogą zmieniać się zależnie od kraju i pewne informacje zawarte w tej publikacji mogą nie mieć zastosowania w kraju, w którym żyjesz. © Roodbont B.V., 2014
Żadna część tej książki nie może być zwielokrotniania, fotokopiowana, przedrukowywana ani odtwarzana w jakiejkolwiek formie bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy.
WPROWADZENIE 4 1 Widzę więcej, bo patrzę lepiej 6 Świadome obserwacje 6 Cel i otwartość 7 Zapewnienie jakości 7 Myśl jak świnia 8 Obserwacje i analiza 10 Ryzyko zakażenia i odporność 11 Diament Sygnałów świń 12 Ryzyko 14 Kontrola procesu produkcyjnego: wartości średnie i krańcowe 16 Plan badania klinicznego krok po kroku 17 Anatomia 18 2 Lochy prośne i loszki 20 Rola porodówki 20 Zwierzęta wymagające uwagi oraz zwierzęta wskaźnikowe 21 Jak żywić patrząc 22 Szczyty aktywności 23 Środowisko 24 Zdrowie 26 Obserwacje 28
4 Zasady rozrodu 52 Narządy rozrodcze 53 Mnóstwo zdrowych prosiąt 54 Określanie kondycji 55 Kiedy inseminować? 56 Stymulacja przez knura 57 Zapłodnienie 58 Prośna czy nie? 59 Pozostałe warunki 60 Grupa ryzyka - loszki 61 5 Odsadzone prosięta 62 Drastyczne zmiany 63 Pierwszy dzień 64 65 Pobranie paszy Pasza i woda 66 Spokój i komfort 67 Przestrzeń 67 Obserwacje prosiąt 68 Kontrola indywidualna 69 Choroby loch i prosiąt 70 Biegunka 70 Sprawdź swoją wiedzę o chorobach 71 Choroby układu oddechowego 72
co pr py ot rig ec h te t d
Spis treści
3 Na porodówce 30 Agresja 31 Bądź przygotowany 32 Pierwszy dzień 34 Ocena pobrania paszy 36 Sygnały dostatecznej mleczności 37 Sygnały niedostatecznej mleczności 37 Proces produkcyjny 38 40 Odpowiednie środowisko 42 Wolne od chorób, to dobry początek Przygotowania do odsadzania 44 Brakowanie loch 45 Choroby loch 46 47 Prosięta z biegunką Dziesięciopunktowy plan obserwacji loch na porodówce 48 Punkty planu obserwacji prosiąt 50
6 Tuczniki 74 Zarządzanie tuczem 75 Wszystko na swoim miejscu 76 Odpoczynek, zachowania przeniesione i agresja 78 Zapobieganie zachowaniom przeniesionym 80 Uczucie sytości 82 Ogrzewanie - ochładzanie 83 Chore świnie wymagają wczesnego i skutecznego leczenia 84 Reaguj skutecznie 85 7 Traktowanie zwierząt 86 Postępowanie ze świniami 87 Badanie otoczenia 88 Przepędzanie świń 89 Standardowa Metoda Pracy 90 Standardowa Metoda Pracy przykład 1: przycinanie ogonów 90 Standardowa Metoda Pracy przykład 2: iniekcje domięśniowe 92 Standardowa Metoda Pracy przykład 3: kastracja w znieczuleniu 94 Indeks 95
R ozdzia ł 1
co pr py ot rig ec h te t d
Widzę więcej, bo patrzę lepiej
W jaki sposób można zobaczyć więcej? I w jaki sposób można upewnić się, że coś zostało zrobione wtedy, kiedy powinno? Chcąc dostrzegać i wykorzystywać sygnały świń, potrzebujesz trzech rzeczy: zrozumienia, pragnienia i zdolności. Najpierw musisz zrozumieć sygnały. Zrozumiawszy, w jaki sposób możesz wpłynąć na daną sytuację, zapragniesz podjąć działanie i to działanie zostanie nagrodzone. Zdolność oznacza czas, środki i
Obserwacja: na tym zdjęciu widać, że hodowca jedynie obserwuje zwierzęta i podejmuje szybkie oraz właściwe działania. Poważniejsze i znaczące interwencje wpisywane są na listę zadań.
umiejętności potrzebne, aby stawić czoła wyzwaniom, które pojawiają się przed tobą.
Świadoma obserwacja Spostrzeżesz więcej, jeśli będziesz zadawać sobie trzy podstawowe pytania: 1. Co widzę? Opisz w pełni i obiektywnie to, co widzisz, aby ktoś, kto tego nie zobaczył, wiedział co zauważyłeś. 2. Dlaczego tak się stało? Zidentyfikuj przyczyny tego, co spostrzegłeś. 3. Co to oznacza? Czy jest to dobra, czy zła informacja? Dopiero wówczas możesz wyciągać wnioski oraz interweniować, gdy jest to konieczne.
6
Obserwuj świadomie, krytycznie odpowiadaj na pytania i regularnie weryfikuj odpowiedzi – wszystko to sprawi, że nie będziesz działać na ślepo.
Aby to zrobić, musisz być otwarty. Nigdy nie przeprowadzaj obserwacji jednocześnie z innymi czynnościami, bowiem obserwacje są zbyt ważne.
Sygnały Świń
Ob Kie se run rw ek a cj pra e cy
co pr py ot rig ec h te t d
W jasnym świetle widać wszystko, a ponadto zapewnia ono przyjazne warunki pracy. Minimalne natężenie to 200 luksów (1 luks = 2 200 lumenów na m ).
Osoba z zewnątrz widzi rzeczy, których ty już nie dostrzegasz. Może ona pomóc ci z niektórymi pytaniami, np. co jest dobre, co jest prawidłowe lub też czy moje myśli biegną we właściwym kierunku? Niekiedy warto zamienić się rolami z osobą zadającą pytania lub wyjaśniającą.
Od czasu do czasu przeprowadź obserwację w odwrotnym kierunku i w całkowicie odmiennym porządku. Po prostu obserwuj i analizuj.
Cel i otwartość
dobrze a nierobieniem wcale. Wygospodaruj czas na obserwacje i starannie je zaplanuj oraz nigdy ich nie odkładaj. Umycie kojców jest ważne, ale obserwacje tuczników są jeszcze ważniejsze. Zakończ pracę dziesięć minut przed przerwą, aby rzucić okiem na kojce porodowe. Obserwuj wszystkie świnie o ustalonych porach. Wykorzystuj notatnik, logicznie umiejscowione tablice informacyjne oraz listy kontrolne, a także upewnij się, że wymiana doświadczeń przebiega sprawnie. Dobrzy hodowcy zawsze trzymają pod ręką potrzebne narzędzia, co zapewnia, że pracę można wykonać efektywniej. Powinieneś, na przykład, bez trudu obejrzeć i wymienić poidła smoczkowe. Narzędzia do udzielania pomocy przy porodzie powinny znajdować się na porodówce. Czy wszystko jest czyste, gotowe do użycia i uporządkowane? Kto chciałby złamać sobie kark regulując zawór poidła?
Skoncentruj się na punktach planu obserwacji, które według ciebie dostarczą określone informacje. Czy, na przykład, wszystkie świnie natychmiast wstają, gdy zakłóci się ich spokój, czy też niektóre z nich nadal siedzą lub leżą? Jak wygląda kał lochy tuż przed oproszeniem? Zwracaj również uwagę na Ważne Obserwacje Niesklasyfikowane („Twoje wiadome”). Obserwuj będąc otwartym, abyś mógł dostrzec rzeczy, których nie szukałeś. W efekcie będzie się powiększać doświadczenie oraz liczba punktów planu obserwacji, ale nadal ważna pozostanie otwartość umysłu. Patrz jak osoba z zewnątrz lub spoglądaj oczyma dziecka.
Zapewnienie jakości Starannie opracowany plan i dobre nawyki zapewniają najbardziej skuteczne obserwacje. Mądry rozkład kojca, praktyczne korytarze oraz właściwe narzędzia stanowią o różnicy pomiędzy robieniem czegoś
R ozd zia ł 1 : Widzę w ięcej, bo patr zę l epiej
7
Myśl jak świnia Świnie mają swoje własne potrzeby, swój sposób bycia i reagowania na otoczenie. Jest to wpisane w naturę zwierzęcia, więc nie można tego zmienić.
Zarówno w obrębie grupy, jak i miotu wykształcona jest liniowa hierarchia dominacji. Grupy nie mieszają się, a nowe zwierzęta nie są do nich włączane. Loszki tworzą nową grupę ze sobą nawzajem lub ze swoimi matkami, gdy mają mniej więcej 7-8 miesięcy. W tym samym wieku knury opuszczają grupę. Początkowo żyją one razem z dwoma lub trzema innymi osobnikami, a dopiero później zaczynają prowadzić samotny tryb życia, łącząc się w grupę tylko w sezonie rozrodczym (październik-listopad). Odyńce dzielą siedliska z grupami loch i zaznaczają swoją obecność śladami zapachowymi poprzez mocz, ślinę i specjalne gruczoły znajdujące się na przednich kończynach.
co pr py ot rig ec h te t d
Naturalne zachowania W naturze lochy dzików tworzą rodzinne grupy składające się z dwóch do czterech loch oraz ich potomstwa. Siedliskiem takiej grupy jest obszar o powierzchni od 100 do 500 hektarów. Liczebność grupy i wielkość jej siedliska zależą od dostępności pożywienia. Siedliska mogą się na siebie nakładać. Siedlisko skupione jest wokół gniazda, w którym cała grupa odpoczywa. Świnie oddają mocz i kał w specjalnie wydzielonych miejscach, a nigdy nie w gnieździe ani w pobliżu miejsc, gdzie żerują. Grupa przemieszcza się w obrębie siedliska wzdłuż szlaków, gdzie zwierzęta również oddają mocz i kał.
Członkowie grupy harmonizują swe zachowania – pobierają pożywienie, odpoczywają i ssą w tym samym czasie. W naturze lochy wędrują i żerują przez około 70% dnia.
Wiedza o naturalnych zachowaniach i unikalnych potrzebach świń pomaga obserwować, zrozumieć i wykorzystywać wysyłane przez nie sygnały.
Świnie muszą ryć. Dziki poszukują pożywienia przesuwając ryj w przód i w tył oraz zagarniając je dolną wargą, zębami i językiem. Udomowione świnie pobierają paszę mniej więcej w ten sam sposób i wciąż odczuwają potrzebę rycia.
8
Dziki lubią również jeść pożywienie pochodzenia zwierzęcego, głównie owady i larwy. Niekiedy polują, zwykle na małe zwierzęta lub wyszukują gniazda, z których wyjadają jaja. Czasem znajdują też martwe zwierzę. Dla tej lochy martwe prosię jest przypuszczalnie tylko źródłem pożywienia.
Sygnały Świń
Słuchaj, patrz, wąchaj i rozmawiaj Ludzie dobrze widzą i słyszą, lecz mają słabo wykształcony zmysł węchu. Dla świni wzrok ma mniejsze znaczenie, lecz węch i słuch są kluczowe. Świnie rozmawiają ze sobą (dosłownie) poprzez dźwięki, jak również wykorzystując zapachy.
co pr py ot rig ec h te t d
Rozmowy Zarówno udomowione, jak i dzikie świnie wydają szereg różnych chrząknięć, pomruków oraz kwików przekazujących określony i jasny sygnał. Potrafią także zgrzytać zębami oraz cmokać wargami. Czy rozpoznajesz te dźwięki? Do you recognise these sounds? ● Sygnał stresu: przeszywający dźwięk słyszalny na przykład podczas bójki przy korycie. ● Dźwięki alarmowe wydawane przez warchlaki lub tuczniki, gdy są one przestraszone (krótkie „oou, oou, oou”). ● Dźwięki takie, jak mlaskanie, pochrząkiwanie oraz niskie i długie chrząkanie. ● Dźwięk zadowolenia wydawany przez warchlaki i tuczniki („łou-łou-łou”).
Wiele loch z prosiętami będzie wydawać ostrzegawczy dźwięk, jeśli wejdzie się do ich kojca.
Zapoznawanie się z otoczeniem
1. Te świnie podnoszą szybko ryje i wywąchują. Ich oczy i uszy są skierowane w stronę osoby stojącej w pobliżu.
2. Świnie spoglądają, nasłuchują i wywąchują zwracając się w kierunku osoby.
3. Zwierzęta są ciekawskie i aktywne.
Odczuwanie smaków poprzez rycie i gryzienie to drugi etap poznawania otoczenia. Świnia będzie
zjadała niemalże wszystko, co jest jadalne. Nie bez powodu dzik nazywany bywa „śmieciarzem lasu”. Dziki żywią się głównie roślinami, czyli dietą, do której to przystosowane są ich zęby i przewód pokarmowy.
R ozd zia ł 1 : Widzę w ięcej, bo patr zę l epiej
9
Obserwacje i analiza Obserwuj od ogółu do szczegółu (odwrotnie) Obserwuj od ogółu do szczegółu. Nie koncentruj od razu swojej uwagi na jednym bladym prosięciu czy na tym, które źle się rozwija, lecz najpierw oceń otoczenie, później stado, następnie mniejsze grupy, a na końcu poszczególne zwierzęta, po czym wróć do bardziej kompleksowego obrazu. Dlaczego niektóre lochy słabo pobierają paszę? Czy problem tkwi w paszy lub wodzie?
co pr py ot rig ec h te t d
Sztuką jest dostrzec jak najwięcej ważnych szczegółów w możliwie najkrótszym czasie. W tym mogą pomóc zaplanowana obserwacja oraz analityczne myślenie. Obserwując zwierzęta uzyskuje się trzy rodzaje informacji: 1. Wgląd w sytuację. Pytasz: jak czują się moje świnie? Czy kontroluję ich zdrowie, dobrostan i produkcyjność? 2. Reakcja. Pytasz: jakie są efekty leczenia lub przyczyny problemów? Czy leczenie było skuteczne? Jak doszło do pojawienia się nieprawidłowości? 3. Spojrzenie w przyszłość. W oparciu o obserwacje pytasz: czy powinienem coś zmienić już teraz, aby poprawić sytuację w przyszłości? Spojrzenie wstecz Możesz uczyć się spoglądając wstecz. Dowiadując się, co dziś spowodowało problemy, zapobiegasz ich pojawianiu się w przyszłości. Przyjrzyj się jednak również dobrym wynikom: co zrobiłem dobrze i co spowodowało, że te świnie tak dobrze przyrosły? Zarządzanie dokumentacją i danymi z rzeźni dostarcza informacji niezbędnych do uzyskania kompletnego obrazu.
Popatrz na całą sytuację: Niektóre lochy nie pobierają całej paszy. W kilku miotach zwierzęta są pobudzone.
Spojrzenie w przyszłość Przebieg produkcji trzody chlewnej – od inseminacji do osadzenia oraz od prosięcia do uboju – obejmuje ciąg następujących po sobie zdarzeń. To, co dzieje się dziś, wpływa na to, co zdarzy się w przyszłości. Ten proces uwzględnia również przemieszczanie zwierząt, od jednego kojca do drugiego. Dobre zarządzanie produkcją oznacza więc ciągłą gotowość i stałe wybieganie myślami w przyszłość.
Koncentruj się na szczegółach: Oceń zdrowotność loch. Czy są one ożywione, czy może mają gorączkę? Czy sutki są gorące lub obrzmiałe? Czy widoczne są inne objawy choroby?
Standardowa procedura dezynfekcji zapewnia, że pępek szybko się goi oraz ogranicza ryzyko wnikania bakterii do rany i rozwoju zakażenia. Daje to prosiętom większą odporność na choroby już od samego początku.
10
Sygnały Świń
Ryzyko zakażenia i odporność Zdrowotność zwierząt gospodarskich zależy od ich odporności na choroby oraz od ryzyka i nasilenia zakażenia. Zdrowie, komfort oraz dobre pobranie wody i paszy to kamienie milowe odporności. Zdrowe, najedzone i otoczone dobrą opieką świnie mają lepszą odporność niż tę zapewnianą przez same tylko szczepienia. Ważne jest, aby zwierzęta nie utraciły wytworzonej odporności. U świń ważna jest odporność skóry i błon śluzowych. Rany i uszkodzenia powierzchni (błony śluzowe) dróg oddechowych oraz jelit to drogi wnikania patogenów. Do odsadzenia prosięta są niemal całkowicie zależne od odporności, którą otrzymują z siarą i mlekiem. Presja zakażenia = liczba patogenów x ich chorobotwórczość (zdolność do wywoływania choroby).
Stres ● Stres pojawia się w sytuacjach, kiedy świnie narażone są nie na warunki, których nie lubią, lecz których nie mogą zmienić. Walki, wszelki zmiany oraz przeciągi wywołują u zwierząt stres. ● Stres obniża odporność. Zestresowane świnie zwykle mniej jedzą,
Zdjęcie: Mark Roozen
co pr py ot rig ec h te t d
piją oraz krócej odpoczywają i wtedy osłabia się ich odporność.
U tej świni może występować zakażenie wirusowe. Infekcje wieloma łagodnymi patogenami mogą powodować rozwój „zespołów chorobowych”, takich jak PMWS/ PDNS2 oraz chorób układu oddechowego, w tym PRDC3. Wirusy, takie jak PRRS4 i PCV5 oraz bakterie, jak App6, mykoplazmy, Staphylococcus i Streptococcus występują powszechnie w wielu gospodarstwach. 2
Wybroczyny na skórze pojawiające się w przebiegu klasycznego pomoru świń powodowanego przez wysoce zjadliwy wirus – potrzeba tylko kilka jego cząstek, aby wywołać chorobę.
Poodsadzeniowy wielonarządowy zespół wyniszczający/Zespół skórno-nerkowy świń 3 Zespół oddechowy świń 4 Zespół rozrodczo-oddechowy świń 5 Cirkowirus świń 6 Actinobacillus pleuropneumoniae
Znajdź rozwiązanie Co mówi ci to zdjęcie?
1. U jednego prosięcia widać opuchnięty staw skokowy, a u drugiego – staw kolanowy. W obu przypadkach mamy do czynienia z zapaleniem stawów. 2. Bakterie przedostały się do krwiobiegu wnikając przez rany i umiejscowiły się w stawach. Proces zapalny obniża odporność, a bakterie zwiększają ryzyko nowych zakażeń. Takie świnie będą bardziej zagrożone w krytycznych momentach, takich jak odsadzenie i przeniesienie do nowych kojców/połączenie z nowymi świniami. 3. Zidentyfikuj momenty ryzyka oraz zlokalizuj zagrożenia, zanim bakterie wnikną do organizmu. Eliminuj takie zagrożenia, gdy to tylko możliwe.
R ozd zia ł 1 : Widzę w ięcej, bo patr zę l epiej
11
S YG N A ŁY ŚWIŃ
O a utor a ch „Skuteczne zarządzanie trzodą chlewną to robienie
właściwej rzeczy w odpowiednim czasie.”
Świnie nieustannie wysyłają sygnały o zdrowiu, dobrostanie i produkcyjności. Sztuką jest je dostrzegać oraz wykorzystywać do monitorowania oraz poprawy żywienia, opieki i utrzymania. Jan Hulsen oraz Kees Scheepens, lekarze weterynarii i entuzjaści, napisali Sygnały świń bazując na swej specjalistycznej wiedzy oraz ogromnym doświadczeniu w pracy z hodowcami i zwierzętami. Stworzyli oni tę bogato ilustrowaną książkę jako praktyczny poradnik oraz źródło niezbędnej fachowej wiedzy.
co pr py ot rig ec h te t d
Ważne jest, aby nie przechodzić od razu do wniosków, lecz zadawać sobie trzy pytania. Co widzę? Dlaczego tak się stało? Co to oznacza? Na przykład dlaczego locha oddaje kał na legowisku? Co spowodowało, że u prosięcia pojawił się suchy kaszel? Czy agresja przejawiana przez warchlaki, tuczniki jest oznaką walki o dominację, czy może skutkiem przeciągu i wychłodzenia? Wykorzystując wiedzę zawartą w tej książce, możesz podejmować nakierowane działania i poprawiać wyniki gospodarstwa – w osiągnięciu tego pomoże Ci Diament Sygnałów świń.
Marleen Felius jest zawodową artystką. „Od dzieciństwa fascynowały mnie zwierzęta gospodarskie. Dziś są one jedynym tematem moich prac”. Marleen maluje obrazy, na których uwiecznia bydło od 1968 roku. Ilustruje również czasopisma branżowe i książki, w tym Het Varken i Cow Signals. Podróżuje po całym świecie, zbierając informacje o rasach zwierząt gospodarskich i systemach ich chowu, czego efektem są pozycje „Rodzaj Bos: Rasy bydła na świecie” oraz „De Koe”.
Chów trzody chlewnej, w którym najważniejszy jest dobrostan zwierząt, wymaga starannej pracy. Błąd popełniony wczoraj, jutro może skutkować pojawieniem się problemu. Wszystko jednak zaczyna się od pragnienia zmiany. Dopiero wówczas możesz obserwować, analizować i działać. To, czy wiedza zawarta w Sygnałach świń przyniesie Ci korzyści, zależy w przeważającej mierze od Ciebie!
Światło
Obserwuj, analizuj i działaj
Kees Scheepens dorastał na farmie i wiele lat przepracował jako lekarz weterynarii specjalizujący się w chorobach trzody chlewnej. Jego zamiłowaniem jest chów świń i szczególnie ceni on wieprzowinę o tradycyjnym, dawnym smaku. Wypróbowawszy wiele ras, Kees postawił na Berkshire. „Mój pięcioletni plan to mieć na półkach tyle wieprzowiny Berkshire, ile jest teraz na nich wieprzowiny produkowanej organicznie”. Kees uważa, że należy chować świnie z poszanowaniem ich dobrostanu, czerpie radość z ich chowu i jest smakoszem wieprzowiny. Dr Sheepens prowadzi prezentacje Pig Signals® oraz sesje szkoleniowe na farmach.
Obserwuj, analizuj i działaj
Pasza
Woda
Spokój i komfort
S YG N A ŁY Ś W I Ń
Jan Hulsen poświęcił swoje zawodowe życie szerzeniu wiedzy o zwierzętach oraz ich chowie w praktyce. Urodził się i wychował na tradycyjnej farmie, gdzie utrzymywano różne gatunki zwierząt – dorastał zajmując się przede wszystkim świniami. „Przepracowawszy trzy lata jako lekarz w terenie, zdecydowałem się skoncentrować na transferze wiedzy oraz doradztwie”. Działając w swojej firmie Vetvice, Jan opracował koncepcję Cow Signals®, która obejmuje książki, wykłady oraz warsztaty. Pig Signals® stanowi poszerzenie zakresu jego pracy, a książka ta jest namacalnym tego dowodem.
D i ame nt Syg nałów ś w i ń
Powietrze Przestrzeń
Zdrowie D iament Sygnałów świń obrazuje elementarne potr zeby świń, które muszą być zaspokojone u k ażdego z wier zęcia – są to zarazem podstawo we cele zar ządzania produkcją tr zody chlewnej. S posób, w jaki osiąga się te cele, może różnić się zależnie od producenta, któr y jednak musi zawsze uwzględniać te siedem filarów.
SYGNAŁY
ŚWIŃ
O b s e r w u j , ana l i z u j i d z iała j
C hów ś w i ń Jako że z wier zęta te są dzikie i niepokorne z na tur y, wprawiony i silny mężc z yzna może posiadać stado lic zące nie więcej niż pięćdziesią t świń. Jeśli nadejdzie bur za lub ulewny deszc z, gd y z wier zęta są na w ybiegu, c zęsto www.roodbont.com
www.vetvice.com
www.formulaone.com
www.apra.pl
Jan Hulsen Kees Scheepens
można zobac z yć, jak oddalają się one od stada. Wydając pr zeraźliwe dź więki, biegną do obor y, pr z y c z ym te naj młodsze k wic zą najgłośniej. O d tego czasu wiele się zmieniło...
( Valmont-B oma te, 1791)