Issuu

krów praktyczny poradnik dla hodowców bydła

Krowy nieustannie przekazują sygnały na temat swego zdrowia, dobrostanu, odżywiania i produkcji mleka. Dla wielu hodowców pomocna może okazać się umiejętność wychwytywania takich sygnałów i korzystania z nich.

W każdym miejscu i w każdym czasie można wychwycić sygnały wysyłane przez krowy, jeśli tylko wystawi się antenę. Z Sygnały krów można sobie taką antenę wyrobić.

W Y D AW N I C T W O

www.roodbont.com

www.cowsignals.com

www.vetvice.com

praktyczny poradnik dla hodowców bydła

Weterynarz i miłośnik krów, Jan Hulsen napisał Sygnały krów korzystając ze swej wiedzy oraz z doświadczenia z hodowcami i ich krowami. Ta bogato ilustrowana książka jest idealnym, praktycznym przewodnikiem do lepszego poznania i interpretowania indywidualnego oraz grupowego zachowania się zwierząt. Ważną rzeczą jest, aby nie wyciągać za szybko wniosków, ale wciąż na nowo zadawać sobie trzy pytania: Co widzę? Dlaczego tak jest? Co to oznacza? Guz na krowim barku może na przykład dostarczyć informacji na temat drabiny paszowej, a krowy stojące w kojcach legowiskowych zwracają uwagę na niski komfort legowisk. Mając tę wiedzę można w ukierunkowany sposób podjąć działania zmierzające do polepszenia rezultatów końcowych.

SYGNAŁY krów

co pr py ot rig ec h te t d

SYGNAŁY

SYGNAŁY krów

‘ W k a żd y m m o mencie dnia k row y w ysyłają wa r tości owe i n forma cje, w yc hw yc is z je, j e śli t ylko u mi e sz je o d cz y ta ć.’

praktyczny poradnik dla hodowców bydła

Jan Hulsen

Współpraca: • Dirk Zaaijer (Future Fertility Systems, Delden) • Joost de Veer (Interact bv) • Otlis Sampimon (Gezondheidsdienst voor Dieren) • Menno Holzhauer (Gezondheidsdienst voor Dieren) • Jan Rietjens (PTC+, Horst) • Joep Driessen (Vetvice) • Nico Vreeburg (Vetvice/DC De Overlaet, Oss) • Bertjan Westerlaan (Vetvice/DAC Oosterwolde, Oosterwolde (F)) • Francesca Neijenhuis (Praktijkonderzoek ASG, Lelystad)

co pr py ot rig ec h te t d

Autor Jan Hulsen, Vetvice® Redakcja tekstu polskiego Beata Szweryn Tłumaczenie Beata Szweryn Zdjęcia Okładka: Marcel Bekken Pozostałe zdjęcia: Jan Hulsen (chyba, że podane inaczej) Rysunki Marleen Felius Forma graficzna Erik de Bruin, Varwig Design

Podziękowanie składamy następującym osobom: Neil Chesterton, Gerrit Hooij, Paul Hulsen, Aart de Kruif, Dick de Lange, Jos Noordhuizen, Kees Peeters, Thomas Schonewille, Zwier van der Vegte, Bert Veldhuizen, oraz kilkuset hodowcom bydła, wielu weterynarzom, doradcom rolniczym i doradcom żywienia zwierząt.

W Y D AW N I C T W O

Skrytka pocztowa 4103 7200 BC Zutphen, Holandia Telefon: +31 (0)575 54 56 88 Fax: +31 (0)575 54 69 90 E-mail: info@roodbont.nl Internet: www.roodbont.com Wydawnictwo Roodbont jest częścią Tirion Uitgevers.

Moerstraatsebaan 115 4614 PC Bergen op Zoom, Holandia Telefon: +31 (0)165 30 43 05 info@vetvice.com www.vetvice.com Koesignalen® jest rejestrowaną marką handlową firmy Vetvice.

Autor i wydawca opracowali niniejszą publikację z jak największą dokładnością i korzystając z jak najlepszej wiedzy. Autor i wydawca nie ponoszą

odpowiedzialności za jakiegokolwiek rodzaju

Żadna część ani całość niniejszej publikacji nie może

szkody powstałe w wyniku działań i/lub decyzji

być powielana i/lub publikowana za pomocą druku,

podjętych na podstawie uzyskanych tu informacji.

kopii lub w jakiejkolwiek innej formie bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-90-8740-025-5

Wstęp

Spis treści

1 Obserwuj świadomie

6 Kolejność: od dużego do małego 8 Ocena sygnałów krów 9 Patrz i porównuj 10 Grupy ryzyka 12 Zwierzęta-indykatory (wskaźnikowe) 12 Miejsca zwiększonego ryzyka 14 Momenty zwiększonego ryzyka 15 Niewykonywanie zamierzonych ruchów 16 Obserwacje trudne do zinterpretowania 17 Budowa anatomiczna krowy 18 Zarządzanie ryzykiem 20 Podstawy sukcesu 21

Podłogi Punktowa ocena racic Inne przyczyny kulawizn Następstwa problemów z racicami Potrzeba leżenia Boksy legowiskowe Patrzeć i rozumieć Ściółka ze słomy Punktowa ocena czystości

39 40 41 42 43 43 47 48 49

2 Na pastwisku

Zdrowie: kluczowe wskaźniki zdrowia, zagrożenia Krowa zwierzęciem trawożernym Wypasanie na dzikich łąkach i krowy karmiące Zmysły u krów Zachowania społeczne Leżenie i wstawanie Ruja Dobrostan krów Racice a pastwisko Punktowa ocena chodu

22 22

24 25 26 28 29 30 31 32

trawienia 50 Punktowa ocena żwacza 52 Łajniak 54 Punktowa ocena łajniaków A 55 Punktowa ocena łajniaków B 56 Przygotowanie dawki pokarmowej 57 Pobranie dawki 58 Usytuowanie drabiny paszowej i stołu paszowego 59 Woda 60 Punktowa ocena kondycji BCS 61 Karta do punktowej oceny kondycji krów mlecznych 62 O czym mówi ocena kondycji? 63 Grupy ryzyka 64

5 W hali udojowej 3 W oborze

34 Patrz krytycznie 35 Różnice między zwierzętami 35 Przestrzeń i hierarchia 36 Miejsca zwiększonego ryzyka 37 Oświetlenie i klimat 38

Spokój w czasie dojenia 69 Zachowanie w czasie dojenia 70 Czystość i higiena 71 Staw skokowy 72 Racice 73 Ocena mleka 74 Zdrowotność strzyków 75 Punktowa ocena strzyków 76 Wypełnienie żwacza 77

6 Dojenie automatyczne/ 4 Podczas jedzenia i

co pr py ot rig ec h te t d

Spis treści

Uczymy się więcej widzieć Zachowanie krów wchodzących do hali udojowej Zachowanie krów wychodzących z hali udojowej

66 67 68 68

roboty udojowe 78 Czynniki wpływające na sukces dojenia automatycznego 78 Przemieszczanie się krów w oborze 80 Zdrowotność racic 80 Aktywność krów i dobry apetyt 82 Poznaj siebie 83 Zdrowie: po czym je poznać 84 Choroba i dyskomfort: po czym je poznać 85

7 Stado młodzieży i krowy zasuszone Uniwersalnie czy typowo dla jednego gospodarstwa Wzrost i rozwój Pierwsze dni życia Zmiany Krowy poznające świat Odchów cieląt Okres zasuszenia Okres okołowycieleniowy

86 87 88 89 90 91 92 95

Indeks pojęć

Nowoczesny hodowca krów ciężko pracuje i musi dużo wiedzieć. Wciąż pojawiają się nowości na temat sposobów prowadzenia gospodarstw hodowlanych, pielęgnacji bydła i pomieszczeń inwentarskich. Dostępna wiedza osiągnęła takie rozmiary, że dla niektórych straciła swą przejrzystość. Wzrasta niebezpieczeństwo, że z powodu powiększania się gospodarstw, natężenia pracy i nakierowania uwagi na wiedzę szczegółową, hodowcy i ich doradcy stracą wzgląd na krowy. A w gospodarstwie mlecznym chodzi przede wszystkim o krowy.

od obserwowania, potem szukaj przyczyn i znajduj praktyczne rozwiązania. Zadawaj sobie wciąż pytania: widzę? l Dlaczego tak jest? l Co to oznacza? l Co

Naucz się patrzeć bardziej świadomie Ten praktyczny przewodnik napisany jest dla hodowców krów mlecznych i weterynarzy. Przewodnik powinien stać się dodatkowym narzędziem do spostrzegania i wykorzystywania sygnałów wysyłanych przez krowy. Celem tego jest zapobieganie powstawaniu chorób, poprawienie dobrostanu krów i zoptymalizowanie produkcji mleka.

co pr py ot rig ec h te t d

Wstęp

Krowy nieustannie przekazują sygnały na temat swego dobrostanu i zdrowia. Czynią to za pomocą swego zachowania, postawy i ekspresji ciała. Warto wykorzystać te sygnały w celu poprawienia warunków produkcyjnych gospodarstwa. Zaczynaj

„Jak mogę na dwa dni przed tym, jak krowa zachoruje zobaczyć, że coś z nią jest nie tak?” zapytał mnie ostatnio hodowca bydła, „mógłbym wtedy zaoszczędzić na kosztach weterynaryjnych i zapobiec stratom pro-

dukcji i poprawić dobrostan krowy”. To pytanie jest właściwie elementarnym pytaniem “Sygnałów krów”. Sztuka polega na tym, aby zauważyć jak najwięcej sygnałów zanim powstaną rzeczywiste problemy. Pozwala to oszacować niebezpieczeństwa zanim nastąpią ofiary oraz zobaczyć symptomy wskazujące na chorobę zanim się ona rozwinie. Inną przyczyną, dla której warto jest bardziej świadomie patrzeć na sygnały krów, jest – czyhające na każdego – niebezpieczeństwo powstania “rutynowej ślepoty” w gospodarstwie. Ryzyko to rodzi się, ponieważ na własnym terenie patrzy się mniej uważnie. Świadome włączenie do codziennej rutyny momentów kontroli, krytyczne rozmowy z kolegamihodowcami i doradcami oraz odwiedzanie innych gospodarstw, ograniczają zasięg tego niebezpieczeństwa.

się obserwacji i celu w jakim się tej obserwacji dokonuje. Kończyny i racice omówione są w różnych rozdziałach za każdym razem z innego punktu widzenia. W oborze patrzy się na układ kończyn, na pastwisku ocenia się sposób poruszania, w hali udojowej widać lepiej przód, bok i tył zwierzęcia. Podczas korekcji racic można zaś dokonać obserwacji podeszew racic. Ten układ Sygnałów krów ma za zadanie zachęcić do częstego korzystania z tej książki, krok po kroku. W ten sposób za każdym razem można lepiej zrozumieć konkretny temat. Pomocą do szybkiego znalezienia potrzebnych informacji jest jasno zbudowany indeks pojęć na końcu książki.

co pr py ot rig ec h te t d

Układ książki pomyślany jest celowo w taki sposób, że punktem wyjścia nie są takie zagadnienia jak: zarządzanie gospodarstwem, dyscypliny naukowe, czy budowa anatomiczna krowy. Nie znajdzie się więc rozdziału na temat kończyn, racic, pomieszczeń inwentarskich ani produkcji mleka. Punktem wyjścia układu książki jest miejsce, z którego dokonuje

Wstęp

Książka ta jest bardzo pomocna w prowadzeniu obserwacji. "Sygnały krów" nie jest książką do poczytania, ale do tego, by dzięki niej nauczyć się obserwować i wyciągać wnioski. Dlatego zawiera ona ponad 250 zdjęć i rysunków pokazujących w jasny sposób, co można zaobserwować u krów. Oglądanie przykładów i rysunków z pytaniami zachęca do tego, aby także we własnym gospodarstwie zacząć obserwować krowy innymi oczami (na przykład: spróbować przyjrzeć się oborze oczami krów).

Wiele przyjemności w oglądaniu i czytaniu życzy Jan Hulsen,

autor, weterynarz i miłośnik krów

Jeśli czegoś nie wiesz: tak czasem by wa.

Ale jeś li c zegoś nie widzis z: to je st gł up o t a.” Rolnik.

ROZDZIAŁ 1

co pr py ot rig ec h te t d

Obserwuj świadomie

Obserwując krowę, cielę, byka czy grupę bydła staraj się jak najwięcej zauważyć. Odbieranie sygnałów nieustannie wysyłanych przez krowy stanowi główne wyzwanie

takiego zarządzania gospodarstwem, gdzie podstawowa

uwaga skupia się właśnie na nich. Uzyskane w ten sposób informacje możesz potem wykorzystać do polepszenia i utrzymania dobrostanu, zdrowia i produkcji mleka twych zwierząt. A to zwraca się z nawiązką!

Chcąc zrozumieć dlaczego krowa zachowuje się w określony sposób, trzeba by czasem dosłownie „wejść w jej skórę”. Ponieważ nie jest to możliwe, staraj się przede wszystkim próbować odebrać wszystkie sygnały wysyłane przez krowę. Sygnały krów zawierają informacje istotne dla prowadzenia gospodarstwa. Obserwowanie nie jest tym samym co patrzenie. Można przecież na coś patrzeć i naprawdę nie widzieć. Świadome obserwowanie dostarcza informacji, dzięki któremu możliwy jest natychmiastowy wpływ na polepszenie funkcjonowania gospodarstwa.

Codziennie przeznaczaj czas na to, aby dobrze przyjrzeć się zwierzętom.

Dwa sposoby obserwacji: 1. Patrz w sposób ukierunkowany Szukaj rzeczy, które chcesz zobaczyć. Patrz, czy wszystko jest w porządku i sprawdź, czy dana sytucja nosi w sobie początek ryzyka. 2. Patrz, jakbyś to widział po raz pierwszy Zapomnij o wszelkich przyczynach, wyjaśnieniach i patrz wokół jakbyś był z wizytą w zupełnie ci nieznanym gospodarstwie.

Obserwując zadawaj sobie następujące pytania:

nia dobrego komfortu leżenia. Ten sam cel można też osiągnąć przy pomocy słomy, miękkiej maty lub piasku i dlatego normy tego rodzaju zawsze powinny podlegać dyskusji. W praktyce wybiera się

takie aspekty pomiarowe, które przydatne są we własnej, konkretnej sytuacji. Jasną rzeczą jest to, że zmiany zależą od aktualnej sytuacji i praktycznych możliwości ich wprowadzenia w gospodarstwie.

Co widzę? Podaj obiektywny opis sytuacji.

1. Co widzę? Cielę ssie inne cielę.

Odpowiadając na pytanie “czy to korzystna informacja, czy muszę podjąć działania?” porównaj wynik obserwacji w stosunku do wskaźników normy. W tej książce jako normy przyjmuje się sygnały wysyłane przez krowy, gdyż dają one wskaźnik pomiarowy, jaki przyjęliśmy sobie za cel: zadowoloną, zdrową i produktywną krowę. W codziennej praktyce wiele norm wyrażanych jest w jednostkach pomiarowych typu centymetry (boksy legowiskowe) i kilogramy (ściółka, pobranie suchej masy dawki). To są normy pośrednie, gdyż dostarczają informacji na temat środka, a nie celu. Dla przykładu dziesięciocentymetrowa warstwa miękkiej ściółki z trocin jest środkiem do uzyska-

co pr py ot rig ec h te t d

Dlaczego tak jest? Poszukaj przyczyny. Co to oznacza? a. Czy sygnał ten pochodzi od jednego zwierzęcia, czy dotyczy większej liczby zwierząt (sygnał grupowy)? b. Czy to korzystna informacja, czy muszę podjąć działania?

Obserwuj świadomie

Zadawaj pytania

2. Dlaczego tak jest? Cielę ma potrzebę ssania i zaspokaja ją. Zazwyczaj wybiera sobie do tego zawsze to samo cielę. 3. Co to oznacza? Sutki ssanego cielęcia mogą ulec uszkodzeniom, przez co staną się podatne na infekcje i zwyrodnienia. Najlepsze rozwiązanie: Odseparuj to ssące cielę, bo ono zawsze będzie chciało ssać.

1. Co widzę? Wszystkie te jałówki cielne mają uszkodzone stawy skokowe. 2. Dlaczego tak jest? Zwierzęta kaleczą się leżąc na twardym, szorstkim podłożu. Problem ten powiększają zbyt małe boksy legowiskowe. 3. Co to oznacza? Krowy odczuwają ból w czasie chodzenia i są podatniejsze na stany zapalne. Nie będą się chętnie kładły. Rozwiązanie: Powiększ boksy i zadbaj o miękkie podłoże.

co pr py ot rig ec h te t d

Obserwacja w kolejności od dużego do małego. Najpierw oceń całe stado, potem grupy w stadzie, a na koniec pojedyncze zwierzę, a potem z powrotem, w odwrotnej kolejności. Każde zwierzę i każda grupa zwierząt dostarczają swoistych informacji.

Kolejność: od dużego do małego Dokonuj obserwacji w kolejności od dużego do małego, od wielu do kilku, patrz najpierw z daleka, a dopiero potem coraz bardziej z bliska. Następnie patrz w odwrotnej kolejności: od małego do dużego. Poszczególne rzeczy zwracające uwagę ocenić można dobrze tylko w kontekście, w jakim się znajdują. Chcąc zobaczyć coś interesującego większość ludzi staje blisko tego czegoś. Często jedTe cielęta najchętniej wybierają zewnętrzny rząd boksów legowiskowych, a nie środkowy, podwójny. W tej sytuacji trzeba krytycznie przyjrzeć się komfortowi i klimatowi.

nak okazuje się, że lepiej jest najpierw stanąć o kilka kroków dalej. Obserwowanie zacznij od największej grupy zwierząt, patrz następnie na mniejsze grupy stanowiące części składowe tej dużej, a potem obserwuj pojedyncze zwierzę. Patrz w sposób ukierunkowany, nie myśl o konkluzjach, tylko zadawaj sobie pytania typu: czy ta grupa jest jednolita, jeśli nie, to na czym polega różnica między zwierzętami, czy występuje róznica w wyglądzie ich sierści, zabrudzeniu, wielkości, wieku i kondycji, wypełnieniu żwacza, a może to coś innego, które zwierzęta są inne, czy stanowią one grupę ryzyka, jak są one rozmieszczone w oborze, czy wolą tam określone miejsca (bo są tam wygodniejsze boksy legowiskowe, albo lepszy klimat), ile krów stoi w korytarzach przepędowych, a ile znajduje się w boksach legowiskowych, ile z nich leży w tych boksach, czy osiągnięte jest minimum 85 procent? Korzystaj z pomocy list kontrolnych.

Ocena stada Rozmieszczenie w pomieszczeniu Korzystanie z korytarzy przepędowych i boksów legowiskowych Przemieszczanie się, zatory, konflikty Jednorodność

Ocena zwierzęcia Bystrość i czujność Połysk i gładkość sierści Stopień rozwoju Czystość Kondycja Wypełnienie żwacza Uszkodzenia skóry

Opuchlizny, ból Zachowanie Postawa i poruszanie się Produkcja mleka Czy coś się zmieniło? Inne dodatkowe informacje

Dlaczego krowa robi to, co robi? Istnieją trzy powody, dla których krowa coś robi: 1. Zachowanie zaspokaja jakąś potrzebę. Krowa czegoś potrzebuje. Przykłady: jedzenie, leżenie, zainteresowanie otoczeniem.

2. Zachowanie jest reakcją na impuls z otoczenia i krowa stara się uniknąć bólu. Na przykład: unikanie drutu elektrycznego, ogrodzenia lub tresera elektrycznego, uciekanie przed ludźmi i dominują-cymi krowami. 3. Po trzecie podstawą danego zachowania może być uwarunkowanie cielesne jak choroba, ból, hormony, czy procesy związane z wycieleniem. Odpowiedź na pytanie: „Dlaczego krowa robi to, co robi?” dostarcza wartościowych informacji.

co pr py ot rig ec h te t d

Prawdziwe sygnały są powtarzalne Rzeczywisty sygnał wysyłany przez krowę powtarza się. Jeśli krowa jednokrotnie zrzuci z siebie aparat udojowy, to nie musi to jeszcze niczego oznaczać. Jeśli ta sama krowa robi to częściej, to znaczy, że niechętnie daje się doić. Jeśli inne krowy robią tak samo, to może być tego wspólna

przyczyna, na przykład pustodój, za wysokie podciśnienie, uszkodzenia strzyków lub przeszkadzające gryzące muchy. Zadaj sobie pytanie: czy to się zdarza częściej, czy w innych porach, czy również innym krowom, czy zdarza się to w innych gospodarstwach?

Obserwuj świadomie

Ocena sygnałów krów Sygnały wysyłane przez krowy poddaje się ocenie w pewnym kontekście. Oznacza to, że należy się zastanowić nad związkiem między warunkami krowy, a wysyłanymi przez nią sygnałami.

Wyraźne oznakowanie zwierząt z grupy ryzka czy zwierząt, u których wcześniej zaobserwowano sygnał, ułatwia późniejsze odnalezienie ich w czasie kontroli w oborze. Z tego powodu niektórzy hodowcy nakładają „świeżym” krowom kantar, pled albo oznaczają je tuszem.

Cielęta, które chciałyby się położyć na rusztach nie zrobią tego ze względu na leżącą przegrodę. Dlaczego chciałyby się położyć? Czy ma to związek z hierarchią, wygodą boksów legowiskowych, klimatem w oborze, czy zbyt dużą obsadą?

Wielu hodowców nie lubi łajniaków w boksach legowiskowych. Mimo to, w dziesięciu procentach boksów legowiskowych mogą znajdować się łajniaki. Jeśli krowy pierwiastki (mniejsze od krów wieloródek) nie załatwiają się w boksie, to dla dużej krowy boks taki będzie zbyt krótki.

Patrz i porównuj Jeśli nie wiesz, czy coś jest normalne czy nie, to najpierw porównaj dane zwierzę z innymi. Zrób to najpierw we własnym gospodarstwie, potem zobacz u innych hodowców albo poproś któregoś z nich, aby spojrzał u Ciebie. Zrobienie porównania może stać się źródłem wartościowych informacji.

co pr py ot rig ec h te t d

Krowy wolą stać przednimi kończynami wyżej niż tylnymi. Na szczycie wzniesienia prawie nie widać tego rodzaju zachowania. Tyle samo krów pasie się w kierunku do góry jak i na dół. Jednak leżące krowy częściej wybierają ułożenie przednią częścią ciała nieco wyżej niż tylną.

Wystarczająca ilość światła i dobra widoczność w oborze są konieczne, aby móc dobrze obserwować wszystkie krowy. Tutaj centralna konstrukcja ogranicza widoczność.

Wystarczająca ilość światła: wszędzie w oborze można bez trudu czytać gazetę. 10

Przygotuj się W oborze dokonuj obserwacji oczami, nosem i rękoma. Funkcję pomocniczą spełniają tu informacje na papierze w formie list z rzeczami do zrobienia, danych dotyczących produkcji mleka, kart płodności i kart zdrowia. Notatki z poprzednich kontroli, listy spraw i zwierząt, na które trzeba zwrócić szczególną uwagę, pomagają w ukierunkowanym patrzeniu. Obserwacja zaczyna się więc już w domu lub biurze.

Usystematyzowanie pracy Zarządanie stadem, gdzie w centrum uwagi są krowy jest w pełni zależne od regularności i struktury dokonywanych obserwacji. W czasie rutynowych obchodów korzystaj z list kontrolnych. Używaj rozkładów dnia i tygodnia, aby efektywnie wykorzystać czas. Obserwacje z rutynowych obchodów stanowią dodatek do innych informacji, uzyskanych w innych momentach, jak na przykład w czasie dojenia i karmienia. Zadbaj o to, aby poświęcić uwagę każdemu zwierzęciu: l Trzy razy dziennie skontroluj zasuszone krowy, jałówki wysokocielne i krowy mleczne. l Dwa razy dziennie skontroluj stado młodzieży i jałówki, które muszą zostać unasienione. Inwestuj w dobre nawyki Nawyki i małe udogodnienia odgrywają dużą rolę w jakości codziennych kontroli. Dlatego codziennie przechodź koło młodych krów i krów zasuszonych. Najlepiej przechodź między boksami, a nie tylko wzdłóż drabin paszowych. Dzięki specjalnym wejściom w drabinach paszowych łatwiej jest szybko dostać się do zwierząt. Wygodnie zaprojektowany boks do korekcji racic umożliwia szybkie ich kontrolowanie. To są wszystko przykłady prostych rozwiązań pozwalających w łatwiejszy sposób zebrać dużo informacji.

co pr py ot rig ec h te t d

Obserwuj świadomie

Ważną rzeczą jest zrozumienie związku między skutkiem a przyczyną. Widzimy skutek (guz na grzbiecie) i szukamy przyczyny jego powstania (boks legowiskowy). Krowa na zdjęciu z lewej strony nie najadła się do woli. Zwierzę odciąża lewą tylną kończynę, co może być sygnałem dotyczącym zdrowotności racic.

Pomoc w zapamiętywaniu Nikt nie jest w stanie wszystkiego dokładnie zapamiętać. Zapisuj więc wszystko w zeszycie, na tablicy oborowej albo w komputerze. Nowe notatki powinny być wprowadzone w kontekście poprzednio zanotowanych informacji. W miejscach, gdzie pracuje więcej osób dobrze jest sporządzać sprawozdania, aby wymieniać się informacjami. Zapisywanie zmusza też do jasnego formułowania myśli z dokonanych obserwacji, a więc też do jeszcze bardziej świadomego patrzenia.

SYGNAŁY

krów praktyczny poradnik dla hodowców bydła

W Y D AW N I C T W O

www.roodbont.com

www.cowsignals.com

www.vetvice.com

praktyczny poradnik dla hodowców bydła

co pr py ot rig ec h te t d

SYGNAŁY krów

‘ W k a żd y m m o mencie dnia k row y w ysyłają wa r tości owe i n forma cje, w yc hw yc is z je, j e śli t ylko u mi e sz je o d cz y ta ć.’

SYGNAŁY krów praktyczny poradnik dla hodowców bydła

Jan Hulsen