Issuu

„ Pro dukc ja kurc z ąt r ze ź nyc h je st jak w yśc ig Fo rm uł y 1 : n ie m a c z asu n a p o my ł k i.”

Obserwowanie zachowania ptaków: jak reagują na ciebie?

Praktyczny przewodnik prowadzenia stad kurcząt rzeźnych

Brojlery to szybko rosnące ptaki, które wymagają stałej opieki. Nie ma czasu na poprawianie popełnionych błędów. Wszelkie błędy w prowadzeniu stada są bardzo kosztowne. Dlatego też najważniejsze jest ich unikanie. Ptaki nieustannie wysyłają sygnały o ich zdrowiu, otoczeniu i komforcie, przy zapewnieniu właściwych warunków środowiska. Właściwe prowadzenie stada rozpoczyna się od poprawnego odczytania tych sygnałów w praktyce.

A practical guide for bird focused poultry farming Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kurcząt rzeźnych

Posłuchaj ich oddechu. Usłyszysz jeśli będą jakiekolwiek problemy.

SYGNAŁY BROJLERÓW

Czy rozpoznajesz sygnały wysyłane przez swoje brojlery? Obserwuj pojedyncze ptaki oraz całe stado. A czy wiesz co zrobić, gdy ptaki za bardzo rozrzucają paszę albo gdy mają brudne pióra? Czy wiesz, jaka jest różnica między biegunką chorobową a właściwymi odchodami jelitowymi? Jak rozpoznajesz głodnego kurczaka, gdy stado właśnie zostało nakarmione? Książka „Sygnały brojlerów” podąża za cyklem produkcyjnym fermy. Każdy etap został tu omówiony z wyróżnieniem najważniejszych jego aspektów. Ten przewodnik skupiony jest na prowadzeniu stada brojlerów, pozwoli on polepszyć ich dobrostan i warunki produkcyjne, co z kolei wpłynie na wyniki ekonomiczne producenta.

Poczuj ruch powietrza w brojlerni. Czy jest tam przeciąg?

Sygnały Brojlerów to część odnoszącej sukces serii Poultry Signals® . Poultry Signals® przedstawia praktyczną wiedzę dotyczącą działu produkcji zwierzęcej jaką jest produkcja kurcząt rzeźnych w łatwy i przystępny sposób.

Jaki czujesz zapach, czy odczuwasz szczypanie w oczy? Wyczuwalny zapach amoniaku prowadzi między innymi do zagrzania się ściółki.

„Sygnały brojlerów” to praktyczny przewodnik, który pokaże, w jaki sposób odbierać sygnały od ptaków na każdym etapie użytkowania i w jaki sposób je interpretować oraz jakie podjąć działania.

ISBN 978-90-8740-265-5

Sprawdź, czy kurczaki pobrały właściwą i w wystarczającej ilości paszę. www.roodbont.com

SYGNAŁY BROJLERÓW

Jeżeli zwracasz uwagę tylko na aspekty dotyczące produkcji (przyrost dzienny, wykorzystanie paszy i wody, itp.), możesz przeoczyć inne istotne sygnały wysyłane przez brojlery i warunki ich środowiska. Zawsze używaj wszystkich swoich zmysłów.

POULTRY SIGNALS

Uż y j ws z yst ki ch swo i ch z mysł ów

www.apra.pl

9 789087 402655

Po p r aw s wo je w y ni ki i d o b ro s t an p t aków Teoretycznie wszyscy wiemy mniej więcej, co robić. Jednak nie każdy producent drobiu stosuje teorię w praktyce. Natomiast „Sygnały brojlerów” są poświęcone nie tylko spostrzeżeniom, ale również skoncentrowane na tym, jak zamienić wiedzę w skuteczne działanie. Poprzez nieustanne sprawdzanie sygnałów i ich analizowanie możesz krok po kroku zoptymalizować swoje metody prowadzenia stada.

Kroki w kierunku polepszenia prowadzenia stada:

T H D IG TE R C Y P TE O BROJLERÓW SYGNAŁY C RO P PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PROWADZENIA STADA KURCZĄT RZEŹNYCH

1. Co widzę? 2. Dlaczego do tego doszło? 3. Co powinienem zrobić? Przez ciągłe zadawanie sobie tych pytań i konstruktywne korygowanie sposobu prowadzenia stada i opieki nad ptakami twoje wyniki znacząco się poprawią. Zdrowe, wolne od stresu brojlery zapewnią ci zyski.

Stopka redakcyjna Sygnały brojlerów Autorzy Maarten de Gussem, Koos van Middelkoop, Kristof van Mullem, Ellen van ‘t Veer

Tłumaczenie dr inż. Mirosław Banaszak Dagmara Chełstowska

Redakcja edycji polskiej prof. nadzw. dr hab. inż. Marek Adamski, UTP Korekta Ewa Wiśniewska

Edycja ostateczna Ton van Schie, Judith Oudkerk

Ilustracje Marinette Hoogendoorn, Dick Rietveld Projekt graficzny Erik de Bruin, Varwig Design

Aardvark Brewing (38); Agrifirm (38); Martin Applegate (67); ASG (30, 97); Aviagen (113, 115); Aviagen, Frank van Merle (113, 114); C. Bennet (52); Marcel Berendsen (Inside cover), 4, 5, 7, 9, 29, 32, 33, 34, 42, 45, 47, 48, 49, 50, 52, 53, 55, 56, 58, 59, 62,63, 64, 66, 67, 68, 69, 70, 74, 83, 84, 86, 87, 89, 90, 97, 98, 100, 103, 106, 107, 108, 113, 114, 118, 119); Big Dutchman (31); Marcel Boereboom (105) BiotechMichael (117); CMC Industries (108); Jan Cortenbach (25); Camilla Fisker (7); Wim Garritsen (92, 96); GD (34, 60, 61, 70, 93, 101, 105); Peter Hut (29, 46, 91, 92, 92, 94, 96, 97, 99, 114, 115); Impex (34); Intracare (48); Jansen Poultry Equipment (23, 24, 25, 25); Tine Jansen (51); Sergey Kolesnikov (119); Berry Lott (33); Louis Bolkinstituut (47, 75); Edward Mailyan (10, 14, 15, 26, 29, 34, 36, 39,43, 46, 47, 52, 56, 59, 63, 65, 66, 67, 74, 75, 76, 77, 81, 83, 85, 92, 93, 98, 99, 108, 114, 118); MEYN, Michael Groen (43, 104, 106, 110, 111); Koos van Middelkoop (7, 37, 51); Komkrit Muangchan (40); Jillis van Nes (53); W. Lee O’dell (22); Pas Reform (51, 112, 116, 119); PTC+, Helmich van Rees (21, 23, 31, 37, 40, 55); Henk Rodenboog (7, 8, 34, 40, 60, 66, 80, 92, 96, 97, 98, 115); Roxell (6, 16, 20, 40, 42, 48, 62, 73, 83); Arthur Slaats (74); Wiebe van der Sluis (75); Joost Straathof (36, 57); Wouter Steenhuisen (21, 35, 63, 64, 64, 87, 92); Wim Tondeur (44, 104, 107, 109, 109, 110); Otto van Tuil (97); Utrecht University, Marius Dwars (102, 105); Van Eck Bedrijfshygiëne B.V (45, 46, 47, 81); Vencomatic (16, 53, 89); Verhoeven Fourage (38); Vetworks (8, 20, 21, 31, 39, 41, 44, 46, 47, 48, 49, 53, 54, 57, 58, 59, 61, 63, 66, 77, 80, 82, 86, 95, 97, 108); Veugen High Care B.V. (119); Andries de Vries (37, 104); Wageningen UR Livestock Research (7, 32, 39, 94, 72); Peter Wijnen (21); www.chickenanemia. com (117); www.equisupplies.co.uk (38)

Specjalne podziękowania dla:

APRA sp. z o.o. Bażancia 1 86-031 Osielsko Polska tel. +48 52 584 17 40 e-mail: apra@apra.pl www.apra.pl Roodbont Publishers B.V. P.O. Box 4103 7200 BC Zutphen Holandia tel. +31 (0)575 54 56 88 e-mail: info@roodbont.com www.roodbont.com

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Konsultacje/Doradztwo Henk Rodenboog, Mark Roozen

Fotografie

Wyłączny dystrybutor w Polsce

Wouter Steenhuisen, Merel van der Werf, Laura Star, Helmich van Rees, Arthur Slaats, Ruud van Wee, Edward Mailyan, Joost Koster, Jeroen van der Heijden, Henry Arts, Gerd de Lange, Mari van Gruijthuijsen, Richard Wentzel, Andries de Vries, Jacco Wagelaar, Jan Dirk van der Klis, Karin Jonkers, Monique Bestman and Dirk Nijhof

Vetworks BVBA Knokstraat 38 B-9880 Poeke Belgia tel. +32 (0)473 99 93 79 e-mail info@vetworks.eu www.vetworks.eu

Hubbard Polska sp. z o.o. Pawłów Trzebnicki 71, 55-110 Prusice tel. +48 71 312 6230, e-mail: biuro@hubbard-polska.pl www.hubbard-polska.pl

Hubbard Polska oferuje stada rodzicielskie kur mięsnych. W asortymencie przeznaczonym na rynek polski znajdują się stada Hubbard Flex i Hubbard JA 57. Stada rodzicielskie Hubbard Flex przeznaczone są do produkcji brojlera tradycyjnego. Zestaw Hubbard JA 57 służy do produkcji kurcząt na rynki alternatywne.

LOGO + SPECS.indd 1

14-12-2006 16:31:46

Treści niniejszej publikacji nie mogą być powielane, kserowane, wznawiane lub odtwarzane bez wyrażenia pisemnej zgody wydawcy.

Autorzy i wydawcy opracowali tę publikację z najwyższą starannością, zgodnie z ich wiedzą. Jednakże autorzy oraz wydawcy nie ponoszą odpowiedzialności za uszkodzenia lub jakiekolwiek skutki wynikające z działań i decyzji podejmowanych oraz opartych na informacjach zawartych w niniejszej pozycji.

Wydawca próbował odnaleźć dane właścicieli praw autorskich ilustracji. W przypadku braku wzmianki o źródle właściciele praw autorskich mogą zwrócić się do wydawcy. ISBN 978-90-8740-265-5.

Od partnera wydania

Misją firmy Elanco jest dołożenie wszelkich starań, by poprzez swoje produkty i usługi być pomocnym w zwiększeniu produkcji niedrogiej, dobrej jakości i bezpiecznej żywności, a przez to móc poprawiać życie ludzi.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Już od 1954 roku firma Elanco poprzez produkcję i dostarczanie na rynek leków i dodatków paszowych, takich jak: preparaty przeciwbakteryjne, kokcydiostatyki, szczepionki, preparaty przeciwpasożytnicze i środki biobójcze, dba o bezpieczeństwo żywności. Dzięki profilaktyce i zwalczaniu chorób drobiu, Elanco przyczynia się do redukcji zagrożeń w produkcji zwierzęcej, takich jak choroby układu oddechowego i pokarmowego. Elanco dostarcza także producentom żywności pochodzenia zwierzęcego rozwiązania pomocne w utrzymaniu integralności łańcucha żywnościowego. Dzięki usługom analizy danych zdrowotnych zwierząt i produkcji, dostarczanym przez Elanco, produkcja większej ilości, bardziej dostępnej żywności może być bardziej efektywna. Te i inne technologie dostarczane przez Elanco pomagają producentom żywności pochodzenia zwierzęcego dostarczać w sposób zrównoważony więcej żywności przy mniejszym zaangażowaniu sił i środków.

Więcej żywności, mniej głodnych ludzi

Potrzeba coraz więcej żywności, by zaspokoić zapotrzebowanie szybko rosnącej populacji ludzi na świecie. Wiele produktów, usług i rozwiązań firmy Elanco ma na celu utrzymanie i poprawę funkcjonowania układu pokarmowego ptaków, co wprost przekłada się na ich homogeniczny i wydajny wzrost. W produkcji drobiarskiej – brojlerów – Elanco dostarcza wyjątkową wartość w całym łańcuchu produkcyjnym poprzez zapewnienie zdrowotności jelit ptaków. Elanco produkuje leki i dodatki paszowe dla brojlerów, niosek, stad reprodukcyjnych oraz indyków. Produkty te mają na celu ochronę zdrowia ptaków i zapewnienie ciągłej poprawy wyników produkcyjnych poprzez: •

• • •

zapobieganie i zwalczanie chorób i sytuacji zagrażających zdrowiu zwierząt, takich jak kokcydioza (jedna z najczęściej stwierdzanych i kosztownych chorób w produkcji brojlerów) – Maxiban, Monteban; pośrednią kontrolę martwicowego zapalenia jelit; ochronę układu oddechowego – antybiotyki; zwalczanie mykoplazmozy drobiu – antybiotyki i szczepionki;

• poprawę wydajności paszy i przyrostów – Hemicell L – enzym oszczędzający energię; • kontrolę i zwalczanie pasożytów – Elector – produkt biobójczy przeznaczony do zwalczania ptaszyńca kurzego, pleśniakowca lśniącego, bolimuszki kleparki i muchy domowej; Agita, Neporex – produkty biobójcze przeznaczone do zwalczania much. Elanco poprzez programy ochrony integralności jelit i ochrony integralności układu oddechowego pomaga producentom drobiu w poprawie homogeniczności stad i wydajności produkcji. Dzięki wprowadzanym do obrotu innowacyjnym technologiom i produktom ma wkład w redukcję zagrożeń płynących z żywności pochodzenia zwierzęcego, takich jak chociażby salmonelloza.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Elanco wspomaga wszystkie swoje produkty wiedzą techniczną i zapewnia swoim klientom dostęp do znanych liderów w produkcji drobiu i utrzymania zdrowia zwierząt.

Jednym z takich narzędzi, pozwalających na monitorowanie produktywności i stanu zdrowia ptaków, dostarczanych przez Elanco producentom i lekarzom weterynarii, jest HTS. HTS – Health Tracking System (System Monitorowania Zdrowia) to narzędzie opracowane przez Elanco, które pomaga producentom drobiu i lekarzom weterynarii proaktywnie monitorować stan zdrowia i produkcyjność ptaków. HTS to system zarządzania danymi, który ukazuje stan zdrowia stada w czasie. Dzięki temu producenci mogą podnosić efektywność produkcji oraz trwale maksymalizować zyski. Z pomocą HTS można monitorować ponad 50 najważniejszych wskaźników zdrowotnych określonych dla brojlerów, indyków, niosek i stad reprodukcyjnych. Każdy stan (choroby, zmiany kliniczne i podkliniczne itd.) został określony i podany jako system punktacji albo system punktacji „0/1” (obecne lub nieobecne) lub nasilenia objawów (czyli 0, 1, 2, 3 = nieobecne, łagodne, umiarkowane, ciężkie). Wszystkie stany kliniczne są w pełni zdefiniowane i określona jest ich istotność dla całościowego stanu zdrowia zwierząt. Również w raporcie HTS, bazującym na analizie danych zdrowotnych, są podawane najlepsze z punktu widzenia producenta metody zwalczania problemów w jego stadzie. HTS głównie skupia się na stanie zdrowia układu pokarmowego poprzez bardzo dokładny system punktacji jego obrazu sekcyjnego. Uzupełnieniem jest system oceny i analiza stanu układów oddechowego i odpornościowego.

HTS: spójność w czasie i na świecie

Dzięki firmie Elanco system HTS od ponad dziesięciu lat zbiera doświadczenia hodowców, producentów drobiu, żywieniowców, technologów produkcji i lekarzy weterynarii na całym świecie. Jest niejako obszerną, historyczną bazą danych, ewoluującą i ciągle ulepszaną, by sprostać nowym oczekiwaniom i potrzebom naszych klientów – producentów drobiu. Nasi specjaliści zdefiniowali spójną ocenę i metodologię punktacji zmian klinicznych, która jest wolna od „błędu ludzkiego”, co sprawia, że wyniki uzyskiwane z HTS mogą być porównywane u danego producenta, jak i pomiędzy producentami, a także przeszłe i teraźniejsze. Nasi pracownicy zajmujący się HTS mają pełne wsparcie techniczne i nieustannie się szkolą, tak by móc zapewnić dokładność i aktualność oceny. Baza danych HTS i raporty

z niej pochodzące pozwalają producentom drobiu śledzić najnowsze trendy i porównywać swoje wyniki produkcyjne ze średnimi wynikami branży w danym kraju i na świecie, rok po roku.

HTS: częścią wartościowego programu ochrony zdrowia ptaków HTS jest jedynym kompleksowym narzędziem do oceny stanu zdrowia układów pokarmowego i oddechowego ptaków. HTS jest wspierany przez wiodącą firmę, zajmującą się od lat tematyką integralności jelit i układu oddechowego: Elanco. HTS pozwala zidentyfikować niewielkie kłopoty zdrowotne na fermie, zanim urosną do rangi problemów. W trakcie sesji (badania sekcyjnego kurcząt) HTS pozwala diagnoście na subiektywną i obiektywną ocenę. Dane, które są generowane podczas sesji HTS, a później analizowane w systemie, dają producentom drobiu możliwość porównania stanu zdrowia ptaków i osiąganych wyników produkcyjnych pomiędzy sesjami, jak również regionami. HTS integruje pojedyncze wyniki badań, pozwalając na określanie trendu zmian zdrowotnych stada, stanowiąc ważną składową programu ochrony zdrowia ptaków na fermie.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

HTS: od danych do korzyści

HTS jest narzędziem dla liderów branży drobiarskiej, którzy potwierdzają tezę, że tylko zdrowe ptaki są w stanie zapewnić zrównoważony i trwały zysk. Istotne jest także zrozumienie, że ciągłe śledzenie i solidna analiza porównawcza wyników HTS, rzut po rzucie, prowadzi do wyraźnych zaleceń dla producenta na temat jego stad. Ocena stanu zdrowia stada nie jest jednorazowym wydarzeniem, a ciągłym procesem budowania wiedzy opartej na rzeczywistych danych i działań, pozwalających na budowanie przewagi konkurencyjnej producenta drobiu.

Historia Elanco nie zaczęła się na fermie czy w gabinecie weterynaryjnym, lecz w siedzibie głównej koncernu farmaceutycznego Eli Lilly and Company, w mieście Indianapolis. W 1953 roku wypuszczono na rynek pierwszy antybiotyk do wyłącznego stosowania w weterynarii.

W kolejnych latach opracowano kolejne środki – m.in. dodatki do pasz – i rozwijano linię produktów poprawiających dobrostan zwierząt. Pod formalną nazwą Elanco produkty było dostępne od 1960 roku. Przez lata firma umacniała swoją pozycję i rozwinęła siedziby na całym świecie. Kilkakrotnie unowocześniała też logo, które zawsze kojarzyło się z dobrymi produktami, dzięki którym hodowcy mogą mieć zadbane stada. Prezes Elanco – Jeff Simmons – uważa, że każdy człowiek na Ziemi powinien mieć zapewnione minimum żywieniowe w postaci 1 szklanki mleka i 1 jaja dziennie. To niedużo, ale to minimum to pewna dawka wartościowego białka i krok do osiągnięcia globalnego celu, jakim jest zdrowsze i szczęśliwsze życie. – Dzięki odwadze i oddaniu możemy rozwiązać problem numer 1 na świecie – głód – i zapewnić w przyszłości bezpieczeństwo żywieniowe – twierdzi Jeff Simmons.

CZYM

jest HTSi

? ?

JAK

Czym

INTEGRACJA

zarządzanie zdrowiem stada

poprawa warunków środowiskowych

Wynik: trwała maksymalizacja rentowności produkcji

zwrot z inwestycji (ROI)

encyjną

optymalizacja żywienia

zewagą konkur

ia ow zdr tanu niki s Wskaź

POPRAWA DOBROSTANU

WYNIKI PRODUKCYJNE

WYDAJNOŚĆ

El an

✔ ✔

✔

są

Elanco pomaga monitorować status zdrowotny i wyniki produkcyjne stada

Zalecenia dla zarządzających produkcją i fermą, które są częścią wartościowego programu ochrony zdrowia ptaków

Wiedza jest pr

Zintegrowany proces strategiczny, który umożliwia poprawę stanu zdrowia brojlerów na całym świecie poprzez podejmowanie decyzji i działań

rmacja jest wie Info dzą

Integralność Jelit (I2) i Integralność Oddechowa

Raport HTSi ®

jest raport HTS?

Ogromna baza parametrów zdrowotnych, opierająca się na wynikach ferm z całego świata

✔ Zalecenia dla zarządzających fermą

ze średnią branżową regionu

✔ Dane poubojowe ✔ Trend całoroczny i porównanie

w momencie oględzin

✔ Ogólna ocena programów zdrowotnych ✔ Stan zdrowia ptaków

Analiza danych

ja ac orm Inf

ROZPOZNANIE

by podejmować lepsze decyzje INFORMACJA ® HTS to system zarządzania danymi, który ukazuje stan zdrowia stada w czasie. Dzięki temu producenci mogą podnosić

efektywność produkcji oraz trwale maksymalizować zyski.

tak/nie:

Nieobecn y Słaby

Natężenie :

Obecny Nieobecn y

Punktacja

5 losowo wybranych ptaków ze stada zostaje zbadanych sekcyjnie

Badanie sekcyjne

+ 50 zdeﬁniowanych i wystandaryzowanych wskaźników stanu zdrowia, które są monitorowane

syt em aty cz n i e punk towa ne

Średni Ostry

Światowa baza danych obejmuje wyniki badania kilkuset tysięcy ptaków

Konsekwentnie w czasie i miejscu

do El anco

to działa?

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P jes tw ysy łana

Produktów biobójczych należy używać z zachowaniem środków ostrożności. Przed każdym użyciem należy przeczytać etykietę i informacje dotyczące produktu.

PLBRLMXN00012

Spis treści Od partnera wydania Wprowadzenie 1. Patrząc uważniej, zobaczysz więcej Odbieranie sygnałów Wykorzystywanie sygnałów Zmysły Anatomia Struktura paszy: pobranie i strawność Fazy żywienia Co mówią liczby? Częstotliwość Główne parametry

2. Środowisko życia brojlerów Klimat zewnętrzny wpływa na wybór systemu utrzymania Mikroklimat Inne sytemy chowu Wentylacja i ogrzewanie Temperatura + wilgotność = ciepło Wygodny klimat Systemy wentylacji Właściwa temperatura i prędkość ruchu powietrza Ocena wentylacji w kurniku Wentylacja Pobranie wody Dobra jakość wody Wrażliwe młode pisklęta Stosunek woda/pasza a zdrowotność jelit Cząsteczki w wodzie do pojenia (biofilm) Podłogi i ściółka Jakość ściółki Oświetlenie Bioasekuracja dla zysków i korzyści

I-IV 4 6 7 8 11 12 14 15 16 17 18 20

21 22 23 24 26 27 28

5. Tydzień 2: dalszy wzrost i rozwój Uwaga na... zachowanie Obserwacja cech fizycznych Nie więcej niż sześć godzin ciemności Natężenie światła Szczepienia Metody szczepień Właściwe szczepienie – sztuka sama w sobie Ogranicz podawanie antybiotyków do minimum 6. Tydzień 3: zdrowotność jelit Patrząc od jednego końca... Obserwacja odchodów Pomarańczowe strzępki Składniki paszy Dodatki paszowe/stymulatory wzrostu Mokry pomiot: Clostridium – bakteryjne zapalenie jelit – dysbakterioza Kokcydioza Jak stosować kokcydiostatyki? Leczenie schorzeń jelit Ryzykowne okresy przy zmianie paszy

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P 29 30 31 32 33 34 35 36 38 39 40 41

7. Tydzień 4: układ oddechowy Morfologia układu oddechowego Mikroklimat w brojlerni Strefa zagrożenia – powyżej 30°C Zaburzenia w oddychaniu

8. Tydzień 5: kondycja nóg Eliminacja ptaków z kulawizną Kulawizny i ich przyczyny Zakażenia enterokokami Stopy i skoki Zapobieganie zmianom na poduszkach stóp Zadrapania na skórze przy złej kondycji nóg Jakość ściółki Ściółka jako źródło ciepła 3. Przygotowanie do nowego rzutu 42 Mokry pomiot Obsada 43 9. Koniec odchowu i ubój Raport z ubojni źródłem informacji 44 Wzrost śmiertelności Czystość ogranicza zakażenia 45 Czy w czasie karencji może pojawić się Czyszczenie i dezynfekcja 45 kokcydioza? 46 Nie czyść wyłącznie wnętrza kurnika Inne systemy utrzymania oraz rasy, Szkodniki 47 rody, linie i mieszańce ptaków Papier dla piskląt 48 Choroby starszych brojlerów Chłodna, świeża woda 48 Wyłapywanie, załadunek i transport do ubojni Zagrożenia podczas transportu: higiena i stres 49 Przygotowanie do załadunku 4. Tydzień 1: ważny dobry start... 50 Sztuka wyłapywania Jakość jednodniowych piskląt 51 Przyjazd do ubojni Pierwszy dzień 52 Sprzedaż żywca czy chłodzonych tuszek? Ostrożne opróżnianie koszy transportowych 53 Białe i ciemne mięso Wychłodzone kurczęta 54 10. Stada rodzicielskie Dobre rozmieszczenie obsady 55 Powolny wzrost w trakcie wychowu Właściwe pobieranie paszy 56 Równoczesne osiąganie dojrzałości płciowej Zadbaj, aby pisklęta piły 57 Koguty Aby wiedzieć, trzeba zmierzyć! 58 Transmisja zakażenia z kur na brojlery Zapalenie woreczka żółtkowego Odporność piskląt lub zakażenia pępka 59 Młode stado rodzicielskie Słabe pisklęta 60 Jaja wylęgowe Rozpoznawanie przyczyn padnięć 61 Indeks

S pi s t r e ś c i

62 63 64 65 66 68 69 70 71

72 73 74 75 77 78

79 80 81 82 83

84 85 86 88 89

90 91 92 93 94 95 96 97 98 99

100 101 102

104 105 106 107 108 109 110 111

112 113 114 115 116 117 118 119 120

Wp r ow a d zen i e

Uwaga skupiona na brojlerach Brojlery rosną bardzo szybko w ciągu krótkiego czasu. Często nie jest to odpowiednio podkreślone. Dlatego gdy podejmujesz jakieś działanie, nie myśl w kategoriach dnia, ale raczej w godzinach lub jeszcze krótszych okresach. Nawet najmniejsze zaburzenie może naruszyć delikatny proces wzrostu. W efekcie może dojść do zatrzymania wzrostu, zachorowań oraz padnięć ptaków. Jako producent drobiu niewiele możesz zrobić, gdy coś pójdzie źle. Dlatego ważniejsze jest, aby zapobiegać problemom albo w ostateczności natychmiast reagować na sygnały. Jednak kiedy jest już za późno, upewnij się, że znając ten problem, unikniesz go następnym razem. Brojlery przekazują wiele za pomocą sygnałów o ich zachowaniu, cechach fizycznych i ich środowisku. Właśnie o tym jest książka Sygnały brojlerów.

Patrz – Myśl – Działaj Pojawiający się w treści wątek to „Patrz – Myśl – Działaj”. Oprócz bliższych obserwacji, na które będziesz potrzebować nieco więcej czasu, bardzo ważną umiejętnością jest rozpoznanie sygnałów we właściwym kontekście. Co rzeczywiście zauważyłeś i co to oznacza? Tylko wtedy możesz podjąć właściwe działania. Każdy może lepiej nauczyć się, jak poprawnie obserwować i zrozumieć brojlery. Dzięki temu możesz poprawić produkcję, zdrowotność stada i dobrostan ptaków. Bardzo często producenci drobiu są tak zaangażowani w produkcję, że nie zauważają szczegółów i wszystko im wydaje się normalne. Dlatego też należy unikać tzw. „fermowej ślepoty”. Określ rzeczy, których rutynowo możesz nie zauważać i wyeliminuj je. Bądź krytyczny. Nie obawiaj się zmian. Mówiąc krótko – zadawaj sobie pytania: czy to, co widzę jest właściwe czy może powinno być inaczej?

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Pisklęta jednodniowe

Tydzień 2

Wiele wiadomo na temat piskląt jednodniowych: stado rodzicielskie, jakość wylęgowa jaj oraz zakład wylęgowy i transport. To wszystko ma wpływ na jakość jednodniowych piskląt. Podstawowym zadaniem fermy dla brojlerów jest zapewnienie ptakom jak najlepszej opieki. Błędy popełnione podczas przywozu i pierwszego tygodnia życia ptaków nie są możliwe do naprawienia później.

Po zapewnieniu właściwego rozpoczęcia produkcji ptaki mogą rosnąć i rozwijać się właściwie. Rozwój narządów, kośćca i mięśni musi utrzymać tempo szybkiego wzrostu.

1 dzień 4

7 dni

14 dni

Tydzień 3

Należy skupić się na układzie pokarmowym, niezwykle ważnym dla wzrostu. Na tym etapie gwałtownie wzrasta pobranie paszy, rośnie ryzyko wystąpienia schorzeń jelitowych. To trudny czas dla kurcząt. Zwróć szczególną uwagę na odchody.

21 dni Sygnały bro j l er ó w

To nie podręcznik Sygnały brojlerów to nie podręcznik wypełniony tabelami z normami i standardami. Głównym celem tej książki jest pomoc w wyćwiczeniu ciebie w odbieraniu sygnałów od ptaków. To zachęci cię do zapoznania się z nimi i zgłębiania tematu na bieżąco i później. Możesz też przeczytać jedną lub dwie strony i wrócić do reszty później. Za każdym razem odkryjesz coś nowego. Jak skonstruowano tę książkę Książka podąża za cyklem produkcyjnym na fermie brojlerów. Dla każdego wieku opisano różne istotne zagadnienia, na które należy zwrócić większą uwagę, a to, co może mieć szczególne znaczenie – dodatkowo wyróżniono.

Tydzień 4

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Brojlery muszą być utrzymywane w cieple przez pierwszych kilka tygodni życia. W tym czasie same wytwarzają bardzo duże ilości ciepła i mają trudności, żeby się go pozbyć. Głównie robią to przez drogi oddechowe i właśnie w tym okresie występuje najwięcej problemów z oddychaniem.

28 dni W pr o w a d z e n i e

Książka rozpoczyna się od nauczenia ciebie, w jaki sposób obserwować. Następnie skupia się na środowisku życia brojlerów. W tym miejscu opisano okres przygotowań do nowego cyklu i „ciepłego” powitania nowych ptaków. Zamieszczono też rozdział o stadach rodzicielskich. Pomimo że zasługują one na opisanie ich w odrębnej książce, nie można było ich pominąć w opracowaniu o brojlerach. Ostatecznie zawarto dwie istotne rzeczy, o których należy pamiętać: najważniejszy jest brojler, a jedyną osobą, która podejmuje decyzje, jesteś ty. Ta książka jest pomocą, a każdy, kto nad nią pracował, ma nadzieję, że przyniesie korzyści ptakom, a tobie pomoże w efektywnym prowadzeniu stada brojlerów.

Tydzień 5

Tydzień 6

Kurnik zaczyna się wypełniać brojlerami zajętymi pobieraniem paszy i wody… oraz wydalaniem. Zasłonięta „dywanem ptaków” ściółka już nie wysycha tak jak wcześniej. Brojlery stają się cięższe i dużo odpoczywają. Może to prowadzić do problemów ze stopami i na piersiach oraz podrażnień stawów skokowych.

Zauważysz gwałtowny wzrost podczas ostatniego tygodnia. Już jest za późno, aby dokonywać jakichkolwiek poprawek, by w tym okresie życia ptaków uniknąć problemów, które mają wpływ na różnicę między zyskami a stratami. Nawet po uboju uzyskasz informacje na temat objawów występujących np. pod skórą ptaków. Sygnały te nie pomogą tym razem, ale będą użyteczne przy następnym cyklu produkcyjnym.

35 dni

42 dni 5

ROZDZIAŁ 1

Patrząc uważniej, zobaczysz więcej

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Brojlery rosną niesamowicie szybko i prawie nie ma czasu na naprawianie błędów.

Musisz więc rozpocząć od upewnienia się, czy masz wszystko na miejscu w gotowo-

ści na przyjęcie piskląt. A jeśli wystąpi problem, odpowiesz na sygnały szybko, doko-

Chcesz rozpoznawać nieprawidłowości jak najszybciej, aby uniknąć problemów.

nując natychmiast koniecznych poprawek. W innym przypadku wykorzystaj uzyskaną wiedzę przy następnym cyklu produkcyjnym.

Użyj wszystkich swoich zmysłów Jeżeli zwracasz uwagę tylko na aspekty produkcyjne (przyrost dzienny, wykorzystanie paszy i wody itp.), możesz przeoczyć inne ważne sygnały od brojlerów i ze środowiska – mikroklimatu, w jakim żyją. Zawsze wykorzystuj wszystkie swoje zmysły. Nawet zanim wejdziesz do brojlerni, usłyszysz, czy ptaki wydają inne niż zwykle odgłosy. Zatrzymaj się przed drzwiami przez chwilę, nie wchodź od razu do środka. Popatrz przez okno i posłuchaj, nie niepokojąc stada. Zwróć uwagę na rozmieszczenie ptaków. Kiedy wchodzisz do środka, powąchaj, wyczujesz, czy mikroklimat w budynku jest w porządku czy może występuje problem z pomiotem lub wentylacją. Użyj wzroku i słuchu, aby ocenić aktywność ptaków i czy reagują bardziej czy mniej lub inaczej niż zazwyczaj. Użyj swoich zmysłów również do obserwacji ciepła i zimna lub przeciągów w brojlerni. Każdą nieprawidłowością należy się zająć.

Sygnały bro j l er ó w

Odbieranie sygnałów Zauważysz wiele sygnałów podczas codziennych czynności, jak karmienie, usuwanie padłych lub chorych ptaków czy dokładanie ściółki. Upewnij się jednak, że dokonujesz też inspekcji, nie wykonując w tym czasie innych czynności. Będziesz wtedy baczniej dostrzegał sygnały, bo obserwacja pochłonie całą twoją uwagę. Jeśli w tym samym czasie wykonujesz inne czynności, będziesz zakłócał zachowania ptaków, przez co pominiesz pewne sygnały. Ptaki również będą reagowały mniej na twoją obecność, jeśli częściej będziesz przebywał w kurniku nie robiąc niczego innego. Inspekcja to wycieczka po całym kurniku. Więc patrz wszędzie: na początek, koniec i środek obiektu. Pozostań spokojny i poświęć temu czas!

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Patrz na stado i pojedynczą sztukę Rozpocznij swoją inspekcję od obserwacji całego stada. Jak ptaki są rozmieszczone? Czy unikają pewnych miejsc, może to dlatego, że jest tam inny mikroklimat (przeciąg, zimno, światło)? Spróbuj wypunktować różnice między ptakami. Czy są one wyrównane? Czym się różnią? Czy jest coś niepokojącego w warunkach środowiska lub w innym aspekcie? Złap ptaki wyglądające inaczej i przypatrz się im. Jeśli odkryjesz nieprawidłowość, sprawdź, czy jest to pojedynczy przypadek czy sygnał leżący u podstaw większego problemu. Nie wszystkie nieprawidłowości są oczywiste. Szczegóły, jakie zauważysz, mogą zostać poprawnie zinterpretowane w całym kontekście. Obserwuj pojedyncze sztuki w odniesieniu do całego stada.

Poprzez uderzenie w wiadro, z chwilą rozpoczęcia swojej inspekcji, możesz ocenić reakcję kurcząt i natychmiast wybrać sztuki, które nie zareagują właściwie. R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Sprawdzaj stado przez okno. W ten sposób możesz obserwować ptaki bez niepokojenia ich.

Zanim wejdziesz do budynku i rozpoczniesz gonitwę za brojlerami, poobserwuj jak są one rozmieszczone w kurniku. W tym przypadku widać, że wystąpił problem. Ptaki są skupione w grupę, ponieważ jest im zimno.

Umieść krzesło w kurniku i przysiądź kilka minut, regularnie, aby obserwować ptaki. Tylko wtedy wychwycisz jakiekolwiek zmiany w zachowaniu.

Wykorzystywanie sygnałów Wykorzystaj to, co widzisz, aby dobrze prowadzić stado. Zadaj sobie następujące pytania odnośnie wszystkiego, co zobaczysz: 1. Co widzę, słyszę, wyczuwam lub mogę poczuć? Co to za sygnał? 2. Dlaczego do tego doszło? Jak to wyjaśnić? 3. Co powinienem zrobić? Czy może tak zostać czy muszę już podjąć działania? Jeśli pomyślisz, że powinieneś coś zrobić, zrób to. W przeciwnym razie nie ma sensu poszukiwać sygnałów i oceniać, czy twoje działania przyniosły pożądany efekt. Rób małe kroki. Zwróć uwagę na reakcję po wprowadzeniu drobnych poprawek.

też ptaki sygnalizujące: jako pierwsze wskażą, że dzieje się coś złego; wszystkie czynniki będą miały na nie wpływ. Zastanów się, które ptaki oraz ich problemy mają miejsce na twojej fermie i w jaki sposób można natychmiast się nimi zająć. Niektóre ptaki mogą stanowić zagrożenie dla innych, np. jako źródło infekcji i zarażeń.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Autentyczny sygnał powtórzy się. Pomyśl o tym, co zobaczysz i jak się to ma do warunków: czy zdarza się to często, o różnych porach, u różnych ptaków, na innych fermach? Idź i zobacz dla samego siebie lub popytaj innych producentów. Dowiedz się, kiedy może wystąpić zagrożenie i bądź o krok przed nim, żeby je wyeliminować lub być na nie przygotowanym. Podatne ptaki W stadzie zawsze będą występowały jakieś podatne i słabiej rozwijające się sztuki. Będą one pierwszymi ofiarami podczas wystąpienia choroby, braku wody czy innych niedoborów. Są to

To jest ptak stanowiący duże zagrożenie. Może spowodować pogłębianie się problemów. Nie jako ofiara, ale jako ich przyczyna.

Znaki, których człowiek nie zobaczy

Pomoc, jaką jest kamera na podczerwień, pokaże to, czego ludzkie oko nie może zobaczyć. Dach w tym kurniku nie został właściwie zaizolowany. Skutek: wychłodzenie i skraplanie się pary kapiącej na ściółkę.

Sygnały bro j l er ó w

„Fermowa ślepota” Nieprawidłowości możesz rozpoznać tylko wtedy, gdy wiesz jak jest „normalnie”. Nauczysz się, co oznacza „normalnie” poprzez jak najczęstsze i obiektywne obserwacje. Jednak uważaj, aby nie ulec „fermowej ślepocie”. Ma ona miejsce, gdy rutynowo sytuacja na twojej fermie postrzegana jest jako normalna. Ogranicz „fermową ślepotę” przez skonsultowanie się z kolegami po fachu lub specjalistami. Działaj zgodnie z krytycznymi uwagami. Udaj się do innych producentów i przypatrz się ich działaniom. Wskazówka: weź udział w szkoleniu; jeśli nie ma żadnego w pobliżu, możesz je zorganizować sam. Jest to okazja, aby podzielić się opiniami i pomysłami z innymi producentami brojlerów.

PATRZ – MYŚL – DZIAŁAJ

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Jak obserwować ptaki w usystematyzowany sposób?

1. Patrz na nie zarówno podczas wykonywania czynności, jak i nie robiąc niczego innego. 2. Patrz na całe stado, pojedynczą sztukę i ponownie na całe stado. 3. Patrz na przeciętne i ekstremalne przypadki. 4. Patrz na początek, tył i środek kurnika. Tę samą metodę stosuj do obserwacji procesów, np. karmienia. Patrz na przód, środek i koniec linii paszociągu, sprawdzając wypełnienie karmideł. Co się tam dzieje? 5. Patrz i obserwuj o różnych porach i w różnych okolicznościach. 6. W regularnych odstępach czasu zatrzymuj się i obserwuj brojlernię, przykucnij i przemieszczaj się na wysokości ptaków. 7. Określ momenty krytyczne, wrażliwe ptaki i strefy niebezpieczne oraz zwróć na nie szczególną uwagę.

Ogranicz „fermową ślepotę” poprzez konsultację z kolegami po fachu lub specjalistami. R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Co mógłby ci powiedzieć ten kurczak? Te kurczaki wspinają się na ścianę i dziobią ją. Jest to częsty sygnał strachu lub stresu. Brojlery to ptaki, które szukają schronienia podczas nieoczekiwanej wizyty. Jeśli ptaki dziobią wapno ze ściany, może to wskazywać na problem z paszą.

Kiedy przechodzisz przez budynek, przypatrz się ptakom, które nie uciekają zbyt szybko spod twoich nóg. Są to „ptaki sygnałowe”, dzięki którym możesz się wiele dowiedzieć. Ptaki, które uciekają pierwsze, to te najsilniejsze. Wolna przestrzeń, jaka pozostaje po twoim przejściu, powinna zostać natychmiast zapełniona przez ptaki. Czy stanie się to szybko, wolno lub wcale, to także sygnał mówiący o żywotności ptaków. 9

Strefy niebezpieczne W każdym kurniku dla brojlerów istnieją miejsca, gdzie można spodziewać się problemów. Miejsca, o których wiesz, że stanowią zagrożenie, powinny stać się stałym punktem twojej codziennej inspekcji. Popraw strefy, gdzie niepotrzebnie występują zagrożenia. Takimi miejscami są np. narożniki, miejsca, gdzie są przeciągi, pod poidłami i karmidłami itd.

Momenty krytyczne W pewnych porach dnia lub porach roku, albo podczas inspekcji mogą wystąpić zagrożenia. Czas karmienia jest takim przykładem: czy karmidła i waga do paszy działają poprawnie? Oto, co widzisz

Momenty krytyczne mogą również trwać dłużej. Zima jest momentem krytycznym, ponieważ znacznie trudniej jest utrzymać warunki mikroklimatu i dobrą jakość ściółki, trudniej pozbyć się wilgoci. Latem zaś występuje stres cieplny.

Niesklasyfikowane obserwacje godne uwagi Czasami zetkniesz się z rzeczami trudnymi do zrozumienia od razu. Oczywiście nie każdy niesklasyfikowany sygnał oznacza zagrożenie. Kiedy dokonasz obserwacji i zauważysz coś niepokojącego, musisz dowiedzieć się, dlaczego do tego doszło. Nauczysz się więcej, próbując zrozumieć przy dobrych sytuacjach, które są wskaźnikami sukcesu.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Pośrednie sygnały znajdują się na powierzchni zużytej ściółki. Świadczą one o…

Spowodowane przez

Obecna przyczyna

…słabym rozmieszczeniu ptaków w kurniku, co może prowadzić do…

…zimnych prądów dolnociągowych przewiewów, które powodują unikanie przez ptaki takich chłodnych miejsc w budynku.

Analiza zagrożenia i działania

Wrażliwa grupa

Zagrożenie

Działanie

Słabo rozwijające się ptaki

mniejsze wyrównanie stada

usuń małe ptaki

Ptaki z biegunką, z zabrudzoną kloaką

nieodpowiednie zużycie paszy, mokra ściółka

określ i wyeliminuj przyczynę zaburzeń trawiennych

Ptaki powolne i kulejące

powiązanie zaburzeń ruchowych z przyrostami masy ciała

sprawdź rozwój kości i występowanie zapalenia stawów skokowych; sprawdź kompozycję paszy i dostosuj ją do potrzeb

Sygnały bro j l er ó w

Zmysły Większość ptasich zmysłów działa inaczej niż zmysły ludzi. Dla przykładu mają lepszy wzrok, ale za to gorzej słyszą.

Oczy – wzrok Brojlery mogą widzieć znacznie więcej detali oraz więcej kolorów i zauważyć więcej obrazów w ciągu sekundy niż my, takich jak migające światło fluorescencyjne (50 Hz). Kurczaki mogą widzieć światło ultrafioletowe, są też bardziej wrażliwe na inne kolory niż ludzie. To, co my widzimy jako światło białe, dla kurcząt może być światłem niebieskim lub czerwonym, ale zależy to od jego źródła.

Otwory nosowe – węch Kurczęta mają dobry zmysł powonienia, ale nie aż tak dobry jak ssaki. Używają one węchu do wyszukiwania pokarmu i rozpoznawania innych osobników swojego gatunku. Nie tylko wyczuwają skoncentrowane substancje, takie jak amoniak, ale też wskutek unerwienia z tego powodu odczuwają ból.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Dziób – dotyk Kurczęta rozróżniają kilka kontrastów za pomocą dzioba: twardy/miękki, gorący/zimny, gładkość powierzchni (szorstki/gładki) oraz ból. Zakończenie dzioba jest jego bardzo wrażliwą częścią.

Otwory słuchowe – słuch Kurczaki odbierają dźwięki od 15 do 10 000 Hz. Człowiek może słyszeć dźwięki powyżej 20 000 Hz i nieco wyższe tony niż kurczęta. Dźwięki wydawane przez kurczęta mieszczą się w zakresie od 400 do 6000 Hz.

Pole widzenia

Język – smak Kurczęta odczuwają smak dzięki kubkom smakowym. U kurczaka jest ich co najmniej 350, a u człowieka 9000. Tak jak człowiek, kurczak wyczuwa smak słodki, słony, kwaśny oraz gorzki.

Kurczaki mają panoramiczne pole widzenia o kącie 300°, ale powierzchnia nakładania się pól widzenia jest minimalna. Widzenie w głębi ostrości mają tylko w polu kąta ostrego (kolor ciemnożółty). Kiedy wejdziesz do brojlerni, czasami możesz zauważyć, jak kurczęta dynamicznie potrząsają głowami w tym samym czasie. Prawdopodobnie umożliwia im to lepsze widzenie tego, co się dzieje (widzenie w głębi ostrości). pole widzenia nieostrego

widzenie w głębi ostrości R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Anatomia

dziób otwory nosowe grzebień otwór słuchowy zausznice dzwonki wole szyja grzbiet ramię

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Kiedy rozmawiasz ze swoim doradcą lub weterynarzem, spróbuj używać poprawnej terminologii, aby uniknąć nieporozumień. By mieć możliwość obserwowania nieprawidłowości, musisz najpierw umieć rozpoznać prawidłową budowę ciała ptaka. 3

11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

pierś skrzydło gruczoł kuprowy ogon ujście kloaki – steku brzuch skok stopa palec staw skokowy

2 4

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P 8

17 20 19

Sygnały bro j l er ó w

Szkielet 8

czaszka oczodół jama nosowa otwory nosowe odcinek szyjny kręgosłupa odcinek piersiowy kręgosłupa kość promieniowa śródręcze kość łokciowa kość ramienna miednica pygostyl

1 2 3 4 5 6

11 24

7 8 9 10 11 12

23 22

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P 21

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

kość kulszowa kość łonowa kość udowa kość strzałkowa kość piszczelowa staw skokowy śródstopie staw kolanowy mostek obojczyk – widełki kość krucza łopatka

19 18

17 13

Narządy wewnętrzne 1 2 3 4 5 6 7 8 9

płuca jelito ślepe jajnik nerki jajowód ujście kloaki – steku odbytnica jelito cienkie dwunastnica

R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

10 11 12 13 14 15 16 17 18

trzustka wątroba pęcherzyk żółciowy śledziona serce wole tchawica żołądek gruczołowy żołądek mięśniowy (mielec)

Struktura paszy: pobranie i strawność Struktura paszy stymuluje dobrą strawność. Niewłaściwa struktura spowodowana zbytnim rozdrobnieniem spowalnia perystaltykę jelit, a treść pokarmowa jest słabo mieszana z sokami trawiennymi. Dlatego bardzo ważne jest, aby właściwie rozdrabniać paszę (np. niezbyt rozdrobniona). Dodatek całych ziaren zbóż wspomaga pracę żołądka i jelit. Kiedy struktura paszy jest odpowiednia, to bardziej rozdrobnione składniki paszy również stymulują jelita. Granulat jest znacznie bardziej łatwo strawny dla ptaków. Zbyt mocno rozdrobniona pasza może zostać poddana granulacji, co pozwoli ptakom ją trawić, ale nie stymuluje ona wystarczająco jelit.

Kontrolowanie krzywej wzrostu

Programy żywieniowe zależą od zaplanowanego terminu uboju, w zależności od kontraktacji. Czy sprzedać stado w całości czy etapami? Brojlery, które utrzymywane są dla dużej masy końcowej, muszą mieć spowolniony wzrost zaraz po pierwszym tygodniu. Pierwsze trzy tygodnie życia to czas kształtowania narządów wewnętrznych i kośćca, a zaraz potem rozpoczyna się szybki wzrost masy ciała (krzywa wklęsła). Jeśli tego chowu nie przeprowadzisz we właściwy sposób, może to doprowadzić do wielu problemów, takich jak owrzodzenia poduszki stopy, syndrom nagłej śmierci oraz do zaburzeń metabolizmu, jak wodobrzusze prowadzące do podwyższenia strat. Takie ptaki będą również mniej ruchliwe. Wykształcenie kośćca jest czynnikiem wpływającym na prawidłowy wzrost. W przypadku pozyskiwania ptaków o niższej masie na końcu odchowu należy pozwolić na wzrost tak szybki, jak tylko to możliwe (krzywa wypukła). W ten sposób doprowadzisz szybciej ptaki do masy ubojowej, a dzięki temu zwiększysz liczbę cykli produkcyjnych w ciągu roku.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

W jakiej postaci dostarczasz paszę

masa ciała

krzywa wypukła: szybkie rozpoczęcie wzrostu – niska masa ciała na końcu odchowu

wiek

krzywa wklęsła: opóźnione rozpoczęcie wzrostu – duża masa ciała na końcu odchowu

wiek wiek w chwili uboju, w chwili uboju, brojlery kurczęta wolno rosnące

Dostosuj krzywe wzrostu do wyznaczonej przez ciebie końcowej masy ciała. Można to zrobić przez programy świetlne, dostosowanie składu paszy lub reżim żywieniowy.

Granulat preferowany jest dla pylistych składników pasz pełnoporcjowych. Cząstki powinny być dobrej jakości, tak aby nie ulegały frakcjonowaniu i nie kruszyły się, bo w takiej formie nie zostaną wykorzystane w żołądku ani w jelitach. Jeśli rozmiary granulatu są różnorodne, istnieje ryzyko selektywnego pobierania paszy: brojler wybiera granulat, który bardziej woli (duże granulki). Rozmiar granulatu nie powie ci nic o strawności. Zależy to od rodzaju zastosowanych składników, a w szczególności od zawartości włókna.

Zachowaj próbki paszy

Zachowaj próbkę z każdej dostawy paszy. W razie wystąpienia problemów, możesz sprawdzić, czy ich przyczyną jest pasza (np. zawarte w niej substancje toksyczne i antyżywieniowe). Przechowuj próbki w szczelnych plastikowych pojemnikach lub w zamykanych woreczkach foliowych, umieszczając je w chłodnym, ciemnym miejscu aż do uboju.

Sygnały bro j l er ó w

Fazy żywienia

Strategia żywieniowa

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe zmienia się podczas wzrostu. Brojlery na różnych etapach życia potrzebują różnych pasz. Im mniej jest zmian, tym łatwiej dopasować skład paszy do potrzeb pokarmowych ptaków. Ostrożnie zmieniaj skład pasz, który może zaburzyć mikroflorę jelitową, co ma wpływ na kondycję ptaków. Zmiana składników paszy może mieć wpływ na jej pobranie. Zmiana paszy może odbywać się stopniowo, aby zminimalizować stres dla układu pokarmowego i uniknąć problemów strawnościowych.

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe zmienia się podczas życia brojlerów: zapotrzebowanie na białko i energię wzrasta. Tak się dzieje także w chowie przydomowym. Młode ptaki wyszukują najpierw robaków (białko) i stopniowo uczą się pobierać ziarno (energia). Żeby właściwie pokryć to zmieniające się zapotrzebowanie, w chowie fermowym producenci drobiu często stosują trzy lub cztery typy pasz. Pasza starter (0-10 dni życia) • Kruszonka lub minigranulat (lepsze pobranie paszy i masa końcowa) • Optymalny rozwój narządów wewnętrznych, kości i mięśni • Wysoka zawartość białka, witamin i składników mineralnych dla zmaksymalizowanego wzrostu podczas bardzo trudnego okresu początkowego • O niskiej zawartości lub pozbawiony udziału całego ziarna pszenicy • Wysoki koszt

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Pasza grower (11-22 dzień życia) • Kruszonka (o średnicy 2-3,5 mm) • Stopniowy wzrost zawartości białka i zwiększona energia • Struktura paszy sprzyja zmaksymalizowaniu pobrania paszy • Rozpoczęcie dodawania ziarna pszenicy, maksymalnie do 10% Pasza finiszer (od 23 dnia życia do końca) • Kruszonka lub granulat (o średnicy 3,5 mm) • Kontynuacja zmniejszenia zawartości białka i zwiększenia poziomu energii • Metaboliczne przetwarzanie białka na tłuszcz skutkuje słabszym wykorzystaniem paszy, dlatego istotne jest, aby zapewnić w tym czasie wystarczający poziom energii • Wyższe koszty paszy przy wysokim jej pobraniu w tym okresie Pasza finiszer bez dodatku leków • Przed zakończeniem produkcji i ubojem zadawana pasza nie może zawierać dodatku leków lub kokcydiostatyków. W przypadku konieczności zastosowania kokcydiostatyków, istnieją preparaty bez okresu karencji, które można stosować podczas żywienia paszą finiszer.

Pasza rozwarstwiła się, dlatego spadła jednorodność rozprowadzania jej składników, co zwiększa ryzyko problemów jelitowych u brojlerów.

Pasza finiszer bez dodatku leków Przed zakończeniem produkcji i ubojem zadawana pasza nie może zawierać dodatku leków lub kokcydiostatyków. W przypadku konieczności zastosowania kokcydiostatyków, istnieją preparaty bez okresu karencji, które można stosować podczas żywienia paszą finiszer.

poziom kokcydiostatyków

Pasza A

okres krytyczny: oba kokcydiostatyki poniżej wymaganego poziomu

pasza A

pasza B

wymagany poziom kokcydiostatyków

za Pas

czas okres zmiany paszy

R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Co mówią liczby? Brojlery utrzymywane są w dużych stadach. Dlatego też problemy, które na początku są małe, zauważane są zbyt późno. Często zachowanie ptaków nie wskazuje na możliwość istnienia problemów, takich jak zmniejszenie pobrania paszy. Jednak większość zmian może prowadzić na przykład do ostrych schorzeń jelitowych. Poprzez zapisywanie oraz obiektywne ocenianie codziennych informacji z kurnika możesz interweniować znacznie wcześniej i uniknąć problemów oraz kosztownego leczenia.

gnałem problemu zdrowotnego, z jakością paszy czy wentylacją lub temperaturą. Upewnij się, że łatwo jest zapisać dane w miejscu, gdzie dokonujesz obserwacji, np.: zawieś kartę na drzwiach, zapiski zużycia wody umieść przy liczniku wody itp. Możesz też wykorzystać scentralizowaną elektroniczną metodę (plik), której użyjesz podczas inspekcji (tablet).

Ustal swoje standardy Porównaj swoje dane z danymi rekomendowanymi w instrukcji technologicznej prowadzenia stada od dostawcy materiału produkcyjnego. Jednak bardziej istotne jest to, abyś sam ustanowił swoje standardy, porównując uzyskiwane wyniki z poprzednimi cyklami produkcyjnymi. Porównaj też swoje wyniki z wynikami innych producentów, prowadzących podobną produkcję.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Gdzie i jak? Ułatw sobie wychwytywanie zmian poprzez każdorazowe zapisywanie danych codziennie o tej samej porze. Ogólne zauważone zmiany w pobraniu paszy lub wody są pierwszym sy-

Lista zbierania danych

33.0

132

183

31.0

120

30.5

145

30.5

175

30.5

205

30.0

238

29.5

273

29.0

315

29.0

357

28.5

400

28.0

455

65 28.0

495

27.5

547

27.5

601

27.0

658

27.0

717

27.0

778

67 26.5

745

26.5 26.5 26.0 26.0 25.5 25.5 24.5

�25

70 24.0 23.5 23.0 22.5 22.0 21.5

327

32.0

38 43 48 52 58 64

74 80 86 92 98

104

875 9�2 9�6 1130 1021 1203 1080 1276 �138 1350 �197

58 47 �4 �5 59 58 59

110

1427 1282

87 45 58 72 71 68 72

140

63 92 �7 48 84

166

913 984

1057

1504 1329 1582 1387 1660 1459 1739 1530 1819 1598

21.5

1900 1670

75 21.0

1981 17�3

116 120 124 128 132 136

144 147 151 154 158 162

74 99

127 157

35 39 43 59 51 59 52

191

�5 70 71 68 �8 90 85

562

229 272 320 372 430 494

636 716 802 894 992

1096

101 101 96 �14 120 �18 128

1206

1�3 124 �15 135 130 143

2102

130 130 158 154 163 165

3184

1322 1441 1566 1694 1826 1962

2246 2393 2544 2698 2856 3018

8 27 32 37 43 45 59 60

107 356 4�2 4�9 568 647 713 791

462 514 568 �79 673 782 691

�84 9�7 1069 �148 1241 1��3 1426

730 920 942 9�0 �160 �1�8 �128

1571 1716 18�6 1943 2�06 2152 �297

120

1327 1�37 1267 1508 1584 1�57 1605

2398 2468 2561 2653 2746 2954 3049

193

1752 1502 13�0 1535 1486 1627 1575

31�5 3274 2018 2896 2987 2075 2689

245

14�9 1374 1424 1384 14�6 1485

2754 2��7 2412 24�6 2520 2583

291

260

324

287

24 28 37 42 50 56 60 68 76 86 86 94

103 113

130 141 151 160 172 182

203 210 217 224 231 238

252 257 264 270 277 284

Uwagi

37 63 48 59 50 51 56

509 68 162 129 ��1 370 395 409

Water/feed

486 586 601 �60 710 761 817

Litrów na dzień

Pszenica %

29 26 34 42 32 39 39

5 12 10 8 28 30 31

Aktualna średnia

213 239 282 324 356 395 432

Średnio

50 27 �2 20 14 21 23

80 102 1�2 140 161 184

Obecnie na sztukę

Zużycie wody Zalecenia

34.0

20 19 3 13 4 9 5 �1 6 10 7 12 94 8 7 9 4 10 5 11 5 12 7 13 6 14 4 38 15 5 16 8 17 7 18 9 19 9 20 7 21 6 51 22 5 23 4 24 5 25 5 26 8 27 6 28 9 42 29 15 30 10 31 9 32 13 33 15 34 18 35 �2 102 36 30 37 23 38 14 39 14 40 12 41 10 42 8 ��1

Pasza

60 35.0

Obecna

36.0

Zużycie paszy

Norma dzienn a na dzień

Masa ciała

Norma

Maksimum

Minimum

Zalecany poziom

Temperatura w kurniku

Wilgotność względna

Średnia śmiertelność

Łącznie

Padnięcia

Brakowanie

Wiek

Data

Śmiertelność Dzienne upadki Razem stan obecny

Rasa/ród/linia/zestaw produkcyjny : Zakład wylęgu drobiu : Stado rodzicielskie : Wiek stada rodzicielskiego :

Aktualna średnia

Dane początkowe : Numer kurnika : Liczba brojlerów :

CO2 maks. 2.500 ppm

Masa ciała brojlerów. Sprawdź całe wyposażenie do ważenia brojlerów, aby mieć pewność, że działa właściwie. Nie chodzi tylko o to, że złe wyniki ważeń są bezwartościowe, ale przede wszystkim dają ci one mylne sygnały, które powodują poważne pomyłki.

67 74 80 87 94 101 108 �19 130 141 151 152 163 174 181 187 194 201 208 �24 231 239

Monitorowanie Salmonella i Campylobacter Wyniki są aktualne przez 20 dni.

Wypełnić i wysłać raport do ubojni drobiu.

Jeśli konieczne: drugi monitoring na Salmonella i Campylobacter

258 254 262 261

298 309 3354 170 w karcie 2062 1825 20.5 Dobre zarządzanie: zanotuj dane w kurniku stada i wprowadź je do kom305 268 3528 174 2144 1902 20.5 putera codziennie. Oceniaj te dane codziennie. Dokonuj także 312 porównań 3706 178 2226 1950 20.0 274 319 280 3888 182 2308 2034 z poprzednimi cyklami 20.0 produkcyjnymi.

438

19.5

2390

185

19.5

2475

188

4073 4261

329

19.0

2560

191

4452

334

19.0

2646

193

4645

338

18.5

2733

195

4840

341

* Geadviseerde temperatuurschema geldt voor de winter. In de zomer maximaal afbouwen tot 22°C.

Zapisz dane zaraz po ich zebraniu, aby ich nie utracić. W tym przypadku: w kurniku.

Sygnały bro j l er ó w

Częstotliwość Wartość danych zależy od częstotliwości, z jaką są zbierane. Codzienne zbieranie danych daje ci więcej informacji niż cotygodniowe. Przy krótkim cyklu produkcji brojlerów i ograniczonej w czasie możliwości interwencji szczególnie ważne jest, żeby natychmiast reagować nawet na najdrobniejsze odczytane sygnały.

Zrób coś z danymi: prowadzenie cykliczne Zapisywanie danych tylko po to, by były zapisane, nie ma sensu i działa demotywująco. Regularnie konsultuj swoje dane we właściwej kolejności, aby nieustannie polepszać wyniki produkcyjne. Dokonywanie cyklicznego zbierania danych, ich analizowanie i wdrożenie w produkcję musi być procesem nieustannym.

Różnice między codziennym a cotygodniowym zbieraniem danych

1. Zbieranie Uzyskaj i oblicz kluczowe wartości na koniec każdego cyklu produkcyjnego

zużycie wody (ml/sztukę)

350 300 250 200 150 100 50 0 0

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

wiek (dni)

zużycie wody (ml/sztukę)

350 300 250 200 150 100 50 0 1

3. Zastosowanie Stwórz i zastosuj plan poprawy wyników produkcyjnych i finansowych.

2. Analiza Analiza/porównanie uzyskanych wyników ze • standardami (dane krajowe) • wcześniejszymi cyklami produkcyjnymi (na fermie) • wcześniejszymi tygodniami w danym cyklu produkcyjnym (trend)

wiek (dni)

Na wykresie powyżej (górny) zapisywano dzienne zużycie wody, a – jak możesz zauważyć – zmiany mogą być wynikiem stresu cieplnego, choroby, reakcji poszczepiennej itp. Jeśli dane zapisywane są raz w tygodniu jako średnie z 7 dni, możesz przeoczyć pewne zdarzenia, mogące mieć miejsce w pierwszym dniu tygodnia, przez to, że dane zbierane są na końcu tygodnia (zbyt późno).

Udoskonalone dane powiedzą ci więcej! Im bardziej sprecyzowane dane, tym bardziej będą one przydatne. Przykład: zużycie wody Licznik wody: wskazuje całkowite zużycie wody przez cały czas do chwili odczytu • Ta informacja nie powie ci niczego oprócz ilości zużytej wody od chwili zamontowania licznika. Pobranie wody: odczytana różnica na liczniku wody między odczytem z wczoraj a dzisiaj • Daje obraz pobrania wody, ale dostarczone dane nie mogą zostać porównane i ocenione z wartością normy

R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Pobranie wody na sztukę • Ta wartość może zostać porównana i oceniona z normą dla danej kategorii wiekowej ptaków Zużycie wody na sztukę przez cały czas • Wskazuje całkowite zużycie wody (wzrastająca krzywa, ale dlaczego się wydłuża?) Zużycie wody na sztukę w porównaniu z normą • Daje kompletny obraz sytuacji w czasie rzeczywistym, wykorzystania oraz jaki jest standardowy jego poziom. Odchylenia najlepiej widoczne są na wykresie (np. wykres na papierze lub wydruku komputerowym)

Główne parametry

Problemy ze stosunkiem woda-pasza przy włączonym świetle

Zużycie wody i paszy

300

zwiększone pobranie wody

250 150 100 50 0 0

200

pobranie paszy (g/sztukę)

150

spadek pobrania paszy

100 50

wiek (dni)

2.40

2.30

2.20

2.10

większe zmiany w stosunku woda-pasza

2.00

1.90

1.80

1.70

1.60

1.50

wiek (dni)

Typowy przypadek reakcji poszczepiennej: żywotność ptaków jest ograniczona wskutek szczepienia. Zaczyna się to około 5 dni po szczepieniu i trwa przez kilka dni. Nieznacznie spada pobranie paszy, podczas gdy nieco wzrasta pobranie wody. Zostało to odzwierciedlone na wykresie dla zużycia wody i paszy. Skutki są jasne, jeśli policzysz stosunek woda/pasza i porównasz to ze standardem – zalecaną normą.

Co to może oznaczać?

250 200 150 100 50 0 0

21 wiek (dni)

stosunek woda-pasza

Im ptaki stają się starsze, stosunek zużycia wody względem paszy maleje. Wzrost zużycia wody często towarzyszy spadkowi pobrania paszy. Przy wahaniach tego stosunku szybko staje się jasne, że istnieje problem, np. schorzenie jelit. W przypadku odchyleń nie sprawdzaj tylko ptaków, ale też system rozprowadzania paszy i wody oraz jakość paszy i wody. Musisz wiedzieć, że stosunek zużycia wody względem paszy wzrasta istotnie przy wysokich temperaturach i nie oznacza to np. choroby.

250

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P PATRZ – MYŚL – DZIAŁAJ

Stosunek woda-pasza

wiek (dni)

pobranie paszy (g/sztukę)

Zdrowe kurczęta pobierają więcej wody z każdym kolejnym dniem. Zapisuj pobranie wody codziennie, aby skutecznie szukać przyczyn prowadzących do nieprawidłowości. Wzrost zużycia wody może być spowodowany przez wysoką temperaturę, podniesiony poziom składników mineralnych w paszy albo – nie zapominaj o tym – przeciekające rury. Może także dojść do ograniczonego zużycia wody. W takim przypadku sprawdź przejrzystość, klarowność i smak oraz ciśnienie wody w rurach. Zdrowe kurczęta mają dobry apetyt. Pobranie paszy musi wzrastać z dnia na dzień. W przypadku spadku zużycia paszy sprawdź stado, czy nie występują nieprawidłowości albo czy pasza jest łatwo dostępna i jaka jest jej jakość.

pobranie wody (ml/sztukę)

350

W pobraniu paszy można z łatwością zauważyć dwa punkty, gdzie poziom pobrania paszy zatrzymał się lub nawet spadł. W takim przypadku producent drobiu z dużą obsadą może dokonać załadunku do uboju w 32 i 38 dniu odchowu. Przepełnienie ogranicza dostęp kurcząt do karmideł. Gdy zaobserwujesz odchylenia, staraj się znaleźć ich przyczyny. Przyczyny nie zawsze leżą po stronie kurcząt. Na przykład: wzrost zużycia wody może świadczyć o stresie cieplnym lub chorobie albo może być spowodowany nieszczelnością systemu pojenia. Zawsze zwracaj uwagę na oczywiste aspekty, jeżeli poziom zużycia paszy jest normalny, a ptaki są zdrowe, problem może leżeć po stronie systemu pojenia.

Sygnały bro j l er ó w

Zdrowe kurczęta zwiększają swoją masę ciała każdego dnia. Opóźniony wzrost może oznaczać, że ptaki pobrały zbyt małą ilość paszy albo pasza różni się pod względem składników pokarmowych, lub ptaki zamiast wykorzystywać energię na wzrost skierowały ją na przetrwanie stresu lub aktywność fizyczną. Potrzeba zwalczenia infekcji łatwo podwyższa zapotrzebowanie kurcząt na energię z paszy na poziomie 25%. Wzrost kurcząt zostaje wtedy zahamowany. Regularnie przeważaj ptaki w określonym czasie, aby móc monitorować wzrost w stadzie i zapisywać przyrosty w danym okresie produkcji. Regularna kontrola masy ciała w czasie wzrostu umożliwia szybsze wykrycie nieprawidłowości. liczba dni

Codziennie usuwaj martwe ptaki. Policz je i w przypadku wzrostu poziomu padnięć względem poprzedniego dnia bądź w gotowości. Dla normalnego stada suma padłych ptaków w ciągu 1. tygodnia i 6. tygodnia jest większa lub równa połowie całkowitej śmiertelności podczas całego okresu produkcyjnego. Na przykład: gdy całkowita śmiertelność w cyklu wynosi 4%, to poziom śmiertelności w pierwszym i ostatnim tygodniu produkcji jest typowy na poziomie 2% lub nieco wyższy. Dopuszcza się dążenie do całkowitego poziomu upadków poniżej 1% w pierwszym tygodniu produkcji i 0,06% dziennie oraz 3,5% dla całego cyklu produkcyjnego Śmiertelność (%):

liczba martwych ptaków liczba dni – stan kurcząt

x 100

Wskaźnik wykorzystania paszy (FCR)

Wskaźnik wykorzystania paszy jest miarą skuteczności pobranej paszy na przyrosty przez kurczęta. Im niższa jest ta wartość, tym lepsze wykorzystanie paszy. Z rezerwą potraktuj informacje z innych państw, bo dane dotyczące składników paszy i warunków klimatycznych są tam zupełnie inne. Bierz pod uwagę porównanie z danymi z innych ferm w twoim regionie, które używają takiej samej paszy. Wskaźnik wykorzystania paszy:

przyrosty dzienne zmniejszają się wskutek reakcji poszczepiennej przyrosty dzienne zmniejszają się podczas infekcji 7

wiek (dni)

Choroby, a także reakcje poszczepienne i łagodne zakażenia „dzikimi” szczepami patogenów mogą spowodować zahamowanie dziennych przyrostów. Jednak można zauważyć pewne niepokojące sytuacje: reakcja poszczepienna dotyczy całego stada i trwa krótko. Łagodna infekcja rozprzestrzenia się, powodując obniżenie średnich przyrostów dziennych i spowalniając ich wskaźnik, który zmienia się powoli w miarę wyzdrowień: pierwsze kurczęta zdrowieją, podczas gdy te znajdujące się w innej części kurnika zaczynają chorować. Analizując dane z kontroli masy ciała, można nawet wskazać, jak infekcja (np. spowodowana przez bakterie) rozprzestrzeniała się w brojlerni.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

masa ciała dzień Y – masa ciała dzień X

Śmiertelność

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0

pobranie paszy

przyrost masy ciała

R o z dzia ł 1 . Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Rozpoznawanie przyczyn śmiertelności

śmiertelność (%)

Wzrost:

wzrost (g/sztukę/dzień)

Rozpoznaj przyczyny zahamowania wzrostu

Wzrost

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

częstsze: schorzenia stóp

szczyt stresu cieplnego

wiek (dni)

Wzory śmiertelności mogą również posłużyć jako wskaźniki. Na przykład stres cieplny skutkuje wzrostem wartości wskaźnika śmiertelności, który wyraźnie zanika, gdy obniżają się temperatury. Problemy z owrzodzeniem poduszki stopy skutkują stopniowym wzrostem tego wskaźnika, który występuje pod koniec cyklu produkcyjnego.

Indeksy

FCR 2000 (wskaźnik wykorzystania paszy obliczany dla kurczaka o masie ciała 2 kg) oraz EWW (europejski wskaźnik wydajności drobiu) są powszechnie stosowane jako indeksy porównawcze. Wskaźnik wykorzystania paszy mówi o efektywności produkcji. Wartość produkcji, taka jak EWW, mówi więcej o ogólnych aspektach, uwzględniając śmiertelność, średnie przyrosty. Zamiast przyrostów na sztukę na dzień, dla uproszczenia, często wystarczy podzielić masę ciała (kg) przez wiek uboju (dni).

EPEF:

(100 – śmiertelność) x średni przyrost na sztukę na dzień w kg

x 100

FCR Skorygowany wskaźnik wykorzystania paszy dla porównania: FCR 2000: FCR – (masa przy uboju – 2000) x 0.33/1000 19

„ Pro dukc ja kurc z ąt r ze ź nyc h je st jak w yśc ig Fo rm uł y 1 : n ie m a c z asu n a p o my ł k i.”

Obserwowanie zachowania ptaków: jak reagują na ciebie?

Praktyczny przewodnik prowadzenia stad kurcząt rzeźnych

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

A practical guide for bird focused poultry farming Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kurcząt rzeźnych

Posłuchaj ich oddechu. Usłyszysz jeśli będą jakiekolwiek problemy.

SYGNAŁY BROJLERÓW

Poczuj ruch powietrza w brojlerni. Czy jest tam przeciąg?

Książka „Sygnały brojlerów” podąża za cyklem produkcyjnym fermy. Każdy etap został tu omówiony z wyróżnieniem najważniejszych jego aspektów. Ten przewodnik skupiony jest na prowadzeniu stada brojlerów, pozwoli on polepszyć ich dobrostan i warunki produkcyjne, co z kolei wpłynie na wyniki ekonomiczne producenta.

Jaki czujesz zapach, czy odczuwasz szczypanie w oczy? Wyczuwalny zapach amoniaku prowadzi między innymi do zagrzania się ściółki.

ISBN 978-90-8740-265-5

Sprawdź, czy kurczaki pobrały właściwą i w wystarczającej ilości paszę. www.roodbont.com

SYGNAŁY BROJLERÓW

www.apra.pl

9 789087 402655

Po p r aw s wo je w y ni ki i d o b ro s t an p t aków

POULTRY SIGNALS

Uż y j ws z yst ki ch swo i ch z mysł ów

Teoretycznie wszyscy wiemy mniej więcej, co robić. Jednak nie każdy producent drobiu stosuje teorię w praktyce. Natomiast „Sygnały brojlerów” są poświęcone nie tylko spostrzeżeniom, ale również skoncentrowane na tym, jak zamienić wiedzę w skuteczne działanie. Poprzez nieustanne sprawdzanie sygnałów i ich analizowanie możesz krok po kroku zoptymalizować swoje metody prowadzenia stada.

Kroki w kierunku polepszenia prowadzenia stada: 1. Co widzę? 2. Dlaczego do tego doszło? 3. Co powinienem zrobić? Przez ciągłe zadawanie sobie tych pytań i konstruktywne korygowanie sposobu prowadzenia stada i opieki nad ptakami twoje wyniki znacząco się poprawią. Zdrowe, wolne od stresu brojlery zapewnią ci zyski.

SYGNAŁYBROJLERÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PROWADZENIA STADA KURCZĄT RZEŹNYCH