Ouderdieren, concept

OUDERDIERSIGNALEN PRAKTIJKGIDS VOOR OPTIMAAL MANAGEMENT VAN VLEESKUIKENOUDERDIEREN

Colofon OuderdierSignalen Uitgeverij

Roodbont Publishers B.V.

Fotografie

Hoofdfotograaf: Marcel Berendsen

Hoofdauteurs

Rick van Emous, Jolanda Holleman (Windkracht 10),

Ton van Schie Auteursteam

John Lemmens, Rienk van Oosten, Henk Rodenboog, André Steentjes Eindredactie

Christel Lubbers, Regelwerk Met dank aan

Laurence Avonds, dhr. G. van den Berg, Paul van Boekholt, fam. S. van den Borne, John Caeyers, Christophe Cazaban, Tim Engelen, Guillermo Gonzalez, fam. C. de Haas, Bernard van Harn, Marcel Kuijpers, Jean Leorat, Bertrand Le-Tallec, Gerrit van der Linde, Fernando Lozano, fam.

E. Meijerink, Frank van Merle, Koos van Middelkoop, Stijn Peters, fam. J. van de Riet, fam. H. Salomons, Jaime Sarabia, Wouter Steenhuisen, Otto van Tuijl, fam.

D. Wenker and the following companies: Aviagen Technical and Marketing Teams, Vermeerderingsbedrijf Engelen, Opfokbedrijf Engelen and Veterinair Centrum Someren

Bronnen

De ervaring van veel mensen gemengd met vakkennis en wetenschappelijke literatuur werd gebruikt om deze publicatie te ontwikkelen. Grafieken en tabellen zijn aangepast uit verschillende bronnen die hieronder worden vermeld: Ontwikkeling van de productieresultaten: Aviagen 2016 (8), Verschil tussen vleeskuikens en vleeskuikenouderdieren: Renema et al., 2007 (9), Invloed van genetica en voer: Havenstein et al., 2003 (9), Productiepiramide: Aviagen (9), Effect van onbeperkt voeren; Heck et al., 2004 (11), Activiteit van vleeskuikenouderdieren en vleeskuikens: Van Emous, ongepubliceerde gegevens (11), Paargedrag: Kruijt, 1964 (15), Agressief gedrag: Kruijt, 1964 (16), Uniformiteit en productie: Abbas et al., 2010 (28), Effect van snavelbehandeling: De Jong et al., 2013 (31), Effect van zitstokken: Appleby et al., 1988 (50), Effect van voercontrole: De Beer and Coon, 2007 (52), Warmteproductie- en voerschema’s: Leeson en Summers, 2009 (53), Eiwitgehalte voer en lichaamssamenstelling: Van Emous et al., 2015 (57), Selectie en uniformiteit: Aviagen, 2018 (58), Effect van de bezettingsdichtheid: De Jong et al., 2011 (73), Gescheiden en niet gescheiden voeren: Stappers en Vahl, 1991 (76), Effect van start van de legstimulatie: Van Emous, ongepubliceerde gegevens (89), Effect van lichtstimulatie: Robinson et al., 1996 (89), Hanenvoersystemen en grondeieren: Aviagen, 2015 (99), Voorbeeld voergift: Aviagen, 2017 (100), Eiproductie en voertijd: Aviagen, 2017 (101), Waterverbruik: Lemmens, ongepubliceerde gegevens (102), Voeraanpassingen: Van Emous, ongepubliceerde gegevens (105), Kenmerken van het voer: Aviagen, 2017 (106), Ontwikkeling van het eigewicht: Aviagen, 2018 (109), Voermoment en hittestress: Aviagen, 2018 (114), Hittestress en productie: Van Emous, ongepubliceerde gegevens (115), Eiproductie, uitkomst en aantal kuikens: Aviagen, 2017 (117), Indicatoren voor de totale productie: Van Emous, 2018 (117), Dominantie en paringsresultaten: Jones en Mench, 1990 (119), Pootlengte en bevruchte eieren: Van Merle, 2008 (120), Individuele hanenactiviteit: Aviagen, ongepubliceerde gegevens (124), Leeftijd en afname kwaliteit: Cobb, 2006/Duncan et al., 1990 (126), Paringspatroon: Harris et al., 1980 (126), Mislukte/succesvolle paringen: De Jong et al., 2005 (127), Promiscuïteit van de hennen: Aviagen (128), Waarnemingsfrequentie: Van Emous, 2006 (131), Eiwitopname en embryonale sterfte: Van Emous et al., 2015 (136), Energiebehoefte: diverse bronnen (136), Eiwit en uitkomst: Lopez en Leeson, 1995 (136), intra-spiking en activiteit hanen: Cobb/Casanova’s, 2000 (138), Spiking en uitkomsten: Cobb/Casanova’s, 2000 (138), Hanen % in een koppel: Van Emous, ongepubliceerde gegevens (138), Productiepatroon en leeftijd van het koppel: Zakeria et al., 2005 (140), Leeftijd koppel en eikwaliteit: Aviagen, 2018 (140), Bevedering en voerbehoefte: Van Emous, 2010 (141), Broedeierenkwaliteit: Pas Reform (147) Voor het hoofdstuk Gezondheid en ziekten is enige informatie ontleend aan Diseases of Poultry, 13e editie (Hoofdredacteur: David E. Swayne)

Kijk voor meer informatie op www.breedersignals.com

Ontwerp

Studio Hiddink Illustrations

Trudy Michels, Jolanda Hiddink, Dick Rietveld, Marinette Hoogendoorn

Roodbont Publishers B.V. Postbus 4103 7200 BC Zutphen T +31 575 54 56 88 E info@roodbont.com I www.roodbont.com

Wageningen Livestock Research Postbus 338 6700 AH Wageningen T +31 317 48 39 53 I www.livestockresearch.nl

© Roodbont Publishers B.V., 2021 ISBN 978-90-8740-361-4 Ouderdiersignalen is een uitgave in de Poultry Signals-reeks.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Auteurs en de uitgever hebben de inhoud van deze publicatie met grote zorg en naar beste weten samengesteld. De auteurs en de uitgever aanvaarden echter geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die voortvloeit uit handelingen en/of beslissingen die zijn gebaseerd op de verstrekte informatie.

De uitgever heeft geprobeerd de auteursrechthebbenden van al het beeldmateriaal te achterhalen. Wanneer een bron niet vermeld is, kunnen de rechthebbenden contact opnemen met de uitgever.

Overige foto’s: ASG (45, 95, 134); Aviagen (62, 73, 82, 86, 120, 121, 155, 158); Big Dutchman (67, 68, 117); Bigstock (164, 76); Ceva (166, 167, 168, 169, 171); Dreamstime, Tenrook (23); Dreamstime, Zdenek Sasek (150); Edward Mailyan (20, 21, 29, 56, 60, 65, 86, 106, 116, 118, 119, 120, 134, 139, 150, 168, 172, 179, 182, 183, 186); Frank van Merle (11, 16, 40, 42, 48, 51, 53, 61, 65, 71, 76, 77, 78, 81, 82, 83, 84, 85, 90, 94, 97, 101, 103, 107, 113, 118, 120, 121, 124, 128, 133, 137 141); Floor van Schie (47, ); GD (174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 184); Heering (40, 161, 162); Helmich van Rees (182); Henk Hut (19); Henk Rodenboog (46, 62, 113, 137, 141, 151, 186); Jan Dasselaar (166); Jan van Esch (132, 151); Koos van Middelkoop (31); Kris van Daele (129); Leon van Horne (22, 103, 111, 128, 139); MSD (175, 176); Novatech (30, 31, 32); Pas Reform (156, 157); Paul van der Ven (31); Piet Faber (27); Rick van Emous (60, 84, 94, 104, 116, 128); Rob van der Lee (64, 87, 99, 138, 169); Roxell (32, 34, 36, 54, 74, 75, 77, 78, 94); Stijn Peters (6, 12, 18, 19, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 48, 50, 51, 58, 70, 71, 72, 73, 135, 170, 172); Tim Engelen (6, 7, 18, 19, 25, 26, 27, 35, 36, 37, 42, 43, 49, 55, 61, 63, 70, 71, 72, 74, 79, 85, 86, 89, 90, 93, 97, 100, 110, 111, 112, 118, 125, 127, 148, 152, 153, 154, 155, 156, 161, 162, 163, 169, 172, 173, 183); Ton van Schie (22, 24, 45, 49, 69, 80, 85, 87, 132); TSS (160); Van Eck Bedrijfshygiëne (24, 27); Veterinair Centrum Someren (100, 112, 167, 171, 173, 174, 176, 177, 179, 181, 183, 184, 185, 186, 184); WLR/Gea Hogeveen photography (8, 14, 17, 18, 29, 45, 66, 69, 73, 75, 80, 81, 92, 94, 95, 96, 110, 119, 153); Wouter Steenhuisen (33, 34, 56, 67, 68, 97, 106, 111, 175, 180).

Inhoud 1. Inleiding 4 Productieketen van kuikenvlees 5 Signaalconcept 6 Gestructureerd observeren 7 2. Het vleeskuikenouderdier 8 Grote vooruitgang 9 Fokken voor vlees of eieren 10 Eigenschappen van de foklijnen 10 Ouderdierdilemma 11 Voercontrole 12 Fasevoedering 13 Natuurlijk gedrag 14 Paargedrag 15 Agressief gedrag 16 Hiërarchie en pikken 17 Geluiden 17 Belang van ventilatie 18 Onderdruk 19 Biosecurity 20 Betreden van een pluimveebedrijf 21 Persoonlijke hygiëne 22 Ongedierte 23 Reiniging en desinfectie 24 Droge reiniging 25 Natte reiniging 26 Desinfectie 27 3. Eerste weken van de opfok 28 Seksen 29 Behandelingen en ingrepen 30 Voersystemen in de opfok 33 Drinkwatersystemen 36 Voorbereiding van de opfokstal 38 De ideale temperatuur 39 Vervoer naar de opfokstal 40 Aankomst van de eendagskuikens 41 Klimaateisen 43 Kuikenverdeling 44 Relatieve luchtvochtigheid 45 Giftige gassen en stof 46 Licht in de opfokperiode 47 Voer en water tijdens de opfok 48 Checklist kropvulling 49 4. Opfok van 3 tot 7 weken 50 Gecontroleerd voeren 52 Gewichtscontrole 53 Een voerloze dag 53 Verminderen van stress 54 Voermanagement 55 Watercontrole 56 Lichaamsontwikkeling 57 Uniformiteit 58 Selecteren 59 Bevedering en voer 60 Seksfouten 61 Herken het geslacht 62 Ontwikkeling van de hen 63

5. Puberteit (17-22 weken leeftijd) 66 Typen productiestallen 66 Overplaatsen 69 Laden van opfokdieren 70 Aankomst in de nieuwe stal 71 Bezettingsdichtheid 72 Voer rond het overplaatsen 73 Gescheiden voeren 74 Wennen aan systemen 77 Drinkwater 79 Verenlikken en verenpikken 80 Synchrone ontwikkeling 81 Traprijpheid van de hanen 82 Aparte hanenstal 83 Verhouding tussen hanen en hennen 84 Legrijpheid van de hennen 86 Afstand legbeentjes 87 Lichtprogramma 88 Stimuleer niet te vroeg 89 Daglicht 90 Lichtintensiteit en grondeieren 91 6. Begin leg (tot 5% productie) 92 Legnesten 93 Eileggedrag 95 Ontwikkeling van het legapparaat 95 Grondeieren 96 Voorkómen van grondeieren 98 Nachtleggers 99 Hanenvoer tijdens de productieperiode 100 Voertijd 101 Capaciteit van het voer-/watersysteem 102 Groei en conditie 103 7. Productie naar de piek 104 Eetgedrag 105 Voermanagement 106 Voeren begin leg 106 Gedrag monitoren 107 Signalen van voeropnametijd 109 Signalen van voerfouten 110 Monitoring van het koppel 111 Drinkwater 112 Hittestress 114 Koeling in de stal 116 Signalen van de legcurve 117 Hanenselectie 118 Hen-haaninteractie 124 Beïnvloeding van paargedrag 125 Spermakwaliteit 126 Moment van paren 126 Afwijkend paargedrag?

127 Hanenagressie 128 Kunstmatige inseminatie 129 Quality Time House 129

8. Piekproductie tot einde leg 130 Aandachtspunten in de stal 131 Schone legnesten 132 Behoud strooiselkwaliteit 133 Voeren na de piek 135 Aanpassen naar de omstandigheden 136 Eiwit in het voer 136 Conditie/bevleesdheid van de hanen 137 Bijplaatsen en intra-spiking 138 Hanenpersistentie 139 Signalen van eigewicht 140 Bevedering einde legperiode 141 Ruien 142 Einde leg 143 9. Rapen en bewaren van eieren 144 Niet geschikt als broedei 146 Haarscheurtjes 147 Grote en kleine eieren 148 Schaalkwaliteit 149 Drogen en koelen 150 Koeling en legnesten 150 Eieren rapen 151 Sorteren van eieren 152 Verpakken van eieren 153 Afkoelen na het rapen 154 Puntzetting 154 Opslag 155 Relatieve luchtvochtigheid 156 Wassen van eieren 157 Wasprocedures 158 Schouw en breakout 159 Vervoer binnen het bedrijf 160 Vervoer naar de broederij 160 Voorkomen van breuk en kneus 162 Klimatologische omstandigheden 163 10. Gezondheid en ziekten 164 Een gezonde kip 165 Vaccinatie 166 Effect van de vaccinatie 167 Vaccinatie op de broederij 168 Vaccinatie tijdens de opfok 169 Andere vaccinatiemethoden tijdens de opfok 170 Ziekteverschijnselen 172 Virusziekten 174 Bacteriële ziekten 178 Ectoparasieten 182 Endoparasieten 183 Niet-besmettelijke ziekten 186 Index 187

HOOFDSTUK 1:

Inleiding

Het doel van vleeskuikenouderdierbedrijven is om zo veel mogelijk broedeieren te produceren. Deze eieren zijn bedoeld om eerstesoort gezonde vleeskuikens te produceren met een goede groei, een lage voederconversie en een voorspelbare slachtopbrengst. Om zo’n vleeskuiken te krijgen moet je beschikken over eersteklasouderdieren.

Als er geen kunstmatige inseminatie wordt toegepast, worden hanen en hennen tijdens de productieperiode samen gehuisvest. Het is een hele uitdaging om de hanen en hennen te voeren en te managen naar eigen behoeften, omdat hun behoeften en eigenschapen verschillen. Dit is essentieel als je goede bevruchtingsresultaten wilt; vergeet niet dat de productie van gezonde, bevruchte eieren van goede kwaliteit het einddoel is. Het hangt er sterk van af voor welk land of systeem je produceert, want de eisen van broederijen of integraties verschillen.

Relatief weinig vleeskuikenouderdieren zijn verantwoordelijk voor veel vleeskuikens en hebben daarom elk een zeer hoge impact. Zo produceren tien moederdieren en één haantje samen ongeveer 1.400 kuikens, goed voor 2.100 kg pluimveevlees. De rol van de ouderdiersector is dus niet te onderschatten.

4

Oud e rd ie rsignal en

De productieketen voor pluimveevlees De vleeskuikenouderdiersector is een belangrijke schakel in de productie van vleeskuikenvlees.

De productie van vleeskuikenouderdieren, of ze nu in handen zijn van een geïntegreerd systeem of van individuele vermeerderingsbedrijven, kan worden onderverdeeld in opfokkoppels (tot ca.

18-20 weken leeftijd) en productiekoppels (18/2060/65 weken leeftijd). Dit systeem wordt in veel Europese landen en Noord-Amerika gebruikt. In andere regio’s worden de dieren vaak van eendagskuiken tot afvoer in één stal gehouden. Er zijn daar nauwelijks gespecialiseerde opfokbedrijven.

Het voordeel is dat er geen transport over lange afstanden plaatsvindt en er geen verschillen in voer- of drinksystemen zijn. Hierdoor kunnen de technische resultaten beter zijn. Aan de andere kant zijn de huisvestingskosten voor jonge dieren relatief hoog: veel kleine kuikens in een grote stal.

Het gekozen systeem is hangt vaak af van de arbeidskosten en de investeringskosten voor grond, gebouwen en apparatuur. Hoe duurder de

1. Inle i d i n g

arbeid, pluimveestallen en inrichting, hoe vaker de beslissing zal worden genomen om de opfok en de productie te scheiden. De gehele keten van vleeskuikens bestaat grofweg uit de volgende onderdelen: • Primaire veredelingsbedrijven - Selectie van vleeskuikenrassen (zuivere lijnen) en productie van overgrootouderdieren, grootouderdieren en ouderdieren.

• Ouderdierbedrijven - Productie van broedeieren uit de moederdieren.

- Opfokbedrijven (hennen en hanen) - Productiebedrijven (vleeskuikenouderdieren) • Broederijen - Uitbroeden van bevruchte eieren tot eendagskuikens.

• Vleeskuikenbedrijven - Opfok van eendagskuikens tot vleeskuikens.

• Slachthuizen - Slachten van de vleeskuikens en verwerking van het pluimveevlees.

• Detailhandel - Marketing van vlees en vleesproducten.

5

Signalenconcept

Gebruik al je zintuigen kijk

luister

ruik

voel

proef

tast

Dit is geen handboek waarin alle feiten zijn terug te vinden, maar eerder een praktisch naslagwerk met zaken die een pluimveehouder dagelijks tegenkomt en waarop je direct actie kunt ondernemen. In dit boek gebruiken we het signaalconcept en stellen we altijd dezelfde vragen: 1. Wat zie ik (horen, voelen, ruiken, proeven)?

Wat is het signaal?

2. Hoe is dit gebeurd? Wat is de verklaring?

3. Wat moet ik doen? Is het oké of moet ik actie ondernemen?

En, niet in de laatste plaats, is het belangrijk om te bepalen welk effect je kunt verwachten op het gedrag van de dieren en dus te kunnen evalueren.

Als je altijd op deze manier naar je bedrijfsprocessen kijkt, kun je snel vooruitgang boeken. Een echt signaal herhaalt zich. Probeer daarom de link te leggen met de omstandigheden op je bedrijf.

Gebeurt het vaak? Op andere momenten? Met andere dieren? Vraag het aan een expert als dat nodig is en vergelijk het met andere bedrijven. Als je alleen kijkt naar technische indicatoren (dagelijkse groei, voer- en watergebruik, grondeieren enzovoort), kun je belangrijke signalen van de dieren en hun omgeving missen. Gebruik dus altijd al je zintuigen. Zo kun je bijvoorbeeld al voordat je in de pluimveestal bent luisteren naar het geluid van de dieren en zien of er iets bijzonders aan de hand is. Naast je dagelijkse routine kun je ook een controleronde doen zonder tegelijk iets anders te doen. Zo kun je beter en bewuster signalen oppikken. Als je eenmaal weet wat normaal is, kun je afwijkingen beter herkennen. Je leert wat normaal gedrag is door er zo vaak en zo objectief mogelijk naar te kijken. Voorkom bedrijfsblindheid.

♂

♂

♂

♀ 1 dag 6

♀ 3 weken

♀ 10 weken

20 weken Oud e rd ie rsignal en

Gestructureerd observeren

KIJK-DENK-DOE

Zo observeer je op een gestructureerde manier: 1. Kijk, ook als je geen ander werk doet.

2. Kijk naar het hele koppel, naar de individuele dieren en nogmaals naar het koppel.

3. Kijk naar gemiddelden en extremen.

4. Kijk voor, midden en achter in de pluimveestal.

5. Kijk op verschillende tijden van de dag en bij verschillende omstandigheden.

6. Stop regelmatig, sta stil en buk/hurk tot dierhoogte.

7. Identificeer risicomomenten, risicodieren en risicoplaatsen en houd ze goed in de gaten.

8. Besteed extra aandacht aan voer, water, legnesten en ventilatiesystemen.

Kijk naar de groep en het individuele dier De hele groep: • Hoe is de verdeling in de stal?

• Mijden de dieren bepaalde plaatsen?

• Zijn er verschillen tussen de dieren (lichaamsgewicht, kleur enzovoort)?

• Fluit of klap in je handen om de reactie te beoordelen.

• Welk geluid hoor je, zijn ze stil of opgewonden?

Wat veroorzaakt deze zwelling op de kop?

Om een of andere reden is een luchtzak gescheurd, waardoor de lucht naar andere plaatsen onder de huid is verplaatst. Je kunt de kip apart nemen, de huid voorzichtig doorprikken met een naald en de lucht eruit duwen. Als de kip goed ontwikkeld is, is er niets mis mee om deze in het koppel te houden.

Individuele dieren: • Vang willekeurig 10 hennen en 5 hanen.

• Kijk naar de poten, de kam, de cloaca enzovoort.

• Voel de borst, de poten, de krop enzovoort.

• Luister.

♂

♂

♂

♀ 25 weken 1. Inle i d i n g

♀ 30 weken

♀ 60 weken 7

HOOFDSTUK 2:

Het vleeskuikenouderdier

Om vleeskuikenouderdieren goed te kunnen managen, moet je ze eerst begrijpen op het gebied van gedrag, fysiologische en lichamelijk kenmerken en behoeften. De selectie van de mannelijke lijn is meestal gebaseerd op vleeskuikeneigenschappen. Daarom is het management van de hanen moeilijker dan het management van de hennen. En als de hennen niet goed worden gemanaged, is dat meteen te merken aan de lagere eiproductie.

Kuikens (#/hen op 60 weken leeftijd)

Ontwikkeling van de productieresultaten 150

top 25%

145 140

gemiddeld

135 130 125

onderste 25%

120 115 110 105

2004

2006

2008

2010 2012 Jaar

2014

2016

2018

2020

Het verschil tussen de slechtst presterende en de best presterende ouderdierbedrijven is opvallend. Dit verschil is te danken aan het management.

Voor veel ouderdierbedrijven betekent dit dat er nog winst te behalen valt.

Een verbetering van 10 kuikens per vleeskuikenouderdier op een bedrijf met 20.000 dieren en een broedeiprijs van â‚Ź 0,20 betekent: â‚Ź 40.000 meer winst per productieperiode!

8

De conventionele vleeskuikenrassen zijn voornamelijk afkomstig van twee soorten dieren: de hanen stammen voornamelijk af van de White Cornish, die in Cornwall werd gefokt uit Indiase wildrassen. De vrouwelijke lijnen stammen voornamelijk af van de White Plymouth Rock, die oorspronkelijk in Amerika is ontwikkeld.

De huidige vleeskuikens groeien vijf keer zo snel als in 1960 en dat is voor een groot deel te danken aan de selectie. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was de selectie vooral gebaseerd op groei, maar de fokdoelen zijn in de loop der tijd veel gevarieerder geworden. Er zijn nu twee grote primaire fokkerijorganisaties die de wereldmarkt domineren, terwijl dat er vroeger duizend waren.

Het is dus een zeer gespecialiseerde en geconcentreerde bedrijfstak geworden.

Bre e d e r S i gnal s

Grote vooruitgang Het aantal kuikens per opgehokt ouderdier neemt nog elk jaar toe. De dieren worden steeds efficiënter.

In 1990 produceerde één moederdier gemiddeld 115 vleeskuikens, en in 2020 is dit aantal gestegen tot 140 kuikens. Van zuivere lijn naar vleeskuikenproductie duurt het ongeveer vijf jaar, waarbij 10 hennen en 1 haantje uit de zuivere lijn uiteindelijk 50 miljoen vleeskuikens (gemiddeld 2,2 kg en 68% vlees) produceren (75.000 ton vlees). Omdat de ontwikkeling van een nieuwe zuivere lijn ook minstens 5 jaar duurt, moet het fokbedrijf 10-15 jaar vooruitlopen op de eisen van de markt. Het is ook duidelijk in te zien hoeveel slechte vleeskuikens je zou krijgen van één slechte grootouderkuiken, of als je één verkeerd gesekste haan in een koppel vleeskuikens zou achterlaten. Deze ‘details’ kunnen een grote invloed hebben. Een vaderdier dat niet uit de vrouwelijke lijn is gehaald, kan met 10 hennen paren, wat 1.400 suboptimale vleeskuikens oplevert.

voorouderselectie 1x10

genetische verbetering

jaar 1

150 GGPs

overgrootouder

jaar 2

7500 GPs

grootouderdieren

jaar 3

400.000 PS

vleeskuikenouderdieren

jaar 4

50.000,000 vleeskuikens

vleeskuikens

jaar 5

verwerking

75.000 ton vlees

consumenten

De fokkerijpiramide. Een klein aantal vleeskuikenouderdieren zorgt voor een enorme hoeveelheid vleeskuikens.

Niet alleen genetica Niet alles is te wijten aan de genetica. Andere factoren op vermeerderingsbedrijf niveau kunnen de kwaliteit van de vleeskuikens beïnvloeden. De leeftijd van de vleeskuikenouderdieren heeft invloed op de grootte en de kwaliteit van de broedeieren en kuikens. De sterfte in de eerste week kan over het algemeen hoger zijn bij vleeskuikens van hele jonge of juist oudere ouderdieren. Stress of ziekte tijdens de legperiode kan ook de kwaliteit van de vleeskuikens en de technische resultaten ervan beïnvloeden.

Toenemend verschil in gewicht tussen vleeskuikenouderdieren en vleeskuikens op 6 weken

Invloed van genetica en voer

6.000

ras 2001+ voer 2001

3.000

5.000

2.000

vleeskuikens x 3,6

1.500 1.000

x 1,9

500

Lichaamsgewicht (g)

Lichaamsgewicht (g)

2.500 4.000 ras 2001+ voer 1957 3.000 2.000 1.000

vleeskuikenouderdieren

0

0 1980

1990

2000 Jaar

2010

ras 1957 + voer 2001

2020

Het verschil tussen het streefgewicht van de vleeskuikens en dat van de vleeskuikenouderdieren wordt steeds groter. Hoe groter dit gat, hoe moeilijker het is om vleeskuikenouderdieren te managen bij een lage voeropname, aangezien zij het genetische groeipotentieel met hun nakomelingen delen. Dit heeft een grote invloed op hun reproductie-eigenschappen, zoals piekproductie, persistentie en uitkomst broedeieren.

ras 1957 + voer 1957 21

42

56 Leeftijd (dagen)

70

84

Het voer en het management zijn enorm verbeterd. Maar zelfs als je een modern vleeskuiken het voer van zestig jaar geleden zou geven, zou de groei ervan veel sneller zijn dan de rassen van die tijd. Hieruit blijkt dat 85-90% van de vooruitgang in vleeskuikens kan worden toegeschreven aan de fokkerij en de selectie en slechts 10-15% aan het voer en het management.

9

Gewichtsprofiel Bevedering Kuikenkwaliteit Uitkomsten Persistentie Bevruchting Eikwaliteit Eigewicht Legpercentage Leeftijd eerste ei Opslagcapaciteit Robuustheid Gezondheid Welzijn Groei Voederconversie Slachtopbrengst Vleeskwaliteit Enzovoort

Gewichtsprofiel

1960

Nu

Rond 1960 was maximalisatie van de groei (productie) het belangrijkste selectiecriterium voor vleeskuikens. In die tijd werden vleeskuikens als heel kuiken verkocht. Voor het versnijden en de verdere verwerking was een ander type vleeskuiken nodig. Tegenwoordig worden meer dan veertig kenmerken bepaald voor de selectie, waaronder voederconversie, naast het welzijn en de algehele gezondheid van de dieren. In 2025 zal de groei als zodanig nog minder belangrijk zijn, maar zal de nadruk blijven liggen op kenmerken als duurzaamheid, robuustheid, slachtopbrengst en vleeskwaliteitskenmerken.

Vrouwelijke lijn

Mannelijke lijn

Zuivere lijnen

Overgrootouderdieren Grootouderdieren Ouderdieren Eindproduct: vleeskuikens

Vrouwelijke en mannelijke lijnen worden geselecteerd voor verschillende kenmerken (reproductie versus vleeskuikenkenmerken) om optimale resultaten te krijgen op moederdieren- en vleeskuikenniveau. De overgrootouderdieren zijn raszuiver. De grootouderdieren worden gekruist om de vleeskuikenouderdieren te produceren en de commerciële vleeskuikens zijn een viervoudige kruising, waarbij gebruik wordt gemaakt van het heterosis-effect tussen de verschillende gebruikte genetische lijnen.

Fokkerij voor vlees of eieren Vanuit foktechnisch oogpunt heeft de selectie voor een bepaald kenmerk meestal ook gevolgen voor andere kenmerken. Dit is ook het geval bij selectie voor groei en reproductie. Bij ouderdieren zijn beide kenmerken belangrijk, maar als je de kenmerken van vleeskuikens wilt verbeteren, dan kan dit de reproductie negatief beïnvloeden.

Primaire fokbedrijven moeten zich richten op de juiste balans tussen vleeskuikenouderdieren- en vleeskuikenkenmerken. De kosten van een eendagskuiken zijn echter slechts een fractie van de kosten van een volwassen vleeskuiken. Een verbetering van 10% van de vleeskuikeneigenschappen is dus veel meer waard dan een verbetering van 10% van de ouderdierenkenmerken. Het uiteindelijke doel is immers de productie van vleeskuikenvlees.

Eigenschappen van de foklijnen Alle genetische veranderingen hebben gevolgen voor managementstrategieën die kunnen worden toegepast. Vleeskuikens zijn het eindproduct van het kruisen van verschillende zuivere lijnen met verschillende kenmerken. Specifieke eigenschappen van vleeskuikens zijn vooral het gevolg van de hanen. Door het grote verschil in selectie van de mannelijke lijnen ten opzichte van de vrouwelijke lijnen, moeten deze hanen anders worden gemanaged in de opfok en tijdens de productie. Bij het fokken en selecteren van de vrouwelijke lijnen wordt meer aandacht besteed aan de reproductie-eigenschappen dan aan de vleeskuikeneigenschappen.

Leghen

Vleeskuikenouderdier

Vleeskuiken

Dwergouderdieren In vleeskuikenrassen worden soms dwergrassen gebruikt. De dwergfactor is genetisch en een recessief gen. De belangrijkste reden voor het gebruik van dwergrassen is dat ze veel minder onderhoudsvoer nodig hebben en daardoor goedkoper zijn (ongeveer 20% minder voer). Momenteel is het merendeel van de langzaamgroeiende ouderdieren een dwergachtig type. Dwergrassen hebben weinig of geen voercontrole nodig wat goed voor het welzijn is. Ze paren met reguliere hanen. De recessieve dwergfactor drukt zich niet uit in de uiteindelijke nakomelingen, de vleeskuikens.

10

Een vleeskuikenouderdier is een kip met een hoog groeipotentieel die veel eerstesoortbroedeieren moet produceren. Een uitdagende combinatie. Hoe meer selectie is gericht op vleeskuikenkenmerken, hoe uitdagender het is om het koppel te managen.

Oud e rd ie rsignal en

Ouderdierdilemma

Selectie voor groei en voerefficiëntie De productie van pluimveevlees vereist een goede Hoge gezondheid, welzijn en efficiënte groei-eigenschapvoeropnamecapaciteit pen van de vleeskuikens. Tegelijkertijd is het doel van een vermeerderingskoppel om zo veel mogelijk bevruchte broedeieren te produceren. Dit zijn twee dingen die niet gemakkelijk te combineren gecontroleerd voeren onbeperkt voeren zijn – noch in het fokproces, noch in het dagelijkse management. Als je de ouderdieren laat groeien als een vleeskuiken, worden ze te zwaar. Als gevolg daarvan zullen sterfte, eiproductie en bevruchten een probleem worden. Om de groei te beperken worden de dieren gecontroleerd en vaak alleen ‘s ochtends gevoerd, met een veel lager energie- en slechte optimale eiwitgehalte in het voer dan bij vleeskuikens. Dit reproductie en legresultaten stereotiep object overgewicht, vereist een goed management, want het verschil gezondheid slechte pikken kreupelheid, ervaren honger? vroegtijdig uitvallen bevruchting tussen de neiging van de dieren om veel te eten hoge uitval en wat de kippen mogen opnemen kan leiden tot concurrentie om het voer tussen de dieren. Deze verminderd welzijn verminderd welzijn concurrentie kan leiden tot verminderde uniforBij het management van reguliere vleeskuikenouderdieren gaat het voor een miteit. Er is echter wel enige concurrentie nodig. groot deel om het vinden van een evenwicht tussen het beperken van de Als er te weinig voerbakruimte is, zullen de snelle groei tijdens de opfok en een optimale productie van broedeieren. Met zo min eters te veel voer kunnen consumeren, waardoor mogelijk schade voor het welzijn van de dieren. de uniformiteit ook afneemt. De pluimveehouder moet met dit dilemma omgaan en het evenwicht Snel, gematigd of langzamer groeiend vinden tussen het voorkomen van te snelle groei van de dieren enerzijds en het behoud van de reproductie-eigenschappen anderzijds, vooral tijdens de opfokperiode wanneer de dieren ver onder het verzadigingspunt worden gevoerd.

Effect van onbeperkt voeren op de prestaties Kenmerk

Gecontroleerd

Gewicht op 24 weken leeftijd (kg)

Ad lib.

2.20

5.40

167.00

184.00

Leg (%)

79.10

52.40

Eigewicht (g)

63.70

63.70

Eimassa (g/d)

50.30

33.50

Voeropname (g/h/d)

VC (kg voer/kg ei)

3.33

5.80

Uitval (%)

6.10

31.10

Uit dit onderzoek bleek dat als je onbeperkt voer zou verstrekken aan reguliere ouderdieren, het sterftecijfer zou stijgen van 6% naar 31%.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

Het merendeel van de vleeskuikenouderdieren wereldwijd zijn zogenaamde ‘reguliere’ ouders van snelgroeiende vleeskuikens, die in veertig dagen of minder een lichaamsgewicht van 2,5 kg kunnen bereiken. Wereldwijd is slechts een klein deel van de vleeskuikenouderdieren bestemd voor langzamer groeiende vleeskuikens. In Europa is dit ongeveer 5% van het totaal aantal koppels. De laatste jaren is in Europa en de VS een toename van de vraag naar vleeskuikens met een lagere groeisnelheid te zien (tussen 45 en 50 g/d gemiddelde daggroei), voornamelijk onder druk van maatschappelijke organisaties. Voor deze markt wordt vooral gebruikgemaakt van de Hubbard Premium of de Rowan Range hennen en hanen. Voor de meer traditionele en biologische markten worden nog langzamer groeiende kippenrassen gebruikt (27,5 tot 40 g/d ADG).

11

Vleeskuikenouderdier

Voercontrole

Leghen Vleeskuiken

Terwijl leghennen en vleeskuikens altijd verzadigd zijn door een bijna onbeperkt aanbod van voer, wordt het reguliere vleeskuikenouderdier zijn hele leven min of meer gecontroleerd gevoerd voor een beter welzijn en een optimale productie.

90

Activiteit van vleeskuikenouderdieren en vleeskuikens Totaal

Tijd (% waarnemingen)

80

vleeskuiken vleeskuikenouderdier

70 60 50 40 30 20 10

f tie

f

Ac

tie

n

en kk

ac In

Pi

rre

le

en er

ha Sc

ng gi

Fo

er

ag

n pe

or

n

n

Ve

rz

Lo

tte Zi

n

aa St

ke in

Dr

Et

en

0

Activiteit Vleeskuikenouderdieren zijn actiever dan vleeskuikens. Als vleeskuikens niet eten of drinken, rusten ze op het strooisel. Je moet de vleeskuikenouderdieren iets geven zodat ze geen abnormaal gedrag ontwikkelen (stereotiep pikken).

Tijdens de opfokperiode wordt de voeropname tot ongeveer 30% van de totale voeropnamecapaciteit gecontroleerd. Tijdens de legperiode is de voercontrole 50-90% van de totale voeropnamecapaciteit. De zwaarste voercontrole ligt tussen ongeveer 7 en 16 weken leeftijd. De oorspronkelijke reden hiervoor was het uitstellen van de seksuele ontwikkeling. Bij onbeperkt voeren zouden de hanen op 14 weken leeftijd volwassen zijn, maar te vroeg dood gaan. Zelfs met een gecontroleerd voerschema kun je de dieren gemakkelijk te veel voeren door de concurrentie tussen de individuele dieren. Te veel voer zorgt voor vette dieren, te veel controle remt de ontwikkeling. Daarom is een regelmatige controle van het lichaamsgewicht en de uniformiteit zeer belangrijk, vooral tijdens de opfokperiode. Volg de richtlijnen van de fokorganisatie.

Vrije tijd In het wild foerageren kippen meer dan de helft van de dag. Ter vergelijking, vleeskuikenouderdieren in de opfok nemen, vanaf ongeveer vijf weken leeftijd, het voer in minder dan een uur op. Tijdens de legperiode eten ze in drie tot vier uur de volledige hoeveelheid voer (165 tot 170 g).

Dwergouderdieren hebben meer tijd nodig om hun voer op te eten. De watertoevoer wordt vaak twee uur nadat het voer is opgenomen afgesloten. Dit om overconsumptie van water of vermorsen van water te voorkomen. Ouderdieren hebben dus veel vrije tijd. Vooral vanaf zes weken leeftijd kan dit leiden tot abnormaal gedrag. Sommige opfokkers zetten de watertoevoer niet af. Als de dieren weten dat ze voldoende tijd hebben om te drinken, zullen ze zich meer op hun gemak voelen. Als ze met het water gaan spelen of te veel drinken, kun je de watertoevoer nog steeds afzetten. Ook dit is een goede reden om het gedrag, de kwaliteit van het strooisel en de water-voerverhouding goed in de gaten te houden. Te weinig water is net zo erg als te veel. Een water-voerverhouding hoger dan 2,0 is normaal bij onbeperkt water verstrekken. Als je later op de dag voer geeft, moet je niet van tevoren water geven.

Twee voersilo’s maken mengen mogelijk. De ruimte links bevat een weegschaal om het voer correct te doseren. De silo’s zijn duidelijk genummerd (2A en 2B) om fouten tijdens het vullen te voorkomen.

12

Oud e rd ie rsignal en

Fasevoedering Voerbehoeften veranderen met de leeftijd, niet alleen in hoeveelheid, maar nog meer in samenstelling; daarom wordt fasevoedering gebruikt. Dit is bij vleeskuikenouderdieren nog crucialer dan bij leghennen vanwege het risico van vervetten en overmatige groei. In veel landen worden tijdens de opfok drie soorten voer gebruikt, waarbij de energie-inhoud over het algemeen gelijk blijft. Als de kippen vóór 23 weken leeftijd door daglengte worden gestimuleerd, kan het beter zijn om tijdens de opfok vier soorten voer te verstrekken om ze sneller voor te bereiden op de productie. In dat

geval wordt naast het eiwitgehalte ook een verschil in energiegehalte toegepast (opfokvoer tussen 7-17 weken leeftijd bevat vaak veel minder energie).

De onderliggende keuze is vaak gebaseerd op het welzijn van de dieren; door het energieniveau te beperken kun je de kip meer laten eten, waardoor zij zich verzadigd kan voelen.

Naast de behoeften van de dieren is de beschikbaarheid van grondstoffen in verschillende regio’s van invloed. Zo wordt aan kippen in Europa relatief meer tarwe en in de VS meer maïs gevoerd en is de variatie in eiwitbronnen in Europa ook groter. In de voerstrategieën wordt hiermee rekening gehouden.

Voorbeelden van fasegewijze voerprogramma’s Soort voer

Kenmerken

Tijdstip

Doel

Bij 3 soorten voeders tijdens de opfok 1. Startvoer

Grondkruimel.

Dag 0 tot dag 28

Vroege groei en fysieke ontwikkeling.

2. Groeivoer

Minder ruw eiwit en minder aminozuren (aminozuurpatroon is zeer belangrijk). Optimale kwaliteit.

Vanaf dag 28.

Gecontroleerde toename van het lichaamsgewicht.

3. P re-foktoomvoer

De energie/eiwitverhouding wordt verhoogd om de kip te stimuleren energie op te slaan als vetreserve voor het begin van de leg. Calciumgehalte wordt wat verhoogd om de kip voor te bereiden op het leggen.

Vanaf week 17 tot het begin van de leg (ca. 5% eiproductie).

Goede ontwikkeling van de reproductieorganen.

Bij 4 soorten voeders tijdens de opfok 1. Startvoerr 1

Geconcentreerd voer.

0-2/3 weken leeftijd

Ondersteunt een goede vroege ontwikkeling, vooral voor hanen.

2. Opfokvoer 1

Lager energieniveau

3-7/8 weken leeftijd

Een vlottere overgang naar minder geconcentreerd groeivoer.

3. Opfokvoer 2

Minder geconcentreerd opfokvoer.

7/8-17 weken leeftijd

Meer controle over de ontwikkeling van het lichaamsgewicht en verhoogt de voeropname.

4. P re-foktoomvoer

De energie/eiwitverhouding wordt verhoogd om de kip te stimuleren energie op te slaan als vetreserve voor het begin van de leg. Calciumgehalte wordt wat verhoogd om de kip voor te bereiden op het leggen.

Vanaf week 17 tot het begin van de leg (ca. 5% eiproductie).

Goede ontwikkeling van de reproductieorganen.

Bij 3 soorten voer tijdens de productie Foktoomvoer 1

Het calciumgehalte is 2,5 keer hoger dan het prefoktoom voer voor een goede schaalkwaliteit. Hoger in energie en eiwit (aminozuren) voor een goede productie. Hoger linolzuur, methionine en cystine voor een hoger eigewicht eerste eieren.

5% leg-35 weken leeftijd

Naast de ontwikkeling en onderhoud van het dier heeft de eiproductie ook energie nodig. Een hoog eigewicht is belangrijk vanwege de drempel voor broedeieren (50 of 52 g).

Foktoomvoer 2

Iets minder eiwit, een lager linolzuurgehalte en een hoger calciumgehalte.

35-50 weken leeftijd

Handhaving van de productie zonder te veel spierontwikkeling.

Foktoomvoer 3

Veel calcium, weinig eiwit.

50-60 weken leeftijd

Goedblijvende schaal bij een afnemende eiproductie.

Dag 1

Dag 2

Dag 3

100%

0%

75%

25%

Voer A

Voer B

Voer A

Voer B

Dag 4

50%

50%

Voer A

Voer B

Dag 5

25%

75%

0%

100%

Voer A

Voer B

Voer A

Voer B

Schakel tussen de verschillende voeders geleidelijk over door de voeders gedurende minstens vijf dagen te mengen, waarbij de verhouding geleidelijk verschuift. Hierdoor kunnen de darm en de darmflora zich beter aanpassen aan de veranderingen.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

13

Natuurlijk gedrag

Het scharelen in het strooisel is onderdeel van het foerageergedrag. In een pluimveestal kun je van dit gedrag gebruikmaken om het strooisel droog en los te houden.

Het kan worden gestimuleerd door het strooien van graan.

Kippen gebruiken stofbadgedrag om het oude vet uit hun veren te verwijderen en zo eventuele parasieten te verwijderen.

Kennis van natuurlijk gedrag is belangrijk om vleeskuikenouderdieren goed te kunnen managen. Hanen en hennen worden apart opgefokt, maar na de opfokperiode moeten hanen en hennen bij elkaar worden gehouden om bevruchte eieren te produceren. Dit is een uitdaging omdat ze beide verschillende soorten voer en management nodig hebben. Daarnaast zijn er veel meer soorten gedrag (bijvoorbeeld paringsgedrag) waar je op moet letten dan in een vleeskuikenof leghennenstal. Het gedrag is grotendeels genetisch bepaald. Sommige gedragingen zijn instinctief en kunnen niet worden uitgefokt.

Gladstrijken van de veren is belangrijk om de veren in goede conditie te houden. Dieren brengen vet van de stuitklier aan op de veren en verwijderen parasieten en vreemde deeltjes.

Dagelijkse routine Ochtend

Middag

Namiddag

Avond

Verzorging

Paren

Rusten

Foerageren

Foerageren

Eileggen

Stofbaden

Kippen synchroniseren hun gedrag. Ze vormen groepen om zich te beschermen tegen aanvallen. Gedragspatronen kunnen ook overdag worden geobserveerd. Stem het management (voer, verlichting, activiteiten in de pluimveestal) hierop af. Wees je ervan bewust dat dit patroon verschillend is in verschillende fasen van de levenscyclus van de kippen.

14

Oud e rd ie rsignal en

Paargedrag In ‘normale’ situaties vinden de meeste paringen ongeveer twee uur voor zonsondergang plaats. Dit is logisch, want het moet gebeuren na het leggen van een ei en voordat een nieuw ei de eileider blokkeert.

In het wild benadert de hen de haan. De haan zal de hele tijd proberen te paren, maar de hen moet hem de gelegenheid geven door voor hem te hurken. Het natuurlijke paargedrag volgt altijd een vast patroon.

Het paargedrag maakt het paringsproces gemakkelijker. Als je dit gedrag kent en herkent, kun je het ook gebruiken om de bevruchtingsresultaten te verbeteren. Een succesvolle paring vereist ruimte, het gaat beter bij vijf dan bij acht dieren per vierkante meter.

Fasen in het paargedrag 1

2

3

Wist je dit?

• Een haan paart ongeveer 10-15 keer per dag, waarvan 40% succesvol is.

• Niet alle hanen doen dat, een flink aantal paart niet of niet met succes.

• Voor een hen is één keer per week paren voldoende voor een goed resultaat.

• De haan-henverhouding moet ongeveer 9% zijn bij het begin van de leg.

• In de meeste stallen is te veel paringsgedrag een probleem met negatieve gevolgen op latere leeftijd voor de bereidheid tot paren van de hen.

De haan benadert de hen, draait rond haar, biedt haar voedsel aan, neemt hoge passen, schudt zijn veren, kraait en wappert met zijn vleugels.

4

5

Als de hen de paring toestaat, zal ze spontaan hurken.

6

Normaal gesproken vindt de paring plaats in het strooisel (boven). In strooiselstallen vindt 90% van de paring plaats in het strooisel. In stallen met volledige roostervloer kan een lichte daling van de vruchtbaarheid worden waargenomen.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

Meestal pikt de haan in de veren op de achterkant van de kop of de nek van de hen.

De haan benadert de hen van achteren en staat op de rug van de hen.

7

De haan beweegt zijn staart naar beneden en naar de zijkant (de kip beweegt haar staart omhoog en naar de zijkant) zodat hun cloaca’s met elkaar in aanraking kunnen komen.

15

Agressief gedrag

Het strooisel is normaal gesproken het territorium van de hanen. Als er minder strooiselruimte in een stal is, moet je dus minder hanen gebruiken. Anders is er te veel concurrentie en dat gaat ten koste van de bevruchting.

Aangezien er sociaal gedrag is in een koppel met hanen en hennen, kan ook sprake zijn van agressief gedrag, vooral tussen hanen die andere hanen zouden kunnen beschouwen als indringers in hun territorium.

Wanneer een gevecht begint, staan twee dieren tegenover elkaar in een bedreigende positie. De nek wordt gestrekt, bij hanen meestal horizontaal en bij hennen meer verticaal. De veren in de nek staan volledig rechtop.

Het gevecht begint met een sprong in de richting van de tegenstander met beide poten tegelijk, terwijl er met de vleugels wordt geklapt. Tijdens het springen met de poten naar voren wordt de tegenstander omver geschopt. De poten bewegen afwisselend en met een hoge frequentie en snelheid tijdens het schoppen. Ook kan er krachtig gepikt worden, vaak richting de kop van de tegenstander.

Fasen in agressief gedrag 1

2

Huppen en dreigen

Frontale dreiging met opgetrokken nekveren 3

4

Klappen met de vleugels

Springen 5

6

Schoppen 16

Agressief pikken Oud e rd ie rsignal en

Hiërarchie en pikken Er is een hiërarchie tussen de kippen, die bekend staat als de ‘pikorde’. De dieren herkennen elkaar aan de kop (kleur, grootte en vorm van de kam).

Bij zeer grote koppels is er weinig agressie, omdat de kippen elkaar niet meer herkennen als er meer dan vijftig dieren rondlopen. De regel is heel eenvoudig: de grootste kip met de grootste kam is dominant. Verenpikken komt niet zo vaak voor bij ouderdieren. Verwar het pikken niet met het zogenaamde verenlikken.

De sociale hiërarchie komt tot uiting in dominante en onderdanige interacties.

Het dier links vertoont een agressieve houding vol zelfvertrouwen, terwijl het dier rechts onderdanig gedrag vertoont. Dit is niet direct geslachtsgebonden.

Een haan kan soms onderdanig zijn aan een dominante hen.

Geluiden Kippen hebben een uitgebreid repertoire van twintig soorten geluiden, bijvoorbeeld voor waarschuwing, contact, bedreiging, onderwerping, voerbehoefte of pijn. De hanen hebben een territoriale verdedigingsoproep en kunnen over een grote afstand kraaien. De sociale dominantie van een haan wordt bepaald door de kwaliteit en kwantiteit van deze roep. Normaal gesproken zal een alarmsignaal altijd van een haan komen. Daarnaast reageren de dieren soms door te ‘bevriezen’ en zich plat op de grond te duwen. Bijvoorbeeld als er een grote vogel door de pluimveestal vliegt. Kippen zijn ook in staat om silhouetten te herkennen. Dit komt omdat ze door hun bifocaal zicht omhoog kunnen kijken.

Als er wel verenpikken optreedt, kun je de volgende maatregelen nemen: • Maak gebruik van rood licht, zodat aantrekkelijke rode huid of bloedingen niet meer zichtbaar zijn (anderzijds maakt rood licht het moeilijker om de kleur van de kam en lellen te controleren).

• Dim de verlichting (risico: meer grondeieren!).

• Zorg voor afleiding, bijvoorbeeld in de vorm van een luzernebaal of pikblokken.

• Geef middelen via drinkwater (vloeibare methionine, zout enzovoort).

• Bied afleiding aan, zoals cd’s of plastic flessen die voor de helft zijn gevuld met water.

Muziek

In een vermeerderingsstal kun je een kakofonie van geluiden horen. Hanen kraaien en reageren op andere hanen. Dit geeft een beeld van de hanenactiviteit en de sociale rangorde.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

De dieren wennen aan veel verschillende prikkels, zodat ze beter bestand zijn tegen stress en minder snel bang worden. Denk bijvoorbeeld aan muziek in de stal of verschillende kleuren overalls.

Suggestie: hang een lintje boven de inlaatklep tijdens de opfokperiode, zodat de dieren gewend raken aan beweging van bovenaf.

17

Effecten van luchtkwaliteit op vleeskuikenouders Stof

Kwaliteitskenmerken

Ammoniak

• Ideaal niveau < 10 ppm.

• > 10 ppm: schade aan de longen.

• > 20 ppm: verhoogde gevoeligheid voor luchtwegaandoeningen.

• > 25 ppm: verminderde productie.

Koolstofdioxide

• Ideaal niveau < 3.000 ppm.

• > 3.500 ppm: ascites. Kooldioxide is bij hoge concentraties dodelijk.

Koolmonoxide

• Ideaal niveau < 10 ppm.

• > 50 ppm: beïnvloedt de gezondheid van dieren.

Koolmonoxide is al dodelijk bij lage niveaus.

Stof

• Stofgehalte moet zo laag mogelijk zijn. Geeft schade aan de luchtwegen.

Relatieve luchtvochtigheid

• Ideaal niveau: 50-60% na het broeden.

• De effecten variëren met de temperatuur.

Belang van ventilatie Voor binnen gehouden dieren zijn ventilatie en klimaatbeheersing zeer belangrijk en essentieel voor elke productiefase, zowel de opfok- als de legfase.

Kijk altijd goed naar het gedrag van de dieren om te controleren of de ventilatie correct wordt uitgevoerd.

Goede ventilatie zorgt voor: • Gezonde luchtwegen • Effectieve ademhaling • Goede temperatuurregeling • Goede kwaliteit van het strooisel • Goede prestaties van het dier • Ziektepreventie Zodra je de pluimveestal binnenloopt, stel je je de volgende vragen: • Klinken de dieren tevreden?

• Hoe zijn de dieren in de pluimveestal verdeeld?

• Voelt het benauwd?

• Is de luchtkwaliteit aanvaardbaar?

• Is de luchtvochtigheid te hoog of te laag voor jonge kuikens?

• Is het koud? Hoe voelt de temperatuur en de luchtbeweging aan?

• Is er tocht?

Beeld van een monitoringssysteem met temperaturen, luchtdruk en ventilatieopeningen.

Luchtvochtigheidssensor op dierhoogte.

18

CO2-sensor op dierhoogte.

Laat het klimaatsysteem elk jaar door een deskundige controleren. De instellingen van je systeem kunnen veranderen door slijtage of afwijkingen.

Temperatuursensor op dierhoogte.

Oud e rd ie rsignal en

Onderdruk Ventilatoren zuigen lucht aan uit de pluimveestal, waardoor er via de inlaatopeningen gelijkmatig frisse buitenlucht in de stal komt. Hoe groter het lagedrukgebied, hoe sneller de luchtsnelheid van de binnenkomende lucht. Dit werkt alleen efficiĂŤnt als de stal goed is afgesloten. Dit is van groot belang bij minimale ventilatie, omdat de invloed van luchtlekkage relatief groter is bij een lage luchtbeweging.

Met een rookproef kun je zien hoe de lucht zich door de stal verspreidt. Het is het beste om een rooktest uit te voeren onder de slechtste omstandigheden: wanneer de stal op opfoktemperatuur is en de omgevingstemperatuur laag is. Houd de rookgenerator ongeveer 5-10 cm onder en naast de inlaat om voldoende rook te produceren.

Plaats linten aan het plafond op een afstand van ĂŠĂŠn tot anderhalve meter van elkaar. Daarmee zie je de luchtbeweging, die naar boven toe steeds minder moet worden. Dit betekent dat de lucht net in het midden van de stal komt en langzaam naar beneden gaat. Deze linten zorgen er ook voor dat de dieren zich meer op hun gemak voelen.

Deze ventilatoren kunnen worden afgesloten om het klimaat beter te kunnen beheersen (geen koude lucht die binnenkomt, betere onderdruk, betere luchtverdeling).

Bij afwezigheid van een rookmachine is de eigen waarneming ook zeer nuttig voor het observeren van luchtbewegingen en tocht. Bevochtig je huid een beetje en je zal snel koude luchtstromen in de stal voelen. Hurk tussen de dieren om de luchtstroom daar te ervaren. Wat donsveren omhoog gooien en kijken hoe ze vallen is een andere optie.

force to open

air getting in, decreasing negative pressure Je moet wat kracht zetten om de deur van de pluimveestal te openen, wat een signaal is dat er onderdruk in de stal is. Onmiddellijk na het openen daalt de onderdruk tot nul. Als te veel kracht nodig is, kan de onderdruk te hoog zijn. Controleer de aanzuigopeningen en de werking van de ventilator. Met een schuifdeur kun je de deur op een kier zetten en de luchtstroomrichting en -snelheid voelen.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

19

Biosecurity Het is van belang dat biosecuritymaatregelen op de ouderderberijven worden nageleefd. Niet alleen om ziekten bij de ouderdieren te voorkomen, maar ook om problemen bij de nakomelingen te voorkomen, bijvoorbeeld bij verticaal overdraagbare ziekten.

Voor grootouderdieren zijn de biosecuritymaatregelen nog veel strenger: hoe hoger in de fokkerijpiramide, hoe hoger de hygiënische normen. Vooral in de eerste dagen en weken zijn kuikens zeer gevoelig voor specifieke ziekten. Als er bij de levering van de kuikens op het opfokbedrijf besmettelijke kiemen aanwezig zijn, of als de kuikens in de eerste dagen of weken van hun leven worden besmet, is de immuniteit van de kuikens nog niet goed genoeg ontwikkeld om besmetting te voorkomen. Specifiek voor Marek en IB zijn de symptomen pas te herkennen bij het begin van de leg!

De vuile route wordt door vrachtwagens gebruikt om het voer te lossen of om de broedeieren te laden.

All-in all-out Een ‘all-in all-out’ systeem met slechts één leeftijdsgroep dieren heeft de voorkeur. Elke levering aan of transport vanaf het opfokbedrijf, vooral van jonge kuikens op een opfokbedrijf, is een risico: het veroorzaakt een lek in de biosecurity! Deuren moeten namelijk worden geopend, personen en materiaal worden in de stallen gebracht. Contact met ‘mensen van buiten’ moet worden beperkt en alle biosecuritymaatregelen moeten door bezoekers worden gevolgd. Bij voorkeur dient alleen gebruik te worden gemaakt van de eigen apparatuur van het opfokbedrijf (bijvoorbeeld inentingsapparatuur, weeg- en sorteerinstrumenten). Koppels die getransporteerd worden, moeten altijd voor het transport getest worden om er zeker van te zijn dat ze vrij zijn van AI en ND (of: voldoende beschermd zijn tegen ND), M.g., M.s. en Salmonella.

Vuile- en schonerouteprincipe Praktisch betekent dit een totale scheiding van de (‘vuile’) buitenzone en de (‘schone’) binnenzone. Er is altijd een mogelijkheid om via de lucht besmettelijke stoffen binnen te brengen, omdat de stallen goed moeten worden geventileerd. Om het binnendringen van verontreinigingen via de lucht te voorkomen zijn er speciale filters beschikbaar voor zogenaamde FAPP-ventilatie: Filtered Air Positive Pressure.

vulleiding naar voersilo VUILE ZONE

parkeerplek

BUFFERZONE toegang tot de bufferzone

SCHONE ZONE pluimveestal

openbare weg

openbare weg

toegang tot schone zones

opslag van dode dieren

pluimveestal

voertuighygiënesluis tussen desinfectiebad bufferzone en schone zone

hek rond het bedrijf geeft de bufferzone aan.

Het bedrijf is verdeeld in een schoon gedeelte (de stallen) waar de dieren worden gehouden en een vuil gedeelte met toegang tot de buitenwereld. De bedrijven moeten volledig omringd worden door een gesloten hek.

20

Het is raadzaam om een verharde strook van minstens een meter rond de stallen aan te leggen voor de bestrijding van knaagdieren. Deze strook is recentelijk niet schoongemaakt en het gras is te hoog.

Oud e rd ie rsignal en

Betreden van een pluimveebedrijf Ouderdierbedrijven mogen niet direct in de buurt van andere pluimveebedrijven liggen, vooral niet in de buurt van bedrijven met leghennen, vleeskuikens en kalkoenen (bedrijven met ‘eindproducten’). Niet alleen vanwege de aanwezigheid van ziektekiemen in de lucht, maar ook vanwege de mogelijke verspreiding van ziekten door ongedierte.

Aangezien uitbraken van AI in de buurt van open water plaatsvinden, is het aan te bevelen om plassen, vijvers, rivieren of meren in de buurt van pluimveestallen te vermijden, vanwege de aantrekkelijkheid voor watervogels. Ook mogen er na regenval geen plassen water op de verharding blijven staan.

Bij de ingang van het bedrijf moet een gebouw staan met op zijn minst schone overalls en rubberen laarzen die gedragen moeten worden voordat men het bedrijf betreedt.

Het is raadzaam om een ontsmettingsbad te hebben bij de ingang van het bedrijf waar de vrachtwagen doorheen moet rijden om de wielen te desinfecteren. De vrachtwagen voor dode dieren is een groot risico, deze mag de hygiënebarrière niet passeren. Dode dieren (opgeslagen in speciale containers) moeten buiten het hek worden overgedragen.

Een minimale eis om de overdracht van ziekteverwekkers door een persoon die de stal binnenkomt (zonder te douchen) te beperken, is het dragen van een overall, haarnet, laarzenhoezen of rubberen laarzen en bij voorkeur handschoenen en een mondmasker. Het is raadzaam om elke bezoeker (gedefinieerd als een persoon die niet dagelijks ter plaatse werkt) te registreren: naam, datum, verklaring van ‘schoon’ en gezond zijn, reden en duur van het bezoek, handtekening, en bij voorkeur de locatie en het tijdstip van het laatste bezoek aan een ander pluimveebedrijf.

Douche-in-douche-uitbeleid: alle persoonlijke kleding en items moeten worden opgeslagen in de doucheruimte.

Na het douchen moet iedereen die het bedrijf binnenkomt, kleding van het bedrijf dragen.

Dode dieren zijn een potentiële besmettingsbron. Ze moeten zo snel mogelijk uit de stal worden verwijderd: verzamel de dode dieren minstens twee keer per dag. Bewaar ze (niet te lang) in goed gesloten containers, bij voorkeur gekoeld. Maak de containers na het legen schoon en desinfecteer ze (links) zodat ze klaar zijn voor gebruik (rechts).

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

21

Persoonlijke hygiëne

Gebruik aparte apparatuur en kleding voor elke pluimveestal, om de verspreiding van infecties te voorkomen.

Laarzen/schoenen of laarzenhoezen moeten voor het betreden van een stal worden verwisseld; daarom moet er ook voor elke stal (in de ‘voorruimte’) een scheiding zijn tussen vuil (van buiten komende) en schoon schoeisel (die in contact komen met de dieren in de stal). Voetbaden met ontsmettingsmiddelen kunnen nuttig zijn, mits de laarzen of laarzenhoezen schoon zijn, het ontsmettingsmiddel schoon is en in de juiste concentratie. Zodra het voetbad vervuild raakt met stof, fecaliën enzovoort zal de effectiviteit van de desinfectie snel afnemen.

Apparatuur (zoals de mand en de grijparm voor het verzamelen van grondeieren) moet per stal apart worden gehouden. Apparatuur voor het repareren van defecten aan bijvoorbeeld het voersysteem, het drinkwatersysteem, de verlichting enzovoort moet schoon en gedesinfecteerd zijn voordat deze in de stal wordt meegenomen. Ook de apparatuur die vanuit de broederij wordt geleverd om broedeieren op en in te rapen moet grondig worden gereinigd en gedesinfecteerd.

Het gebruik van wegwerplatex of nitrilhandschoenen is de beste optie, maar het wassen en desinfecteren van de handen tussen het verlaten van de ene stal en het betreden de andere is acceptabel. Plaats wastafels met stromend water en zeep naast elke ingang.

Bij gebruik van schoeisel per pluimveestal dient bij de ingang een ‘overstapscheiding’ te worden aangebracht. Bij het passeren van deze barrière trek je een nieuw paar schoenen/laarzen of laarzenovertrekken aan en andersom bij het verlaten van de pluimveestal. Op de onderste foto heb je zelfs nog een extra stap: van buitenaf komend trek je tijdelijke slippers aan voordat je schone laarzen aantrekt.

22

Als er geen water beschikbaar is, moet er op zijn minst een handdispenser aanwezig zijn om je handen te desinfecteren bij het binnengaan en verlaten van elke pluimveestal.

Oud e rd ie rsignal en

Ongedierte Naast mensen vormen wilde dieren een ernstig risico voor de biosecutiry. Waar je pluimvee hebt, heb je ongedierte; er is voer, schuilplaatsen en een geschikt klimaat voor vermeerdering. Naast het risico dat ze vormen voor je biosecurityprogramma, kunnen knaagdieren ook directe schade veroorzaken aan je pluimveestal en apparatuur! Elke handeling dient minimaal een schriftelijk protocol te hebben waarin de bestrijdingsmethoden voor wilde dieren, knaagdieren, vliegen, luizen, mijten, vlooien en tempexkevers aan bod komen. Er moet een logboek worden bijgehouden van de gebruikte procedures en chemicaliën. Een langere leegstandperiode is ideaal om ongedierte te elimineren: lokmiddel wordt aantrekkelijker wanneer het voer schaars is, er zijn minder plaatsen waar het ongedierte zich kan verstoppen en het risico dat dieren onbedoeld besmet raken met pesticiden is klein.

Een goede ongediertebestrijding bestaat uit: 1. Preventie: maak de stal ontoegankelijk of minder aantrekkelijk voor ongedierte.

2. Monitoring: zoek naar signalen zoals knaagsporen, uitwerpselen, pootafdrukken.

3. Uitroeiing: gebruik pesticiden om te voorkomen dat ze zich vermenigvuldigen. Dit werk moet worden uitgevoerd door professionals.

Ongediertebestrijding Het doel van ‘schone’ insectenbestrijding (tussen de koppels door) is te voorkomen dat de insecten, die de ‘vuile’ uitroeiing (tijdens de productie) hebben weten te ontsnappen of te overleven, terugkeren van hun schuilplaatsen naar de schone en verwarmde stal met het verse voer in het voersysteem. Breng GEEN insecticiden aan samen met de ontsmettingsmiddelen. Droog de stal goed alvorens het insecticide toe te passen.

Vliegen • Risico: verspreiding van ziekteverwekkers zoals Campylobacter en Salmonella.

• Preventie: vliegenvangers op luchtinlaten en -uitlaten, afval snel verwijderen, mest van het bedrijf verwijderen.

• Controle: langwerkend insecticide op het contactpunt, of een insectenverdelgingslamp (het UV-licht trekt vliegen aan die geëlektrocuteerd worden door de elektrische draadroosters).

Tempexkever • Risico: verspreidt ziekteverwekkers, beschadigt de isolatie.

• Preventie: gebruik isolatie met een stevige toplaag, glad profiel op de stalmuur, verwijder de mest van het bedrijf.

• Bestrijding: insecticide tijdens de leegstand, maar een gladde metalen strip of metalen plaat tegen de wand kan ook effectief zijn in het voorkomen van verdere verspreiding. Belangrijk is het gebruik van insecticiden op de muren vlak voordat de dieren eruit gehaald worden en de stal wordt opgewarmd voordat het nieuwe koppel wordt geplaatst (voordat de stal afkoelt en weer opwarmt).

Knaagdieren • Risico: verspreiding van ziekteverwekkers zoals Salmonella of AI, schade aan de infrastructuur, bijvoorbeeld kortsluiting door knagen aan elektriciteitskabels, verlies van voer.

• Preventie: het opruimen van afval of voerbronnen rond de pluimveestal, het handhaven van een goed afgescheiden bufferzone rond de stal, het goed sluiten van deuren en smalle ventilatieopeningen.

• Controle: lokdozen, bijvoorbeeld met antistollingsmiddelen. Veel ratten zijn hier echter tegen bestand.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

23

Reiniging en desinfectie Tijdens de productie Naast de reinigings- en desinfectieprocedures na het leegmaken van de stallen, dienen reiniging, desinfectie en biosecurtity in het algemeen altijd je aandacht te hebben.

• De bufferzone moet worden gereinigd wanneer dat nodig is, maar ten minste twee keer per jaar.

• Bewaar geen schoonmaakmiddelen in of rond de stallen voordat de schoonmaak plaatsvindt.

• Neem geen materialen mee naar het schone gedeelte van het bedrijf zonder ze eerst grondig te reinigen en te ontsmetten (broederijkarren, gereedschap, strooisel, reserveonderdelen enzovoort).

Het verharde gedeelte voor de ingang van de stal is zwaar vervuild met mest bij het laden van dieren en het verwijderen van mest. Als je dit oppervlak niet goed reinigt en desinfecteert, worden gevaarlijke ziekteverwekkers weer naar binnen gebracht bij het afleveren van strooisel of nieuwe dieren.

Goede biosecurityprotocollen om ziekten buiten het bedrijf te houden werken alleen als de ziekten niet al op het bedrijf zijn. Grondige reiniging en desinfectie tussen koppels is de sleutel tot het weren van ziekten en het doorbreken van ziektecycli.

Neem gebouwen/lokalen die grenzen aan de pluimveestal en de erfbestrating. Reinig het voersysteem tussen elk koppel (voorkomt ziekten en voerbederf door schimmels en andere verontreinigingen). Het nieuwe voer voor het nieuwe koppel moet worden aangeleverd in een schone silo; sla je deze stap over, dan riskeer je je volgende koppel op het meest kwetsbare punt. In geval van specifieke ziekten (Histomonas, Coccidiosis, Salmonella, M.g./M.s.) dient het proces van nat reiniging tweemaal te worden uitgevoerd. In geval van Salmonella en M.g./M.s. tijdens het voorafgaande koppel, voer dan de droge desinfectie een tweede keer uit. In geval van Histomonas/Coccidiosis/wormen of pootproblemen veroorzaakt door Staphylococcus tijdens het vorige koppel, voer dan een tweede natte desinfectie uit.

Leegstand vermindert infectiedruk De leegstand is de tijd tussen desinfectie en plaatsing van het nieuwe koppel. De doorlooptijd is de tijd tussen het leeghalen van de stal en de volgende plaatsing (die is dus altijd iets langer). Voor de biosecurity is leegstand van groot belang voor het verminderen van de ziektedruk. Hoe langer de leegstand, hoe meer ziekteverwekkers zullen sterven door gebrek aan vocht en voedsel en de afwezigheid van gastheren. Minstens één week wordt aanbevolen. Sommige ziekteverwekkers, zoals coccidiose oöcysten, kunnen echter lange tijd overleven zonder de kip als gastheer. Een korte doorlooptijd kan economisch aantrekkelijk zijn, maar dit mag niet ten koste gaan van een grondige reiniging, desinfectie en opdrogen van de stal. Gebruik de leegstandsperiode voor reparaties en controle van vloeren op scheuren en open voegen. Vervang alle ongediertebestrijdingsmiddelen voordat het nieuwe koppel arriveert.

Om te onthouden

Reiniging en desinfectie zijn essentieel, niet alleen tussen de koppels, maar ook tijdens de productie. De douches moeten na elk gebruik worden gereinigd. Het hygiënesluis moet dagelijks worden gereinigd en één keer per week worden gedesinfecteerd.

24

• Hoe sneller de stal wordt geruimd en gereinigd, hoe langer de leegstand, hoe kleiner de belasting van ziekteverwekkers.

• Reinigen, wassen en desinfecteren zijn drie afzonderlijke stappen!

• Reinig/desinfecteer voer- en waterleidingen na elk koppel, en opnieuw voordat het nieuwe koppel wordt geplaatst.

Droge reiniging Verwijder overtollig voer uit het hele voersysteem.

Verwijder het oude strooisel met een lader/tractor. Als de stal leeg is, maak dan de ventilatie- en verwarmingssystemen droog met een bladblazer: ventilatoren, inlaten, kachels, luchtfilters enzovoort. Borstel het resterende stof en vuil van alle oppervlakken en vergeet de moeilijk bereikbare plaatsen niet; een ziekteverwekker die daar op de loer ligt kan je je volgende koppel kosten. Reinig en bedek alle niet-wasbare apparatuur met waterdichte bescherming: elektromotoren, sensoren en verwarmingsapparatuur.

Aandachtspunten: • Verwijder mest en strooisel en over het direct af, weg van het terrein. Ontdoe de directe omgeving van de pluimveestallen van mestresten, veren enzovoort.

• Verwijder alle losse materialen/installaties uit de pluimveestal (voersysteem, hoppers, drinksysteem, ventilatoren, verwarming enzovoort).

• Laat de oplierbare onderdelen eerst zakken om ze te reinigen met een compressor en/of zuiger alvorens ze op te hijsen in afwachting van een natte reiniging.

• Reinig de stal en verwijder los vuil, bij voorkeur met een industriële stofzuiger, voordat je met de hogedrukspuit gaat werken.

• Vervang alle ongediertebestrijdingsdozen om eventueel bewegend ongedierte onder controle te houden tijdens het schoonmaken!

Niet alleen het gebouw

• Apparatuur en inventaris. Alle apparatuur en inventaris moeten een grondige natte reiniging en desinfectie ondergaan.

Laat gedesinfecteerde onderdelen niet onnodig lang buiten staan om herbesmetting te voorkomen. Leg geen schone, gedesinfecteerde materialen op de vloer of op nog niet gereinigde en gedesinfecteerde pallets.

• Silo’s. Na een natte reiniging moeten de silo’s volledig drogen om schimmelvorming te voorkomen.

• Drinkwatersysteem. Vuil wordt tijdens het gebruik afgezet in het drinkwatersysteem, dat een broedplaats is voor bacteriën en schimmels. Om het vuil te verwijderen, moet het drinkwatersysteem worden gevuld met een hoge dosering reinigingsmiddel (op basis van waterstofperoxide). Na het weken moet(en) de leiding(en) grondig worden doorgespoeld om het losse vuil en de resten van het reinigingsmiddel volledig te verwijderen. Spoel de leidingen uiterlijk 24 uur voor de aankomst van de dieren door met voldoende schoon water om eventuele reinigingsmiddelresten te verwijderen.

• Eierbanden. Verwijder alle losse onderdelen (bakjes, lades, borstels) van de eiertransportbanden en de packer en laat ze lang intrekken. Verwijder alle eierresten grondig, vooral in geval van een M.g./M.s.-infectie in het meest recente koppel. Dek elektrische onderdelen en plak ze af na handmatige reiniging en desinfectie.

Voordat je met een lader de stal binnenrijdt om het oude strooisel te verwijderen, dien je alle veiligheidsmaatregelen in acht te nemen: schakel de verwarming uit en verhoog of verwijder de voer- en drinklijnen.

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

25

Natte reiniging De reiniging moet grondig worden uitgevoerd, omdat desinfectie na een slechte reiniging geen effect heeft.

Maak de stal van binnen en van buiten schoon met een hogedrukreiniger (minimaal 100 bar/1500 psi), bij voorkeur met warm water (> 40°C). Reinig het interieur in de juiste volgorde: eerst het plafond en dan de muren. Werk altijd van boven naar beneden.

Begin aan de achterkant en ga naar de voorkant.

Verwijder het schoonmaakmiddel van de hele stal en alle apparatuur, omdat het later kan reageren met het desinfectiemiddel en de efficiëntie ervan kan verminderen. Trek het water van de vloer. Zorg ervoor dat alle vuil en stof (organisch materiaal) uiteindelijk wordt verwijderd. Let op scheuren en voegen.

Je kunt maar liefst 80% van de ziekteverwekkers doden door eerst te reinigen met water en een reinigingsmiddel. Dit maakt olie, vet en vuil los en spoelt het weg. Door te desinfecteren na een grondige reiniging kun je het aantal ziekteverwekkers met 99% verminderen. Geef reinigings- en desinfectiemiddelen voldoende tijd om in te werken, gebruik de juiste dosering en zorg dat de temperatuur hoog genoeg is. Gebruik bij het gebruik van reinigings- en desinfectiemiddelen voldoende bescherming: handschoenen, een vloeistofdichte overall en een volgelaatsmasker met filter. En zorg voor voldoende ventilatie, zodat je erna niet in ongezonde lucht werkt.

De eerste stap in het nat schoonmaken is de stal enige tijd weken om het vuil los te maken. Daarna vindt de reiniging plaats met een reinigingsmiddel.

26

Drogen van de stal Ná het schoonmaken en vóór de desinfectie is het nodig de stal te drogen. Het gebruik van verwarmings- en ventilatiesystemen zal dit proces versnellen. Het is niet altijd mogelijk om te zien hoe schoon de oppervlakken zijn tot ze droog zijn.

Voltooi de eindcontrole na het drogen en herhaal het reinigingsproces indien nodig; het tijdverlies is beter dan het risico voor de gezondheid van een koppel. Onderhoud en reparaties moeten worden uitgevoerd vóór de uiteindelijke desinfectie, anders zou je de apparatuur opnieuw kunnen infecteren (gas/elektriciteit, verlichting, voer- en watersysteem, lekkende nippels, gescheurde en beschadigde betonnen vloeren en muuroppervlakken).

Aandachtspunten • Alle te reinigen onderdelen moeten eerst in het schuim worden gezet met wasmiddel (zeep/gel) en voldoende lang worden geweekt (minstens 3-4 uur).

• Reinig eventuele ventilatieschachten in de nok grondig met behulp van een steiger of vanaf het dak. Verwijder indien mogelijk eerst de ventilatoren.

• Reinig de ventilatie-inlaten en -uitlaten in de wand grondig van binnen naar buiten en vice versa.

• Laat apparatuur (water- en voersysteem) zakken voor natte reiniging. Hijs ze na de reiniging zo hoog mogelijk op om verontreiniging met vuil water te voorkomen.

• Maak de vloer schoon met voldoende druk en veel water.

Een reinigingsmiddel zorgt ervoor dat het vuil wordt verwijderd. Spoel het goed af om het effect van de desinfectie te optimaliseren.

Oud e rd ie rsignal en

Desinfectie De desinfectie van het bedrijf bestaat uit twee fasen: natte en droge desinfectie.

Nat of droog desinfecteren? Bij voorkeur beide

Natte desinfectie Het eerste deel van de desinfectie is natte desinfectie door het spuiten van een desinfectiemiddel op alle oppervlakken en onderdelen van de pluimveestal. Dit kan met een hogedrukreiniger.

Dit geldt ook voor de installatie/materialen aan de buitenzijde van de pluimveestal. Alle bestrating binnen een afstand van tien meter van de stal moet worden gedesinfecteerd.

Droge desinfectie Natte desinfectie wordt altijd gevolgd door de (droge) staldesinfectie. Indien uitgevoerd met formaline (formaldehydeoplossing) werkt deze desinfectie het beste als er nog wat restvocht van de natte desinfectie in de stal aanwezig is. De gebruikte middelen kunnen variëren, maar volg altijd het advies over dosering en toepassing (T, %RH) om de effectiviteit van de desinfectie te verhogen. Sommige middelen hebben een minimale temperatuur en een bepaalde luchtvochtigheid nodig om effectief te zijn (formaldehyde: 20°C, veel andere middelen 15°C). Voor een optimale beheersing van tempexkevers kan extra verwarming van de pluimveestal gunstig zijn voor de activering van de kevers. Neem alle losse apparatuur mee in de desinfectie. Desinfecteer het strooiselmateriaal (houtkrullen) inclusief de balen voor aanvulling later in de productiecyclus.

Natte desinfectie (sproeien)

Droge desinfectie (verneveling)

Een langere contacttijd of langere blootstelling is essentieel voor een goed effect, maar het desinfectiemiddel komt niet overal terecht.

Het desinfectiemiddel komt overal en de bereikte oppervlakte wordt door de kleine druppeltjes gemaximaliseerd. De contacttijd is echter korter.

Reinig elk klein oppervlak grondig, ook op moeilijk bereikbare plaatsen.

Overal waar mest of stof is, kunnen nog levende ziekteverwekkers zijn, zelfs na ontsmetting. Controleer de desinfecterende werking door het nemen van monsters. Een goede gezondheid van het koppel begint met een schone omgeving voor de eendagskuikens.

Soorten ontsmettingsmiddelen en hun effecten Doodt bacteriën

Doodt schimmel

Doodt virussen

Alcohol

+++

+++

Chloorverbinding

+++

++

Formaldehyde

+++

+++

Glutaraldehyde

+++

+++

+/- (tegen Entero- en Stafylokokken)

Product

Waterstofperoxide Iodoforen Perazijnzuur Fenolderivaten

Doodt schimmelsporen/coccidiën

Toxiciteit

+++

-

++

++

+

++

+++

+

+++

+++

+++

+++

++

++

+

+

++

+

++

-

++

+++

++

++

++

+++ +++

+++

+++

+

-

+/- (tegen gramnegatieve bacteriën)

+

+

-

+

Sodium hydroxide

++

++

+

+

+++

Ammoniak

++

-

-

+++

-

Quaternaire ammoniak

2. H et v l e e s k u i k e n o u d erdi er

27

‘Het houden van vleeskuikenouderdieren vraagt de nodige aandacht. Het managen van zowel hennen als hanen met totaal verschillende eisen is als het managen van twee verschillende soorten in één koppel.’

Pluimveevlees is de belangrijkste dierlijke eiwitbron voor de mens. Als gevolg daarvan neemt de wereldwijde productie van vlees van vleeskuikens snel toe en dit bedraagt nu meer dan 125 miljoen ton. Een relatief klein aantal vleeskuikenouderdieren heeft een grote invloed op de hele pluimveevleesketen. De voortdurende toename van het genetisch potentieel van vleeskuikens maakt de productie van eerstesoortkuikens steeds uitdagender. Voor een succesvol koppel is state-of-the-art management van cruciaal belang. Verschillen in resultaten tot 10 stuks eendagskuikens per opgezette hen zijn niet zeldzaam en beter management kan dus tienduizenden euro’s extra opleveren.

OUDERDIER SIGNALEN

Praktijkgids voor optimaal management van vleeskuikenouderdieren

Ouderdiersignalen bevat praktische informatie over vleeskuikenouderdieren om een maximale productie van eersteklas broedeieren te garanderen.

Dit boek biedt praktische hulpmiddelen en moderne inzichten om het paringsgedrag, de eiproductie en de bevruchting/uitkomsten van broedeieren te optimaliseren, op basis van de ‘kijk-denk-doe’aanpak. De bevedering geeft je signalen over de kwaliteit van je koppel. Te mooi? Dan wordt er nauwelijks gepaard. Te slecht? Deze hennen zullen niet paren omdat het pijnlijk zal zijn. Het boek volgt de productie vanaf de aankomst van eendagskuikens in de opfokstal, gedurende de legperiode tot aan het eitransport naar de broederij.

Ouderdiersignalen maakt deel uit van de Poultry Signals©reeks. Kipsignalen presenteert op toegankelijke wijze praktische kennis van diergericht pluimveehouden.

Ouderdiersignalen is essentieel voor iedereen die werkzaam is in de pluimveevleesketen: vermeerderaars, medewerkers, adviseurs, dierenartsen, studenten, enz.

ISBN 978-90-8740-361-4

www.roodbont.com

9 789087 403614