Issuu

Monique Bestman studiowała biologię na Wageningen University, skupiając się na zachowaniu zwierząt. Pracowała dla Louis Bolk Institute przez 10 lat, kontynuując prace badawcze nad zdrowiem i dobrostanem kur nieśnych. Regularnie bywając na fermach kurzych, napisała różne artykuły dla producentów drobiu i wniosła wiele do krajowych i międzynarodowych grup roboczych oraz konferencji. W ciągu ostatnich kilku lat skupiła swoją uwagę na wychowie, bo jak sama mówi: „Czego Jaś się nie nauczył, tego Jan nie będzie umiał… i faktycznie często o tym się zapomina”.

Praw idł owa o pie k a uw z glę dn ia w ie dzę o z w ie r zę t ac h i um oż liw ia je j z asto sowan ie w prak t yce. D la zo pt y m alizowan ia w y n ików.” Nie wszyscy producenci drobiu wykorzystują całkowicie potencjał produkcyjny ptaków. Zarówno w systemach klatkowych, jak i podłogowych konieczne jest odpowiednie prowadzenie stada, aby okres nieśności przebiegał prawidłowo. Ale skąd możesz wiedzieć, czy twoje działania są prawidłowe? Twoje stado kur nieustannie wysyła sygnały: o ich zdrowiu, jak dobrze znają swoje otoczenie oraz o tym, czy jest im wygodnie.

Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kur nieśnych

Czy rozpoznajesz sygnały, jakie otrzymujesz od swojego stada? Czy wiesz, na czym polega różnica pomiędzy luźną, nienormalną biegunką a normalnymi odchodami jelitowymi? Czy jesteś w stanie rozpoznać wady jaj i wyciągnąć wnioski, aby znaleźć prawdziwą tego przyczynę i ją zniwelować? Jeśli rozpoznajesz objawy, to jest to dobry punkt wyjścia przy rozpoznawaniu problemu, ale czy jesteś uzbrojony w wiedzę, dzięki której podejmiesz właściwe kroki, aby wyprowadzić swoje stado na prostą? Aby tego dokonać, musisz znać swoją fermę od podstaw i umiejętnie ocenić zmiany, do jakich doszło w twoim stadzie.

Jos Heijmans pracuje jako weterynarz zajmujący się zdrowiem drobiu dla Animal Health Service (GD). Od 2003 roku gościnnie wykłada na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej w Utrechcie. Nawet po 23 latach pracy drób nadal go fascynuje. Porozumiewanie się stanowi istotną część jego działań na rzecz GD. „Połączenie mojej pasji do języków obcych z moim ogromnym doświadczeniem w nauce o zdrowiu drobiu umożliwiło mi uczestniczenie w wielu publikacjach w czołowych pismach drobiarskich. Tłumaczenie treści naukowych i przekuwanie ich na praktykę jest w tym wszystkim najważniejsze”. Koos van Middelkoop posiada ogromne doświadczenie w produkcji drobiarskiej, zarówno w teorii, jak i w praktyce. Po rozpoczęciu swojej kariery w Het Spelderholt Institute został zatrudniony jako genetyk w sektorze prywatnym. Po 13 latach, w roku 2003, powrócił do pracy badawczej z Animal Sciences Group, pracując tam jako niezależny konsultant. „Zróżnicowanie zwierząt, a szczególnie czynników dziedzicznych, wciąż mnie intryguje. W moim podejściu zawsze uznawałem zwierzę jako mój najważniejszy punkt wyjściowy”. Obecnie badacz pracuje na całym świecie.

SYGNAŁY KUR NIEŚNYCH

Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kur nieśnych

Marko Ruis studiował biologię i pracował jako badacz w Wageningen University i Research Centre od 1994 roku. Obronił tytuł doktora prowadząc badania na kurczętach rzeźnych. Prowadzi badania w zakresie zdrowia, dobrostanu i zachowań drobiu i świń. Marco uważa za najważniejsze przekazywanie wiedzy rolnikom zajmującym się produkcją zwierzęcą i określa to mianem „zielonej” edukacji. „Istnieje ogrom wiedzy, ale często jest ona niełatwa do zdobycia lub niezrozumiała. Badacz wie, jak przekazywać wiedzę, która musi zostać właściwie dopasowana”.

„ Kur y n ie śn e to n ie m asz y ny do z n o sze n ia jaj.

Książka Poultry Signals® przedstawia praktyczną wiedzę dotyczącą produkcji zwierzęcej w łatwy i przystępny sposób.

„Sygnały kur nieśnych” to praktyczny przewodnik, dzięki któremu nauczysz się, jak odbierać sygnały wysyłane przez twoje stado na wczesnym etapie problemów, co pozwoli ci prawidłowo je zinterpretować i podjąć odpowiednie działania, aby ich uniknąć.

ISBN 978-90-8740-234-1

www.roodbont.com

SYGNAŁY KUR NIEŚNYCH

O a ut o r ach

apra@apra.pl

9 789087 402341

Po p r a w s w o j e w y n i k i i d o b r o s t a n p t a k ó w Teoretycznie wszyscy wiemy, co mniej więcej robić. Jednak nie każdy producent drobiu stosuje wiedzę teoretyczną w praktyce. Dlatego „Sygnały kur nieśnych” nie są poświęcone spostrzeżeniom, ale skoncentrowane są na tym, jak zmienić wiedzę w praktyczne działanie. Poprzez nieustanne sprawdzanie sygnałów i ich analizowanie możesz krok po kroku zoptymalizować swoje metody prowadzenia stada.

Siedem kroków w kierunku polepszenia prowadzenia stada:

T H D G I TE R C Y P TE KUR O SYGNAŁY C RO NIEŚNYCH P

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PROWADZENIA STADA KUR NIEŚNYCH

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Co widzę? Dlaczego do tego doszło? Powinienem tak to zostawić czy się tym zająć? Jak mogę teraz rozwiązać ten problem? Jak mogę zapobiec temu problemowi w przyszłości? Uwzględnij obecne zmiany. Sprawdź, czy działania przynoszą oczekiwany skutek, jeżeli nie, zacznij od kroku 1.

Dzięki zachowaniu kolejności tych kroków za każdym razem wprowadzisz skuteczne działania i poprawisz dobrostan ptaków. Zdrowe i szczęśliwe ptaki to także twoja korzyść!

Stopka redakcyjna Equipment (24), Koos van Middelkoop (6, 10, 15, 16, 32, 33, 47, 50, 51, 69, 70, 71, 72, 79, 88, 89, 90, 91, 93, 95), LBI (4, 6, 8, 9, 17, 18, 22, 25, 28, 29, 32, 42, 43, 44, 46, 48, 56, 58, 60, 68, 74, 75, 78, 84, 86, 87, 90, 98, 101, 108), Marcel Berendsen (8, 9, 11, 14, 25, 26, 30, 31, 33, 40, 48, 49, 51, 54, 55, 57, 58, 60, 62, 63, 64, 64, 73, 75, 76, 77, 86, 92, 93, 100, 107), Moba (14, 93, 95, 96, 97), Pas Reform (45, 46, 47, 51, 91, 93, 99), PTC+, Helmich van Rees (7, 32, 33, 45, 52, 62, 79, 96, 98), Rob van Veldhuizen (103), Ron Jöerissen (55), Schippers BVBA (109), Silly Chick (26), Tine Jansen (46), Ton van Schie (94), Twinpack (98), Vencomatic (5, 6, 7, 9, 12, 15, 16, 24, 25, 26, 29, 31, 39, 43, 57, 94), Verbeek (104), Wayne Skews, poultryfarming. co.za (114), Wouter Steenhuisen (46, 91, 91, 96, 109), Zonne-Ei-Farm B.V (5).

Sygnały kur nieśnych Autorzy wydania oryginalnego Sygnały drobiu

Monique Bestman (www.louisbolk.org) Marko Ruis (www.livestockresearch.wur.nl) Jos Heijmans (www.gddeventer.com) Koos van Middelkoop (www.gddeventer.com) Część zespołu edytorskiego Sygnały drobiu, wydanie Sygnały kur nieśnych

Wouter Steenhuisen Theo Peters Phill te Winkel Koos van Middelkoop

Ilustracje

Marinette Hoogendoorn

dr inż. Mirosław Banaszak

Ewa Wiśniewska

Dick Rietveld, Erik de Bruin, Varwig Design

Zdjęcia na okładce Przód: Marcel Bekken (t), ASG (b) Przednia rozkładówka: LBI Tył: ASG Tylna rozkładówka: LBI, ASG, GD, Koos van Middelkoop

Korekta

Fotografie

APRA sp. z o.o. Bażancia 1 86-031 Osielsko Polska T +48 52 584 17 40 E apra@apra.pl I www.apra.pl Książki i wydania firmowe

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Redakcja edycji polskiej prof. nadzw. dr hab. Marek Adamski, UTP Tłumaczenie na język polski

Wyłączny dystrybutor w Polsce

Zdjęcia wewnątrz: Alpharma (116), Andries de Vries (15, 16), Arthur Slaats (28, 48), ASG (10, 16, 18, 24, 25, 26, 27, 29, 31, 35, 36, 38, 38, 40, 41, 49, 54, 69, 73, 75, 75, 76, 80, 81, 85, 87, 88, 91, 92, 93, 95, 96, 100, 102, 103, 104, 107, 109, 118, 119), AviVet: Roland Bronneberg (92), Back yard farming (50), Bastiaan Meerburg (103), BiotechMichael (61), Bloemendaal Eierhandel (94), C. Bennet(47), Christel Lubbers (98), Edward Mailyan (91), GD (57, 28, 50, 60, 64, 83, 89, 91, 92, 101, 105, 106, 107, 108, 108, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 63), GULLI.ver (15), Henk Heidekamp (53), Henk Rodenboog (50), Hilly Speelman (42), Interbroed leghennen (66, 67, 80), internet (98), Jansen Poultry

Projekt

Roodbont Publishers B.V. P.O. Box 4103 7200 BC Zutphen The Netherlands T +31 (0)575 54 56 88 E info@roodbont.com I www.roodbont.com

Konsultacje

Jan Hulsen, Vetvice Groep

Peter van Agt, Marleen Boerjan, Pieter Bouw, Mijndert van den Brink, Hilko Ellen, Rick van Emous, Marrit van Engen, Teun Fabri, Thea Fiks, Niels Geraerts, Arjan Gussinklo, Jan van Harn, Wim Hoeve, Jan Hulsen, Ron Jöerissen, Ingrid de Jong, René Kieftenbelt, Gerjan Klok, Cécile Korevaar, Marinus van Krimpen, Pieter Kruit, Jan en Marcel Kuijpers, Ferry Leenstra, Sander Lourens, Jac Matijsen, Monique Mul, Bert van Nijhuis, Kees van Ooijen, Wim Peters, Dr. David Pollock, Bianca Reindsen, Berry Reuvekamp, Henk Rodenboog, Jorine Rommers, Piet Simons, Arthur Slaats, Alex Spieker, André van Straaten, Otto van Tuil, Cor van de Ven, Jan-Paul Wagenaar, Ruud van Wee, Sible Westendorp, Helmich van Rees, Laura Star, Joost Koster, Jeroen van der Heijden, Paul Buisman, Henry Arts, Gerd de Lange, Merel van der Werf, Mari van Gruijthuijzen, Richard Wentzel, Andries de Vries, Jacco Wagelaar, Jan Dirk van der Klis and Karin Jonkers.

Specjalne podziękowania dla:

Przygotowanie niniejszej publikacji było możliwe dzięki wsparciu władz holenderskiego regionu Gelderland.

Autorzy i wydawcy opracowali tę publikację z najwyższą dbałością i wiedzą. Jakkolwiek autorzy i wydawcy nie ponoszą odpowiedzialności za szkody wynikające z podjętych działań na podstawie zawartych w niniejszym wydaniu informacji. Żadne fragmenty tej publikacji nie mogą być powielane, kopiowane lub przedrukowywane bez pisemnej zgody wydawcy. ISBN 978-90-8740-234-1

Od partnera wydania

Ekspert w żywieniu i utrzymaniu zdrowia zwierząt Naszą wizją jest: pomóc w wyżywieniu świata poprzez produkcję niedrogiej, zdrowej żywności i osiągnięcie wyższej jakości życia. Naszą misją jest: uzyskanie wyraźnej różnicy w standardzie życia w sposób zrównoważony, aby zaspokoić rosnące globalne zapotrzebowanie na żywność i zdrowie.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Nasze podstawowe wartości to: wprowadzenie w życie naszej wizji i misji, zrealizowanie naszej strategii biznesowej, planów i celów oraz kształtowanie naszej kultury pracy i interakcji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.

Zrównoważony rozwój był zawsze najważniejszym celem naszej działalności. Uważamy jednak, że naszym kolejnym krokiem będzie uchwycenie wewnętrznych i zewnętrznych czynników oddziaływania na zrównoważony rozwój w sposób, który będzie służyć zarówno jako narzędzie zarządzania jak również bardziej precyzyjna platforma komunikacji dla naszych Partnerów. Dlatego naszą intencją jest osiągnięcie długoterminowej strategii zrównoważonego rozwoju, która służy realizacji naszych celów biznesowych przy jednoczesnym tworzeniu wartości dla naszych akcjonariuszy.

Jako producent komponentów paszowych odgrywamy kluczową rolę w całym łańcuchu tworzenia wartościowej żywności. To nie tylko żywienie zwierząt. Kiedy obsługujemy naszych klientów, pomagając im w produkcji większej ilości żywności, wykorzystując coraz lepiej posiadane zasoby i generując jednocześnie mniej odpadów w całym łańcuchu dostaw żywności, oferujemy wartości społeczne, gospodarcze i środowiskowe oraz przyczyniamy się do poprawy

jakości życia ludzi. Novus stara się odpowiedzieć na potrzeby łańcucha żywnościowego poprzez wniesienie jak największego wkładu do poprawy dostępności żywności i jej wartości żywieniowej na całym świecie. Liczba ludności na świecie będzie rosnąć, osiągając poziom 9 mld w roku 2050. Zabezpieczenie energii i wymaganej ilości i jakości żywności, w perspektywie długofalowej, dla społeczności na całym świecie, z pewnością będzie się łączyć ze zwiększeniem dostępności i przystępności białka pochodzenia zwierzęcego. Przewlekłe niedożywienie i niedokarmianie jest dzisiaj typowe dla gospodarek wschodzących, których zasobność i zapotrzebowanie na białko w nadchodzących latach wzrośnie zarówno w wartościach bezwzględnych, jak również w przeliczeniu na każdego mieszkańca. Ciągłe dostarczanie białka zwierzęcego w celu zapewnienia globalnego bezpieczeństwa żywnościowego opiera się nie tylko na wzroście produkcji żywności, ale także na zwiększeniu efektywności istniejących już jej źródeł. Zazwyczaj pasza dla zwierząt jest jednym z głównych składników kosztów, gdyż stanowi do 70 procent całkowitych kosztów produkcj zwierzęcej. Koszty surowców paszowych wzrosły, natomiast rentowność wszystkich uczestników łańcucha produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego spadła, doprowadzając wielu rolników i farmerów do bankructwa, co również wywiera niekorzystny wpływ na kondycję ekonomiczną wielu lokalnych gospodarek. Klienci w rozmowach z nami o tym, co jest dla nich najważniejsze, na początku listy swoich priorytetów stawiają rentowność produkcji. Dlatego też Novus dąży do tego, aby pomóc swoim Klientom stać się bardziej wydajnymi i skutecznymi w produkcji białka zwierzęcego, tak aby mogli przetrwać i rozwijać się. Dzięki temu będą mogli aktywnie brać udział w zabezpieczeniu rosnących, globalnych potrzeb żywnościowych, w formie wysokiej jakości, dostępnej i niedrogiej żywności.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Jak możemy pomóc w poprawie rentowności klienta

Prawie wszystko, co robimy w Novus jest skierowane na ostateczny cel, jakim jest poprawa efektywności i rentowności produkcji u naszych Partnerów w sposób bezpośredni i pośredni. Możemy wyróżnić trzy główne wymiary naszego bezpośredniego wkładu w sektor produkcji zwierzęcej i jego zdolność do zapewnienia wystarczającej ilości zdrowej żywności po przystępnych cenach dla obecnych i przyszłych pokoleń.

Wskaźnik wykorzystania paszy

Istnieje wiele sposobów, które mogą zoptymalizować proces przemian białka, umożliwiając producentom zwiększenie wydajności i rentowności produkcji. Poprawa procesu trawienia i biodostępności ważnych składników pokarmowych w mieszankach paszowych, poprawia uzyskiwane wyniki produkcyjne zwierząt i efektywność produkcji. Ponadto, poprzez zmniejszanie zależności od drogich komponentów paszowych, takich jak zboża i śruta sojowa, przy równoczesnym zwiększeniu zastosowania tańszych, alternatywnych surowców paszowych zmniejsza koszty wytwarzania pasz. Novus oferuje rozwiązania służące do coraz lepszego wykorzystywania takich możliwości, dostosowanych do potrzeb klientów z różnych rejonów całego świata.

Pierwiastki śladowe poprawiające nieśność oraz wylęgowość jaj

Wylęgowość to jeden z kluczowych wskaźników wydajności. Stado rodzicielskie jest fundamentem – podstawą produkcji białka zwierzęcego pochodzenia drobiowego (mięsa i jaj). Poprawa efektów uzyskiwanych przez stado rodzicielskie jest jednym z wyzwań bardzo wielu naszych Klientów. Jednym z rozwiązań jakie proponuje Novus, w celu optymalizacji efektywności w tym obszarze produkcji jest zastosowanie chelatowanych minerałów śladowych. Ustaliliśmy wyraźną korelację pomiędzy produkcją jaj wylęgowych, wylęgowością i zastosowaniem chelatowanych pierwiastków śladowych. MINTREX® jest źródłem pierwiastków śladowych takich jak cynk, miedź i mangan, które są schelatowane przy użyciu HMTBa (hydroksy analogu metioniny, składnik aktywny ALIMET® dodatek paszowy). Dzięki chelatacji jest możliwe uzyskanie efektu maksymalnego wykorzystania składników mineralnych przez zwierzę, dzięki ich większej dostępności biologicznej i stabilności w układzie pokarmowym. Od 2004 roku, kiedy to po raz pierwszy został wprowa-

dzony MINTREX na rynek, produkt ten cieszy się zaufaniem producentów wielu gatunków zwierząt, zapewniając im niezbędne mikroelementy potrzebne do uzyskanie dobrego statusu zdrowotnego, wysokiej wydajności i efektywności reprodukcjyjnej. W 2013 roku w trakcie obserwacji terenowej przeprowadzonej w warunkach produkcyjnych w Republice Czeskiej, na czterech kurnikach (2 stanowiły grupę Kontrolną, 2 grupę testową MINTREX) utrzymujących starda rodzicielskie Cobb 500, po ponad 4 600 kur w każdym, w okresie od 25 do 55 tygodnia życia uzyskano: • 7.9% więcej piskląt jednodniowych od niostki, • 9.1% mniejsze spożycie paszy na każde jajo wylęgowe, • poziom zastosowanych pierwiastków śladowych wynosił odpowiednio: • Kontrola: Zn 110 ppm, Cu 15 ppm, Mn 120 ppm – formy nieorganiczne, • MINTREX: Zn 50 ppm, Cu 10 ppm, Mn 65 ppm.

Znaczenie statusu zdrowotnego zwierząt

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

– Jest wiele rzeczy, z punktu widzenia żywienia zwierząt, które możesz zrobić, aby zoptymalizować rozwój i wzrost kurcząt podczas okresu odchowu. Mają one wpływ na zdrowie zwierzęcia (układ pokarmowy, rozwój szkieletu, ogólne samopoczucie, itd.), a także na sposób, w jaki może on być ostatecznie przetwarzany w zakładzie przetwórczym. Na przykład, oglądając kurczaka stwarzającego wrażenie całkowicie zdrowego, w zakładzie przetwórczym możliwe jest zidentyfikowanie problemów, które wpływają na jego wydajność, na przykład uszkodzenia ścięgien i zapalenia stawów, które nie były widoczne na zewnątrz. W zakładzie przetwórczym, te części kurczaka stają się odpadami. Są to kosztowne straty, ponieważ zainwestowaliśmy w rozwój kurczaka w całym jego życiu. Są to kluczowe kierunki badań, które mają pomóc rozwiązywać tego typu problemy. Najczęściej, zaczynają się one w jelitach. Jeśli jelito jest zagrożone - uszkodzone, patogeny mogą przenikać do stawów i wywołać tam stan zapalny. Ma to znaczący wpływ na ogólny stan zdrowia zwierząt oraz interakcji pomiędzy zdrowiem jelit, dobrostanem, produkcją, wydajnością, opłacalnością i dostępnością zdrowego, niedrogiego jedzenia – wyjaśnia Mercedes Vazquez-Anon, Senior director, Animal nutrition. Zdrowie układu pokarmowego związane jest ze stanem zdrowia całego zwierzęcia. – Za każdym razem kiedy odwiedzamy naszych klientów, mówimy o zdrowiu jelit. Ma ono ogromny wpływ na ogólną wydajność produkcji i rozwój gospodarstw. Poprzez inwestycje w innowacyjne technologie i rozwój produktów, które są skuteczne w procesie poprawy stanu zdrowia jelita, możemy pomóc branży drobiarskiej w podnoszeniu ogólnego stanu zdrowia i dobrostanu zwierząt – zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi zdrowia zwierząt – osiągnąć imponującą poprawę wydajności i rentowności produkcji – mówi Uwe Ranft, Area General Manager EME.

Poprawa stanu zdrowia łap – FPD.

Novus aktywnie wspiera dobrostan zwierząt poprzez pomoc swoim klientom w zarządzaniu coraz bardziej istotną kwestią w branży brojlerów i indyków – stanem zdrowia opuszki stopy (Foot Pad dermatitis). Stan opuszki stóp jest ważny dla ogólnego zdrowia i dobrego samopoczucia drobiu. Jej zapalenie powoduje dyskomfort, zmniejszenie spożycia pasz i wody oraz pogarsza wyniki odchowu ptaków. Uszkodzenie opuszki stóp może być również drogą wejścia dla szkodliwych bakterii, które mogą potencjalnie prowadzić do zwiększonej śmiertelności ptaków. FPD jest jednym z podstawowych wskaźników ogólnego stanu zdrowia i jest uważany za jeden z głównych parametrów w przepisach w zakresie dobrostanu zwierząt w UE. Oprócz kwesti dobrostanu zwierząt, stan zdrowia stopy ma również duży wpływ na efektywność produkcji i jej rentowność. Łapy uzyskiwane od kurcząt, obok piersi, nóg i skrzydeł, są najbardziej wartościowymi ekonomicznie częściami tuszki, więc zapalenia skóry opuszki podeszwowej mogą mieć znaczący wpływ na dochody fermy czy też integracji drobiarskiej. W Chinach, na przykład, łapy z kurczaka są importowane na poziomie około 300,000 ton rocznie a ich wartość to ponad 300 milionów dolarów. Taki handel jest możliwy tylko wtedy, gdy łapy są zdrowe i nie wykazują żadnych uszkodzeń i skaz. Zdrowy układ pokarmowy i odpowiednie dostosowanie żywienia pomagają wspierać jakość ściółki, a tym samym zapobiegają lub zmniejszają częstość występowania zapalenia skóry opuszki podeszwowej na farmie. Zdrowe

III

środowisko jelit, wolne od niepożądanych mikroorganizmów, zapewnia optymalną strawność składników pokarmowych i zmniejsza częstotliwość występowania biegunki, co jest niezbędnym warunkiem utrzymania wysokiego tempa wzrostu i dobrej jakości ściółki. Niska jakość ściółki wywiera również negatywny wpływ na środowisko kurnika.

W ciągu ostatnich kilku lat, nasze badania koncentrowały się na możliwości opracowania skutecznej i ekonomicznie uzasadnionej metody utrzymania zdrowia jelit drobiu jako sposobu na zmniejszenie ryzyka zaburzeń funkcjonowania układu pokarmowego a przez to wystąpienia mokrej ściółki i nasilenia się występowania zapalenia skóry opuszki podeszwowej. W 2012 roku, wprowadzone zostało do oferty innowacyjne, przebadane naukowo rozwiązanie żywieniowe, oparte na mieszaninie chronionych związków aromatycznych, w tym kwasu benzoesowego, o nazwie ACIDOMATRIX™ DS. W układzie pokarmowym drobiu, jego substancje aktywne są w powolnym procesie uwalniane i działają optymalnie wzdłuż całego odcinka jelitowego przewodu pokarmowego ptaka.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Dodatkowo wykazano korzyść wynikającą z zastosowania ACIDOMATRIX DS jaką było zmniejszenie stopnia uszkodzenia opuszki podeszwowej oceniane w warunkach produkcyjnych, podczas przeprowadzonych obserwacji terenowych w trzech niezależnych testach przeprowadzonych na terenie Polski. Uzyskane wyniki oceny stanu opuszki stóp – FPD – zostały obliczone zgodnie z zasadami zawartymi w dyrektywie UE. We wszystkich trzech przypadkach, wprowadzenie do pasz dodatku ACIDOMATRIX DS pozwoliło na poprawę stanu stóp w zakresie od 22-50 procent. W 2013 roku w teście przeprowadzonym w Republice Czeskiej u kurcząt brojlerów w warunkach fermowych, poważne uszkodzenia opuszki stóp zostało znacznie zredukowane, a wynik ogólny poprawił się o 26 procent. Więcej informacji uzyskać można na stronie www.novusint.com lub pisząc na adres: info.europe@novusint.com.

Novus portfolio – Novus trademarks: • • • •

ALIMET MHA ACIDOMATRIX DS MINTREX

• • • •

ACTIVATE WD MAX TOXIBAN MAX TOXIBAN XAMACOL

• • • •

XARACOL CANTHACOL ACIDOMIX CIBENZA

Spis treści

Od partnera wydania

I-IV

Wprowadzenie 4 1 Patrząc uważniej, zobaczysz więcej 8 Odbieranie sygnałów 9 10 Wykorzystanie sygnałów Zapiski fermowe obiektywnie 12 ukazują sygnały Kryteria analizy produkcji jaj 14 Inspekcja kurnika z zewnątrz 15 16 Inspekcja w kurniku Zwrócenie uwagi na kurę 17 18 Zachowanie ptaków Anatomia 20 Układ oddechowy 22 23 Zmysły 24 Kontrola poszczególnych ptaków Pierwsze wrażenie 25 26 Bliższe spojrzenie Obserwacja obornika 29

Poprawne szczepienie – co warto wiedzieć? Ogranicz stosowanie antybiotyków do minimum Od pisklęcia do kury w 18 tygodni Wyskubywanie piór podczas wychowu Przycinanie dzioba Metody przycinania dzioba

30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 42 43

3 Wychów kur 44 45 Udany początek to połowa sukcesu Pierwsze dni życia 46 47 Jakość jednodniowych piskląt Sygnały komfortu u jednodniowych piskląt 48 Temperatura 49 Słabe pisklęta 50 Wychów klatkowy 51 Wychów podłogowy 52 Od 6. do 15. tygodnia życia 53 Masa ciała i kondycja 54 Rozwój upierzenia 55 Ćwiczenie właściwego zachowania w kurniku 56 Od wychowu do nieśności: od 16. 57 do 25. tygodnia życia Światło 58 59 Oświetlenie podczas wychowu Przeprowadzka z wychowalni do kurnika dla kur nieśnych 60 Szczepienia 61 Poprawny sposób szczepienia 62

65 66 68 69 70

4 Kury nieśne 72 72 Nie ma stałych schematów Przeprowadzka – czyli zasiedlenie kurnika 73 Krzywe idealne 74 Właściwe wyposażenie prowadzi 75 do szczytu produkcji 76 Wybór paszy Pasza i oświetlenie 77 Sygnały niedoboru: zjadanie piór 78 Zadawanie paszy, gdy temperatura jest niska 78 Zadawanie paszy, gdy temperatura jest wysoka 79 81 Pojenie 82 Wydajność poideł a pobranie wody Drugi okres nieśności? 84 Dziobanie, wydziobywanie piór a kanibalizm? 84 Zjawiska nieodwracalne 85 86 Wydziobywanie piór 87 Kanibalizm

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

2 Kura i jej środowisko Różnice w systemach utrzymania Kurnik otwarty czy zamknięty? Zarządzanie klimatem Wentylacja Ocena wentylacji w kurniku Mikroklimat pod kontrolą Temperatury odczuwalne i wpływ wychładzania przez wiatr Powietrze Światło Pył Dlaczego chów wolnowybiegowy? Wybieg osłonięty, czyli „ogród zimowy”

5 Właściwości jaj Czy jajo jest świeże? Jakość treści jaja Przyczyny wad skorupy jaj powstałe przed okresem nieśności Znajdowanie wadliwych jaj Przyczyny wad skorupy powstałe po okresie nieśności Pęknięcia i stłuczenia Opinia odbiorcy jaj na temat ich jakości Problemy w produkcji jaj 6 Zdrowie Sygnały chorobowe Bioasekuracja poza obiektem Bioasekuracja wewnątrz kurnika Czy to jest problem? Problemy pokarmowe Choroby układu oddechowego Schorzenia narządu ruchu Nagły wzrost śmiertelności Najważniejsze choroby w pigułce Wirusy Bakterie Przyczyny nie są znane Endopasożyty Kokcydiozy Robaczyce Ptaszyniec kurzy Indeks

88 89 90 91 92 93 94 97 98

100 101 102 103 104 105 106 108 109 110 110 113 115 115 116 117 118 120

Wp r ow a d zen i e

Skupić się na kurach

Podstawowym użytkowym gatunkiem drobiu są kury. Zapewnienie ptakom właściwego środowiska i ich doglądanie to podstawowy wymóg efektywnej pracy. Sygnały kur nieśnych to poradnik o tym, jak najlepiej utrzymywać i dbać o kury. Zatem uwaga powinna być zawsze skupiona na nich. Czym jest kura i jakie są jej potrzeby zdrowotne, dobrostanu oraz produkcyjne? Dobry producent drobiu bacznie obserwuje swoje ptaki i robi to kilkakrotnie w ciągu doby. Nie tylko w ciągu dnia, gdy jest jasno, ale także wieczorem, gdy jest ciemno, upewniając się, że przyjrzał się całemu stadu. Sprawdza on ptaki, zna kurnik i natychmiast reaguje na problemy.

„drzewa w lesie”. Przebywając często na fermie, tak przyzwyczajają się do patrzenia na stado, że nie widzą odstępstw od normy. Warto określić swoje „martwe punkty”, aby je wyeliminować. Otwórz się na uwagi innych i nowości. Bądź krytyczny i nie obawiaj się zmian. Najważniejsze pytania, jakie zadaje sobie każdy dobry producent to: czy robię to najlepiej jak potrafię? Czy mogę to zrobić lepiej?

Zmieniająca się sytuacja

Produkcja jaj w systemie klatkowym ciągle się zmienia: w niektórych krajach systemy klatkowe są stopniowo wycofywane, podczas gdy w innych klatki są przedmiotem surowych wymagań. Wielu producentów jaj w Europie staje przed wyborem systemu alternatywnej metody produkcji jaj lub utworzenia nowego zaplecza produkcyjnego: czy powinienem ukierunkować się na klatki wzbogacone czy na system wolierowy? Czy zdecydować się na chów wolnowybiegowy, a nawet ekologiczny? Decyzja o wyborze systemu zależeć będzie od obowiązujących przepisów, osobistej preferencji, opłacalności oraz posiadanych warunków. Nowy system postawi przed producentem nowe wymagania. W różnych warunkach ptaki mogą zachowywać się inaczej, dzięki czemu można zaobserwować więcej. Tak czy inaczej, systemy alternatywne wymagają lepszych umiejętności od producenta drobiu, żeby utrzymać ptaki w dobrej kondycji.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Obserwować i zrozumieć?

Każdy może nauczyć się, jak we właściwy sposób obserwować kury i zrozumieć ich zachowanie. Dzięki temu może lepiej zadbać o ich zdrowie i dobrostan, co wpłynie na poprawę wyników produkcyjnych. Niektórzy mają naturalną zdolność do obserwacji i zrozumienia zachowań zwierząt. Inni muszą przebyć długą drogę, aby się tego nauczyć, ale każdy podnosi swoje umiejętności poprzez praktykę. Warto zapamiętać podjęte działania w razie jakichkolwiek niecodziennych przypadków w stadzie. Wielu ludzi odkrywa, że w chwili obserwacji i oceny stada nie potrafi dostrzec problemu, jak

„Sygnały kur nieśnych” pomagają zwiększyć umiejętność odbierania codziennych sygnałów od kur i ich właściwej interpretacji w celu prawidłowego utrzymania stada i poprawy jego jakości.

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Poćwicz, aby patrzeć i widzieć Właściwe utrzymanie twojego stada rozpoczyna się od obserwacji krytycznym okiem. Obserwować należy nie tylko ptaki, ale także pomiot i jaja. Wykonaj krok w tył (czasami dosłownie) i zatrzymaj się na chwilę. Nie można przyjrzeć się czemuś, robiąc inne rzeczy jednocześnie. Zatrzymaj się i zastanów, jakie sygnały wysyłane są przez ptaki z twojego stada. Im więcej czasu temu poświęcisz, tym więcej sygnałów zauważysz. Aby dostrzec sygnały, zanim pojawią się problemy i ich konsekwencje, potrzebne są pewne umiejętności oraz przenikliwość.

To nie jest podręcznik Sygnały kur nieśnych to nie jest podręcznik opisujący standardowo wszystkie elementy produkcji drobiarskiej. To przewodnik, który pomoże obserwować ptaki we właściwy sposób, wesprze w przełożeniu wysyłanych przez nie sygnałów na właściwe działania, a te wpłyną na lepsze wyniki w produkcji. Mamy nadzieję, że forma, w jakiej napisano tę książkę zachęci do częstego zaglądania do niej i każdorazowo przyczyni się do powstania nowych pomysłów.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Myślą przewodnią tej książki jest: patrz, pomyśl, działaj. Trzy podstawowe pytania, które producent drobiu musi sobie zadać to: 1. Co zauważyłem? 2. Dlaczego do tego doszło? 3. Co powinienem zrobić?

Produkcja – utrzymanie – opieka zdrowotna

Produkcja, warunki utrzymania i zdrowotność są ze sobą ściśle powiązane, podobnie jak wierzchołki trójkąta. produkcja

zdrowie

zachowanie

Jedno ma wpływ na pozostałe. Produkcja to cel główny dla każdego drobiarza. Produkcja jest ściśle powiązana z warunkami utrzymania oraz dbałością o zdrowie ptaków. Nie powiesz wiele na temat zdrowia stada, obserwując wyłącznie zachowania ptaków czy produkcję. Należy również obserwować jakość warunków utrzymania oraz opieki nad nimi. Zatem postępuj zgodnie z przedstawionym rysunkiem, zaczynając obserwacje od różnych jego punktów.

W pr o w a d z e n i e

Mistrzynie lekkoatletyki Produkcję jaj u kur można porównać do najtrudniejszych dyscyplin lekkoatletycznych. Kury znoszą jaja pomimo różnic występujących wśród niosek i w zróżnicowanych warunkach środowiskowych. Porównywać nioski z różnych części kurnika albo z różnych systemów utrzymania to tak, jakby porównywać sportowców uprawiających różne dyscypliny lekkoatletyczne. Forma i kondycja u sportowca zależy od uprawianej dyscypliny, a u kur od rodzaju obiektu i właściwego sposobu utrzymania. Pisklęta oraz sposób ich utrzymania muszą zostać odpowiednio dopasowane.

były zazwyczaj upierzone na biało i znosiły jaja o białej skorupie, a średnio ciężkie były brązowe i znosiły jaja o kremowej skorupie. Białe nioski znosiły więcej jaj i potrzebowały mniej paszy, były bardziej lotne, aktywne i nerwowe. Różnica między białymi a brązowymi nioskami istnieje nadal. Choć od pewnego czasu upodobniły się do siebie pod względem masy ciała, to pod względem wyników produkcyjnych nadal się różnią. Oba typy są utrzymywane w klatkach lub w systemie ściołowym. Średnio ciężkie kury o barwie srebrzystej również zmieniły się na przestrzeni minionych lat. Ptaki te mają białe upierzenie z występującymi przypadkowo piórami brązowymi. Znoszą one brązowe jaja, mają naturę i masę ciała zbliżone do brązowych niosek.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Nioski – coraz mniej różnic

Dwadzieścia lat temu nioski można było zaliczyć do typu lekkiego i średnio ciężkiego. Lekkie kury

Brązowe kury są często nieznacznie cięższe niż białe i potrzebują około 10% więcej paszy na zapewnienie potrzeb bytowych.

Kura nioska w klatce – wytrwały długodystansowiec Tak jak biegacz długodystansowy, ten typ kur musi wytrwać przez długi czas nieśności, dlatego odznacza się wytrzymałością, lecz musi być w dobrej kondycji.

Kury srebrzyste są często określane jako „białe na zewnątrz o brązowym wnętrzu”, ponieważ z wyglądem podobnym do białych kur posiadają cechy kur o brązowym upierzeniu.

Kura nioska w systemie alternatywnym: zawodniczka biegu z przeszkodami Nioski utrzymywane w systemie ściołowym natrafiają na inne wyzwania niż te z systemu klatkowego. Ich życie można porównać do biegu przez płotki.

Barwa skorupy jaja jest punktem wyjściowym podczas wyboru piskląt na nioski, kolejne to: cechy produkcyjne, zachowanie oraz barwa upierzenia. SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Rody alternatywne Chociaż tylko mała liczba rodów jest używana do produkcji na świecie, to niektóre z nich mają bardzo wyjątkowe cechy przydatne w określonych warunkach. Jednym z przykładów jest kuroiler (patrz foto). W przypadku wystąpienia chorób te ptaki są bardziej odporne i mocniejsze, ale mają niższe wyniki produkcyjne wyrażone niższą wydajnością nieśną. W przypadku gorszych warunków utrzymania i opieki cecha ta może być zaletą, gdyż kury te same wyszukują sobie pokarm. W przypadku działań nastawionych na zysk koszty paszy odgrywają istotną rolę dla uzyskanych wyników finansowych, więc lepiej wybrać nioski o wyższej wydajności.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Czynnik kluczowy: producent drobiu

Jeśli wiesz, jakie są twoje mocne i słabe strony, warto wykorzystywać te mocne, aby uzupełnić słabe w inny sposób.

Osoba praktyczna w pełni skupia się na wykonaniu pracy. Zawsze dąży do stworzenia sobie przyjaznych warunków pracy w celu jej ułatwienia. Ale czy taka osoba zauważy w tym czasie problemy u ptaków?

Producent drobiu odczuwa największą satysfakcję pracując z ptakami, ale czy dostrzega, że jest jeszcze inna praca do wykonania?

Zarządzający skupia się na właściwej organizacji i funkcjonowaniu interesu, ale czy spędza wystarczająco dużo czasu w kurniku?

Wiele ferm ma personel wieloosobowy. Przy systemie klatkowym jest znacznie łatwiej zatrudniać nawet osoby niewykwalifikowane. System ściołowy wymaga jednak lepszego zarządzania kurnikiem, gdzie trzeba zauważyć i zająć się bezpośrednio sygnałami przejawianymi przez ptaki. System ten jest nie tylko bardziej pracochłonny, ale także wymaga dobrze wykwalifikowanych pracowników.

W pr o w a d z e n i e

ROZDZIAŁ 1

Patrząc uważniej, zobaczysz więcej

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Jeśli zwracasz uwagę na aspekty produkcyjne, takie jak poziom nieśności, masa jaj,

śmiertelność oraz jakość jaj, przyrost lub spożycie paszy i wody, to ryzykujesz prze-

oczenie istotnych sygnałów i zaskakiwanie przez niekorzystne wydarzenia w stadzie.

Możesz odbierać sygnały od ptaków samodzielnie obserwując ich wygląd, zachowanie,

Aby uniknąć problemów w dobrym zdrowym stadzie, identyfikuj odstępstwa tak szybko, jak to tylko możliwe.

pomiot i jaja. Wykorzystaj kury jako „informatorów” i bezpośrednie źródło informacji.

Użyj wszystkich swoich zmysłów. Nawet zanim wejdziesz do kurnika, słuchaj, czy kury wydają inne dźwięki niż zwykle. Zatrzymaj się przed drzwiami i posłuchaj przez chwilę. Kiedy już wejdziesz do środka, powąchaj, poczujesz, jeśli jest jakiś problem z wentylacją. Wykorzystaj swoje oczy i uszy, żeby zobaczyć i usłyszeć, jak zareagują ptaki na twoją obecność, zwróć uwagę, czy nie reagują inaczej niż zwykle. Użyj swoich zmysłów, by zaobserwować, czy nie jest zbyt gorąco lub zimno w kurniku. Jakiekolwiek odchylenia powinny zwrócić twoją uwagę. Inny zapach może dla przykładu wskazywać, że ptaki nie miały paszy poprzedniego dnia. „Fermowa ślepota” Możesz rozpoznać odstępstwa tylko wtedy, kiedy wiesz jak jest, gdy jest „normalnie”. Nauczysz się,

co oznacza „normalnie” przez możliwie najbardziej obiektywną i częstą obserwację. Strzeż się jednak niebezpieczeństwa, jakim jest „fermowa ślepota”. Następuje ona wtedy, kiedy uznasz, że sytuacja na twojej fermie jest normalna. „Fermową ślepotę”

„Fermową ślepotę” można ograniczyć, będąc krytycznym i rozmawiając z kolegami z branży lub specjalistami.

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

pomoże zwalczyć rozmowa z kolegami po fachu lub specjalistami. Wsłuchaj się w krytyczne uwagi i działaj zgodnie z nimi.

Odbieranie sygnałów

Możesz zaobserwować wiele sygnałów w stadzie podczas zamiatania ganków, zbioru jaj, także poza gniazdami w systemie ściołowym lub rozsypywania ziarna. W tym samym czasie przeprowadzaj inspekcję. Będziesz wtedy bardziej uważny i dostrzeżesz sygnały, ponieważ skupisz się na kurach i na ich środowisku oraz otoczeniu. Zakłócając zachowanie kur, przysłaniasz właściwe sygnały, które mogą z tego powodu nie wystąpić. Kury nie będą się płoszyć z powodu twojej obecności, jeśli częściej będziesz zaglądać do kurnika, nie robiąc nic specyficznego. Inspekcja to zwiedzanie całego kurnika – nie tylko spojrzenie przed siebie czy przejście jedną ścieżką. Upewnij się, że nie zwracasz uwagi wyłącznie na ptaki, ale także na system pojenia i zadawania paszy. Tak więc patrz wszędzie: na przód, tył, środek, dół i nie zapomnij spojrzeć w górę. Ta metoda dotyczy zarówno systemu klatkowego, jak i podłogowego, wolierowego.

wypunktować różnice między ptakami. Czy są one jednakowe? Czym się różnią? Czy może różnią się czujnością, kondycją lub czymś innym? Jeśli odkryjesz jakieś odstępstwa, przypatrz się, czy jest to pojedynczy przypadek lub sygnał większego, ukrytego problemu. Złap losowo ptaki i oceń je. Odchylenia nie zawsze są oczywiste. Szczegóły, jakie zauważysz, mogą zostać poprawnie zinterpretowane w całym kontekście. Obserwuj też pojedyncze sztuki w kontekście całego stada. Czasem trzeba będzie wykonać krok w tył, żeby zobaczyć pewne rzeczy z lepszej perspektywy.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Patrz na stado i pojedynczą sztukę Rozpocznij swoją inspekcję od obserwacji całego stada. W systemie klatkowym sprawdź, czy jaja są równomiernie rozłożone na taśmie, czy gdzieś nie gromadzą się w stos. Zwróć uwagę na kury, które znajdują się na tyłach klatek, tak by zobaczyć każdą. W systemie ściołowym ważne jest, by ptaki były rozproszone na całej powierzchni. Czy wykorzystują różne części budynku? Czy unikają pewnych miejsc – być może z powodu złego mikroklimatu w tym miejscu (przeciąg, zimno)? Spróbuj

Ta kura nie jest zdrowa i może stać się źródłem kłopotów. Zabierz ją ze stada.

R o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Spędź piętnaście minut, ot tak, teraz i ponownie przyjrzyj się ptakom w ciszy. Możesz też wstawić krzesło i przysiąść na kilka minut w regularnych odstępach czasu. Tylko wtedy zauważysz jakiekolwiek zmiany w zachowaniu ptaków.

Użyj wszystkich swoich zmysłów. Posłuchaj przed drzwiami, zanim wejdziesz do kurnika. Natychmiast po wejściu ptaki zaczną reagować na twoją obecność, więc nie usłyszysz odgłosów, jakie wydają, gdy są spokojne. Nie włączaj od razu światła, żeby widzieć lepiej, ponieważ to też wpłynie na ich zachowanie.

Wykorzystanie sygnałów Wykorzystaj to, co zauważysz i zastosuj przy zarządzaniu stadem. Zadaj sobie następujące pytania odnośnie wszystkiego, co zobaczysz: 1. Co zobaczyłem (usłyszałem, wyczułem, odczułem)? Co to za sygnał? Ten sygnał jest objawem czego? 2. Dlaczego do tego doszło? Jak to wyjaśnić? 3. Co powinienem zrobić? Czy może tak zostać; czy muszę już podjąć działania? Niezafałszowany, prawdziwy sygnał powtórzy się. Zastanów się, co zauważyłeś i jak się to ma do okoliczności: czy zdarza się często? W innym czasie? U innych ptaków? Na innych fermach? Pójdź, przekonaj się sam i zapytaj innych. Idź i patrz, sprawdź wieczorem i w nocy. Dowiedz się, kiedy

może wystąpić zagrożenie i bądź o krok przed nim przez jego wyeliminowanie lub bycie na nie przygotowanym.

Ryzykowne ptaki – źródło zagrożenia Zawsze będą występowały ptaki stanowiące źródło zagrożenia w stadzie, tak jak słabo rozwinięte ptaki – charłaki. Staną się one pierwszymi ofiarami chorób, braku wody lub innych niedoborów. To są ptaki „sygnalizujące”. Takie sztuki pierwsze pokażą, że coś jest nie tak. Tym bardziej należy na nie zwracać uwagę. „Ryzykowne ptaki” to takie, które są potencjalnym źródłem zagrożenia. Zastanów się, które ptaki i z jakimi problemami są na twojej fermie i jak można niezwłocznie się nimi zająć.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Jak w sensowny sposób obserwować ptaki? 1. Patrz na nie zarówno podczas wykonywania czynności, jak i nie robiąc niczego innego.

2. Patrz na całe stado, pojedynczą kurę i ponownie na całe stado.

3. Patrz na sztuki przeciętne i te wyróżniające się – ekstremalne przypadki.

4. Patrz na przód, tył i środek kurnika. Tę sa-

Przestraszona lub chora kura zabrudzi gniazdo i jaja.

mą zasadę stosuj do obserwacji procesów, np. karmienia. Patrz na początek, środek i koniec linii zadawania paszy, sprawdzając wypełnienie karmideł. Co się tam dzieje? 5. Patrz o różnych porach i w różnych okolicznościach. 6. O ustalonej porze stań i obserwuj kurnik – nie chodź po nim przez cały czas. 7. Zidentyfikuj ryzykowne pory, ryzykowne ptaki i ryzykowne miejsca.

Unikaj zbyt dużej obsady. Najlepiej ocenisz to, gdy uruchomiony jest paszociąg. Wszystkie kury powinny mieć możliwość swobodnego pobierania paszy. Jeżeli wszystkie kury w danej klatce nie mogą pobierać paszy jednocześnie, to może oznaczać problem z typem klatki lub obsadą. W systemie ściołowym ptaki ciągle się przemieszczają i zakłócają sygnały dotyczące zbyt dużej obsady.

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Momenty ryzykowne Pewne pory dnia, pory roku albo podczas inspekcji mogą być momentami ryzykownymi. Musisz wiedzieć, że takim momentem niebezpiecznym jest codzienne karmienie. Upewnij się, że system zadawania paszy oraz waga działają właściwie. Momenty ryzykowne mogą też trwać przez kilka dni w ciągu tygodnia. Dla przykładu: czas, kiedy kury po zakończonym wychowie trafiają do kurnika dla niosek też jest momentem ryzykownym. Jest momentem zagrożenia dla całej produkcji. Jeśli otworzysz gniazda zbyt wcześnie, zostaną one zanieczyszczone. Jeśli otworzysz je zbyt późno, kury zaczną znosić jaja poza gniazdami. Zimą istnieje ryzyko zbyt słabej wentylacji. Jeśli stosujesz system ściołowy, musisz zadać sobie więcej trudu, aby utrzymać mikroklimat i ściółkę w odpowiedniej kondycji i na odpowiednim poziomie. Upewnij się, że mikroklimat jest odpowiedni na poziomie głów ptaków, a nie tylko na poziomie twojego wzrostu. Latem nioski mogą cierpieć z powodu wysokich temperatur.

Niesklasyfikowane obserwacje godne uwagi Czasami zetkniesz się z rzeczami trudnymi do zrozumienia od razu. Oczywiście nie każdy niezaklasyfikowany sygnał oznacza zagrożenie i prowadzi do szkód. Niesklasyfikowane obserwacje godne uwagi określono skrótem UNO [ang. UNO you know – ty wiesz]. Kiedy zaobserwujesz UNO, musisz dowiedzieć się, dlaczego do takiego sygnału doszło. Nauczysz się więcej, próbując zrozumieć korzystne sytuacje w produkcji, inaczej mówiąc: czym są wskaźniki sukcesu.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Miejsca zagrożenia W każdym kurniku istnieją ryzykowne miejsca, w których można spodziewać się problemów. Te miejsca powinny stać się stałym elementem do sprawdzenia podczas codziennej kontroli. Bądź pewien, że ich nie pomijasz. Niebezpieczne miejsca występują zarówno w systemie klatkowym, jak i ściołowym. W przypadku klatek jest więcej do zrobienia w związku z usytuowaniem ich w kurniku. Klatki blisko wlotów powietrza narażone są na przeciągi, a ptaki w nich nie wyglądają zbyt dobrze. Więcej światła w pobliżu klatki powoduje wzajemne wydziobywanie piór i w konsekwencji słabsze upierzenie.

Sygnały powiązane ze sobą

Wskaźnikiem wykorzystywania przez ptaki grzęd w nocy jest ilość pomiotu, jaki można znaleźć pod klatkami lub na taśmach odprowadzających pomiot. Kiedy liczba grzęd jest niewystarczająca, taśma odprowadzająca pomiot pokryta jest odchodami nierównomiernie.

Ta młoda kura ma głowę odchyloną. Wychów to trudny okres w życiu kur: powinny wykorzystywać całą swoją energię, aby mieć dobry początek produkcji. Ta kura nie może tego zrobić i stanie się pierwszą z ofiar w przypadku wystąpienia choroby. Kura ta jest osłabiona i może paść w przypadku choroby. Czy zauważyłeś kilka kur podobnych do niej? To może być sygnał, że jest coś nie tak z twoim stadem.

Na tej fermie gniazda zawieszono na ścianie zewnętrznej. Pod gniazdami jest ciemno i stanowi to potencjalne zagrożenie występowania jaj, które spadły na podłogę. Rozwiązanie: zainstalować w tym miejscu dodatkowe oświetlenie. R o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Zapiski fermowe obiektywnie ukazują sygnały Cenne sygnały można uzyskać z zapisków fermowych. Zapiski fermowe to proces aktywnego zbierania danych, przetwarzania i aktualizowania informacji według przyjętej kolejności w celu udoskonalania wyników produkcyjnych. Wyniki uzyskane po przetworzeniu danych można podzielić na dwie kategorie: pierwsza to wyniki produkcyjne, np.: procent śmiertelności, wykorzystanie paszy itp.; druga składa się z wyników finansowych.

Wykorzystuj informacje, które zbierasz. Przez regularne zbieranie danych dostrzeżesz wcześniej odstępstwa od normy. Prosta zmiana w zużyciu wody jest sygnałem problemów zdrowotnych stada, ale mogą one być spowodowane przez samą wodę lub paszę i ich jakość. Zmiany w poziomie zużycia paszy to też sygnał (pasza nie jest jednorodna, komponenty paszy rozdzieliły się w paszociągu?). Cykl zbierania danych fermowych Zbierane i zachowane dane powinny potwierdzać wyniki produkcyjne.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

ąda dobrze S tado wygl

1. Zbieranie danych Pozyskiwanie i obliczanie najważniejszych danych liczbowych w czasie i na koniec cyklu produkcyjnego

dycja Dobra kon

wygląda Upierzenie dobrze

Brak uwag

Poproś swoich doradców, aby zanotowali swoje uwagi w dzienniku twojej fermy.

3. Udoskonalanie Stwórz i wprowadź w życie plan podnoszenia wyników produkcyjnych i wyników finansowych

2. Analizowanie Analizowanie to porównywanie uzyskanych wyników ze standardami i wynikami z poprzednich cykli produkcyjnych innych ferm w regionie

Rodzaj informacji: produkcja, woda, pasza, zdrowie, finanse itd.

Częstotliwość: codziennie, raz na tydzień, okresowo itp. Odpowiedzialność: pracownik fermy, producent drobiu, zarządzający produkcją, menadżer, kierownik fermy. Typ informacji: kontrolujące produkcję, wyniki końcowe stada, nadzór nad zdrowiem, planowanie.

Zapisuj dane zaraz po ich uzyskaniu w odpowiedniej kolejności, aby o niczym nie zapomnieć. W tym przypadku: w kurniku.

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Najważniejsze dane To dane, które stanowią minimum, aby wiedzieć, co dzieje się w stadzie. Powinieneś zbierać dane przez cztery tygodnie, aby móc wyznaczyć średnie tygodniowe (liczby zmieniają się codziennie). Śmiertelność Śmiertelność w ciągu tygodnia wyrażona jest procentowo (%) liczba padłych niosek w tygodniu

x 100

liczba utrzymywanych niosek Łączny procent śmiertelności (%) łączna liczba padłych niosek

x 100 liczba jednodniowych kurek utrzymywanych w wychowie Produkcja

liczba kur w początku okresu nieśności + liczba kur na końcu okresu nieśności 2 x liczba dni okresu nieśności

liczba jaj zniesionych w danym okresie x 100 średni stan niosek w danym okresie x liczba dni okresu nieśności Łączna liczba jaj zniesionych przez utrzymywaną kurę łączna liczba jaj liczba utrzymywanych kur

Punkty krytyczne (na co zwracać uwagę) Śmiertelność jest nieco wyższa na początku nieśności przed osiągnięciem jej szczytu, a następnie powoli wzrasta. Średnia śmiertelność nie powinna przekroczyć 1% na miesiąc. Jeżeli śmiertelność wzrasta do 0,5% lub więcej w ciągu tygodnia, to znaczy, że dzieje się coś złego, zwłaszcza jeśli dzieje się to kilka tygodni z rzędu.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Średni okres użytkowania stada

Wskaźnik nieśności (%)

Główne cele Białe nioski: 0,7-0,8% (padnięć i brakowań) na 4 tygodnie. Całkowita śmiertelność 9-10% (64 tygodnie). Brązowe nioski: 0,5-0,6% (padnięć i brakowań) na 4 tygodnie. Całkowita śmiertelność 6,5-9% (64 tygodnie).

x 100

Można też zsumować masę jaj na kurę (kg), jeśli płatność jest za 1 kg jaj

Główne cele Białe nioski: 280-330 jaj w okresie nieśności (64 tygodnie). Średni % nieśności stada 75-80%. Średnia masa jaja: 60-63 g. Brązowe nioski: 275-325 jaj w okresie nieśności (64 tygodnie). Średni % nieśności stada 71-79%. Średnia masa jaja: 62-64 g. Szczyt nieśności: w 5-10 tygodniu od rozpoczęcia nieśności, procent nieśności wynosi 92-95%. Później w 10. miesiącu produkcji procent nieśności wynosi około 70%. Liczba kilogramów jaj dla średniej nieśności stada wynosi 18-19 kg w okresie nieśności na rok. Punkty krytyczne (na co zwracać uwagę) Na początku nieśności procent nieśności powinien zwiększać się dwukrotnie co tydzień (np.: 8% – 16% – 32% – 64%), aż osiągnięty zostanie szczyt nieśności. Po szczycie nieśności należy się niepokoić, gdy procent nieśności spada więcej niż 4% na tydzień. Jaja pozaklasowe podczas całego okresu produkcji nie powinny stanowić więcej niż 2-5%.

Masa jaj powinna zwiększać się z tygodnia na tydzień od pierwszego jaja o masie 48 g do około 60 g w wieku 30 tygodni i 65-70 g na końcu nieśności. Może się to zmienić o około 0,5 g na tydzień, jeśli różnica jest większa, to poważny sygnał zakłócenia produkcji. Masa jaja w 40. tygodniu jest dobrym wskaźnikiem średniej masy jaja podczas całego okresu produkcji. Wysokie temperatury otoczenia mają negatywny wpływ na masę jaj. Łączna liczba zniesionych jaj na kurę jest lepszym wskaźnikiem niż średnia nieśność stada, nawet jeżeli wlicza się wpływ poziomu śmiertelności.

Skuteczność paszy

Spożycie paszy na nioskę na dzień (g) kg paszy w danym okresie

x 1000

średnia nieśność stada Wskaźnik wykorzystania paszy (FCR) (całkowita) ilość paszy podczas okresu (nieśności) masa netto jaj zebranych w tym samym okresie Ilość (g) paszy na jajo (g/jajo) (całkowita) ilość paszy podczas okresu (nieśności) (g) liczba jaj zebranych podczas tego samego okresu

R o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Główne cele Białe nioski: 105-115 g na dzień (42 kg na sztukę/okres nieśności). Brązowe nioski: 115-125 g na dzień (45 kg na sztukę/okres nieśności), (pasza o zawartości energii metabolicznej 2800 kcal EM/kg). Wskaźnik wykorzystania paszy (FCR) dostarcza informacji, w jakim stopniu kura wykorzystuje paszę i powinien mieścić się w zakresie 1,90-2,50. Punkty krytyczne (na co zwracać uwagę) Masa ciała jest dobrym wskaźnikiem pobrania paszy i powinna nieustannie wzrastać. Powinna znacznie się zwiększyć przed osiągnięciem szczytu nieśności i nieco jeszcze po nim, ale nigdy nie powinna się zmniejszyć. Krzywa wzrostu jest bardziej istotna niż rzeczywista masa ciała. Pobranie paszy jest często zmienne i trudne do określenia. Pomiary dokonane w ciągu trzech tygodni dają dobry pogląd na poziom pobrania paszy. Na początku okresu nieśności pobranie paszy powinno wzrastać do szczytu nieśności, następnie powinno się ustabilizować. Podczas ostatniej fazy okresu produkcyjnego pasza czasami jest ograniczana przez producenta drobiu. Zainteresuj się, gdy pobranie paszy spadnie.

Kryteria analizy produkcji jaj Wykres produkcji jaj, tzw. krzywa produkcyjna, jest bardzo pomocny dla producenta, ponieważ daje pogląd na najważniejsze wyniki produkcyjne, takie jak procent nieśności, średnia masa jaja, śmiertelność itd. Ten wykres należy aktualizować za każdym razem po obliczeniu cotygodniowych wyników. Najlepsi producenci mają już gotowe wykresy z nałożonymi stanPrzykładowe zbierane dane

Wiek ptaków Wiek w tygodniach: najczęściej liczony od niedzieli do soboty, a w krajach arabskich od piątku do czwartku. Tak czy inaczej, najlepiej rozpocząć od dnia tygodnia, w którym przypadł pierwszy dzień życia ptaków.

Wiek (tygodnie)

Średnia nieśność stada (%)

Średnia masa jaja (g)

18 19 20 21 22

5 23 48 64 86

51 54 55 56,5 57,2

dardami wyników, na które nakładają swoje wyniki. Kiedy producent skomplikuje nieco osiągane wyniki w swoim stadzie, patrząc na wykres łatwo rozpoznaje, czy produkcja przebiega zgodnie z wyznaczonymi standardami czy nie. Stwórz własne standardy, gdyż standardy dostarczane przez firmy hodowlane mogą być zmienne w zależności od kraju, klimatu, typu fermy, jakości pasz itd. Śmiertelność Zużycie paszy tygodniowo (%) (g) 0,2 0,1 0,3 0,4 0,2

92 96 101 107 109

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Masa ciała (g) 1320 1350 1370

Obserwuj problemy i ich możliwe przyczyny

Odwlekaj rozpoczęcie nieśności w przypadku: ● Chorób ● Gdy kury nie są gotowe, późno osiągają dojrzałość płciową ● Niskiej jakości obsługi stada ● Gdy liczba godzin świetlnych jest malejąca ● Gdy stwierdzasz słabe wykorzystanie paszy i słabą jej jakość

Wysoka śmiertelność ● Źle wykonane przycinanie dziobów, mała liczba sztuk z przyciętymi dziobami (kanibalizm) ● Zbyt duża obsada ● Choroby ● Warunki utrzymania (przeciąg, światło)

Duże pobranie paszy ● Słaba jakość paszy ● Niska jakość systemu zadawania paszy (straty podczas zadawania paszy) ● Niewłaściwie zbilansowana dawka ● Niewłaściwe magazynowanie pasz ● Niedobory składników pokarmowych

Duża liczba jaj pozaklasowych – klasy B ● Niewystarczająca ilość Ca w paszy lub niewystarczające źródła wapnia ● Wiek ptaków ● Jakość systemu zadawania paszy (straty podczas zadawania paszy) ● Wysokie temperatury ● Zarządzanie ilością ściółki, gniazd i ptaków (brak wystarczającej liczby gniazd, zła konstrukcja gniazd) ● Choroby SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Inspekcja kurnika z zewnątrz

Problemy z gryzoniami? Pozostaw otwartą przestrzeń przynajmniej na dwa metry wokół kurnika, bo myszy i szczury nie lubią przemierzać wolnych przestrzeni. Pamiętaj o zachowaniu tej przestrzeni czystej i posprzątanej! Zadbaj, aby ograniczyć porost roślin przy budynku do minimum.

Dobre funkcjonowanie fermy polega na dobrej kontroli. Sprawdzaj, czy nie dzieje się nic złego na zewnątrz kurnika i nie ma konieczności naprawienia czegoś. Rozpocznij kontrolę na zewnątrz kurnika i kontynuuj ją, kończąc na ptakach. Przy kontroli należy pamiętać o kilku ważnych elementach.

Proste rozwiązania Problem z temperaturą wody do pojenia? Czasami proste rozwiązania mogą spowodować różnicę, na przykład pomalowanie zbiornika na wodę na czarno pozwala wykorzystać działanie słońca do ogrzania wody w zbiorniku. Określ temperaturę wody wprowadzanej do budynku i powtarzaj tę czynność.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Przy wejściu do budynku i w sterowni

1. Czy sterownia jest posprzątana?

2. Czy wejście umożliwia właściwą dezynfekcję? Czy umożliwia dezynfekcję obuwia przez zanurzenie lub na macie dezynfekcyjnej? Upewnij się, że nie ma możliwości pominięcia etapu dezynfekcji podczas wejścia.

3. Czy istnieje właściwy system usuwania jaj z kurnika, tak jak i martwych ptaków? Czy stosujesz nowe wytłaczanki do jaj?

4. Czy kluczowe dane służące do kontroli wyników produkcyjnych są możliwe do uzyskania np.: dla ostatnich czterech tygodni – procent śmiertelności, zużycie paszy, dane dotyczące produkcji?

R o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Inspekcja w kurniku

Wstają czy nie wstają? Czy wszystkie kury wstają, gdy przechodzisz przez kurnik? Słabe ptaki często pozostają w przysiadzie na skokach? Czy ptaki są wystarczająco odważne, ruchliwe, żywotne, spokojne, czy panuje zamęt, czy są hałaśliwe? Przejdź przez wiele alejek, obserwując klatki z przodu i z tyłu oraz reakcje ptaków.

Jeżeli jaja są w grupach po 3-4 sztuki albo więcej, oznacza to, że powierzchnia podłogi klatki tworzy nierównomierny wygięty spad, co może powodować niewłaściwe staczanie się jaj i stłuczenia.

Patrz wszędzie

System klatkowy znacznie trudniej monitorować, więc wyostrz swoje zmysły i bacznie obserwuj. Zacznij od sprawdzenia rzeczy ogólnych.

Jaja Jaja to produkt, który wytwarzasz, więc uważnie się im przyglądaj. Jaja także dostarczają sygnałów, dzięki którym możesz poprawić zarządzanie stadem. Jaka jest jakość skorupy jaj? Gładka czy szorstka? Czy jaja są niekształtne? Czy występują małe otwory w skorupie jaj? Czy występują różnice wśród jaj? Jeśli skorupa jest słaba i krucha, sprawdź zawartość wapnia w paszy i dodaj suszone muszle morskie albo inne źródło wapnia, jeśli to konieczne – rób to raczej pod koniec dnia. Dostarcz „przekąskę o północy” dla starszego stada. Ta metoda może pomóc w okresie upałów, gdy pobranie paszy w ciągu dnia spada.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Upewnij się, że zajrzałeś do każdej klatki, a nie tylko do tych na wysokości wzroku, lecz także do tych na górze i na dole. Użyj właściwego sprzętu, jeśli to konieczne (drabina, podest).

Spokojne czy hałaśliwe? Przejdź po wszystkich alejkach – po tych z przodu i z tyłu.

Spożycie paszy

● Niewystarczające pobranie paszy: karm ptaki częściej w ciągu dnia i zwiększ liczbę godzin dnia świetlnego. Spróbuj zmodyfikować ilość zadawanej paszy. ● Zbyt duże pobranie paszy: czy kury wybiórczo wyjadają składniki paszy? Stwierdzisz to, patrząc na podłogę i rozrzucone resztki. Jeśli to konieczne, ogranicz ilość zadawanej paszy w karmidłach oraz częstotliwość zadawania paszy. Upewnij się, że korytka są opróżnione w krótkim czasie, maksymalnie w przeciągu godziny, w środku dnia. Czy posiadasz informacje uzyskane z kontroli masy ciała: czy przyrastają wystarczająco? Jaka jest temperatura w kurniku? Ma to wpływ na pobranie paszy.

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Zwrócenie uwagi na kurę Zanim właściwie ocenisz jak powinna wyglądać zdrowa kura i jak powinna się zachowywać, potrzebujesz pewnych podstawowych informacji. Każda kura ma pewną liczbę określonych potrzeb. Są to: pasza, woda, światło, powietrze, odpoczynek, przestrzeń i zdrowie. W każdym systemie utrzymania i w każdym przypadku trzeba skontrolować te elementy, aby upewnić się, że potrzeby ptaków zostały zaspokojone. Jeżeli ptaki mają więcej swobody (system wybiegowy, ściołowy), należy zwracać uwagę na większą liczbę czynników. Ponieważ nawet system podłogowy z teoretycznie odpowiednią powierzchnią przypadającą na sztukę może prowadzić do stłoczeń i niektóre ptaki mogą ucierpieć. Zatem czy każdy ptak ma wystarczająco dużo przestrzeni przez cały czas?

mogły zobrazować potrzeby kur podczas takich czynności, jak: przesuwanie ciężkiej klapy, przejście przez ciemnię, liczba dziobnięć drążka. Ptaki po intensywnym karmieniu w ciągu ośmiu godzin mają podobne wyzwania podczas korzystania z gniazda, zanim zniosą jajo. W oparciu o badania zachowań kur można napisać „kurzą” listę życzeń.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Potrzeby behawioralne: gładzenie piór, kąpiel w piasku Kury dbają o utrzymanie piór, pielęgnując je przez wygładzanie oraz kąpiel w piasku. Umożliwia to ich natłuszczanie wydzieliną z gruczołu kuprowego. Piasek oczyszcza pióra i usuwa z nich stary tłuszcz oraz pasożyty. To polepsza jakość piór: pozwala usunąć wypadające, dojrzałe pióra i utrzymać temperaturę ciała. Kąpiele piaskowe zabezpieczają pióra przed nadmierną łamliwością, ograniczają ich uszkodzenia. Ptaki zaczynają kąpiele w piasku już w 4-6 dniu życia. Czynność tę mogą wykonać w zadbanej i suchej ściółce, w suchym kojcu, gdzie znajduje się piasek lub torf. Trociny i słoma nie nadają się do tego. Kąpiele w piasku mają sens z przyczyn finansowych: dobre upierzenie ogranicza straty energii z paszy na utrzymanie temperatury ciała, co powoduje oszczędności w zużyciu paszy. Ptaki, które nie mogą stosować kąpieli w piasku, to te utrzymywane w systemie opartym na klatkach tradycyjnych. Należy zastosować dodatkowe wyposażenie, tak jak w klatkach wzbogaconych, co powoduje dodatkowe koszty. Lista życzeń Aby stworzyć optymalne warunki środowiskowe dla kur, pierwszy powinieneś znać ich potrzeby. Przeprowadzono obserwacje zachowań kur w celu określenia wysiłku, jaki muszą sobie zadać dla wykonania pewnych czynności. Badania te poR o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Te młode kury poszukują dostępu do paszy w całym kurniku. Są głodne, a to prawie pora karmienia.

Kura stroszy swoje pióra, żeby dostał się pod nie piasek.

czeń y ż Listaiazdo

n 1. G apak do r D . dzie azurów) ę 2 z r (na ania p ścier a rzęd o 3. G pielisk ą m e K i . k 4 as z pi tkowa oda nia 5. D rzch e i w po

Zachowanie ptaków System klatkowy ogranicza przemieszczanie się ptaków oraz ich behawior. To „znudzenie” prowadzi do niepożądanych zachowań, takich jak dziobanie okolicy steku, pazurów, a także jaj, jeśli mają taką możliwość. To bardzo istotne, aby zrozumieć swoje ptaki i to, jakie jest ich naturalne zachowanie przy utrzymaniu w systemie ściołowym. Spróbuj rozpoznać niepożądane zachowania na czas, aby móc nad nimi zapanować i je kontrolować. Ważne, aby zorganizować kurnik i stado tak, by uniknąć niepożądanych zachowań, takich jak skupianie się ptaków czy znoszenie jaj na ściółce.

mniej w klatce. W większych grupach ptaki nie są zdolne rozpoznawać pozycji w hierarchii wszystkich jej członków, co więcej – istnieje możliwość powstawania podgrup w obrębie kurnika. Kury cięższe lub o większym grzebieniu są wyższe rangą. Wyskubane i słabsze kury kryją się za listwami, w gniazdach lub na grzędach. W celu ograniczenia takich zachowań wystarczy dostarczyć więcej schronień i miejsc odpoczynku ptakom, np.: na końcu rzędu tylko z wodą lub zainstalowanie dodatkowych grzęd na klatkach w systemie wolierowym.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P

Zachowania grupowe Kury to istoty społeczne. Kura potrafi rozpoznać 80 innych osobników swojego gatunku i wie, który ptak jest dominujący, czyli przewodzi w małej grupie. W systemach klatkowych zazwyczaj istnieje ryzyko, że te same sztuki będą na tyłach klatek. W takim przypadku lepiej umieścić o jedną sztukę

Potrzeby behawioralne: praca i jedzenie

Kury spędzają czas głównie na poszukiwaniu pokarmu. Na wolności połowę swojego czasu poświęcają na grzebanie i szukanie go. Nawet jeśli mają paszę w karmidłach, to uwielbiają drapać wokoło, nawet między kamieniami. W systemie ściołowym upewnij się, czy mają możliwość grzebania, rozsypując ziarno w suchej ściółce albo wstaw im balot siana lub lucerny. Wtedy ograniczą wzajemne wydziobywanie piór. Bądź pewny, że lucerna jest wysuszona i dobrej jakości (bez rozwijających się grzybów).

Nie wszystkie kury pobierają paszę jednocześnie, nawet jeśli klatka jest wystarczająco duża. Kury dominujące pobierają paszę jako pierwsze, dlatego zadawaj paszę w mniejszych ilościach, aby sztuki o niższej pozycji w hierarchii mogły też z niej skorzystać.

Jak kury spędzają swój wolny czas w różnych warunkach środowiskowych Typ kur

Kur bankiwa Group behaviour

Kur bankiwa Nioska Nioska Kura na wolnym wybiegu

Środowisko

na wolności zoo system podłogowy klatka na wolnym wybiegu

Poszukiwanie i pobieranie pokarmu (%) 50 60 18 22 53

Odmienne zachowania (%) 0 0 0 0 0

Odpoczynek (%) <50 10 3 8 39

Źródło: P. Koene, in Bels, 2006

SYGNAŁY KUR NIEŚN YC H

Codzienna rutyna kur nieśnych Kury utrzymywane w systemie ściołowym rozpoczynają każdy dzień od pobrania pokarmu i sprawdzenia gniazda. Wtedy znoszą jajo. W połowie dnia nadchodzi czas intensywnego grzebania i poszukiwania pokarmu. Jeśli występuje wydziobywanie piór, to ma ono miejsce zazwyczaj pod wieczór. Późne popołudnie to czas odpoczynku i spokoju. W systemie klatkowym takie zachowania występują w małym stopniu lub nie ujawniają się. Czasem można zauważyć, że niektóre kury są wzburzone przed złożeniem jaj, ale to dlatego, że nie mogą znaleźć gniazda. Dokonuj swoich inspekcji także o różnych porach, na przykład po karmieniu lub wieczorem, gdy ptaki odpoczywają. Kury mają swoje zachowania i wykonują różne czynności w ciągu dnia (zobacz codzienna rutyna poniżej). Jeśli dokonujesz zbyt wielu inspekcji o określonej porze, możesz przeoczyć ważne sygnały, gdyż ptaki nie wykazują niektórych zachowań o danej porze. Dla przykładu zauważysz wyłącznie niepokój wywołany piórojadami, przez co ptaki stracą możliwość odpoczynku. Czasami zechcesz, aby kury zaczęły się poruszać, przez co nie dostrzeżesz sztuk padłych czy osowiałych. Zatem upewnij się, że dokonasz przeglądu także podczas pracy paszociągu.

Codzienna rutyna Noc

spanie

Znoszenie jaja Znoszenie jaja jest swojego rodzaju ćwiczeniem dla kury wykonywanym każdego dnia. 1. Kura kieruje się do gniazda. 2. Siedzi w nim spokojnie przez pół godziny do godziny, bardzo często z zamkniętymi oczami. 3. Staje się coraz bardziej niespokojna, unosi i strzepuje raptownie pióra ogona i stroszy pióra na podbrzuszu oraz wokół kloaki (steku). 4. Nagle wstaje i rozstawia nogi. 5. Co jakiś czas się napina, a jajo zaczyna wychodzić. 6. Wciąż wilgotne jajo wyskakuje, a za nim czerwona błona śluzowa. 7. Po kilku sekundach błona śluzowa cofa się do kloaki (steku). 8. Kura staje nad jajem i odpoczywa, ma otwarty dziób i zieje (dyszy). 9. Sprawdza jajo i opuszcza gniazdo, czasami głośno gdacze. 10. Kura pobiera paszę i wodę oraz wraca do swoich codziennych rutynowych czynności. Fazy od 3. do 6. nie trwają dłużej niż 30 sekund. Kury są wrażliwe podczas znoszenia jaj, więc lepiej zostawić je wtedy w spokoju.

T H D IG TE R C Y P TE O O C R P Poranek Popołudnie

Wieczór

gładzenie piór

Noc

sen

kopulacja pobieranie pokarmu

kąpiel słoneczna

pobieranie pokarmu

znoszenia jaja kąpiel w piasku R o z dzia ł 1 : Pa tr z ą c uw aż n iej, z ob ac z ysz w ięc ej

Praw idł owa o pie k a uw z glę dn ia w ie dzę o z w ie r zę t ac h i um oż liw ia je j z asto sowan ie w prak t yce. D la zo pt y m alizowan ia w y n ików.”

T H D G I TE R C Y P TE O O C R P

Nie wszyscy producenci drobiu wykorzystują całkowicie potencjał produkcyjny ptaków. Zarówno w systemach klatkowych, jak i podłogowych konieczne jest odpowiednie prowadzenie stada, aby okres nieśności przebiegał prawidłowo. Ale skąd możesz wiedzieć, czy twoje działania są prawidłowe? Twoje stado kur nieustannie wysyła sygnały: o ich zdrowiu, jak dobrze znają swoje otoczenie oraz o tym, czy jest im wygodnie.

SYGNAŁY KUR NIEŚNYCH Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kur nieśnych

Praktyczny przewodnik prowadzenia stada kur nieśnych

„ Kur y n ie śn e to n ie m asz y ny do z n o sze n ia jaj.

Jeśli rozpoznajesz objawy, to jest to dobry punkt wyjścia przy rozpoznawaniu problemu, ale czy jesteś uzbrojony w wiedzę, dzięki której podejmiesz właściwe kroki, aby wyprowadzić swoje stado na prostą? Aby tego dokonać, musisz znać swoją fermę od podstaw i umiejętnie ocenić zmiany, do jakich doszło w twoim stadzie.

Książka Poultry Signals® przedstawia praktyczną wiedzę dotyczącą produkcji zwierzęcej w łatwy i przystępny sposób.

ISBN 978-90-8740-234-1

www.roodbont.com

apra@apra.pl

9 789087 402341

Po p r a w s w o j e w y n i k i i d o b r o s t a n p t a k ó w

SYGNAŁY KUR NIEŚNYCH

O a ut o r ach

Teoretycznie wszyscy wiemy, co mniej więcej robić. Jednak nie każdy producent drobiu stosuje wiedzę teoretyczną w praktyce. Dlatego „Sygnały kur nieśnych” nie są poświęcone spostrzeżeniom, ale skoncentrowane są na tym, jak zmienić wiedzę w praktyczne działanie. Poprzez nieustanne sprawdzanie sygnałów i ich analizowanie możesz krok po kroku zoptymalizować swoje metody prowadzenia stada.

Siedem kroków w kierunku polepszenia prowadzenia stada: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Dzięki zachowaniu kolejności tych kroków za każdym razem wprowadzisz skuteczne działania i poprawisz dobrostan ptaków. Zdrowe i szczęśliwe ptaki to także twoja korzyść!

SYGNAŁY

KUR NIEŚNYCH

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PROWADZENIA STADA KUR NIEŚNYCH