Issuu

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE ‘STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE’ WORDT ONDERSTEUND DOOR:

d te ec

In Stressvrij omgaan met vee leggen Jan Hulsen en Joep Driessen heel praktisch uit hoe je

rundvee op hun gemak stelt en veilig hanteerbaar maakt. Dit begint met de kalveren. Wist je dat jouw gedrag al invloed heeft op kalveren zonder dat je bij ze in het hok bent? En dat je door op de juiste manier te bewegen, deze dieren tot bedaren brengt? Zodat ze leren dat jij ‘veilig’ bent?

Je kunt er direct mee aan de slag en de beloning is groot: minder stress, meer productie, minder problemen, meer arbeidsvreugde.

Stressvrij omgaan met vee® is een uitgave in de reeks KoeSignalen®. KoeSignalen® presenteert op toegankelijke wijze zeer praktische kennis van diergericht rundvee houden.

ht rig

drijft en gemakkelijk in de omgang houdt. Zodat jij in control bent, de dieren zich op hun gemak voelen en ongelukken voorkomen kunnen worden.

Met de informatie en illustraties uit Stressvrij omgaan met vee leer jij hoe je koeien rustig op-

JAN HULSEN JOEP DRIESSEN

Joep Driessen is geboren op een rundveebedrijf in Luxemburg, en opgegroeid op een schapenbedrijf in het Land van Maas en Waal. Na 2 jaar werken als dierenarts in de praktijk, ontwikkelde hij samen met Jan Hulsen Koesignalen®. Sinds 1999 is hij werkzaam als trainer binnen zijn bedrijf CowSignals®Training company. ‘Ik help boeren en adviseurs in meer dan 70 landen aan beter inzicht in de behoefte van de koe en kalf. Onze trainingen zijn zeer praktisch, onafhankelijk en koe-gericht. Dit leidt tot happy cows & happy farmers & happy planet, en daar word ik weer heel blij van!

Omgekeerd zorgen ongeruste, onvoorspelbare koeien voor frustratie bij hun verzorgers. Die gedragen zich verkeerd, omdat ze niet beter weten maar ook uit onmacht en ongenoegen. En dat maakt weer dat het vee schuw en onvoorspelbaar blijft.

OVER DE TRAINER

Rustige koeien die voorspelbaar reageren zijn een bron van arbeidsvreugde voor iedereen die met ze werkt. Niet alleen omdat het werk dan erg leuk en veilig is, maar ook omdat deze dieren gezonder blijven én beter produceren.

‘Stress bij dieren leidt tot verminderde weerstand. Door een stressvrije benadering en omgang met dieren vergroot dus je niet alleen het welzijn van de dieren, maar ook de diergezondheid. Dat levert gelukkige koeien en gelukkige verzorgers op. Dit boek geeft hele duidelijke tips om met minimale inspanning rustig en gezond vee op je bedrijf krijgt. Een aanrader voor iedereen die streeft naar een optimale bedrijfsvoering met gezonde en tevreden koeien!’ Jeanette van de Ven, portefeuillehouder Gezonde Dieren bij LTO Nederland en geitenhoudster

Jan Hulsen is opgegroeid op een boerenbedrijf met melkvee en vleesvarkens. Hij studeerde diergeneeskunde, na een korte uitstap naar het agrarisch onderwijs. ‘Na ruim drie jaar als praktiserend dierenarts, ben ik inmiddels vijfentwintig jaar actief met trainen en adviseren van mensen en bedrijven die met rundvee werken’. Daartoe bekwaamde hij zich verder in bedrijfskunde, communicatie en marketing, naast vakinhoudelijke doorscholing en ontwikkeling. Met zijn bedrijf Vetvice ontwikkelde Jan het Koesignalen®-concept en schreef hij de succesvolle Koesignalen-boekenreeks.

PRAKTIJKGIDS VOOR VEILIGE, EFFECTIEVE EN PROBLEEMLOZE OMGANG MET RUNDVEE

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

OVER DE AUTEUR

JAN HULSEN JOEP DRIESSEN

ISBN 978-90-8740-353-9

www.roodbont.nl

www.cowsignals.com

9 789087 403539

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE PRAKTIJKGIDS VOOR VEILIGE, EFFECTIEVE EN PROBLEEMLOZE OMGANG MET RUNDVEE

‘Het laatste wat een goede boer of dierenverzorger wil, is onnodige stress veroorzaken bij zijn of haar dieren. Dit boek zal mensen die met vee werken helpen om ze beter te begrijpen. Als we ze beter begrijpen, kunnen we beter voor ze zorgen. En door beter voor ze te zorgen, kunnen we hun welzijn verbeteren, en uiteindelijk ook onze eigen welzijn.’ Lesley Moffat, directeur Eyes on Animals

‘Dit praktische boek heeft op elke boerderij een enorm effect. Daar waar problemen zijn met de koestroom, helpt het boeren en medewerkers om te bepalen waar de problemen zich voordoen en wat ze eraan kunnen doen. Je zult verrast zijn hoe snel je verbetering ziet. Waar de koestroom goed is, zal het boeren helpen te begrijpen waarom dit zo is en de medewerkers aanmoedigen om te blijven doen wat ze doen. Kortom op elke boerderij zal men baat hebben bij dit boek.’ Neil Chesterton, dierenarts, expert klauwgezondheid en koeien opdrijven, Nieuw-Zeeland

‘Geen veehouder wil zijn dieren onnodige angst en stress aanjagen. Maar voldoen uw ingesleten dagelijkse gewoontes en de improvisaties bij onverwachte gebeurtenissen hieraan wel? Geen nood, met het boek ‘Stressvrij omgaan met vee’ kunt u de wijze waarop u met uw dieren omgaat spiegelen aan de helder omschreven en geïllustreerde praktijkervaringen. En u kunt leren waar uw werkwijze nog beter kan, met dit boek of via een training Stressvrij omgaan met vee. Het levert blijere koeien op, waarvan u zelf ook jarenlang veel plezier zult hebben.’ Bert van den Berg, programmamanager veehouderij, Dierenbescherming

‘STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE’ WORDT ONDERSTEUND DOOR:

py rig

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE PRAKTIJKGIDS VOOR VEILIGE, EFFECTIEVE EN PROBLEEMLOZE OMGANG MET RUNDVEE

py rig

JAN HULSEN JOEP DRIESSEN

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE Uitgever Roodbont Publishers B.V.

Roodbont Publishers B.V. Postbus 4103 7200 BC Zutphen Nederland T +31 (0)575 54 56 88 E info@roodbont.nl I www.roodbont.nl

Projectleiding Joep Driessen, CowSignals® Training Company Jan Hulsen, Vetvice® Auteur Jan Hulsen, Vetvice® Eindredactie Ton van Schie en Christel Lubbers, Roodbont Publishers B.V.

CowSignals® Training Company Hoekgraaf 17A 6617 AX Bergharen Nederland T +31 (0)487 745 041 E info@cowsignals.com I www.cowsignals.com

Tekstcorrectie Text2000

Fotografie Jan Hulsen, tenzij anders aangegeven. Broer Hulsen: 10, 42, 43, 54 Jens Verheijen: 30

Illustraties Trudy Michels Herman Roozen Marleen Felius Leen Zuydgeest (Tekenteam)

pr s

py rig

Met medewerking van Bert van Niejenhuis Jack Rodenburg Teun Sleurink Nico Vreeburg Bertjan Westerlaan

Vormgeving Varwig Design, Erik de Bruin Merkbaar Media, Clemens Beneder

Vetvice® Group Moerstraatsebaan 115 4614 PC Bergen op Zoom Nederland T +31 (0)165 30 43 05 E info@vetvice.nl I www.vetvice.nl

Mede gebaseerd op ideeën, informatie en inzichten van Bud Williams Neil Chesterton Met dank aan Ria en Ronald Raats, Job Wisse Gerard Cramer Hansbert en Marjelle van de Sande Michiel Scherders The Dairyland Initiative Temple Grandin The Healthy Feet Programme AHDB Al die gedreven en zorgvuldige mensen die elke dag hun best doen voor hun dieren: dierverzorgers, veehouders, medewerkers of hoe je ze ook noemt.

Stressvrij omgaan met vee® maakt deel uit van de succesvolle CowSignals® reeks. CowSignals® is een merk van CowSignals® Training Company. CowSignals® training en e-learning wordt aangeboden door CowSignals® Training Company. CowSignals® content wordt aangeboden door Jan Hulsen/Roodbont Publishers.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Auteurs en uitgevers hebben de inhoud van deze uitgave met grote zorgvuldigheid en naar beste weten samengesteld. Auteurs en uitgevers aanvaarden evenwel geen aansprakelijkheid door schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. De uitgever heeft geprobeerd de rechthebbenden van het beeldmateriaal te achterhalen. Wanneer een bron onvermeld is gebleven, kunnen rechthebbenden contact opnemen met de uitgever.

INHOUDSOPGAVE

1. Koe en kalf begrijpen

4. Valkuilen en veelgemaakte fouten

Koeien zijn prooidieren

De meestgemaakte fouten

Koeien zijn groepsdieren

Fout 1: Te snel

Koeien zijn gebiedsdieren

Fout 2: Onduidelijke commando’s

Rasverschillen en de ene koe is de andere niet

Fout 3: Te veel druk

Hoe een koe haar omgeving waarneemt

Fout 4: Te veel druk blijven zetten

Fout 5: Straffen

Hoe kalf en koe leren, bijvoorbeeld van jou

Fout 6: Onvoldoende afstemmen, uitleggen en leren

2. Basisprincipes omgang en opdrijven

5. Veedrijven en hanteren: per situatie

De kop toont wat de koe gaat doen

Rustig aan gaat het snelst

Jij leidt en bent verantwoordelijk

De baas zijn

Een koe opdrijven begint met een geruste koe

Koeien in en uit de melkstal drijven

Hoe je een koe leest

Elke koe weet dat ze door de melkstal heen moet

Een koe benaderen en contact maken

Een koe uit een ligbox drijven

Een koe opdrijven: de basis

Een koe hanteren bij behandelen

Opdrijven: de koe leiden en lezen

Opdrijven via paden

Opdrijven met een voertuig

Vangkooi

Koeien volgen andere koeien

3. Koeien gerust en vertrouwd maken

Laat het dier zelf beslissen

Inrichting en voorzieningen

Een rund leren om gedreven te worden

Inrichting

Met de koe meedenken

Wachtruimte

Geluid en muziek

py rig

Vrienden dichtbij, vijanden op afstand

6. Inrichting en voorzieningen

De melkstal: principes

Voetbaden: ontwerpprincipes

Behandelplein

Behandelplaats

Regel 1 voor effectief behandelen

Afkalfruimte: CowSignals Cuddle Box

Budbox

Zeven goede gewoontes

Trefwoordenlijst

Waar koeien een hekel aan hebben

wiebelen

Basisprincipes: parallel lopen, T-op-de-uitgang,

KOEIEN ZIJN PROOIDIEREN

HOOFDSTUK 1

KOE EN KALF BEGRIJPEN Het uitgangspunt van ‘Stressvrij omgaan met vee’ is dat dieren beslissingen nemen en leren, en dat mensen intelligenter zijn. Daarom moeten mensen de leiding en het initiatief hebben: jij bepaalt wat er gebeurt en bent verantwoordelijk. Om dit waar

‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt.’ Johan Cruijff, topvoetballer en -trainer. Dit geldt ook voor stressvrij omgaan met vee.

py rig

te kunnen maken, moet je koe en kalf begrijpen.

Koe-kenmerk 1: Koeien zijn prooidieren Bij elke kennismaking met een onbekend dier of persoon, zal de koe eerst twee vragen willen beantwoorden: 1. Wat is dat? 2. Wil het mij opeten? Bij elk nieuw contact moet je het dier de tijd geven deze vragen te beantwoorden en je veilig gedragen, dus niet als een roofdier. Roofdieren bewegen zich snel en kijken voortdurend recht naar het dier. Op een gegeven moment vallen ze aan. Het prooidier ziet dan een snel bewegend dier dat recht op haar afkomt. Een koe herkent roofdieren niet aan hun geur of lichaamsbouw. Het is het gedrag waar koeien op reageren, in combinatie met ervaringen die het dier heeft. Dus als het ooit aangevallen is, zal het dier veel sterker op dat gedrag reageren.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

KOEIEN ZIJN GROEPSDIEREN

Koe-kenmerk 2: Koeien zijn groepsdieren Koeien voelen zich in een groep op hun gemak en blijven het liefst bij elkaar. Bij opdrijven zullen de dieren elkaar volgen. Maar bij paniek kan een groep zich opsplitsen en kunnen dieren van de groep wegvluchten. Afwijkend gedrag is een onderdeel van groepsgedrag. Ga er dus niet van uit dat alle dieren altijd alles precies hetzelfde doen, want dit doen ze niet. Individuele nieuwsgierigheid en verkennen zijn hier voorbeelden van: voor een groep is dit belangrijk gedrag. Een nieuw dier hoort niet meteen bij de groep. Het duurt enkele dagen tot weken alvorens een nieuw dier zich vertrouwd voelt en zich zo gedraagt. Sommige nieuwe dieren zullen zich bij paniek direct willen verschuilen in de groep, andere vluchten juist weg.

Je hebt één dier nodig uit een groep voor een behandeling. Hoe pak je dit het beste aan?

Je laat het dier zoveel mogelijk in of vlakbij de groep. Dus je behandelt het dier in de groep, tussen of naast de rest. Eventueel zet je het dier in de groep vast en drijf je vervolgens de rest van de groep weg. De derde keuze is om het dier af te zonderen. Hiervoor moet het dier erg gerust (op zijn gemak) zijn, dus vertrouwd met mensen en de plaats waar ze is. Overigens is het in een stal met een melkrobot en geruste koeien heel eenvoudig om één koe naar de melkrobot te drijven.

py rig

Opgewonden en geschrokken pinken gaan meestal als groep rondhollen en weglopen, niet als individuen. De dieren zoeken dan de veiligheid van de groep en volgen andere dieren.

Moet je een koe bij afkalven in de groep houden of juist afzonderen?

HOOFDSTUK 1: KOE EN KALF BEGRIJPEN

Een kalfkoe zondert zich van nature af van de groep, om alleen te zijn met haar pasgeboren kalf. Maar ze wil daarbij altijd oog- en geluidscontact houden met de vertrouwde dieren. Dus zet haar apart met contact met de groep, of geef de groep zoveel ruimte dat een kalfkoe zich kan afzonderen. Zodra de koe zich bedreigd voelt zal ze ofwel terug willen vluchten naar de groep, ofwel haar kalf gaan verdedigen.

DE KOP TOONT WAT DE KOE GAAT DOEN

HOOFDSTUK 2

BASISPRINCIPES OMGANG EN OPDRIJVEN Opdrijven doe je door leiding te geven. Opjagen, een dier in beweging brengen door het bang te maken, is een verkeerde aanpak. Eerst zorg je dat de koeien gerust zijn bij je en daarna leer je ze jouw lichaamstaal en commando’s. Tijdens contact met vee kijk

py rig

je steeds naar hoe de dieren op jou reageren. En daar speel jij op in. Elk contact is een leermoment, vooral voor jonge dieren.

‘Hoe goed jij ook wordt in het lezen van de lichaamstaal van koeien, koeien zullen altijd jouw lichaamstaal en die van andere koeien véél beter kunnen lezen.’ Bud Williams, misschien wel de beste stockman, veedrijver, ooit.

Geef je de dieren genoeg tijd? Leiding geven

Als je te snel wilt werken, geef je de dieren onvoldoende tijd om zich gerust te voelen. Dus reageren ze met vluchten paniekgedrag. Hoe snel je kunt werken hangt af van de mate waarin de dieren jouw commando’s kennen en op hun gemak zijn.

Bij het drijven en hanteren van vee is één persoon de leider. De leider is volledig verantwoordelijk voor wat er gebeurt. Hij zorgt dat de voorbereiding en uitvoering goed verlopen. Als iets fout gaat ligt het dus ook aan de leider. Mensen zijn intelligenter dan dieren, dus bij problemen ligt het in ieder geval nooit aan de dieren. De taken van de leider zijn: • organiseren: de omstandigheden en de samenwerking met andere drijvers; • duidelijk communiceren: zodat de dieren en andere drijvers weten wat jij wilt; • afstemmen, reageren en improviseren: zodat het resultaat wordt bereikt dat jij wilt.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

JIJ LEIDT EN BENT VERANTWOORDELIJK

Denk als dier

Jij leidt

Bij opdrijven moet de koe telkens de vraag beantwoorden: ‘Wat wil hij van me?’ Of concreter: ‘Wat moet ik doen?’ Het opdrijven van vee hoeft in de praktijk nooit opjagen te zijn. Dus je brengt een dier niet in beweging door het bang te maken. Angst leidt tot paniekreacties en onvoorspelbaar gedrag, zoals de verkeerde kant op lopen, schoppen en uitbreken.

Opdrijven doe je door leiding te geven. Daarbij laat je het dier zijn eigen beslissingen nemen en in zijn eigen tempo lopen. Met stevige, functionele hekken stel je zeker dat de dieren alleen maar de kant op kunnen die jij wilt.

Ben jij met je gedachten erbij?

py rig

Als jouw opdrachten niet helder zijn, zullen de dieren jou niet begrijpen en doen ze verkeerde dingen of raken ze in paniek. Je moet dus met je gedachten volledig bij het opdrijven zijn. Dit zijn ook de eerste vragen als iets fout gaat: Was je voorbereid? Was je er geconcentreerd mee bezig?

Het dier moet geen paniek- of angstgevoel overhouden aan opdrijven of een vangactie, maar zich overgeven aan de situatie. Hoe doe je dit?

HOOFDSTUK 2: BASISPRINCIPES OMGANG EN OPDRIJVEN

Correct opdrijven begint met een goede inrichting, en met veedrijvers die kalm en planmatig werken. De inrichting stuurt de dieren, is veilig voor ze en biedt ze geen mogelijkheid om te ontsnappen. De bodem van deze veewagen kan zakken en biedt veel grip, zodat het vee veilig en laagdrempelig erin kan lopen. De veedrijvers zijn zelfverzekerd en rustig, overleggen goed met elkaar, en staan op de juiste plaats. Samen zorgen ze dat geen van de dieren in paniek raakt: de koppen moeten laag blijven. Zie ook hst. 4 Valkuilen en veelgemaakte fouten.

DE MEESTGEMAAKTE FOUTEN

HOOFDSTUK 4

VALKUILEN EN VEELGEMAAKTE FOUTEN Als je de meest gemaakte fouten weet, dan herken je ze ook. En dat helpt jou en je collega’s om deze fouten te verbeteren, of niet meer te maken. Veel fouten ontstaan doordat mensen het gedrag van andere mensen nadoen, dus ook het verkeerde ge-

Herken de fouten

Er zijn twee redenen waarom bepaalde fouten zo vaak gemaakt worden. Allereerst omdat het verkeerde gedrag erg voor de hand ligt, bijv. schreeuwen, slaan en paniek zaaien. Het lijkt op het eerste gezicht de beste manier en sommige personen reageren gemakkelijk zo. Ten tweede doen veel mensen het ‘op deze wijze’ omdat zoveel mensen het ‘op deze wijze’ doen. Met elkaar ben je dan onbewust onbekwaam en een nieuwe medewerker neemt dit over. Je wordt bewust bekwaam als je het dier goed begrijpt en de wijzen waarop je stressvrij met ze omgaat. Herken fouten, bespreek ze en probeer ze niet meer te maken. Help elkaar hierbij. Veranderen is voor iedereen moeilijk en voor sommigen heel moeilijk.

‘Fouten moet je vermijden en je leert het beste van dingen die goed gaan...’

py rig

drag. Daarbij spelen onbewuste onbekwaamheid en haast een grote rol.

Opdrijffouten ontstaan ook als de inrichting het moeilijk maakt om rustig en gecontroleerd te werken. Dat is ook een fout. Hier zie je een wachtruimte met split entry (gedeelde ingang) voor een melkrobot. Met het hekje kan één persoon heel eenvoudig en rustig een koe de melkrobot in drijven.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

DE MEESTGEMAAKTE FOUTEN

De 6 meestgemaakte fouten zijn: Te snel

Te veel druk zetten

Druk blijven zetten, niet loslaten

py rig

De dieren begrijpen niet wat jij van ze verwacht, jij geeft ze verkeerde druk.

Te snel bewegen, te snel aan de slag gaan, te weinig voorbereiding, geen plan, jouw gedachten zijn er nog niet bij.

Onduidelijke en verkeerde commando’s

Straffen

Te snel en/of met te veel kabaal en armzwaaierij naar de dieren toe bewegen, waardoor die schrikken en vluchten.

Straffen leidt tot angst en huiver. Gewenst gedrag kun je niet aanleren door te straffen. Corrigeren: ja, straffen: nee.

HOOFDSTUK 4: VALKUILEN EN VEELGEMAAKTE FOUTEN

De dieren doen al wat ze moeten doen, maar jij blijft te dichtbij, drukt, zwaait, jaagt op.

Onvoldoende afstemmen, uitleggen en leren

Je hebt je medewerkers en/of je dieren niet uitgelegd of geleerd wat ze moeten doen, omdat je met andere dingen bezig bent.

FOUT 1: TE SNEL

Het dier is er nog niet aan toe

Werk en beweeg rustig

Veel koeien mesten of urineren even, deze koe rekt zich uit nadat ze is opgestaan: laat ze dit even doen. Dit geldt ook als een koe iets voorbij moet lopen dat ze spannend vindt: laat haar even kijken.

Veel dierverzorgers willen snel werken en snel bewegen, vaak omdat ze dit gewend zijn of van nature doen. Als meerdere personen samenwerken ontstaat ook gemakkelijk een situatie waarin mensen sneller dingen doen dan normaal, en minder nadenken voordat ze iets gaan doen. Het juiste tempo is: rustig aan, goed voorbereiden en de dieren het tempo laten bepalen.

Te snel beginnen

py rig

Te snel bewegen

De verzorger loopt te snel naar de koe toe, waardoor die in paniek kan raken. Vee is sowieso huiverig voor snelle bewegingen, waarschijnlijk omdat roofdieren zich ook snel bewegen.

De verzorgers beginnen te snel en de koe heeft niet de ruimte om zich om te draaien, naar de plaats waar ze heen moet.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

FOUT 2: ONDUIDELIJKE COMMANDO’S

Geef duidelijke commando’s Bij opdrijven ben jij de leider en je geeft de dieren een commando om te doen wat jij wilt dat ze doen. Dus de dieren moeten die commando’s van jou wel herkennen en

begrijpen. Let erop dat je heel duidelijk bent, zorg dat de dieren de commando’s geleerd hebben en geef maar één commando tegelijkertijd.

Niet weten wat je wilt

Niet in rechte lijnen lopen

Als je te veel slingert, hoe moeten de dieren dan weten welke richting ze op moeten lopen? Loop in rechte lijnen, haaks op de gewenste looprichting van het vee en met een duidelijke zigzagbeweging. Bij getrainde dieren hoef je nauwelijks te zigzaggen.

Druk zetten op de verkeerde plaats

py rig

Meerdere personen, meerdere commando’s

Als jij niet weet wat je wilt, hoe moeten de koeien dan weten wat jij wilt? Door te starten met een duidelijke zigzagbeweging kun je de dieren groeperen en in de juiste richting sturen. Zigzaggen zorgt ook dat je niet te snel richting de koeien loopt.

Als een koe twee tegenstrijdige commando’s krijgt, hoe weet zij dan welke commando ze op moet volgen? De een drijft (linker persoon), de ander houdt zich afzijdig of speelt voor hek (rechter persoon).

HOOFDSTUK 4: VALKUILEN EN VEELGEMAAKTE FOUTEN

Je moet druk zetten om dieren in beweging te brengen (A). Maar zet geen druk op de dieren als ze op de plek zijn waar je ze wilt hebben. Zoals hier: in de vangkooi (B). Want dan zullen ze er juist niet naar toe willen en worden ze misschien zelfs bang. Dit geldt bijv. ook voor een veewagen, melkstal, separatieruimte en behandelbox.

RUSTIG AAN GAAT HET SNELST

HOOFDSTUK 5

VEEDRIJVEN EN HANTEREN: PER SITUATIE Veedrijven en hanteren van dieren vormt een belangrijk onderdeel van het dagelijks werkt. Met de juiste routines, inrichting en gemoedstoestand is dit werk prettig en verloopt het vlot. Je wilt bewust bekwaam zijn, zodat je in controle bent en kunt

py rig

verbeteren. En als iets niet vlot loopt, weet je dat je moet verbeteren.

‘Karakter is het eerste selectiecriterium bij de beslissing of je wel of niet met een dier verder fokt.’ Aldus de Amerikaanse fokker Tom Lassater, die het vleesveeras beefmaster ontwikkelde.

Samengevat: de basis

Samengevat: samenwerken

Veedrijven en vee hanteren is gebaseerd op een aantal basisprincipes, die in de voorgaande hoofdstukken zijn uitgelegd. De eerste keer of keren dat je daarmee werkt merk je dat jij zelf en de dieren eraan moeten wennen. Dit voelt dus ongemakkelijk. Maar: de dieren leren ongelooﬂijk snel, een halve minuut is lang. Je ontdekt daardoor al gauw dat het gemakkelijker gaat, zolang je zorgt dat het vee rustig blijft. De koppen van de dieren moet laag blijven.

Als je met meerdere personen vee gaat drijven, zorg dan dat je vooraf hele goede afspraken hebt gemaakt en weet hoe je te werk zult gaan. Spreekt bijv. af wie de leiding heeft. Diegene bepaalt wat er gebeurt en in welk tempo. En zorg dat je in alle rust begint. Dan kun je aan elkaar wennen en de dieren kunnen de situatie inschatten. Rustig aan gaat het snelst.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

DE BAAS ZIJN

Stieren

Als koeien en stieren als jong kalf gescheiden zijn van de koe en zeer intensief aandacht gehad hebben van mensen, kunnen zij mensen als soortgenoten beschouwen. Dit kan soms erg gevaarlijk zijn, als het dier zodra het volwassen is een rangordestrijd met mensen aangaat. Zowel stieren als vaarzen kunnen dan mensen aanvallen.

Stieren zijn altijd levensgevaarlijk. Dit geldt voor elke stier. Juist makke stieren veroorzaken de meeste ongevallen, omdat de verzorgers niet verwachten dat deze dieren aanvallen. Om een stier hanteerbaar te houden kun je het dier een neusring in doen. Trekken en draaien van de neusring zorgt dat endorﬁnes in de bloedbaan vrijkomen, waardoor het dier rustig wordt en in een roes komt. Laat een dekstier niet tussen de melkkoeien lopen, want dan kan hij je verrassen als je tussen de koeien aan het werk bent. Plaats het dier in een apart hok. Tochtige koeien zoeken hem dan toch wel op.

py rig

Hoe voorkom je dat jouw gedrag op dat van een roofdier lijkt?

Deze stier staat in een apart hok, heeft een neusring in en een bel om. De koe is tochtig en daarom bij de stier in het hok gezet. Met het vastzetvoerhek kan de verzorger de stier vastzetten en een koe veilig in en uit het hok doen.

Sommige koeien vallen mensen aan. De veiligste oplossing is om deze dieren direct af te voeren naar een slachthuis. Je kunt anders niet instaan voor de veiligheid van iedereen die bij het vee komt. Als deze slechte eigenschap erfelijk is kunnen haar nakomelingen ook gevaarlijk zijn.

Te tam en daardoor gevaarlijk

Beweeg en loop rustig. Een snelle beweging kan op een aanval lijken. 2. Loop op een lijn die langs het dier aﬂoopt en kijk naast het dier. Een roofdier kijkt altijd recht naar het prooidier en gaat bij een aanval recht eropaf.

HOOFDSTUK 5: VEEDRIJVEN EN HANTEREN: PER SITUATIE

Zodra vee van meer dan één persoon signalen krijgt, raakt het in verwarring en ervaart het meer druk. Paniek is dan dichtbij. Maak dus afspraken en een rolverdeling: een persoon drijft, de rest speelt voor hek.

INRICHTING EN VOORZIENINGEN

HOOFDSTUK 6

INRICHTING EN VOORZIENINGEN Functionele hokken, hekken en hulpmiddelen zijn een essentieel onderdeel van stressvrij opdrijven en vastzetten van vee. Ze moeten de dierverzorger helpen en beschermen, en de dieren sturen en kalm houden. Elke drijf- en vangactie begint met het

py rig

klaarzetten van de inrichting en hulpmiddelen.

Je leert het meeste van dingen die goed voor elkaar zijn en goed verlopen.

Gaat dit goed?

De inrichting moet optimaal werken ondersteunen Op een bedrijf zijn er diverse plaatsen waar koeien worden opgedreven, vastgezet, gehanteerd en/of behandeld. Deze plaatsen moeten optimaal zijn ingericht, zodat de dieren rustig en veilig kunnen doen wat ze moeten doen. En zodat de veeverzorger veilig en gemakkelijk kan werken. Denk hierbij aan: • looppaden • wachtruimtes • behandelplaatsen, incl. voetbaden • separatieruimtes, incl. Budbox en Cuddle Box.

Een wachtruimte met automatisch opdrijfhek voor een melkstal. De koeien staan erg dicht op elkaar, twee hebben de kop hoog met de oren naar achter. Het opdrijfrek zet te veel druk op de koeien. Het moet een meter achter de koeien blijven.

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE

INRICHTING

Afscheidingen Maar voor dieren met een hele grote vluchtafstand en op plaatsen waar veel gebeurt, zoals slachthuizen voor vleesvee, kun je soms de dieren rustiger houden door ze in hokken met dichte wanden te plaatsen. Dieren in dit soort situaties lopen vervolgens ook gemakkelijk door gebogen gangen. Vanwege de grote vluchtafstand van dieren zijn mensen feitelijk altijd te dichtbij en kun je met andere opdrijftechnieken werken, zoals ﬂappen.

Afscheidingen moeten de dieren binnenhouden. Hoe hoog en stevig de afscheiding daarvoor moet zijn, hangt af van de vluchtzone en de gerustheid van de dieren, en van de manier waarop de verzorgers met de dieren omgaan.

Open of dicht? Op plaatsen waar de dieren langdurig aanwezig zijn, zorg je dat ze goed hun omgeving kunnen waarnemen. Want dat geeft rust. Kies dus bij voorkeur voor open hekken. Dan kunnen de dieren zien waar de geluiden en geuren vandaan komen, en worden ze niet verrast door personen die ineens tevoorschijn komen.

Mesten

py rig

Bij onrust en angst gaan koeien mesten. Hun darmen trekken samen, waardoor er dunne mest uit komt. In een melkstal is te veel mest een teken dat koeien onrustig zijn, of dat het melken te lang duurt.

Schrikdraad is een zeer ﬂexibele en effectieve afscheiding. Als de dieren in paniek zijn of veel druk voelen, kunnen ze er gemakkelijk doorheen lopen. En als je met de dieren moet werken bestaat het risico dat ze tegen de draad aan stappen en een schok krijgen. Gebruik dus geen schrikdraad op plaatsen waar je vee wilt vastzetten of hanteren.

Open afscheidingen zorgen dat de dieren en de verzorgers goed kunnen zien wat overal gebeurt. Dit geeft rust. Bovendien zijn open afscheidingen goedkoper en ﬂexibeler dan dichte wanden en muren. Open hekken bieden ook vluchtmogelijkheid en zijn dus veiliger. En vanwege betere ventilatie is de stal gezonder en zijn de ligplaatsen droger.

HOOFDSTUK 6: INRICHTING EN VOORZIENINGEN

py rig

OVER DE AUTEUR

Koesignalen-boekenreeks.

OVER DE TRAINER

py rig

‘Ik help boeren en adviseurs in meer dan 70 landen aan beter inzicht in de behoefte van de koe en kalf. Onze trainingen zijn zeer praktisch, onafhankelijk en koe-gericht. Dit leidt tot happy cows & happy farmers & happy planet, en daar word ik weer heel blij van!

STRESSVRIJ OMGAAN MET VEE PRAKTIJKGIDS VOOR VEILIGE, EFFECTIEVE EN PROBLEEMLOZE OMGANG MET RUNDVEE

In Stressvrij omgaan met vee leggen Jan Hulsen en Joep Driessen heel praktisch uit hoe je rundvee op hun gemak stelt en veilig hanteerbaar maakt. Dit begint met de kalveren. Wist je dat jouw gedrag al invloed heeft op kalveren zonder dat je bij ze in het hok bent? En dat je door op de juiste manier te bewegen, deze dieren tot bedaren brengt? Zodat ze leren dat jij ‘veilig’ bent?

Met de informatie en illustraties uit Stressvrij omgaan met vee leer jij hoe je koeien rustig op-

py rig

drijft en gemakkelijk in de omgang houdt. Zodat jij in control bent, de dieren zich op hun gemak voelen en ongelukken voorkomen kunnen worden.

Je kunt er direct mee aan de slag en de beloning is groot: minder stress, meer productie, minder problemen, meer arbeidsvreugde.

Stressvrij omgaan met vee® is een uitgave in de reeks KoeSignalen®. KoeSignalen® presenteert op toegankelijke wijze zeer praktische kennis van diergericht rundvee houden.

ISBN 978-90-8740-353-9

9 789087 403539 www.roodbont.nl