HKBVN De Bron

E T S N I E HET KL AN BLAD V AND L NEDER Thema WE GAAN GEWOON DOOR MET JAARGANG 5 IN DIT NUMMER

Spiritualiteit als businessethiek?

:

De Bro

n

s welzijn wereld, UD O H N I oet een nt zijn de quote mee te elligen

van gewoonten, maar ook voortkomen uit diepere lagen van de persoonlijkheid. In het eerste geval zijn de patronen met enige oefening betrekkelijk eenvoudig te wijzigen, in het tweede geval is er meer nodig. Een vaardig-

3 VOORWOORD

heidstraining waar niet de gehele persoon bij

4 spiritualiteit als nieuwe businessethiek?

betrokken wordt, kan vervallen tot het aanle-

VO O R

een interview met pater

WO O VAN RD RIJN CONS ULT

paul de CHAUVIGNY de blot

14 vitrine

worden. Alleen met een integrale aanpak kunnen mensen hun persoonlijke kwaliteiten tot hun recht laten komen, vanuit hun eigen stijl effectief zijn en in overeenstemming met hun

16 CASES van rijnconsult

eigen waarden opereren. Integriteit en respect Gaan spiritualiteit en business samen?

zijn daarbij de sleutelwoorden.

Pater De Blot meent van wel. Beide draaien

‘ Wat is er goddelijk geheimzinniger en mystieker dan geboorte, en dageraad van het leven…’

om mensen, is zijn stelling.

worden. Gedrag komt tot stand door de inter-

Louis Couperus

actie van persoon en omgeving. Om optimale

Hetzelfde geldt voor verandering. Verande-

Henk Wokke

ringen in organisaties worden pas realiteit

Geassocieerd adviseur

wanneer ze in en door mensen gerealiseerd

prestaties te kunnen realiseren moet de aandacht daarom uitgaan naar zowel een analyse van de omgeving als het in kaart brengen van de persoonlijke effectiviteit. Gedragspatronen kunnen zijn ontstaan door het ontwikkelen

2

ren van kunstjes die vervolgens niet toegepast

3

Spiritualiteit als nieuwe businessethiek?

Een reflectie op het leven van pater Paul de

Interview met pater Paul de Chauvigny de Blot

waar hij als ‘een soort Tarzan-figuur’ opgroeide

Hij zag kapitali eens arm onrechtva zou ku schep

Chauvigny de Blot leert dat een mens veel kan hebben. Na een zorgeloze jeugd in Indonesië, tussen de apen en een pantertje en kleine

“Zou je niet iets in het zaken-

krokodillen verzorgde, begon hij een carrière

leven gaan doen, want daar

bij de lokale suikerfabriek.

dreigen stormen”, had zijn overste

Kort nadat de oorlog Azië bereikt had, besloot

gezegd. Dus ging de jezuïet

hij uit idealisme mee te gaan vechten in de

pater Chauvigny de Blot in 1978

rimboe. En niet als gewone infanterist, maar

naar de businessuniversiteit

als commando bij de stoottroepen: “Die liepen

Nyenrode in Breukelen. Zijn taak:

voorop en daar wilde ik bij zijn.” Zijn strijd

het begeleiden en coachen van

was van korte duur, omdat hij in een Japans

de studenten. “Van zakendoen

gevangenenkamp terechtkwam. Ondanks

had ik geen verstand, maar ik

de wreedheid van de Japanners beschouwt

wist wat ik moest doen: jonge

hij de vijf jaar dat hij daar vastzat als zijn

mensen vormen. Niet om ze te

‘rijkste tijd’. Een tijd vol levenslessen die

wapenen of advies te geven; dat

richtinggevend zouden zijn voor de rest van

doet een jezuïet niet. Ik stel

zijn bestaan.

alleen verdiepende vragen. Wat wil je doen? Wat wil je bereiken?

Menselijkheid oefenen

Waarom wil je dat? Tot je uitkomt

Op het moment dat hij het leven op wilde

bij: en wie ben je dan? Heb je het

geven – na een jaar in donkere isolatie met

goed gedaan? Moet het anders?

minimale voeding en sporadisch contact met

Iedereen zou elke avond moeten

de buitenwereld – gebeurde er namelijk ‘iets

reflecteren.”

wonderlijks’. Het was de tijd rond Kerstmis 4

5

g dat het isme wel moede en aardigheid unnen ppen

en in de ruimte naast De Blot begon iemand

op zijn toekomst. Totdat hij foto’s zag van de

te zingen: ‘Stille nacht, Heilige nacht.’ Toen

slachtoffers van de atoombom in Hiroshima.

het hele kamp inviel, wist De Blot dat hij

Hij was geschokt door de verwoesting en

wilde blijven leven. Het werd hem duidelijk

dacht: daar ben ik verantwoordelijk voor. Ik

dat wie geen vrienden had ten onder ging. De

hoorde bij die troepen, ik was één van de

voeding van anderen, de communicatie met

geallieerden. De Blot besloot dat hij dáár wilde

vrienden was van levensbelang. Degenen die

helpen opbouwen. “Heel gek misschien, want

overleefden namen de verantwoordelijkheid

de Japanners waren mijn vijanden. Maar er

voor hun lotgenoten; zij werden gevoed door

moet ruimte zijn voor tegenstellingen. Van je

het zijnsbewustzijn met die ander. Dat bleek

vijand kun je ook leren.” Hij ontdekte dat de

uiteindelijk belangrijker dan genoeg te eten.

jezuïetenorde als enige organisatie in Japan

Wie openstaat, heeft toekomstgerichtheid en

aanwezig was en nam een beslissing: hij werd

is in staat tot wederkerige vriendschap. In het

jezuïet. Hij gooide zijn leven rigoureus om,

kamp assisteerde hij een jonge arts die zieken

verbrak zijn verloving en begon vastbesloten

en stervenden verzorgde. Hij leerde in de

aan zijn opleiding. “Het was alles of niets; ik

praktijk dat hij – net als een machine – elke

verbrandde alle schepen achter mij.”

dag moest draaien om te voorkomen dat hij zou gaan roesten. “Als je je menselijkheid niet

Door de oorlogsomstandigheden is hij

oefent, word je onmenselijk en loop je vast.”

uiteindelijk nooit naar Hiroshima gegaan.

Zijn opdracht was om fysica te studeren

6

Ruimte voor tegenstellingen

voor de opbouw van zijn eigen land. Na de

Terug in Indonesië mocht hij met groot verlof

mislukte communistische couppoging ging

van het leger, om zijn kennis en krachten

hij als pastor werken in de kampen waar

in dienst te stellen van de wederopbouw

de politieke tegenstanders van president

van zijn land. De Blot studeerde chemische

Soeharto opgesloten zaten. “Ik wist wat

technologie, kreeg verkering en verheugde zich

die mensen meemaakten. Ik wist hoe ze 7

leden. Dus daar was ik nodig.” Dit werk

promoveren. Het zou uiteindelijk zestien

deed De Blot twaalf jaar lang. Hij redde vele

jaar duren voor het zover was. Op 79-jarige

levens door vriendschappen te sluiten met

leeftijd promoveert De Blot. Zijn proefschrift

de bevelhebbers. Maar in 1977 moest hij

‘Vernieuwing van organisaties in een

vertrekken uit zijn vaderland.

chaotische omgeving door vernieuwing van

Over k vergar ik heb geleerd w niet brui kon ma

de mens’ was een casestudy van zijn eigen

Bruikbaar

jezuïetenorde en haar vermogen om zich

Zijn nieuwe werkgebied werd Nederland.

in chaotische tijden staande te houden en

De Blot was 52 jaar, toen hij in het voorjaar

zelfs te groeien. Nauwelijks twee jaar na

van 1977 in Amstelveen arriveerde om te

zijn promotie vroegen ze hem hoogleraar te

helpen bij het opzetten van een tehuis voor

worden. “Het zoemde al een tijdje; er was

vluchtelingen. Inmiddels was hij afgestudeerd

behoefte aan zingeving in het bedrijfsleven.

in fysica, filosofie en politicologie. Later

De businessethiek die zo’n twintig jaar

zouden er nog een paar titels volgen:

eerder op Nyenrode ontwikkeld was, werd

atoomfysica, theologie, bedrijfskunde,

geconfronteerd met culturele verschillen.

psychologie en spiritualiteit. De Blot daarover:

De westerse ethiek is gebaseerd op objectief

“Ik heb louter kennis vergaard die me kan

denken en eigenbelang. In niet-westerse

helpen bij mijn taak meer menselijkheid

landen als China en India gaan vrienden en

te brengen. Ik heb niets geleerd wat ik niet

familie altijd voor. Als arts help je bijvoorbeeld

bruikbaar kon maken.”

eerst je vrienden, maar dat wordt hier onethisch gevonden.”

Businessethiek Van studenten op Nyenrode leerde hij wat

Hij kwam zelf met de naam hoogleraar

business was. Hij volgde zelf ook nauwgezet

businessspiritualiteit, maar daar wilde

hun colleges. Op zo’n manier dat er grappend

men op Nyenrode aanvankelijk niet aan.

tegen hem werd gezegd dat hij zou kunnen

Spiritualiteit was immers het strikte domein 8

9

r kennis garen: eb niets rd wat ik ruikbaar maken

van de theologie. Dat kon toch nooit een

Discipline is van groot belang, want zonder

businessmodel worden. Business ging toch

kun je nooit menselijke spiritualiteit hebben.

om geld? De Blot: “Ik zei: wie maken dat geld?

Als je daar voortdurend mee bezig bent, raak

Dat zijn toch mensen, geen apen! Mensen zijn

je overspannen, want de omgeving verandert

bezield: met, door en voor mensen. Dan heb je

snel. Dus moet je ook putten uit je energiebron

toch spiritualiteit!? Dan heb je toch zingeving.

op het zijnsniveau, weten wat je wilt en

Mensen zijn de innerlijke kracht van de

verlangt: idealist zijn. En vervolgens is er wel

business zelf; iedere onderneming heeft zo’n

samenhang nodig, een interface. Dat is de

innerlijke kracht. Spiritualiteit overstijgt alle

interactie met andere mensen, anders leer je

tegenstellingen. Door één waarheid: liefde.

niets.”

Liefde is de organisatiewaarde. Niet van: ik hou van jou. Geen emotie of romantiek, maar

Volgens De Blot is de behoefte groot, maar

door daden. Je doet iets voor een ander, je

ook de onwennigheid hoe met deze materie

werkt samen. Liefde is interactie, gericht op

om te gaan. “Het bedrijfsleven verlangt naar

wederkerigheid.”

zingeving, maar ze weten niet goed hoe ze dat moeten implementeren. Als ze spiritualiteit

10

Onwennig

willen gebruiken, moeten ze meer waardering

De kern van zijn visie over business-

hebben voor de vakkundigheid in het veld

spiritualiteit wordt gevormd door drie

en ‘bottom-up’ gaan werken. Ze moeten de

elementaire begrippen: realisme, idealisme en

waarde van de aandeelhouders laten zakken,

interactie. Niet als recept, maar als een yang-

want die denken alleen maar aan het geld en

yinbalans: “Spiritualiteit omvat drie wezenlijke

niet aan de mensen. Het bedrijfsleven gebruikt

componenten. De eerste is doen en presteren.

welzijn als instrument om winst te maken.

Maar je moet daarbij blijven leren, want de

Dat moet andersom. Zingeving is welzijn voor

omgeving verandert ook steeds. Leer je niet,

de wereld en winst moet een instrument zijn

presteer je ook niets. Dat is realisme.

om welzijn mee te bewerkstelligen. Als het 11

Geen woorden, maar daden

bedrijfsleven op de oude voet verdergaat, loopt het steeds verder vast.”

Zingeving voor de en winst instrum om welzi bewerks

De Sociëteit van Jezus, bekend als de jezuïeten, is een kloosterorde die in 1534 werd opgericht door een groep afgestudeerde Parijse studenten, onder leiding van Ignatius van Loyola. De sociëteit werd in 1540 goedgekeurd door Paus Paulus III. Jezuïeten zijn vrijwel zonder uitzondering kritische intellectuelen, die als individu geen blad voor de mond nemen en ook op hun scholen hun leerlingen opvoeden tot kritische intellectuelen. Ze staan midden in de maatschappij, omdat ze geloven dat ze beter werk kunnen verrichten in de wereld, dan achter de muren van een klooster. Zoals Ignatius zei: ‘Liefde moet zich meer uiten in daden dan in woorden.’

12

13

HKBVN verschijnt wanneer het uitkomt.

Uit deze uitgave mag eigenlijk alles worden gekopieerd en/of verveelvoudigd.

De hier genoemde artikelen zijn veelal te vinden op onze website.

Sterker nog, dat zouden we erg leuk vinden.

Wilt u ons dat, via onderstaand adres, wel laten weten?

BEDRIJF

SPEL

TIJDSCHRIFT

Febo

Het Cultuurspel

Happinez

Wilt u dat hkbvn ook naar iemand

De visie: breng een eerlijk en uniek product

Een praktisch hulpmiddel voor adviseurs,

Mindstyle-magazine. Een tijdschrift voor

anders wordt gestuurd?

en de consument weet u te vinden. Lees meer

coaches, trainers en managers die een cultuur-

mensen die geïnteresseerd zijn in zingeving

Kijk dan op www.rijnconsult.nl

over de geschiedenis op www.febodelekkerste.

verandering willen realiseren in hun organisa-

en verdieping in combinatie met een pure,

of bel 030 29 84 250

nl. Iedere Amsterdammer weet wat een spe-

tie, afdeling of team.

stijlvolle manier van leven.

ciaaltje is.

Gemaakt door Jacky van de Goor en Vincent

Uitgeverij: Magazinez, Naarden

van Reusel.

Hertog Jan Rijnconsult

Uitgeverij: Thema, 2006

DAGJE UIT

Bezoek de drie overgebleven jaknikkers in het

Bier uit eigen bron. Zie ook www.hertogjan.nl.

WEBSITE

Drentse Schoonebeek, waar tot 1996 zo’n 250

Postbus 233

BOEK

www.beleidsimpuls.nl

miljoen vaten olie uit het onder het dorp gele-

3990 GA Houten

De toekomst van God

Alles over creatief denken in de publieke

gen olieveld mee zijn opgepompt. Vanwege de

030 29 84 250

Met muziek waar Hij van houdt.

sector.

huidige hoge olieprijzen gaat men weer naar

T.a.v. redactie HKBVN

Geschreven door trendwatcher Adjiedj Bakas

olie boren in dit veld. Echter niet meer met de

COLOFON

en Minne Buwalda.

www.ode.nl

eindredactie: de medewerkers van Rijnconsult

Uitgeverij: Scriptum 2006

Het tijdschrift voor mensen die zoeken naar

jaknikkers.

de inspiratie van mensen die de wereld ver-

tekst: Bas Barkman en Nicole Smet concept, realisatie ontwerp: 124 Design, Amsterdam

Bronwater

druk: Bakker Baarn

Boek met 67 gedichten door Diana Ozon,

anderen.

waaronder het gedicht ‘Zure regen’.

Uitgeverij: Passage, 2005 14

15

CASES van rijnconsult

Twee voorbeelden van cases waarbij het succes zat in het begrip voor de betrokkenen:

Het Kleinste Blad Van Nederland is een

Rabobank Uden e.o.

uitgave van Rijnconsult. Het behandelt per

Elkaar niet kennen en onbekend zijn met elkaars

keer een thema dat ons aan het hart gaat, is

processen is een bekend fenomeen bij een fusie.

opgevallen of dat wij anderszins belangrijk

Na een intensief proces is een openhartige

vinden. We geven (denk)richtingen aan, maar

samenwerking gerealiseerd en zijn processen

streven geen volledigheid na.

opnieuw beschreven.

HKBVN is vooral bedoeld om te inspireren.

Achter in HKBVN vindt u over het gekozen

De Alliantie

onderwerp wel een lijst van artikelen,

Woningcorporatie De Alliantie begrijpt heel

adressen, websites en wat dies meer zij,

goed dat veranderingen alleen succesvol

waarmee u zelf gemakkelijk meer

zijn wanneer je verandert met en door

informatie kunt vinden.

medewerkers. Resultaat: een succesvolle organisatieverandering met een vernieuwde

Kijk ook op onze website

strategie ĂŠn concepten voor dienstverlening

www.rijnconsult.nl

en wijkgericht werken.

Rijnconsult organisatieadvies, tijdelijk management, mensontwikkeling.

16