Issuu

Magazine Verenigingsblad Rotterdams Gezondheidsrecht Dispuut

Samenwerken in de zorg

Jaargang 9 - nummer 3 - 2022

Inhoudsopgave

Voorwoord Bestuur p. Voorwoord Redactie 4 Activiteiten afgelopen periode p. Milou Janssen & Rosanna Burm (Dirkzwager) - Gegevensuitwisseling bij samenwerkingen 6 i wetenschappelijk onderzoek p. Ageeth Klaassen - Samenwerking in de zorg met het oog op welk belang 10 8 Interview met Eveline Schmitt-Hoogeterp (Nysinhg) p. Frank Barendrecht & Didi Koenders (Ploum) - Het mededingingsrecht op de16arbeidsmarkt Martin Buijsen - De juiste zorg op de juiste plek p. Sophie Hendriks - Gegevensuitwisseling in de zorg - enkele privacyrechtelijke 22 knelpunten Vacaturepagina p. 28 p. 34 p. 38 p. 42

Colofon

Het RGDmagazine iseen uitgave vanhet Rotterdams Gezondheidsrecht Dispuut en verschi per jaar. Aan ditnummer hebben meegewerkt: Jaargang mr. Milou Janssen Nummer 9 3 Rosanna Burm Juli mr. Ageeth Klaassen 202 mr. Frank Barendrecht 2 mr. Didi Koenders prof. mr. dr. Martin Buijsen mr. Sophie Hendriks Redactie mr. Eveline Schmitt-Hoogeterp Anne Marijn vanCappellen Iris Jonker Julia Collignon

Voorwoord Bestuur

Namens Sem Reijman Met een goed gevoel schrijf ik het voorwoord van helaas het laatste RGD-magazine van de laatste paar maanden van het studiejaar waren erg druk met o.a. de scriptie en het gevrees de Zorg. Ook de RGD heeft niet stilgezeten met bezoeken aan AKD en het ministerie van V Vooral die laatste activiteit was zeer goed bezocht en gaan we onthouden voor volgend jaa van schrijven resteert alleen nog de eindejaarsborrel, waar wij als bestuur erg veel zin in he jullie ook). Het magazine is weer goed gevuld met mooie artikelen. Schrijvers zijn bijvoorbeeld de ons Barendrecht, Ageeth Klaassen en Martin Buijsen, maar ook zijn er items waarin oudstuden iets dat altijd leuk is om te zien. Twee artikelen gaan over privacy, duidelijk een hot topic, e werp samenwerking dat ook meermaals terugkomt. Een mooi samenhangend geheel dus de Redactie! Namens het 9e bestuur van het RGD wens ik jullie voor de laatste maal veel leesplezier en

v.l.n.r. Julia Collignon, Renée Knoop, Pim Sturkenboom, Sem Reijman, Açelya Ulus

Voorwoord Redactie

Beste lezer, Met veel enthousiasme presenteren wij u de derde en laatste editie van het RGD magazine jaar 2021/2022. In de afgelopen periode hebben wij de laatste vakken van de master gevolg mocht een keuzevak volgen, zoals Gezondheidsstrafrecht, European Union Health Law of d actualiteiten gezondheidsrecht. Daarnaast is het vak Governance in de Zorg afgerond. Het master was International Health Law. Op dit moment zijn alle scripties ingeleverd en make de verdedigingen! Het thema van deze laatste editie is ‘Samenwerken in de zorg’. In dit magazine is een colum Milou Janssen en Rosanna Burm met als onderwerp ‘Gegevensuitwisseling bij samenwerk van wetenschappelijk onderzoek’. Mevrouw Klaassen heeft een bijdrage geleverd over de g turen) van (regionale) samenwerkingsverbanden. Frank Barendrecht en Didi Koenders van een bijdrage geleverd met de column ‘Arbeidsmarktafspraken tussen zorginstellingen’ en een column geschreven over ‘Juiste zorg op de juiste plaats’. Tot slot heeft Sophie Hendriks column geschreven over ‘Samenwerking tussen zorgaanbieders en privacy’ en staan er op nog interessante vacatures! Wij als commissie hebben dit jaar met veel plezier drie magazines uitgebracht. Wij willen i ken die heeft meegewerkt aan de magazines van dit jaar. Daarnaast willen graag de lezers afgelopen jaar!

v.l.n.r. Anne Marijn van Cappellen, Julia Collignon en Iris Jonker 7

Activiteiten afgelopen periode

De afgelopen maanden hebben meerdere activiteiten plaatsgevonden. Tijdens het vak Inte Law hebben wij twee gastsprekers uit Oekraïne mogen ontvangen. Nataliya Haletska heeft over de relatie tussen International Trade en Public Health. Svitlana Khyliuk is ingegaan op van informed consent. Vervolgens hebben beide gastsprekers nog een apart college gegev invasie in Oekraïne. Naast de gastcolleges hebben ook activiteiten buiten de universiteit plaatsgevonden. Op 7 bezoek geweest bij AKD in Rotterdam. Wij hebben kennis mogen maken met het kantoor meerdere advocaten en partners in gesprek gegaan. Door de uitleg over de kantoor, de soo behandeld en het oefenen met een casus hebben de studenten een goed beeld gekregen AKD. Dit kantoorbezoek werd afgesloten met een gezellige borrel met de verschillende ad ners. Op 15 juni zijn wij afgereisd naar het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport schillende sprekers, het ontdekken van de gang van zaken bij het wetswijziging en het oef hebben de studenten een goed beeld kunnen krijgen van het werk bij VWS. Ook deze activ ten met borrel met werknemers van VWS van allerlei afdelingen. Al met al zeer geslaagde Om het afgelopen jaar met elkaar af te sluiten, heeft op 30 juni de eindejaarsborrel vanuit h vonden. Na een gezellige avond is het nu afwachten op het afstuderen.

Gegevensuitwisseling bij samenwerkingen in het kader van wetenschappelijk onderzoek

Mr. M.M.A. Janssen (advocaat) & R.H. Burm (werkstudent), beiden werkzaam bij Dirkzwager (zie respectievelijk artikel 6 en artikel 9 Avg).1

1. InInleiding het kader van wetenschappelijk onderzoek het die relevant zijn in artikel 6 Avg zijn De kan gronden voor bijvoorbeeld een ziekenhuis relevant zijn om (sub a) toestemming van de betrokkene en (su samen te werken met andere zorginstellingen of unigerechtvaardigd belang van een verwerkingsve versiteiten. Dat gebeurt ook geregeld. Bij het gebruik- of derde. Het uitgangspunt is dat a woordelijke maken van patiëntgegevens voor wetenschappelijk een patiënt voorafgaand aan het wetenschapp onderzoek moet worden voldaan aan de regelgeving onderzoek toestemming dient te worden gevra op het gebied van gegevensbescherming: de AlgemeDeze toestemming moet vrij, specifiek, geïnform ne verordening gegevensbescherming (‘Avg’), de Uiten ondubbelzinnig worden gegeven.2 Belangri voeringswet Avg (‘UAvg’) en specifieke zorgwetgeonder andere dat de patiënt toestemming geef ving over de omgang met medische gegevens de doeleinde van het onderzoek. De een (o.a. specifiek houdt er rekening mee dat het vaak niet moge

Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst om op het moment van het verzam ‘Wgbo’). Deze wetgeving is omvangrijk en wordt vens het doel van het onderzoek volledig te om vaak beschouwd als ingewikkeld. Doordat de privaven. Toestemming kan daarom worden gevraag cyregelgeving strikt is, ontstaat een spanningsveld voor bepaalde onderzoeksterreinen of onderde tussen de bescherming van de privacy van de vanpatiënt onderzoeksprojecten (overweging 33 Avg). en het belang van wetenschappelijk onderzoek voor toezichthouder, de European Data Pr Europese de gezondheidszorg. Wij zullen hierna eersttection beknopt Board, is echter strenger: de mogelijkhe ingaan op het wettelijk kader dat van toepassing is bij in overweging 33 is alléén van toep beschreven gegevensuitwisseling in het kader van wetenschappein gevallen waarin doeleinden voor het onderzo lijk onderzoek. Daarna komen een aantal stellingen aanvankelijk niet kunnen worden gespecificeer aan bod die laten zien hoe ingewikkeld het Een doen van relevante grondslag is de grondslag andere onderzoek met medische gegevens is in derechtvaardigd praktijk. belang (artikel 6 lid 1 sub f Avg). O Wij zullen dit steeds toelichten met voorbeelden. grond hiervan mogen persoonsgegevens word 2. Beknopt overzicht wettelijk kader 2.1 (Uitvoeringswet) Algemene verordeningwerkt gege-als dat noodzakelijk is voor de behartigin vensbescherming de gerechtvaardigde belangen van de verwerki verantwoordelijke of van een derde, als de bela Wanneer medische gegevens worden verstrekt aan 1Vanwege een samenwerkingspartner ten behoeve van weten- de omvang van deze bijdrage beperken wij schappelijk onderzoek, dient allereerst rekening te ons tot de hoofdlijnen. Voor een uitgebr worden gehouden met de normen uit de (U)Avg. re beschrijving van de toepasselijke Avg-bepali Persoonsgegevens over de gezondheid zijnverwijzen ‘bijzon- wij naar: Ploem, Rigter & Gevers, ‘Med dere persoonsgegevens’ in de zin van de Avg. Naast data-onderzoek in het AVG-tijdperk: een zoekto dat er aan de algemene beginselen in de Avg dient te naar de juiste regels’, TvGR 2020, afl. 2, p. 162-181 2 Zie ook de richtsnoeren van de European worden voldaan, is er bij bijzondere persoonsgegevens zowel een ‘standaard’ als een ‘bijzondere’ rechtData Protection Board: EDPD, Richtsnoeren inz matigheidsgrondslag nodig voor deze verwerking toestemming (05/2020), Brussel: 4 mei 2020, te plegen via: https://edpb.europa.eu/sites/default/files/files/fi edpb_guidelines_202005_consent_nl.pdf 3

Richtsnoeren EDPB 2020, p. 35-36.

grondrechten en fundamentele vrijheden van mogen de beworden verschaft over de patiënt dan w trokkene niet zwaarder wegen. Betoogd kan inzage worden in of afschrift van zijn dossier mag worde dat het doen van wetenschappelijk onderzoek verstrekt. onder Een van de uitzonderingen op deze g omstandigheden kwalificeert als een gerechtvaardigd heimhoudingsplicht is dat de patiënt toestemm belang van de onderzoeker. heeft gegeven voor die inlichtingen-, inzage- of Artikel 9 Avg verbiedt de verwerking van bijzondere afschriftverstrekking. Deze hoofdregel geldt oo persoonsgegevens, maar formuleert ook een deaantal uitwisseling van gegevens ten behoeve van uitzonderingen op dit verwerkingsverbod: (sub schappelijk a) onderzoek. uitdrukkelijke toestemming (zie hiervoor)1 en (sub Artikel 7:458 BW maakt het mogelijk dat in gev j) noodzakelijk met het oog op wetenschappelijk onvan statistiek of wetenschappelijk onderzoek op derzoek. Bij een beroep op de laatste grondslag moet gebied van de volksgezondheid toch zonder to worden voldaan aan vier cumulatieve voorwaarden stemming inlichtingen over of inzage in gegeve (artikel 24 UAvg): a. de verwerking is noodzakebetreffende de patiënt mogen worden verstrek lijk voor het onderzoek; b. het onderzoek dient een een ander dan de patiënt. Dat kan slechts in tw algemeen belang; c. het vragen van uitdrukkelijke toestemming blijkt onmogelijk of vergt eenlimitatieve oneven- gevallen: a. het vragen van toestemm is in redelijkheid niet mogelijk én er zijn waarbo redige inspanning; d. er is voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeeringesteld van de waardoor de persoonlijke levenssfeer de patiënt niet onevenredig wordt geschaad; of betrokkene niet onevenredig wordt geschaad. vragen van toestemming kan gelet op de aard 2.2 Wet op de geneeskundige behandelingsovereendoel van het onderzoek in redelijkheid niet wor komst verlangd én de hulpverlener heeft ervoor zorgg Ook de Wgbo bevat bepalingen over het verstrekgen dat herleidbaarheid van de gegevens tot in ken van gegevens in het kader van wetenschappelijk duele natuurlijke personen redelijkerwijs wordt onderzoek (artikel 7:457-458 BW). De wetgever heeft komen. Deze twee uitzonderingen moeten bep over de verhouding tussen artikel 24 UAvg en artikel worden 7:458 BW opgemerkt dat artikel 7:458 BW een lex uitgelegd. Zo kan niet worden gezegd d vragen van toestemming in redelijkheid niet m specialis is en daarmee onverkort van toepassing is.2 lijk is als het vragen van toestemming het onde De hoofdregel op grond van artikel 7:457 lidte1 BW duur zou maken of het onderzoek zou vertra is dat aan anderen dan de patiënt3 geen inlichtingen Áls een van deze twee uitzonderingssituaties al worden ingeroepen, moet daarnáást nog aan d volgende cumulatieve voorwaarden worden vo (i) het onderzoek dient een algemeen belang; (i onderzoek kan niet zonder de desbetreffende g 1 Zie voor meer informatie EDPB vens worden uitgevoerd (noodzakelijkheidseis) (iii) de patiënt heeft geen uitdrukkelijk bezwaar 24. maakt tegen de verstrekking. Voor uitzondering 2020, p. 232 is voor hun werkzaamheden. Verder bevat lid 3 104. Kamerstukken II 2017/18, 34851, nr. uitzondering voor de wettelijk vertegenwoordig 3 grond van artikel 7:457 lid 2 BW niet verstaan dege3, p. Onder anderen dan de nen die rechtstreeks zijn betrokken bij de uitvoering van depatiënt behandelingsovereenkomst en degene die worden op optreedt als vervanger van de hulpverlener, voor zover de verstrekking aan deze personen noodzakelijk

tuatie b. geldt daarnaast als aanvullende voorwaarde Anoniem is niet hetzelfde als pseudoniem. Pseu dat het verplicht is gebruik te maken van pseudonienieme gegevens zijn gegevens die door het geb me gegevens (hier komen wij later in paragraaf van aanvullende 3 nog gegevens (een bepaalde sleute uitgebreider op terug). bijvoorbeeld) aan een natuurlijke persoon kunn Alleen als wordt voldaan aan de voorwaarden worden gesteld gekoppeld, waardoor die persoon kan w in de Avg, UAvg én de Wgbo is het mogelijkden patiëntgeïdentificeerd. Voor de kwalificatie als pse gegevens te verstrekken aan een samenwerkingspartdonieme gegevens is vereist dat deze aanvullen ner ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek. gegevens apart worden bewaard en technische 3. Stellingen organisatorische maatregelen worden genome ervoor te zorgen dat de persoonsgegevens niet een geïdentificeerde of identificeerbare natuurl persoon worden gekoppeld (artikel 4 sub 5 Avg neemt niet weg dat gepseudonimiseerde gege anders is dan anonieme gegevens – wél persoons 3.1 In het kader van wetenschappelijk onderzoek vens zijn in de zin van de Avg, omdat deze gege het makkelijk om de gegevens te anonimiseren herleidbaar zijn tot de betrokkene. Gegevens ku Wanneer gegevens anoniem zijn, is de Avg worden niet vangepseudonimiseerd door aan elke patië unieke code toe te wijzen, waarna slechts een v toepassing. Anonieme gegevens zijn namelijk geen samenwerkingspartners beschikt over de ‘kopp persoonsgegevens omdat ze niet tot een natuurlijk leutel’. De andere samenwerkingspartner besch persoon herleidbaar zijn. Voor wetenschappelijk alleen over de codes die horen bij de patiënt en onderzoek betekent dat concreet dat aan de patiënt daarmee geen toestemming hoeft te worden gevraagd om niet wie het betreft. Daarmee zijn het anonieme gegevens. Gegevens zijn pas an de eenmaal geanonimiseerde gegevens te geen verwerals een patiënt onomkeerbaar niet te identifice ken en ook geen andere rechtmatigheidsgrondslag is door zowel de verwerkingsverantwoordelijke hoeft te worden gevonden. Wél kan het anonimisedoor enige andere derde. Het maakt daarom vo ren zelf, dus het anoniem maken van de gegevens, kwalificatie worden beschouwd als een verwerking én is het niet als persoonsgegevens niet uit bij we ke organisatie het koppelbestand zich bevindt. eenvoudig om gegevens te anonimiseren. Het simherleiden is niet zó ingewikkeld dat alsnog gesp pelweg verwijderen van de voor- en achternaam is ken kan worden van anonieme gegevens. Dit zo onvoldoende. Wanneer bekend is wat de geboortehet geval zijn als de patiënt niet of slechts datum, zeldzame aandoening en relevante enkel medische disproportionele aanwending van geld, mankra voorgeschiedenis is van een bepaalde patiënt, kan middelen kan worden achterhaald. zonder al te veel moeite worden achterhaald wie het Wanneer betreft. Meer weglaten kan echter ten koste3.3 gaan van het verstrekken van de patiëntge aaniseen de inhoud van het onderzoek. Kortom, de Avg vrij externe samenwerkingspartner noodz is met het oog op wetenschappelijk onderzoek snel van toepassing als gebruik wordt gemaakt van geen toestemming te vragen verschillende patiëntgegevens. In dat gevalikgaat het om persoonsgegevens en is de Avg van toepassing. 3.2 Als mijn samenwerkingspartner beschikt over de ‘koppelsleutel’ zijn voor mij de onderzoeksgegevens Dat de gegevens noodzakelijk zijn met het oog anoniem wetenschappelijk onderzoek dat de samenwerk partner zal uitvoeren, is op zichzelf nog niet voldoende om zonder toestemming van deze geg

gebruik te mogen maken. Daarvoor dient aan hetartikel uitblijven van toestemming kunnen de geg 6 sub f Avg, artikel 9 sub j Avg i.c.m. artikel 24 van UAvg die patiënt dus niet worden gebruikt voor h én artikel 7:458 BW te worden voldaan. Datonderzoek. is niet eenvoudig. In veel gevallen loopt het stuk omdat 3.5 Als de patiënt toestemming heeft gegeven het vragen van toestemming niet onmogelijk mijn is of onderzoek, mag ik deze gegevens aan m geen onevenredige inspanning kost (artikelsamenwerkingspartner 24 sub verstrekken voor vervo c UAvg). Artikel 7:458 lid 1 BW bevat in dat kader derzoek soortgelijke bewoordingen. Hoe urgent en belangrijk Wanneer (i) onderzoekers voor hun nieuwe onhet onderzoek ook is en hoeveel gegevens er derzoek ook al buiten de doelstelling van het eerdere bij de samenwerkingspartner klaarliggen, zonder onderzoek of de database treden of afwijken va toestemming mogen deze gegevens in beginsel de voorwaarden niet waaronder het eerdere onderz worden gebruikt. Onder omstandigheden kan is uitgevoerd het zo of de database is opgericht of (ii) e zijn dat wel aan de genoemde vereisten kanandere worden onderzoeker de database gaat gebruike voldaan, bijvoorbeeld bij een zeer grootschalig moet onworden bezien 1) of toestemming is vereis derzoek dat een algemeen belang dient, mits grond de pavan de Wgbo en 2) of daarvoor gelet op h tiënt geen bezwaar heeft gemaakt. De wetgever doelbindingsbeginsel heeft een (nieuwe) rechtmatigh op dit punt echter geen getallen genoemd grondslag voor wat van de Avg nodig is. Wanneer dezelfd betreft de omvang van het onderzoek. Wij gaan onderzoeker er aanvullend onderzoek wil verrichte hierbij van uit dat het echt moet gaan om zeer afhankelijk grote van de oorspronkelijke doelstelling, aantallen, in ieder geval honderden patiënten. tueel opnieuw toestemming vereist. Het draait 3.4 Wanneer de patiënt meerdere keren niet vraag reageert of het nieuwe onderzoek ‘onverenigbaar’ op een schriftelijk verzoek om toestemming, hetmag doel van het oorspronkelijke onderzoek. Art ervan worden uitgegaan dat de patiënt geen 6 lidbezwaar 4 Avg geeft regels aan de hand waarvan w heeft en mogen de gegevens worden verstrekt beoordeeld aan of sprake is van (on)verenigbaarheid mijn samenwerkingspartner een verdere verwerking voor een verenigbaar d Wanneer een schriftelijk verzoek om toestemming is geen nieuwe rechtsgrondslag vereist.2 In het wordt verstuurd, is ervoor gekozen gegevens van tede tweede situatie heeft de samenwerkings verwerken op basis van de rechtmatigheidsgrondpartner als ‘nieuwe onderzoeker’ een zelfstandi slag ‘toestemming’. Kennelijk is het mogelijk rechtsgrondslag om de nodig. De patiënt heeft immer patiënt om toestemming te vragen en kan toestemming het vragen gegeven om zijn gegevens te geb van toestemming ook van de zorgaanbieder door worden de samenwerkingspartner. De toestemmi verlangd. Dat wordt niet anders als de patiënt specifiek twee gegeven voor de oorspronkelijke onde keer niet reageert. Het is niet mogelijk om om ker.die reden te wisselen naar een van de andere grondslagen 3.6 Wanneer een patiënt is overleden, mag ik d waarin geen toestemming hoeft te wordengevens gevraagd. verstrekken aan mijn samenwerkingsp Bovendien moet de grondslag voor de verwerking van persoonsgegevens zijn bepaald vóór de verwerking. De EDPB geeft in de richtsnoeren duidelijk aan dat de verwerkingsverantwoordelijke toestemming niet voor een andere rechtsgrond kan verruilen.1 Bij Kamerstukken II 2017/18, 34851, nr. 3, p. 37 2 38. 1

Richtsnoeren EDPB 2020, p. 29.

De Avg is niet van toepassing op personen die zijn overleden (overweging 27 Avg). Dit neemt niet weg dat de regels in de Wgbo van toepassing zijn. De Wgbo heeft als uitgangspunt dat het beroepsgeheim van kracht blijft, ook als de patiënt inmiddels is overleden. Ook na overlijden is een grondslag nodig om het beroepsgeheim te kunnen doorbreken. In dit geval is de uitzonderingsgrond van artikel 7:458 BW ‘het vragen van toestemming is in redelijkheid niet mogelijk’, van toepassing. Om de medische gegevens te mogen verstrekken aan een samenwerkingspartner moet vervolgens nog wel worden voldaan aan de overige vereisten die artikel 7:458 BW stelt aan de verstrekking. Zo dienen er onder andere voldoende waarborgen te worden ingebouwd die ervoor zorgen dat de persoonlijke levenssfeer van de (overleden) patiënt niet onevenredig wordt geschaad. 4. Tot besluit Wil je meer informatie over gegevensuitwisseling in het kader van wetenschappelijk onderzoek? Neem dan gerust contact met ons op.

mr. Milou Janssen

Rosanne Burm

Samenwerking in de zorg met het oog op welk belang Door mr. dr. Ageeth Klaassen

1. Inleiding jaren sturen zorgverzekeraars voor de huisartse De zorgsector staat voor een aantal vraagstukken aan op afspraken in regionale samenwerkingsv die vragen om vernieuwingen. Deze vernieuwingen den.7 kunnen niet door een enkele zorgorganisatie Zorgverzekeraars worwillen bij voorkeur contracter den bedacht en opgepakt.1 Zorgorganisaties met raken één gesprekspartner. Deze gesprekspartne om die reden steeds meer betrokken bij (regionale) een coöperatie van huisartsen zijn. Over multid samenwerkingsverbanden. Regionaliseringplinaire is zelfs zorg worden met deze coöperatie afspr het nieuwe credo in het Nederlandse zorglandschap.2 gemaakt.8 Dit betekent dat niet het bestuur va Regionalisering betekent vorm en inhoud geven gen organisatie aan afspraken maakt met de zorgve samenwerking in de zorg op regionaal niveau.3 raar, Dit maar het bestuur van de nieuwe coöperat gebeurt bijvoorbeeld voor de huisartsenzorg.4 komt een zelfstandige rechtspersoon, de coöpe LHV, NHG en InEen constateren dat structurele naast de eigen zorgorganisatie,10 een stichting samenwerking in de regio niet langer vrijblijvend kan Vanuit ondernemingsrechtelijk persp zijn. Structurele samenwerking en vragen oproepen. Naar welk belang moet het b regionale planvor- ming krijgen in hun en de raad van toezicht (RvT) van de stichting o ogen bij voorkeur vorm binnen regionale zich richten bij het besluit om tot samenwerkin huisartsenorganisaties.5 Volgens de Ne- komen? Welke dilemma’s brengt samenwerkin derlandse Zorgautoriteit (NZa) is zich voor het bestuur en de RvT van deze sticht regionale samenwerking nodig om de BV? Ondernemingsrechtelijke perspectief: belang toegankelijkheid van huisartsenzorg te 2. de Op zorgorganisatie grond van Boek 2 BW richten het bestuur e 1garanderen.6 Vilans, Zo regel je in je eigen organisatie dat RvT zich bij stichting de vervulling van taakhaar naarve Meer nog dan in de belang van de of BV enhun de met je goed samenwerkt in netwerken, Utrecht maart den onderneming of organisatie.12 Dit belang voorgaande vooral bepaald door het bevorderen van het bew 2022, p. 2. 2 <www.vilans.nl/kennis/verkenning-de-schaal-van-netwerkzorg> (geraadpleegd op 2 mei 2022). Zie ook J. Schuurmans, I. Wallenburg & R. Bal, Een nieuw panacee: de zorg moet regionaliseren, Medisch Contact 15 augustus 2019.

3 < www.zorgimpuls.nl/nieuws/huisart- regionale-samenwerking-nodig-om-toegankeli sen-in-rotterdam-en-omgeving-aan-de-slag-met-reheid-huisartsenzorg-te-garanderen>. Dit is een gionalisering-578 >. Dit is een bericht van 15nieuwsbericht decemvan 31 maart 2022. ber 2017. 7 NZa, Monitor contractering huisartsenzor en multidisciplinaire zorg, 31 mei 2022, p. 4. Bijv. zorg voor kwetsbare ouderen, mensen 4 met GGZ-problematiek, ICT-infrastructuur en 8 (di-Multidisciplinaire zorg is nog altijd sterk gitale) meekijkconsulten. In bredere zin gaat het om aan huisartsenzorg. gekoppeld zorgen welzijnsvraagstukken. Het kan ook9gaanHet om bestuur van de eigen zorgorganisatie regionale ouderenzorg. afspraken met het bestuur van de nieuwe coöp 10 Gezondheidscentra of huisartsenpraktijken. 11 de zorgsector komen alle rechtsvormen In 5 InEen, NHG, LHV, Visie Regionale samenvoor, ik neem de stichting en BV als uitgangspu werking en organisatievorming in de huisartsenzorg, november 2019, p. 2. 12 Art. 2:291 lid 3 BW en art. 2:292a lid 2 BW e 6 www.nza.nl/actueel/nieuws/2022/03/31/ art. 2:239 lid 5 BW en art. 2:250 lid 2 BW.

dige succes van de onderneming.1 Bij de bepaling enerzijds de continuïteit van de eigen activiteite van het belang van de stichting kunnen andere anderzijds (deel) de samenwerking en daarmee inleve belangen, zoals het publiek en maatschappelijk van autonomie, volume en financiën, zoals Vilan belang, daarbij van invloed zijn. In het Uitvoeringstreffend beschrijft.7 Voor (sommige) bestuurde besluit Wtza wordt het maatschappelijk belang, de RvT waaris het zoeken naar de grens tussen de be schijnlijk gaat het om het publiek belang,2 gen expliciet van het samenwerkingsverband en de bela als te behartigen belang genoemd.3 In de Governanvan de eigen organisatie, zeker als er een mom cecode Zorg wordt ook de publieke en maatschapkomt dat deze niet in lijn met elkaar zijn, aldus pelijke belangen genoemd. Deze belangen Governance moeten innovatie- en adviescommissie (IAC zorgvuldig en evenwichtig worden afgewogen Dit kan metzorgen de voor de nodige dilemma’s. andere belangen.4 Het principe van de Juiste Zorg op de Juiste Ple Kortom, het belang van de zorgorganisatie kan staattot gevolg hebben dat in een aantal gevalle voorop. De andere belangen, zoals publiekebepaalde en zorgtaken worden afgestoten,10 ook a maatschappelijke belangen worden daarin bedrijfseconomisch in meegeaantrekkelijk zijn.11 Bij gezo wogen, maar kunnen niet zwaarder wegen heidscentra dan het waar de huisartsen in loondienst zi belang van de zorgorganisatie. De vraag is hoe heeft dit het niet rechtstreeks contracteren (met d uitwerkt in geval van regionale samenwerkingsverzorgverzekeraar)12 tot grote zorgen over de con banden vanuit het perspectief van de (deelnemende) 6 Zie ook Rapport Commissie Governance stichting of BV. NVZD o.l.v. De Kluiver, Governance in de zorg, O 3. Samenwerkingsverbanden: meer dan hetbesturing belang in de zorg, 27 maart. 2015, p. 10. van de zorgorganisatie? 7 Vilans, Governance tussen organisaties, h Regionale samenwerking is nodig om gemeenschapwerkt dat?, p. 9. pelijke (maatschappelijke) opgaven het hoofd 8 te IAC, Advies Governance van samenwerkin bieden.5 De maatschappelijk opgave voor hun orga- juli 2021, p. 13. verbanden, nisatie en hun samenwerkingsverbanden vraagt vanontwikkeling van de Juiste Zorg op de 9 De zowel het bestuur als de RvT om een balansJuiste tussen Plek is nadrukkelijk onderdeel van het Ho nenakkoord Huisartsenzorg 2019-2022. 10 Het kan ook gaan om extra zorgtaken die bedrijfseconomisch niet aantrekkelijk zijn. 11 Governance Support, Bouwen op een ste1 HR 4 april 2014, NJ 2014/286 m.nt. P. van vig fundament, Uitkomsten van Schilfgaarde (Roovers/Cancun Holding I). onderzoek naar de bijdrage van de 2 Met het maatschappelijk belang wordt – in Governancecode Zorg 2017 aan goed aansluiting op het toezichtkader goed bestuur van de bestuur en toezicht in de zorg in opdracht IGJ en de NZa – gedoeld op de belangen van kwalivan BoZ, Utrecht november 2020, p. 33. teit, betaalbaarheid en toegankelijkheid van de door Mogelijk zijn ook in- vesteringen vanuit de instelling geleverde zorg, zie Stb. 2021/159, p. 38. een maatschappelijke taak, ook als ze Deze belangen worden gezien als publieke belangen, verliesgevend de zogenoemde of ternauwernood Bijvoorbeeld S2 of S3zie Kamerstukken II 32 012, 2008/09, nr. 1, p. 5. kostendekkend zijn. 12 gelden. Voor gezondheidscentra maken 3 Art. 8 Uitvoeringsbesluit Wtza. de zogenoemde GEZ (Geïntegreerde 4 Bepaling 5.3 Governancecode Zorg 2022 en eerstelijnszorg)-gelden plaats voor bepaling 6.4.1 Governancecode Zorg 2022. opbrengsten uit de O&I (Organisatie & 5 Wetenschappelijke Adviesraad NVTZ, SignaInfrastruclementen 2021 Blikverruimend toezicht, p. 10.

iteit van de organisatie en daarmee zorg geleid.1 laten prevaleren Het boven het belang van hun (eig bestaansrecht van afzonderlijke organisaties zorgorganisatie.5 kan zelfs Kijk voorbij de belangen van u ter sprake komen.2 Om te kunnen werken aan eigen deorganisatie is de opgave van de RvT volge gemeenschappelijke maatschappelijke opdracht, Wetenschappelijke kan Adviesraad van de NVTZ.6 I het nodig zijn om ook voorbij de eigen belangen Kadervan Goed Bestuur van IGJ & NZa staat dat de een deelnemende organisatie te kunnen acteren.3 het maatschappelijk Het belang (lees: publiek belan bestuur en de RvT kunnen dan voor de vraag dient komen over de grenzen van de eigen organisatie te staan of het publiek of maatschappelijk belang als het gaat om continuïteit, toegankelijkheid e doorslaggevend kan zijn. betaalbaarheid van zorg.7 De vraag is of de (ond 4. Aanvulling voor de zorgsector: voorbij de mingsrechtelijke) eigen geesten hiervoor (voldoende) (zorgorganisatie)belangen? zijn. Vanuit de zorgsector zijn er voldoende signalen Over dat de wijze waarop het bestuur en de RvT afw het bestuur en de RvT in de zorgsector een gingen andere moeten maken heeft de buitenwereld s belangenafweging moeten kunnen makenandere en verder verwachtingen dan het bestuur en de R mogen gaan dan het (eigen) belang van dezelf. zorgorZorgorganisatie kijken en acteren meer ove ganisatie. Al in 2015 gaf de commissie De Kluiver grens van de eigen zorgorganisatie, maar het u als aanbeveling om voor het bestuur en de gangspunt RvT meer lijkt nog steeds te zijn dat het belan ruimte te maken voor bredere afwegingen de danzorgorganisatie uitin het algemeen toch preva sluitend het belang van de zorgorganisatie.4 boven Een stap het maatschappelijk belang, zo blijkt uit verder gaat de Commissie Toekomst Zorg Thuisevaluatie van de Governancecode 2017.8 Overig wonende Ouderen: Het bestuur en de RvT zullen kan dit ook komen, omdat uit dezelfde evaluati de maatschappelijke (regionale) opgave moeten blijkt dat niet elk bestuur (en RvT) de maatscha tuur) van de regionale samenwerkingsverbanden. lijk opgaven even duidelijk op het netvlies hebb Zie NZa, Monitor contractering huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg 2022, p. 18. 5 Commissie Toekomst Zorg Thuiswonende Ouderen, Oud en zelfstandig in 2030, Aangepas REISadvies, juni 2020, p. 45. Voor de zorg en on1 NZa, Monitor contractering huisartsenzorg dersteuning voor zelfstandig wonende kwetsba en multidisciplinaire zorg 2022, p. 18. De NZa heeft ouderen is samenwerking van wijkverpleegkun een verzoek van een aantal (organisaties van) geen huisartsen of de bredere eerstelijn (tandarts zondheidscentra en InEen afgewezen om een prestatie in de beleidsregels op te nemen over deapothekers, meerkos- fysiotherapeuten en diëtisten) esse ten van loondienstcentra (p. 21). Zorgverzekeraars 6 Wetenschappelijke Adviesraad NVTZ, Sign en zorgorganisaties kunnen overigens aanvullende lementen 2021 Blikverruimend toezicht, p. 17. afspraken maken. 7 IGJ & NZa, Kader Goed bestuur, p. 13. Zie 2 N. Zonneveld, M. Minkman, S. Turnhout voor & kritiek: W.J. Oostwouder, ‘Verscherpt Kade Goed bestuur in de zorg: schoenmaker(s), blijf b M. Spierenburg, Governance in een veranderd zorgstelsel, M&O 2017, p, 78. Zie ook Vilans, Governance leest!’, O&F 2020, p. 20-21. tussen organisaties, hoe werkt dat?, p. 3. 8 Governance Support, Bouwen op een ste3 IAC, Advies Governance van samenwerkingsvig fundament, Uitkomsten van onderzoek naa bijdrage van de Governancecode Zorg 2017 aan verbanden, juli 2021, p. 8. bestuur 4 Rapport Commissie Governance NVZD o.l.v. en toezicht in de zorg in opdracht van De Kluiver, Governance in de zorg, Over besturing in Utrecht november 2020, p. 33. de zorg, 27 maart. 2015, p. 16. 9 Governance Support, Bouwen op een ste-

Dit kan ervoor zorgen dat samenwerkingenaandacht in regio’s te hebben voor de houdbaarheid en b soms moeilijk op gang komen. Dit is onwenselijk, baarheid van de zorg op de langere termijn, zo gezien de maatschappelijke opgaven. De toegankede commissie De Kluiver.5 lijkheid van huisartsenzorg staat in een toenemend In het IAC-rapport over een inventarisatie van a aantal regio’s onder druk.1 Toegankelijkheid is een vraagstukken in de zorg staat dat in de zorg van de thema’s die opgepakt moet wordenele door regimeer discussie moet komen over ‘goede zorg’ e onale samenwerkingsverbanden.2 de wijze waarop de zorgorganisatie omgaat me De Covid-19-pandemie heeft geleid tot verbetering publieke belangen als betaalbaarheid en toega van de onderlinge samenwerking en het plaatsen lijkheid, als maatschappelijke opgave.6 Met de van het maatschappelijk belang boven het discussie belang wordt duidelijk hoe het publiek of ma van de zorgorganisatie. Buiten crisissituaties, schappelijk zoals belang zich verhoudt tot het belang de coronapandemie3 lijkt het ingewikkeld om de zorgorganisatie de of kan verhouden en of het p maatschappelijke belangen boven het belang bliek van of de maatschappelijk belang zwaarder kan w organisatie te stellen, door de ‘overlevingsdrang’ Het bestuur van en de RvT moeten momenteel hun organisaties.4 De pandemie was uiteraard een belangenafweging uitzonmaken in een “grijs gebied” derlijke situatie, maar zijn de nieuwe maatschappelijwordt tijd dat helder wordt hoe zij kunnen en m ke vraagstukken dat ook niet? handelen.8 Met een brede discussie wordt ook De vraag is of het uitgangspunt (het belang van 5 Rapport Commissie Governance NVZD o.l zorgorganisatie voor het publiek of maatschappelijk De Kluiver, Governance in de zorg, Over besturi belang) nog houdbaar is als het gaat om de maatin de zorg, 27 maart. 2015, p. 10. Samen werken schappelijke opgaven in de zorgsector. Zou daarin maatschappelijke opgaven zal een belangrijk th verandering moeten of kunnen komen? De maatmoeten worden in de scholing van bestuurders schappelijke rol van zorgorganisatie gaat verder toezichthouders en in de Governancecode Zorg dan enkel als het leveren van goede zorg aan hun aldus de Commissie Toekomst Zorg Thuiswone cliënten. De bijdrage van een zorgorganisatie aan de Ouderen, p. 45. bredere publieke taken met betrekking tot kwaliteit, 6 IAC, Good governance: een gezamenlijke toegankelijkheid en betaalbaarheid moet voorop opgave, Twee jaar ervaring met de nieuwe Gove (kunnen) staan. Zorgbestuurders (en de RvT) dienen cecode Zorg, november 2019, p. 15. In de Governancecode 2022 wordt op me vig fundament, Uitkomsten van onderzoek 7naar de plaatsen gerefereerd aan samenwerkingsv bijdrage van de Governancecode Zorg 2017dere aan goed banden. bestuur en toezicht in de zorg in opdracht van BoZ, Dit geeft waarschijnlijk voor bestuurde en leden van de RvT onvoldoende houvast. Zie o Utrecht november 2020. p. 33. B. van Schelven, Uitbreiding Governancecode n samenwerkingsverbanden schept rechtsonzeke 1 NZa, Monitor contractering huisartsenzorg Zorgvisie 24 januari 2022. en multidisciplinaire zorg 2022, p. 4. 2 NZa, Monitor contractering huisartsenzorg 8 Zie ook E. Plomp, De Wet bestuur en toeen multidisciplinaire zorg 2022, p. 17 zicht rechtspersonen: een aanwinst voor de zor sector?, 3 De coronapandemie heeft des te meer dui- in: J.M. Blanco Fernández e.a., Bestuur e toezicht delijk gemaakt hoe belangrijk het is om samen te bij rechtspersonen, mede in de semipu en non-profitsector, Preadvies van de Vereenig werken. Zutphen: Paris 2016, p. 146; IAC, 4 Wetenschappelijke Adviesraad NVTZ, Handelsrecht, SignaGood governance: een gezamenlijke opgave, Tw lementen 2021 Blikverruimend toezicht, p. 8.

delijk welke aanpassingen in het ondernemingsrecht nodig zijn,1 zodat het bestuur en de RvT weten met het oog op welk belang samenwerking in de zorg mag of kan plaatsvinden.

Ageeth Klaassen is universitair hoofddocent ondernemings- en gezondheidsrecht aan de Erasmus School of Law. Zij was commissaris in de eerstelijnszorg.

jaar ervaring met de nieuwe Governancecode Zorg, november 2019, p. 9. 1 De aanbeveling van het IAC over aanpassing van bepaling 5.3 is niet overgenomen in Governancecode 2022. Dit kan komen doordat er onvoldoende discussie is geweest.

Interview met Nysingh

mr. Eveline Schmitt-Hoogeterp

Wie ben je en wat doe je momenteel bij Nysingh? Mijn naam is Eveline Schmitt-Hoogeterp en ik ben momenteel senior advocaat-medewerk recht bij Nysingh advocaten en notarissen N.V. Ik maak onderdeel uit van onze sectie Gezo vervul samen met een collega het voorzitterschap van onze Marktgroep Zorg. Ik houd mij b zondheidsrecht in de breedste zin. Ik adviseer en procedeer vooral voor zorginstellingen, zo en grote verpleeghuisinstellingen over de marktregulering in de zorg, het tuchtrecht, zorg en de governance. Ik heb een specifieke focus op het ondernemingsrecht in de zorg en van ik geregeld fusies en overnames van zorginstellingen. Daarnaast houd ik mij ook veelvuldig contractueel vormgeven van samenwerkingen. Naast mijn werkzaamheden bij Nysingh be de Wmcz 2018 voor Tekst & Commentaar Gezondheidsrecht en secretaris van de Adviescom KNMP. Per 1 januari 2023 treed ik toe als partner bij Nysingh. Welke studies heb je gevolgd? Ik ben in 2006 gestart op de Erasmus Universiteit Rotterdam met de studie Beleid en Mana zondheidszorg. Na afronding van de bachelor (met geweldige exchange naar Kuopio, Finla Health Economics, Policy and Law ben ik gestart met de studie Rechtsgeleerdheid. Destijd schakeljaar waarin bachelor 2- en 3-vakken van de studie Rechtsgeleerdheid werden gege master Recht van de Gezondheidszorg. Gedurende mijn schakeljaar koos ik ervoor het civie behalen, zodat ik advocaat kon worden en dus volgde ik uiteindelijk alle bachelorvakken va heid en de master Recht van de Gezondheidszorg. In juli 2013 studeerde ik af. In 2019 heb ik opleiding Grotius Gezondheidsrecht gevolgd. Hoe ben je bij Nysingh terecht gekomen? Tijdens mijn studie ben ik eerst – na een stage – werkzaam geweest als juridisch medewer gal, een klein advocatenkantoor in Rotterdam gericht op het gezondheidsrecht en farmace mijn afstuderen heb ik de overstap gemaakt naar Eldermans|Geerts Advocaten in Zeist, ee specifieke focus op gezondheidsrecht, met een cliëntenkring bestaande uit met name eers

ders. Daar heb ik de Beroepsopleiding tot advocaat gevolgd. Ik heb daar een hele leuke tijd jaar was het tijd voor iets anders en heb ik de overstap naar Nysingh gemaakt. Nysingh is n bekend kantoor in het gezondheidsrecht, maar toen ik afstudeerde was het gevestigd in Z en Arnhem. Vanuit Rotterdam, waar ik woonde, te ver. Sinds september 2017 kent Nysingh een Utrechtse vestiging. Een voormalig kantoorgenote en tevens goede vriendin van mij w Nysingh overgestapt en regelde een informeel kopje koffie met de sectievoorzitter. Dat klik januari 2018 ben ik bij Nysingh gestart. Ons kantoor is gevestigd in Utrecht aan de Malieba van Nysingh bestaan met name uit ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingsinstellingen en stellingen, maar ik behandel ook zaken voor (ziekenhuis)apotheken en tandartspraktijken. we een aantal grote franchiseorganisaties in de zorg bij. Binnen Nysingh maken alle leden Gezondheidszorg ook onderdeel uit van de Marktgroep Zorg. In de Marktgroep zitten circa uit alle secties (arbeidsrecht, ondernemingsrecht, mededingingsrecht, notariaat, huurrech heidsrecht) die vooral optreden voor zorginstellingen. Wij zijn daarmee in staat onze cliënt te bieden en dat is heel fijn. Het komt ook vaak van pas. Stel ik een ledenovereenkomst op kan ik dat gemakkelijk even voorleggen aan mijn collega’s van arbeidsrecht, is er een voorg werking dan kan die ook mededingingsrechtelijk worden getoetst en moeten statuten wo verband met de nieuwe Wtza, dan pakken mijn collega’s van het notariaat dat op. Wij tred als huisadvocaat, waardoor je de zorgaanbieders en instellingen waar je voor werkt goed le adviseert in allerlei uiteenlopende kwesties. Bij Nysingh komt het brede palet aan zorgzake ook in het programma van de master zijn verwerkt. Ik doe iedere dag wat anders en dat is ontzettend leuk maakt! Welke onderwerpen/zaken behandel je vooral? Zoals gezegd eigenlijk het gezondheidsrecht in de volle omvang. Dat betekent dat ik de en traal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg sta om een medisch specialist bij te staan waa is ingediend, de volgende dag een cliënt adviseer over de inrichting van de medezeggensc Wmcz 2018, de andere dag een samenwerkingsovereenkomst opstel, dan weer adviseer ov de Wtza, vervolgens een zitting heb van de Geschillencommissie vanwege een bezoeker va die een mondkapje weigerde, procedeer voor een jeugdzorgaanbieder die een terugvorde van de gemeente en tenslotte onderhandel met partijen over een overname van een afdel huis die door een externe aanbieder wordt voortgezet. Ik heb een specifieke focus op het o en de governance in de zorg, dus zaken die raken aan de Wtza, de Governancecode Zorg, e heb bijvoorbeeld na het faillissement van de IJsselmeerziekenhuizen een ziekenhuis begel de zorg heeft overgenomen en voortgezet. Dat was een heel leuk traject om te doen, met o met de curatoren, zorgverzekeraars, e.d. Wat voor zaken zie je vooral voorbijkomen waarbij het gaat om samenwerken in de zorg? Er komen veel verschillende soorten samenwerkingen voorbij. Soms ontstaat de wens om vanuit het feit dat er twee of meer instellingen zijn die ieder zelfstandig te klein zijn om be derdelen aan te (blijven) bieden, maar gezamenlijk wel over voldoende mensen en middele dat te kunnen. Een samenwerking is dan een mooie oplossing. Een samenwerking kan ook beeld een dienst die door een aantal ziekenhuizen landelijk wordt aangeboden in het kade

screening, waarin wordt geregeld op welke gestandaardiseerde wijze deze ziekenhuizen te materiaal verzamelen en de resultaten terugkoppelen. De wens om samen te werken kan o de beweging van een zorginstelling om meer hoogcomplexe zorg aan te willen bieden om te kunnen behalen die voor bepaalde behandelingen gesteld worden, waarbij zij een same met andere instellingen om daar laagcomplexe zorg naar door te verwijzen, terwijl die op h hoogcomplexe zorg doorverwijzen naar de eerstgenoemde instelling. Dit zijn afspraken die rechtelijk ook goed bekeken moeten worden. Verwijsafspraken zijn immers in beginsel nie Zijn er nog recente ontwikkelingen van de Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellinge zonderheden? De Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 (“Wmcz 2018”) en het daarop ge Wmcz 2018 zijn per 1 juli 2020 in werking getreden. De afgelopen jaren hebben wij veel vra eerstelijns en tweedelijns zorginstellingen over het wel of niet moeten voldoen aan de eise 2018. Ik zie binnen mijn praktijk veel vragen vanuit zorginstellingen over wat de komst van concreet betekent voor hun organisatie. Ook zie ik vragen terugkomen van zorginstellinge interpretatie van de Wmcz 2018. Dit zal zich de komende jaren vermoedelijk uitkristallisere dentie. Tot op heden is er slechts een beperkt aantal procedures aanhangig gemaakt bij de missie van Vertrouwenslieden (“LCvV”). De LCvV is bemiddelaar en scheidsrechter bij meni tussen cliëntenraden en zorginstellingen over de uitvoering van de Wmcz. Onduidelijk is n cliëntenraden onbekend is of dat er weinig conflicten zijn. Wat zijn opvallende veranderingen van de afgelopen jaren met betrekking tot jouw werkza samenwerkingen in de zorg waarbij je merkt dat sprake is van een verbetering/het vooruit Ik zal er twee noemen. Allereerst heeft de regelgeving omtrent de governance in de zorg e met de vernieuwde Governancecode Zorg 2022. De Governancecode is geen wettelijke reg merken dat zorginstellingen wel hieraan willen voldoen. Ook binnen samenwerkingsverba groot belang dat sprake is van goed bestuur en goed toezicht op het bestuur. Binnen same den dient derhalve te worden besproken hoe adequaat toezicht wordt gehouden op de sa kader is ook de Wet toetreding zorgaanbieders (“Wtza”) van belang, die sinds 1 januari 2022 getreden. Deze wet stelt onder meer nadere eisen aan het toezichthoudend orgaan binnen ling. Na een aantal kwesties die het nieuws hebben gehaald vanwege tegenstrijdige belan en toezichthouders, tracht deze weten regelgeving dit in de toekomst zoveel als mogelijk Ten tweede is de rol van de cliëntenraad met de komst van de Wmcz 2018 nog verder gefo de Wmcz 2018 heeft de wetgever gepoogd om de cliëntenraad een sterkere positie te geve van duurzame samenwerkingen. De cliëntenraad heeft op grond van deze wet een wetteli aanzien van onder meer een voorgenomen besluit tot een fusie of samenwerking met and in de praktijk bij samenwerkingen, maar ook bij fusies en overnames, dat zorginstellingen z zijn dan vroeger van de plek die een cliëntenraad en een ondernemingsraad innemen in d medezeggenschapsorganen worden echt tijdig betrokken bij de besluitvorming en krijgen deeld. Dit heeft een positieve invloed op de gedragenheid van te nemen besluiten. Waar denk je dat qua wetgeving nog veel te behalen is? Waar loop je bij zaken vooral tege Binnen het gezondheidsrecht is de weten regelgeving nog altijd in ontwikkeling, in sterke

andere rechtsgebieden is mijn idee. Door deze constante wijzigingen komt het weleens vo geving niet op elkaar aansluit. Zo was ten aanzien van het bindend voordrachtsrecht van d één lid van de Raad van Toezicht in de “oude” Governancecode Zorg 2017 opgenomen dat bestond voor de cliëntenraad om het voordrachtsrecht te ruilen voor een zwaarwegend ad profielen en benoeming van alle leden van de Raad van Toezicht. Daarmee verviel het bind recht. Toen de Wmcz 2018 in werking trad per 1 juli 2020 is in artikel 10 een bindend voordr één lid van de Raad van Toezicht bepaald, wat ook moet worden vastgelegd in de statuten geen mogelijkheid om een regeling te treffen zoals hiervoor omschreven, omdat de cliënte artikel 7 lid 1 sub f en artikel 10 zowel een bindend adviesrecht kende ten aanzien van 1 toez een adviesrecht over de profielen van de leden van de Raad van Toezicht en Raad van Best van één van die twee bevoegdheden zou betekenen dat de cliëntenraad één van de aan ha ten zou worden ontnomen. In de Governancecode 2022 is dit rechtgetrokken, waardoor de 2022 en de Wmcz 2018 nu weer in lijn zijn met elkaar. Ten tweede, maar dat is van een hee ik in mijn praktijk dat complexe samenwerkingen in de zorgverlening veelal de individuele komst met een cliënt overstijgen. Er moet dan niet alleen op een zorgvuldige wijze afstem tussen de zorgverleners onderling (art. 3 Wkkgz), maar ook persoonlijke (gezondheids)geg ten moeten veelal kunnen worden uitgewisseld binnen het samenwerkingsverband. Op be je voor uitdagingen te staan. Binnen de afstemming tussen zorgverleners moeten in ieder worden vastgelegd over de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling (art. 4 Wkkgz), maar e nog altijd veel te doen over de invulling van de precieze verantwoordelijkheid – en de gren de regiebehandelaar. Ik verwacht dat dit in de toekomst nog nader wordt geconcretiseerd de uitwisseling van cliëntgegevens, is er ook nog winst te behalen binnen complexe samen WGBO is in artikel 7:457 lid 2 BW nu slechts opgenomen dat gegevensuitwisseling tussen die betrokken zijn bij dezelfde behandelingsovereenkomst mogelijk is zonder toestemmin complexere samenwerkingen is er echter niet altijd sprake van dezelfde behandelingsover de patiënt dus apart om toestemming worden gevraagd. Welke wetgeving is juist belangrijk voor samenwerken in de zorg? Komt er nieuwe wetgev iets? Feitelijk is alle weten regelgeving belangrijk voor samenwerken in de zorg. Zo bepaalt de beeld dat er goede zorg moet worden geleverd, dat de zorg zo moet worden georganiseer worden verleend en dat samenwerkingsverbanden daartoe een schriftelijke taak- en veran verdeling moeten vastleggen. Daarnaast legt de Wkkgz ook de basis voor de klachtenrege met incidenten en calamiteiten. Binnen samenwerkingen moet worden bepaald wie waarv delijk is, welke klachtenregeling wordt gevolgd en wat er gebeurt als de klacht bij partij X w terwijl partij Y verantwoordelijk is. Voorts biedt de Wkkgz ook de grond voor de IGJ om ma leggen of te handhaven, ook binnen samenwerkingsverbanden. Voorts is de Wmg is van b stelt ten aanzien van prestaties en tarieven, omdat je binnen een samenwerkingsverband o len dat ieder der partijen zich aan de regels van de Wmg houdt en derhalve juiste declarat ving van de Wet BIG wordt ook meegenomen in samenwerkingsovereenkomsten, omdat p bepalen dat de artsen die worden ingezet ingeschreven staan en gedurende de samenwer het BIG-register. Vaak wordt ook een meldplicht opgenomen van de ene aan de andere pa

een BIG-geregistreerde een klacht wordt ingediend, zodat ieder van de samenwerkende p teit van de in te zetten zorgverleners kan bewaken. Zoals eerder al aangegeven is de Gover 2022 ook van belang, omdat op basis hiervan de governance wordt ingericht; hetgeen ook verlenen van goede zorg. Vanzelfsprekend is ook de Mededingingswet belangrijk binnen s verbanden, omdat zij regels stelt met betrekking tot het aangaan van concentraties (same waarborgen dat sprake is van een voldoende kwalitatief zorgaanbod dat toegankelijk en b toekomst verwacht ik in ieder geval nog een nieuwe regeling ten behoeve van winstuitker Op dit moment ligt er het wetsvoorstel Integere bedrijfsvoering zorgaanbieders. Het streve voorstel in het najaar van 2022 ter consultatie voor te leggen. Deze wet ziet op de wettelijk king tot de bedrijfsvoering van zorgaanbieders zoals dividenduitkering en de verplichting o belangenverstrengeling binnen een zorgorganisatie te voorkomen. Van belang is dat in dit re voorwaarden zijn opgenomen aan de winstuitkeringen binnen de extramurale zorg (zor niet in een instelling verblijven) waar winstuikteringen, in tegenstelling tot intramurale zor ten die in een instelling verblijven) nu nog geoorloofd zijn. Als die wetgeving meer concree ik nog wel het één en ander aan nieuwe wijzen waarop partijen de samenwerking vorm wi

Heb je nog tips voor studenten die volgend jaar gaan beginnen aan de master Recht van d zorg? Je hebt de leukste master gekozen die er is! Ga vooral stages lopen bij kantoren om te zien heidsrecht in de praktijk inhoudt. Mocht je het leuk vinden om advocaat te worden, ga daa een fantastisch vak en advocaat zijn binnen het Gezondheidsrecht is echt ontzettend leuk.

Het mededingingsrecht op de arbeidsmarkt Door mr. Frank Barendrecht en mr. Didi Koenders, beiden advocaat bij Ploum

1. Inleiding maakt met concurrenten over de prijs van een d De spanning op de arbeidsmarkt is goed gedocuhen aangeboden product of dienst, in strijd me menteerd; uit recente cijfers van het CBS blijkt kartelverbod dat handelt. Maar ook als ondernemin tegenover elke 105 vacatures slechts 100 werklozen gen afspraken maken over de prijs waarvoor zij staan.1 Op de arbeidsmarkt voor zorgmedewerkers bepaald is product of een bepaalde dienst inkope de situatie nog nijpender. Het tekort aan zorgpersosprake zijn van strijd met het kartelverbod. neel zal in 2030 naar verwachting oplopen tot 3. De bijna mededingingsrechtelijke beoordeling van 117 duizend personen.2 Daarom wordt bij zorginstelbeidsmarktafspraken lingen met urgentie gesproken over vraagstukken Het mededingingsrecht die reguleert economische gerelateerd zijn aan personeelstekorten. Hoe markten kunnen en de ondernemingen die actief zijn o administratielasten worden verminderd, waardoor markten. De arbeidsmarkt is in beginsel een ma zorgmedewerkers hun tijd optimaal kunnen alsbenutieder ander, namelijk: een plek waar vraag e ten? Hoe kan worden gewaarborgd dat nieuwe aanbod medesamenkomen. Aan de aanbodzijde van werkers voldoende worden opgeleid? Een vraagstuk arbeidsmarkt staan werknemers of zzp’ers die h dat daarbij kan spelen, is in hoeverre zorginstellingen arbeid aanbieden, en aan de vraagzijde staan w met elkaar afspraken mogen maken over personeelsgevers die arbeid inkopen. Is het mededingings beleid. daarom onverkort van toepassing op afspraken Het mededingingsrechtelijke kartelverbod tussen kan in ondernemingen over de inkoop van arbe sommige gevallen in de weg staan aan het van maken werknemers of de inhuur van zzp’ers (hiern van arbeidsmarktafspraken. In deze bijdrage “arbeidsmarktafspraken”)? zal een introductie worden gegeven op het mededingings3.1 Nederland rechtelijke beoordelingskader voor arbeidsmarktafArbeidsmarktafspraken worden door de Autorit spraken. Consument en Markt (“ACM”) gezien als een bijz 2. Juridisch kader dere vorm van inkoopafspraken. Ook voor werk Het mededingingsrecht is bedoeld om marktwerking vers die arbeid inkopen op de arbeidsmarkt gel te waarborgen en om eerlijke en effectieve zij concurgeen concurrentiebeperkende afspraken mo rentie op markten in stand te houden. Het mededinmaken. Arbeidsmarktafspraken kunnen in strijd gingsrecht verbiedt gedragingen die deze doelstelkomen met het kartelverbod. De ACM overweeg lingen in weg staan. Eén van de steunpilaren hierover van het in diens Leidraad samenwerking tusse mededingingsrecht is het verbod op kartelafspraken. concurrenten als volgt: 74. Het is op grond van de Mededingingswet niet to Het mededingingsrechtelijk kartelverbod bepaalt dat om afspraken te maken die de onderlinge con afspraken tussen ondernemingen die ertoestaan strekrentie om arbeid te beperken. Dit mag ook niet als h ken of het gevolg hebben dat de concurrentie wordt doel hiervan om (arbeids)kosten te verminderen. verhinderd of beperkt, verboden zijn. Het isverstoort bij veleneenisgoede werking van de arbeidsmarkt e wel bekend dat een onderneming die afspraken leiden tot verminderde productie, kwaliteit en innov

Ondernemingen dienen onafhankelijk van elkaar be singen te nemen over zaken als het werven van pers en (aanvullende) arbeidsvoorwaarden. Ook branche ganisaties mogen geen advies geven dat de onderli 1 CBS, Spanning op de arbeidsmarkt, 2022. Te concurrentie raadplegen op: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/ om arbeid beperkt.

dashboard-arbeidsmarkt/spanning-op-de-arbeidsmarkt. 2 ‘Nieuwe arbeidsmarktprognose zorg en welzijn’, ABF Research 24 januari 2022.

75. Voorbeelden van arbeidsmarktafspraken dieAnd de some buyer cartels do have a very direct effect mededinging kunnen beperken zijn afspraken dividuals, om niet teas well as on competition, when companie werven onder elkaars personeel of elkaars personeel lude to niet fix the wages they pay; or when they use soin te huren, of afspraken om salarissen en andere “no-poach” arbeids- agreements as an indirect way to keep w down, restricting talent from moving where it serve voorwaarden zoals toeslagen of bonussen te beperken.1 economy best.”2

3.3 Overige jurisdicties De ACM verwijst in haar Leidraad naar een uitspraak van het Hof Den Bosch, waarbij door zorOok in verscheidene jurisdicties buiten de Euro ginstellingen onder meer was overeengekomen dat het basissalaris niet zou worden opgehoogdUnie metis de handhaving van het mededingingsre de arbeidsmarkt aangewakkerd. De Amerika een maandelijkse toeslag, de ziekenhuizen op gedurenfederale de twaalf maanden geen ex-werknemers in dienst mededingingsautoriteiten publiceerde oktober zouden nemen die zich hebben gevestigd als zzp’er2016 gezamenlijke richtsnoeren, genaa ‘Antitrust of bij een detacheringsbureau zijn ingeschreven. Het Guidance for Human Resource Profe In dit document worden loonkartels en Hof Den Bosch oordeelde dat voornoemde nals’.3 arbeidsom elkaars personeel niet te werven als zog marktafspraken mededingingsbeperkendeken gevolgen naamde per se (hardcore) mededingingsbeperk hadden. aangemerkt, mits de afspraken geen onderdee 3.2 Europese Unie een rechtmatige samenwerking tussen we De Europeesrechtelijke toezichthouder – devan Eurovers. pese Commissie – heeft, anders dan de ACM, in Andere jurisdicties waar handhavingsbelei recent in het bijzonder op arbeidsmarkten is ge haar Richtsnoeren nooit expliciet vastgesteld dat het zijn Japan, Mexico, Hong Kong en Turkije.4 mededingingsrecht ook van toepassing is op arbeidsmarktafspraken. Toch bestaan er aanwijzingen dat de 4. Toelaatbare arbeidsmarktafspraken Europese Commissie zich in de toekomst nader zal Uit het voorgaande blijkt dat arbeidsmarktafspr gaan richten op handhaving van het mededingingsrecht op arbeidsmarkten. Dat blijkt onder meer uit M. Vestager op het congres van de Speech 2 de speech die Eurocommissaris voor Mededinging Italian Antitrust Association, 22 oktober 2021. Te Margrethe Vestager in oktober 2021 gaf op een conraadplegen op: https://ec.europa.eu/commissio gres van de Italian Antitrust Association. commissioners/2019-2024/vestager/announcem “The ancient Roman [competition] law dealt with one speech-evp-m-vestager-italian-antitrust-associ specific type of cartel – price-fixing agreements. And on-annual-conference-new-era-cartel-enforcem cartels like that are still the bread and butter of our work en. – alongside market-sharing agreements. But the more Department of Justicte Antitrust Division 3 we focus on these familiar cartels, the more companies Federal will look for other ways to collude. And for deterrence to Trade Commission, Antritrust Guidance Resource Professionals 2016. work, we need to show that when they do, we’llHuman be waiting for them. 4 Zie voor een overzicht: C.P. van der Meer & […] D.R.M. Christiaans, ‘Mededingingsrecht en de st om talent: analyse van een wereldwijde handha vingstrend’, Mededingingsrecht in de praktijk 2 p. 22-23. 1 ACM Leidraad: Samenwerking tussen concurrenten, februari 2019, p. 21-22.

niet zijn gevrijwaard van toepassing van hetHet medeniet-wervingsbeding houdt rechtstreeks ve dingingsrecht, en – thans in elk geval op Nederlands met de overname als deze nauw samenhangt m niveau – ook niet van de handhaving daarvan. overname Toch zelf, waarbij bijvoorbeeld niet voldoe is niet elke arbeidsmarktafspraak per definitie is dat verbohet niet-wervingsbeding slechts omstree den onder het kartelverbod. Lang niet iedere zelfde arbeidstijdstip als de overname wordt gesloten. marktafspraak heeft een concurrentiebeperkend doel 4.2 Cao-exceptie of gevolg. En als dat er wel is, zijn er diverse vrijstelDaarnaast mogen in een cao arbeidsmarktafsp lingen waarvan mogelijk kan worden geprofiteerd. worden gemaakt. Al in 1999 erkende het Europe Zo kent het mededingingsrecht een bagatelvrijstelling voor afspraken tussen ondernemingen Hof metvan eenJustitie in een drietal beschikkingen da sociale partners vergaande vrijheid genieten om kleine gezamenlijke omzet of een klein gezamenlijk spraken te maken waarmee doelstellingen van marktaandeel. In Nederland is die bagatelvrijstelling politiek worden nagestreefd.2 Deze rechtspraak neergelegd in artikel 7 van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingswet gecodificeer Daarnaast bestaat een uitzondering op het de kartelver16 van de Mededingingswet bepaalt dat het kar bod voor afspraken tussen ondernemingen die welniet van toepassing is op collectieve arb iswaar de mededinging beperken, maar dieverbod per saldo overeenkomsten. De cao-exceptie wordt nauw de consumentenwelvaart vergroten en waarvan een voldoende groot aandeel van de voordelen gelegd. aan de Recent heeft de ACM een onderzoek ge naar een vermeend loonkartel tussen supermar gebruikers ten goede komt. Het mededingingsrecht waarbij betrokken supermarkten afspraken alle kent voorts twee uitzonderingen op het kartelverbod beperkte loonsverhoging van 2.5% voor het pers die meer specifiek relevant zijn voor arbeidsmarktafneel door te voeren. Deze afspraken werden ge spraken, namelijk: de uitzondering voor zogenaamde nadat cao-onderhandelingen werden afgebrok ‘nevenrestricties’ en de cao-exceptie. Het onderzoek is beëindigd nadat cao-onderha 4.1 Nevenrestricties lingen werden hervat. Hieruit blijkt dat de cao-e Arbeidsmarktafspraken zijn bijvoorbeeld toegealleen van toepassing is indien en voor zo staan als deze rechtstreeks verband houdenceptie met, en zowel noodzakelijk zijn voor, een fusie, overname of de werkgevers als werknemers om tafel zitte oprichting van een joint venture. Dergelijke afspraIn cao’s mogen dus afspraken worden gemaakt ken worden ook wel “nevenrestricties” genoemd. de arbeidsvoorwaarden van werknemers. In cao Een voorbeeld van een nevenrestrictie zou kunnen mogen in beginsel geen afspraken worden gem zijn dat partijen in het kader van een overname over zal de tarieven van zzp’ers, mits het gaan om z overeenkomen dat de verkoper geen personeel werven bij de koper. Een dergelijk niet-wervingsbeperkingen die rechtstreeks verband houden beding beschermt de waarde van de over teen nemen noodzakelijk zijn voor de totstandbrenging v overneming. Het niet-wervingsbeding zal inconcentraties de regel (2005/C 56/03). ‘noodzakelijk’ worden geacht voor de overname, indien de overname zonder het niet-wervingsbeding 2 HvJ EG 21 september 1999, “nietofslechts onderaanzienlijk onzekerderECLI:EU:C:1999:430 omstan(Albany); HvJ EG 21 septemb digheden, tegen aanzienlijk hogere kosten,1999, na een ECLI:EU:C:1999:434 (Brentjes) en HvJ EG 21 september 1999, ECLI:EU:C:1999:437 (Drijvende B okken). merkbaar langere periode of met veelgrotere moei3 Zie persbericht ACM: “ACM beëindigt 1 . lijkheden totstand hadkunnen wordengebracht” onderzoek naar mogelijk loonkartel supermarkt 1 vanwege cao-akkoord”, 26 november 2011. Mededeling van de Commissie betreffende

die een onderneming zijn. Daaronder wordt niet verstaan de zzp’ers die geen onderneming zijn, maar zogenaamde ‘schijnzelfstandigen’. Schijnzelfstandigen worden aan werknemers gelijkgesteld, en tarieven van schijnzelfstandigen mogen aldus worden vastgelegd in caobepalingen.1 Logischerwijs is dan de vervolgvraag: wanneer is een zzp’er een onderneming, en wanneer kwalificeert een zzp’er als schijnzelfstandige? In de Unierechtelijke jurisprudentie zijn enkele gezichtspunten ontwikkeld om te kunnen beoordelen of sprake is van een schijnzelfstandige, zoals de mate waarin vuistregel dat ‘ wanneer een zzp’er feitelijk zij-aan-zij de (schijn)zelfstandige gehouden werkt met één of meer werknemers is instrucvan lijkse de werkgever en zaken de mate enin de ties dagegang van waarin de (schijn) zelfstandige meedeelt niet te onderscheiden die de zzp’er voor is dievan activiteiten niet is in financiële enalseconomische risico’sinvan werknemers’, aan te merken een onderneming de zin van de een opdrachtgever. De ACM hanteert als Mededingingswet.2 5. Conclusie Vanwege de ongekende druk op de arbeidsmarkt in de zorg, is het alleszins begrijpelijk dat zorginstellingen gezamenlijk op zoek gaan naar mogelijkheden om meer mensen in de zorg aan het werk te krijgen en te houden. Uit het voorgaande volgt dat het mededingingsrecht daar weliswaar mogelijkheden toe biedt, maar dat arbeidsmarktafspraken in de zorg niet volledig zijn gevrijwaard van inbreuken op het kartelverbod. Zorginstellingen en brancheverenigingen in de zorg doen er daarom goed aan om hun onderlinge afstemming en afspraken over arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden vooraf te laten toetsen aan het mededingingsrecht.

Frank Barendrecht

Didi M. Koenders

1 HvJ EU 4 december 2014, ECLI:EU:C:2014:2411 (FNV/KIEM). 2 ACM Leidraad Tariefafspraken zzp’ers, juli 2020, p. 10.

Het Rotterdams Gezondheidsrecht Dispuut is opzoek naar nieuwe bestuursleden voor 2022-2023! Interesse? Mail naar rgdispuut@gmail.com of stuur ons een berichtje via Whatsapp/Instagram!

De juiste zorg op de juiste plek Door prof. mr. dr. Martin Buijsen

Verplaatsen van zorg in het kader van JZOJP 2. 1. In het Gezondheidszorg huidige gezondheidsrechtelijke en mededingingsrecht onderwijs is aandacht voor het mededingingsrecht onontbeer- lijk. Met Onder voorzitterschap van het ministerie van V de komst van de Mededingingswet in gezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is in 2018 1997 werden aanbieders en financiers van onderzocht hoe de zorg in Nederland anders ge zorg immers door de toezichthouder als niseerd zou kunnen worden.1 Het rapport ‘De Ju ondernemingen in de zin van die wet Zorg op de Juiste Plek – wie durft?’ stond vervo bestempeld, uitzonderingen daargelaten, aan de basis van een aantal bestuurlijke akkoor en dat betekende dat vanaf dat moment tussen VWS en verschillende brancheorganisadie partijen voortaan de ties waarbij zij zich committeren aan de gewen verbodsbepalingen van die wet in acht transformatie naar de ‘juiste zorg op de juiste p hadden te nemen. Beoefenaars van het (JZOJP).2 JZOJP is een beweging van partijen in klassieke gezondheidsrecht hebben het zorg die het dagelijks functioneren van de men lange tijd niet willen zien, maar het centraal wil stellen en de zorg daarbij toekomst belangrijkste grondrecht van het stendig wil maken. In JZOJP draait het om voor rechtsgebied – toegang voor eenieder tot men, verplaatsen en vervangen; (duurdere) zorg noodzake- lijke gezondheidszorg – is in worden voorkomen, zorg (maar ook ondersteun Nederland in het eenmaken niet van te kartelafmoet worden verplaatst en vooral rondom men Vooral inmiddels het verbod op onderschatten mate met behulp van het worden georganiseerd, dichter bij huis dus, en z spraken heeft de zorg aanvankelijk parten gespeeld. mededingingsrecht vormgegeven. moet worden vervangen door slimmere zorg, o Ook dat instrument waarborgt eerlijke en effectieve door de inzet van e-health.3 concurrentie. Ondernemingen behoren hun marktACM stelt vooral belang in de tweede pijler v gedrag niet onderling af te stemmen maar De moeten JZOJP; voor verplaatsing van zorg is immers sam zich juist naar hun afnemers toe onderscheiden. werking Aldus worden zij geprikkeld om te innoveren en te nodig, en samenwerking vraagt om afs ken, bijvoorbeeld tussen ziekenhuizen die onde komen tot betere en doelmatiger dienstverlening. met dat medisch-specialistische zorg gaan schuive Onder meer vanwege het grote aantal sancties in ziekenhuizen die dergelijke zorg (deels) de beginjaren van de Mededingingswet aantussen marktwillen overhevelen naar aanbieders in de eerste partijen in de zorg is opgelegd, heeft het aan die kant of tussen zorgverzekeraars die bepaalde zorg n enige tijd geduurd om in te zien dat samenwerking meer in de tweede lijn maar slechts nog in de e en concurrentie elkaar niet uitsluiten. Mededinging lijnvan willen inkopen. Bij de verplaatsing van zorg is uiteraard geen doel op zich en veel vormen samenwerking zijn mededingingsrechtelijkhet dankader ook van JZOJP ziet de toezichthouder risi voor de publieke belangen van kwaliteit, toegan geen probleem. Ook niet in de zorg. In de loop der jaren heeft de Nederlandse Mededin1 Taskforce Juiste Zorg op de Juiste Plek, D gingsautoriteit (en later de Autoriteit Consument & Juiste Zorg op de Juiste Plek – wie durft? Minist Markt, ACM) steeds meer richtlijnen voor deze secvan VWS, tor ontwikkeld, vooral om aan te geven welke ruimte Den Haag 2018. Bestuurlijk 2 hoofdlijnenakkoord medisch speartikel 6, derde lid, van de Mededingingswet biedt: cialistische zorg 2019 t/m 2022, Bestuurlijk akko wanneer wegen de voordelen van samenwerking 2019 t/m 2022, Hoofdlijnenakkoo voor patiënten, cliënten en verzekerden op huisartsenzorg tegen de wijkverpleging 2019 t/m 2022, Bestuurlijk akkoo nadelen die zij van het beperken van de mededinging geestelijke gezondheidszorg (GGZ) 2019 t/m 202 zouden kunnen ondervinden? Bestuurlijke afspraken paramedische zorg 2019 3 www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl

lijkheid en betaalbaarheid van zorg als gevolg lid, van van de Mededingingswet.2 De ACM geeft ru beperking van de mededinging. Of artikel 6,voor derde vergaande vormen van samenwerking, ma lid, van de Mededingingswet ruimte voor afspraken vraagt daar dus wel wat voor terug: de samenw in het kader van verplaatsing van zorg biedt, moet vergt zorgvuldig tot stand zijn gekomen, alle st een analyse van alle specifieke marktomstandigheholders moeten betrokken zijn, óók patiënten o den, die de betrokken partijen zelf dienen te vertegenwoordigers, maken. en de doelen moeten conc Om onzekerheid en mogelijk vrees voor handhavend meetbaar en toetsbaar zijn. optreden weg te nemen heeft de ACM duidelijkheid In haar beleidsregel staat betrokkenheid v willen bieden over haar toezicht op afspraken over patiëntorganisaties voorop. Voor JZOJP is het verplaatsen van zorg in het kader van de JZOhet vast- stellen van een feitelijk beeld JP-beweging. over wat nodig is in een bepaalde regio, gemeente of wijk uitgangspunt. Komt dat 3. In haar De beleidsregel Beleidsregel Juiste Zorg op de niet tot stand, dan is volgens de geldende bestuurlijke akkoorden de afspraak dat de inkopers (zorgverzekeraars, zorgkantoren Juiste Plek (2019) geeft de ACM aan dat zij geen en gemeenten) het initiatief hiertoe sanctie zal opzullen nemen.3 De ACM leidt hieruit af leggen als de samenwerkingsafspraken dat een brede samenstelling van organisaties bij het opstellen van een 1. de aan afspraken zijn gebaseerd op een feitelijke voldoen regiobeeld en openbare analyse van de zorgbehoefte in de regio, gewenst is, met inbegrip van de volgende vijf voorwaarden: (organisaties van) ‘end users’: patiënten2. zorgaanbieders, zorginkopers en patiënverenigingen, ouderenbonden, ten(vertegenwoordigers) zijn volwaardig betrokken, bewonersorganisaties en collectieven 3. de doelstellingen zijn concreet, meetbaar en (zorgcoöperaties, wijken buurtcoötoetsbaar, en beschreven in termen van kwaliteit, peraties) en/of individuele patiënten of toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg, cliënten. De toezichthouder wil ook dat 4. partijen onderbouwen waarom de afspraken, deze – net als de zorgaanbieders en de voor zover die de concurrentie beperken, niet verzorginkopers vanaf een vroeg stadi- Het um eerst 2 Artikel 6–lid 3 Mededingingswet: der gaan dan voor het behalen van de doelstellingen inhoudelijk betrokken zijn bij de bijdr lid geldt niet voor overeenkomsten (…) die noodzakelijk, en totstandkoming envan de de bespreking de de d de verbetering productievan of van 5. de doelstellingen, de afspraken en detot onderverschillende plannen, voorstellen, butie of tot bevordering van de technische of ec bouwing van de noodzakelijkheid worden openbaar scenario’s en uiteindelijke afspreken. Het mische vooruitgang, mits een billijk aandeel in gemaakt.1 daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers De ACM-beleidsregel biedt veel ruimte geeft voor sagoede komt, en zonder nochtans aan de betrok menwerking. En als de afspraken in strijd zijn met de ondernemingen a. beperkingen op te leggen d Mededingingswet, dan mogen ze worden aangepast; het bereiken van deze doelstellingen niet onmi de ACM legt dan geen sanctie op. Maar de toezichtzijn, of b. de mogelijkheid te geven, voor een we houder verbindt een en ander wel aan bijzondere lijk deel van de betrokken goederen en dienste voorwaarden. Interessant is nu dat die maar zeer ten mededinging uit te schakelen. dele te herleiden tot de elementen van artikel 6, derde 3 ACM Beleidsregel, randnr. 28. 1 ACM Beleidsregel over afspraken in het kader van de beweging ‘De juiste zorg op de juiste plek’, ACM/UIT/524798.

uitsluitend betrekken van de cliëntenraden van de betrokken zorgaanbieders is in de ogen van de ACM onvoldoende. De betrokkenheid moet het instellingsbelang overstijgen en een regionale kijk op het patiëntenbelang waarborgen. Als een doelgroep redelijkerwijs belang kan hebben bij JZOJP-afspraken of als een doelgroep met aantoonbaar belang aangeeft betrokken te willen zijn, dan wordt deze uitgenodigd respectievelijk in de gelegenheid gesteld. Ten slotte eist de ACM dat over de gemaakte JZOJP-afspraken publiekelijk verantwoording afgelegd wordt: welke afspraken worden gemaakt, waarom zijn die afspraken goed in termen van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg, en waarom zijn deze daarvoor nodig?1 Prof. mr. dr. Martin Buijsen 4. Transparante en participatieve besluitvorm i ng? Nederland staat niet bekend om zijn transparante zorgbeleid. En ook wordt de mate van werkelijke inspraak van burgers bij het maken van beleidskeuzes op het terrein van de zorg steevast overschat. Toch laat het internationale recht er geen misverstand over bestaan: ‘participation’, ‘transparency’ en ‘accountability’ zijn wezenlijk bij de totstandkoming van zorgbeleid.2 Er schuilt ironie in het feit dat juist een zelfstandig bestuursorgaan – en dat nog wel een marktmeester – zich hier sterk voor maakt. En dat is eigenlijk ook wel weer heel erg Nederlands.

1 ACM Beleidsregel, randnrs. 28, 29, 31, 35 en 43. CESCR General Comment No. 14: The Right 2 to the Highest Attainable Standard of Health (Article 12), 11 augustus 2000 (E/C. 12/2000/4), randnrs. 54 en 55.

Het Rotterdams Gezondheidsrecht Dispuut is opzoek naar nieuwe commissieleden voor 2022-2023! Wil jij volgende jaar graag een commissie doen? Mail naar rgdispuut@gmail.com of stuur ons een berichtje via Whatsapp/Instagram!

Gegevensuitwisseling in de zorg – enkele privacyrechtelijke knelpunten Door mr. Sophie Hendriks

Dat privacy en gegevensbescherming belangrijke ook op informatie verzameld door een smartwa aandachtspunten zijn binnen de zorg is de een afgelopen lidmaatschap bij een ‘afval’-club. jaren niet onopgemerkt gebleven. Zorgaanbieders Gezondheidsgegevens vallen onder de noemer zijn regelmatig onderwerp van onderzoek door de persoonsgegevens’. Aangezien de verw zondere Autoriteit Persoonsgegevens (‘AP’) en de afgelopen van bijzondere persoonsgegevens – doorgaans jaren ging 11% van de klachten ingediend bij de AP impact heeft op personen (‘betrokkene grotere over zorg. de verwerking daarvan in principe verboden. Di De begrippen ‘privacy’ en ‘gegevensbescherming’, slechts anders als er, in aanvulling op de gronds die van elkaar moeten worden onderscheiden, voorzijn de verwerking, een uitzondering op het ve in het kader van zorg beide relevant. Zo omvat het werkingsverbod bestaat. De AVG kent negen ui begrip ‘privacy’ niet alleen informationele privacy zonderingen. De Nederlandse wetgever heeft va (bijvoorbeeld het medisch beroepsgeheim),gelegenheid maar ook gebruik gemaakt om deze gronde fysieke privacy (onaantastbaarheid van het te lichaam), vullen of te concretiseren. Dit is terug te vind ruimtelijke privacy (huisrecht), privacy ten aanzien de UAVG. Een belangrijke uitzondering is de zor van communicatie (het briefgeheim) en relationele vering of kwaliteitsdoeleinden in de zorg. Expli privacy (recht op familie en gezinsleven). toestemming van de betrokkene is ook een uitz Gegevensbescherming raakt daarentegen aan de ringsgrond. informationele privacy en is in verschillendeMogelijke (natio- knelpunten nale) wetgeving verankerd. De meest alomvattende voorbeelden daarvan zijn de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Nederlandse De AVG en UAVG zijn niet de enige wettelijke ka Uitvoeringswet AVG (UAVG). Samen met specifieke waaraan moet kunnen worden voldaan. Gezond gezondheidswetgeving bieden de AVG en de UAVG heidswetgeving bevat immers ook de nodige h de basis voor de uitwisseling van persoonsgegevens waar de zorgaanbieder doorheen moet kunnen binnen de zorg. gen bij de uitwisseling van persoonsgegevens. Beknopte schets wettelijk kader (U)AVG kan de uitwisseling van gezondheidsgegevens erg complex maken. Hieronder worden enkele punten kort besproken.

De verwerking van persoonsgegevens – waar i.Deuitwisene toestemming is de andere niet seling onder wordt geschaard – is alleen toelaatbaar Zoals al eerder aangehaald komt ‘toestemming als deze gebaseerd kan worden op een grondslag. alleen terug in de (U)AVG, maar ook in verschille De AVG kent er zes. In het kader van zorglevering wetgeving. is Er bestaat dus een veelheid aan vor bijvoorbeeld ‘toestemming’ (niet te verwarren vanmet toestemming, ieder met een andere beteke gezondheidsrechtelijke vormen van toestemming) aangezien die in verschillende toepasselijke we een mogelijke grondslag voor verwerking, net anders als wordt uitgelegd. Het is dus van belang o de ‘uitvoering van een overeenkomst’ (denkvast aante destellen welke typen toestemming moge behandelovereenkomst). vereist zijn en welke vereisten daar bij komen k Bij de verwerking van persoonsgegevens inZo dekent zorgde Wet op de geneeskundige behande zal snel sprake zijn van gezondheidsgegevens. overeenkomst Dit is (Wgbo) toestemming voor gebru een breed begrip en heeft betrekking op bijvoorbeeld van lichaamsmateriaal en persoonsgegevens te ziekten opgenomen in medische dossiers, maar behoeve soms van wetenschappelijk onderzoek, toes

Uitwisseling via een elektronisch uitwisselingss ming voor de behandeling van de patiënt (ook wel; verlangt gezien deze wet namelijk vaker t informed consent) en toestemming voor deteem doorbrestemming king van het beroepsgeheim. Deze laatste vorm van dan uitwisseling via de papieren rou wordt vaak over het hoofd gezien door de patië toestemming kan in sommige gevallen verondersteld risico dat in spoedgevallen geen inform worden, bijvoorbeeld in geval van het delenmet van als perbeschikbaar is over de patiënt omdat geen toes soonsgegevens bij een verwijzing. De Wet aanvullende bepalingen verwerkingming per- is gegeven voor pull-verkeer. Uitwisseling danvan alsnog via push-verkeer, bijvoorbeeld op ba soonsgegevens in de zorg (Wapvpz), die enkel van veronderstelde Wgbo-toestemming en de toepassing is op elektronische gegevensverwerking, dat de uitwisseling noodzake kent ook een eigen vorm van toestemming.slag/uitzondering Zo mag de behandeling van de betrokkene onder een zorgaanbieder enkel persoonsgegevensvoor ‘delen’ via AVG. van een elektronisch uitwisselingssysteem op basis uitdrukkelijke toestemming. Dit is meteen iii. de grondslag en uitzondering voor de verwerking op grond Wie doet wat? van de AVG. Het is in algemene zin aan de ‘verantwoordelijk te voldoen aan de verplichtingen die voortvloei de (U)AVG. Dit is de partij die doelen (waarom w den persoonsgegevens verwerkt?) en middelen ii. Vorm van uitwisseling welke Het is ook belangrijk om het type uitwisseling vastsystemen?) vaststelt. Vaak is dit de zorga Een ‘verwerker’ verwerkt slechts ten beh te stellen. Zoals genoemd is de Wabvpz vanbieder. toepasvanvia de verantwoordelijke en heeft minder (wett sing op elektronische uitwisseling, al dan niet verplichtingen om aan te voldoen. Voorbeelden een elektronisch uitwisselingssysteem. Dergelijke verwerkers systemen zijn alleen van toepassing op gegevens die zijn IT dienstverleners en payroll bed ven. Ook (ongericht) beschikbaar worden gesteld voor (onbe- kan gedacht worden aan specifiek op zorg gerichte toepassingen als analysesoftware kende) latere raadpleging door een derde zorgaanbieof ECG-filmpjes. der en moet dus op basis van uitdrukkelijkeröntgenfoto’s toestemuitwisseling van persoonsgegevens kan de p ming. Dit heet pull-verkeer. Een voorbeeld Bij hiervan is cyrechtelijke rolverdeling leiden tot moeilijke vr het Landelijk Schakelpunt. Een vaak gestelde vraag is bijvoorbeel Push-verkeer, ook wanneer dit bijvoorbeeldstukken. via samenwerkende zorgaanbieders zelfstandige e-mail (en dus elektronisch) plaatsvindt, valtofniet gezamenlijke verantwoordelijken zijn. Het kwal onder het begrip ‘elektronisch uitwisselingssysteem’. ren van partijen is relevant, omdat het invloed h Het verschil is dat hier sprake is van een gerichte de plichten uit de (U)AVG waar aan moet wo vorm van uitwisseling. Hier is dan ook geenop Wavoldaan. bvpz-toestemming voor nodig – maar in sommige Gezamenlijke verantwoordelijken moeten duid gevallen wel Wgbo-toestemming voor de doorbreafspraken maken over welke partij welke plicht king van het beroepsgeheim. Andere verplichtingen uit de Wabvpz, zoals het recht op logging, zijn echter wel weer van toepassing op deze vorm van elektronische uitwisseling. Ondanks dat de Wabvpz juist een vooruitgang had moeten zijn, werkt het in praktijk niet zoals beoogd.

vervult. Zo is het bijvoorbeeld niet nodig dat beide partijen de patiënt informeren over de verwerking of dat beide partijen dienen als contactpersoon. Patienten moeten op de hoogte zijn van deze onderlinge afspraken. Hierbij is echter van belang dat partijen beide verantwoordelijken blijven. Dit wil zeggen dat ondanks dat mogelijk sprake is van een gezamenlijke verwerking, bijvoorbeeld in een gezamenlijk systeem, nog steeds sprake is van afzonderlijke partijen. Zo moet toestemming voor de uitwisseling met derden vanuit een gezamenlijk intern systeem dus aan beide partijen afzonderlijk worden verleend en beide partijen moeten kunnen voldoen aan de geldende beveiligingsnormen. Conclusie Vaak wordt gewezen naar “de AVG” als boosdoener wanneer een bepaalde uitwisseling of samenwerking niet zonder meer is toegestaan. De (U)AVG biedt in mr. Sophie Hendriks algemene zin echter wel ruimte voor uitwisseling, bijvoorbeeld wanneer dit nodig is voor de zorgverlening of kwaliteitsdoeleinden van het zorgstelsel. In andere gevallen, bijvoorbeeld bij medisch wetenschappelijk onderzoek al dan niet met derde partijen, is dit minder evident. Het is echter niet alleen hardcore privacywetgeving waarnaar moet worden gekeken. Specifieke zorgwetgeving werpt in bepaalde gevallen verschillende hordes op die genomen moeten worden. Dat is niet gek; in de zorg gaat het immers om gevoelige materie en het is belangrijk dat het vertrouwen in de gezondheidszorg overeind blijft. Er is echter wel ruimte voor verbetering om dit in de toekomst efficiënter te laten verlopen.

Vacaturepagina

Ploum Werkstudent(e) Team Dispute Resolution Ben jij op zoek naar een uitdagende juridische bijbaan voor 24 uur per week in een plezieri werkomgeving? Dan maken wij graag kennis met jou! Als werkstudent(e) van de sectie Dispute Resolution ondersteun je de praktijk van diverse a je verantwoordelijk voor allerlei secretariële, administratieve en organisatorische werkzaam is veelomvattend en afwisselend. Je staat o.a. cliënten te woord, bedient de telefoon, behee juridische processtukken en correspondentie uit, stelt begeleidende brieven op, bereidt div stukken voor (reprowerkzaamheden), zorgt voor de verwerking van de post, verzorgt het d debiteurenbeheer van de sectie, maakt dossiers aan in een documentmanagementsysteem op orde, treedt op als aanspreekpunt voor cliënten en organiseert cliëntevenementen voor met je collega’s organiseer je de praktijk en zorg je voor een goede werkverdeling. Als werkstudent leer je onze dagelijkse praktijk goed kennen. We bieden een zelfstandige functie met een gevarieerd takenpakket. Je werkt samen met bevlogen collega’s in een op inspirerende werkomgeving. We werken hard, maar we organiseren ook veel sociale activit medewerkers. Er is daardoor een goede onderlinge sfeer en samenwerking. Het betreft een parttime functie voor 24 uur per week. Wij zijn gevestigd in hartje Rotterda en goed bereikbaar met het OV. Interesse? Solliciteer dan direct via het sollicitatieformulier op de website van Ploum. Voor meer infor tact opnemen met Anouk van Houdt, werkstudent Recruitment via +31 612864738. Ploum Daarnaast zijn in de volgende periodes plekken beschikbaar voor een student-stagiair(e): Arbeidsrecht: nov/dec Bestuurs-/strafrecht: sept/okt en nov/dec Dispute Resolution: sept/okt en nov/dec IP/IT: nov/dec

AKD Student-stage bij AKD Zorg AKD is een full-service Benelux-kantoor met ruim 475 advocaten, fiscalisten, notarissen en in Nederland, België en Luxemburg. Wij hebben een gespecialiseerd team voor onze cliënt branchegroep behoort tot de top van Nederland. Wil jij graag kennismaken met het gezondheidsrechtelijke team van AKD in Amsterdam e skills in de praktijk toetsen? Dan is een studentstage een goede uitdaging!

Als student-stagiaire word je betrokken bij vraagstukken voor zorgaanbieders, brancheorg specialisten, producenten van hulpmiddelen, zorgverzekeraars en farmaceutische bedrijve samenwerkingsverbanden, fusies, governance in de zorg, contracten en geschillen met zor geneesmiddelen, medische hulpmiddelen, privacy van de patiënten en kwaliteit van de zo werpen waar je mee te maken gaat krijgen. AKD’s zorgteam bestaat uit zeven personen. Ee eus en hecht team! Een studentstage duurt (fulltime) twee maanden en je ontvangt een maandelijkse bruto v maximaal € 750,-. Je kunt een stage komen lopen wanneer je je in de afrondende fase van of reeds gestart bent met een master. Ben je al afgestudeerd? Dan is het lopen van een studentstage nog mogelijk binnen drie m ren. Wil jij kennismaken met (het werk van) dit team? Vul dan het aanvraagformulier studentst brief zien wij graag de motivatie, alsook de periode waarin jij de stage zou willen plannen.

Diversiteit en inclusiviteit AKD is een omgeving waar je jezelf kunt zijn en het beste uit jezelf kunt halen. Wij zijn een dacht heeft voor diversiteit en inclusiviteit, en vinden het belangrijk om onze talenten te la

Meer weten? Demi Ormel, Campus Recruiter, adviseert je graag. +316 5284 69 90 / recruitm

Andere kantoren Bij de andere partners van het RGD staan momenteel geen specifieke vacatures open. Heb stage of baan bij een van deze kantoren? Vaak is een open sollicitatie ook mogelijk, dus ne op met een kantoor voor meer informatie.