THE STUDY OF ISLAMIC ART IN THE ARCHITECTURE DESIGN OF ISLAMIC ART INSTITUTE BOOK

ก

สาขาวิชาออกแบบภายใน คณะวิทยาลัยการออกแบบ มหาวิทยาลัยรังสิต อนุมัติใหนับศิลปนิพนธฉบับนี้เปนสวนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรปริญญาบัณฑิต สาขาวิชาออกแบบภายใน ......................................... คณบดีคณะวิทยาลัยการออกแบบ (รศ.พิศประไพ สาระศาลิน) คณะกรรมการศิลปนิพนธ

......................................... ประธานกรรมการ (อาจารยวริศน สินสืบผล) ......................................... กรรมการ (อาจารยเกรียงศักดิ์ สุวรรณบูล) ......................................... กรรมการ (อาจารยวิรุจน ไทยแซม) ......................................... กรรมการ (อาจารย ถวัลย วงษสวรรค) ......................................... กรรมการ (อาจารยอรรถกฤษ อุทัยกาญจน) ........................................ กรรมการ (อาจารยบัณฑิต เนียมทรัพย) ........................................ กรรมการ (อาจารยเรวัฒน ชํานาญ) ........................................ กรรมการ (อาจารยณัฐพงศ ศรีปุงวิวัฒน) ........................................ กรรมการ (อาจารยไพลิน โภคทวี)

อาจารยที่ปรึกษาศิลปนิพนธ

........................................ (อาจารยอรรถกฤษ อุทัยกาญจน)

ข

หัวขอศิลปนิพนธ

:

ผูดําเนินงาน อาจารยที่ปรึกษา ปการศึกษา สาขาวิชา

: : : :

โครงการศึกษาศิลปะในรูปแบบอิสลามสู การออกแบบสถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) นางสาวฮารีนา หะยีกอเซ็ง รหัส 5902990 อาจารยอรรถกฤษณ อุทัยกาญจน 2562 ออกแบบภายใน

ค

หัวขอศิลปนิพนธ ผูดำเนินงาน อาจารยที่ปรึกษา ปการศึกษา สาขาวิชา

โครงการศึกษาศิลปะในรูปแบบอิสลามสู การออกแบบสถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) นางสาวฮารีนา หะยีกอเซ็ง อาจารยอรรถกฤษ อุทัยกาญจน 2562 ออกแบบภายใน

บทคัดยอ ในอดีตศิลปะอิสลามนั้นไดมีบทบาทมากมาย เปนศิลปะที่มีเต็มเปยมไปดวยความ สวยงาม เปนที่กลาวขานและยอมรับ ประกอบกับศาสนาอิสลามนั้นไดรับการเผยแผอยางกวาง ใหญ ศิลปะ วัฒนธรรมตาง ๆ ก็เปนที่รูจักและมีอิทธิพลตอการดำเนินชีวิตมากมาย ทั้งทางดาน สถาปตยกรรมที่มีความหลากหลายของชนชาติ หรือศาสนาอื่น ๆ อีกดวย จนมาถึงปจจุบัน ทำใหศิลปะในรูปแบบอิสลามไดเลือนหายไป บางครั้งผูที่นับถือศาสนาอิสลามเองอาจไมเคยรู เลยวาศิลปะอิสลามนั้นเปนเชนไรและมีประโยชนอยางไรกับชีวิต สังคม รวมไปถึงประเทศไทย ดวยเชนกัน จึงเปนที่มาของจุดเริ่มตน ในการศึกษาศิลปะอิสลามเพื่อนำไปเผยแพรใหทุกคนได รูจัก เปาหมายคือเพื่อผลักดันใหเกิดการเรียนการสอนและถายทอดความรูความเขาใจใน ศิลปะอิสลามใหเปนที่รูจักในวงกวางมากขึ้น ผลักดันใหมีการสรางหลักสูตรการเรียนการสอน ที่เปน รูปธรรมใหเปนที่ยอมรับในระดับการศึกษาในอนาคตเพื่อที่จะสืบสานมรดกศิลปะอิสลาม แขนงตางๆ ใหเกิดขึ้นในประเทศไทย และยกระดับศิลปนไทยที่เขาใจในศิลปะอิสลามใหเปนที่ รูจักทัดเทียมนานา ประเทศเพื่อที่จะยกระดับศิลปะอิสลามโดยคนไทยใหเปนที่ยอมรับในระดับ สากลได แนวคิดที่ใชในการออกแบบอาคารมุงเนนเรื่องกิจกรรมที่เกิดขึ้นภายในสถาบันเพื่อให ประโยชนสูงสุดกับผูที่มาใชงาน จะมีการศึกในหลายๆดาน เชน กลุมผูใชงาน บริบทการใชชีวิต กิจกรรม ความตองการ พื้นที่ภายในอาคาร และพื้นที่ภายนอกอาคาร การออกแบบและตกแตงจะใชพื้นฐานของศิลปะในรูปแบบอิสลามมาออกแบบและผสม ผสานความเปนไทยเขาไป เพื่อใหเขากับบริบทที่เกิดขึ้นในสถาบัน เปนการถายทอดความรูเรื่องศิลปะในรูปแบบอิสลามที่มีมาอยางยาวนานใหกับคนรุน ใหมไดรูจัก และใหเห็นความสำคัญมากยิ่งขึ้น อีกทั้งเปนแหลงการเรียน การสอนใหกับผูที่สนใจ ผาน การจัดกิจกรรมฝกอบรม (Workshop) ทั้งหัวขอเรื่องประวัติศาสตรศิลปะอิสลาม และการ ออกแบบ ลวดลายประดับและการประดิษฐอักษรวิจิตร

ง

กิตติกรรมประกาศ ศิลปนิพนธฉบันนี้สำเร็จลุลวงไปไดดวยดี ดวยความชวยเหลือและชี้แนะจากอาจารยที่ ปรึกษาโครงการ อาจารยอรรถกฤษ อุทัยกาญจน ที่ีคอยใหคำปรึกษา และคอยใหกำลังใจ รวมถึงคณะกรรมการศิลปนิพนธที่แนะนำ และขอคิดตางๆ ตลอดระยะเวลา 1 ป จึงขอขอบ พระคุณมา ณ ที่นี้ ขอขอบคุณทางสถาบันศิลปะที่ใหความรูเกี่ยวกับศิลปะในรูปแบบอิสลามทั้งหมดตั้งแต พื้นฐานถึงความรูระดับสูง และใหคำแนะนำ ดูแลเปนอยางดีตลอดระยะเวลาที่เขาไปที่สถาบัน ขอขอบคุณทุกคนในครอบครัวไมวาจะเปนพอ แม ยาย พี่ชาย และญาติๆ ที่คอยสนับ สนุนทุนทรัพยในการเรียน ตลอดจนชวยเหลือและใหกำลังใจเสมอ ขอบคุณเพื่อนๆ พี่ๆ นองๆ ทุกคนที่ไมไดเอยนามในที่มีสวนรวมใจการชวยเหลือ และให กำลังใจจนสำเร็จลุลวงไปไดดวยดี ขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้ และสุดทายขอบคุณตัวเองที่พยายามและอดทนทำศิลปนิพนธจนสำเร็จ

ฮารีนา หะยีกอเซ็ง

จ

สารบัญ บทที่

หนา

กรรมการอนุมัติ หวขอศิลปนิพนธ บทคัดยอ กิตติกรรมประกาศ สารบัญ

ก ข ค ง จ

บทที่ 1 บทนํา ที่มาและความสําคัญ วัตถุประสงค ขอบเขตของโครงการ ขั้นตอนการดําเนินงาน ผลที่คาดวาจะไดรับ

1 1 1 2 2

บทที่ 2 ขอมูลพื้นฐาน และรายละเอียดโครงการ รายละเอียดเบื้องตนของโครงการ ลักษณะทางกายภาพและสภาพแวดลอมของโครงการ กรณีศึกษาและวิเคราะหอาคารเปรียบเทียบ

3 - 19 20 - 24 25

บทที่ 3 หลักการ ทฤษฎี แนวคิดที่ศึกษา เนื้อหาของหลักการ ทฤษฎีหรือที่มาของการออกแบบ แนวคิดในการศึกษา

26 - 40 41

บทที่ 4 ผลงานการออกแบบ บทที่ 5 บทสรุปและขอเสนอแนะ

41 - 46 47

บรรณานุกรรม ประวัติของผูวิจัย

66 67

1

บทที่ 1 บทนำ ที่มาและความสำคัญ ในอดีตศิลปะอิสลามนั้นไดมีบทบาทมากมาย เปนศิลปะที่มีเต็มเปยมไปดวยความ สวยงาม เปนที่กลาวขานและยอมรับ ประกอบกับศาสนาอิสลามนั้นไดรับการเผยแผอยางกวาง ใหญ ศิลปะ วัฒนธรรมตาง ๆ ก็เปนที่รูจักและมีอิทธิพลตอการดำเนินชีวิตมากมาย ทั้งทางดาน สถาปตยกรรมที่มีความหลากหลายของชนชาติ หรือศาสนาอื่น ๆ อีกดวย จนมาถึงปจจุบัน ทำใหศิลปะในรูปแบบอิสลามไดเลือนหายไป บางครั้งผูที่นับถือศาสนาอิสลามเองอาจไมเคยรู เลยวาศิลปะอิสลามนั้นเปนเชนไรและมีประโยชนอยางไรกับชีวิต สังคม รวมไปถึงประเทศไทย ดวยเชนกัน จึงเปนที่มาของจุดเริ่มตน ในการศึกษาศิลปะอิสลามเพื่อนำไปเผยแพรใหทุกคนได รูจัก วัตถุประสงคของโครงการ - เพื่อศึกษาศิลปะในรูปแบบอิสลาม - เพื่อเผยแพรศิลปะในรูปแบบอิสลามใหเปนที่รูจักมากยิ่งขึ้น - เพื่อพัฒนาสถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) ขอบเขตของโครงการ 1. ศึกษาประวัติและเรื่องราวความเปนมาของศิลปะในรูปแบบอิสลาม 1.1 ศิลปะในรูปแบบอิสลามคืออะไร 1.2 ประเภทของศิลปะในรูปแบบอิสลาม 1.3 พื้นฐานของศิลปะรูปแบบอิสลามอิสลาม 2. ศึกษาประวัติและเรื่องราวความเปนมาของสถาบันศิลปะอิสลาม 3. ศึกษาตัวพื้นที่โดยรอบของโครงการและโครงสรางของตัวโครงการ

2

ขั้นตอนการดำเนินงาน - ศึกษาขอมูลศิลปะในรูปแบบอิสลาม - ศึกษาขอมูลพื้นฐานเกี่ยวกับโครงการ ประวัติของสถาบันศิลปะอิสลาม - ศึกษาการออกแบบลวดลายศิลปะในรูปแบบออิสลาม - ศึกษาการออกแบบพื้นที่ ความตองการ และสิ่งอำนวยความสะดวกของโครงการ - ศึกษาเกี่ยวกับกรณีศึกษา เชน โครงการที่เกี่ยวกับการศึกษา - วิเคราะหขอมูลเพื่อนำไปสูแนวทางความคิด และการออกแบบที่เปนเหตุเปนผลกัน ผลที่คาดวาจะไดรับ - ไดเรียนรูเกี่ยวกับศิลปะในรูปแบบอิสลาม - ไดเผยแพรศิลปะในรูปแบบอิสลามใหเปนที่รูจักมากยิ่งขึ้น - ไดจัดทำสถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) - ศิลปนิพนธชิ้นนี้สามารถเปนประโยชนแกผูสนใจศึกษาและสามารถนำไปประยุกตใช กับศิลปนิพนธเรื่องอื่น ๆ

3

บทที่ 2 ขอมูลพื้นฐาน และรายละเอียดโครงการ รายละเอียดเบื้องตนของโครงการ ประวัติความเปนมาของโครงการและเรื่องที่ศึกษา

RESEARCH

สถาบันศิลปะ อิสลาม

HOTEL

ISLAMIC ART

หอประชุม อันยุมันอิสลาม

โรงเรียนมูลนิธิ สตรีไทยมุสลิม

RESEARCH

4

สถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) กอตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 16 เมษายน 2559 โดยกลุม ศิลปนคนไทยที่ตองการถายทอดความรูเรื่องศิลปะอิสลามซึ่งเปนมรดกที่กำลังจะเลือนหายไป และเปนที่รูจัก เฉพาะกลุม มีเปาหมายคือเพื่อผลักดันใหเกิดการเรียนการสอนและถายทอด ความรูความเขาใจในศิลปะอิสลามใหเปนที่รูจักในวงกวางมากขึ้น ผลักดันใหมีการสรางหลัก สูตรการเรียนการสอนที่เปน รูปธรรมใหเปนที่ยอมรับในระดับการศึกษาในอนาคตเพื่อที่จะสืบ สานมรดกศิลปะอิสลามแขนงตางๆ ใหเกิดขึ้นในประเทศไทย และยกระดับศิลปนไทยที่เขาใจใน ศิลปะอิสลามใหเปนที่รูจักทัดเทียมนานา ประเทศเพื่อที่จะยกระดับศิลปะอิสลามโดยคนไทยให เปนที่ยอมรับในระดับสากลได ในปจจุบัน สถาบันแหงนี้ไดเริ่มตนผลักดันและเผยแพรการเรียนการสอนใหกับผูที่สนใจ ผาน การจัดกิจกรรมฝกอบรม (Workshop) ทั้งหัวขอเรื่องประวัติศาสตรศิลปะอิสลาม และการ ออกแบบ ลวดลายประดับและการประดิษฐอักษรวิจิตร นอกจากนี้ยังมีการแสดงผลงานนอก สถานที่โดยการ แสดงผลงานของศิลปนที่เปนบุคลากรในสถาบันผานงานการกุศลตางๆ ซึ่งได รับเสียงตอบรับที่ดีและเปนที่รูจักในวงกวางมากขึ้น

5

หอประชุมอันยุมันอิสลาม “ สมาคมอันยุมันอิสลาม ” เกิดจากชุมชนพอคามุสลิมอินเดียที่รวมตัวกันในสมัยรัชกาล ที่ 5 มีตัวตั้งตัวตีคือตระกูลนานา ซึ่งเปนนายหางคาผากับราชสำนักสยามตั้งแตสมัยรัชกาลที่ 2 และอพยพเขามาอยูในเมืองไทยในสมัยรัชกาลที่ 4 ตอมาธุรกิจของตระกูลนานายังมีอุปกรณ การเกษตร น้ำตาล และคาขายที่ดินจนกลายเปนเศรษฐีที่ดินในเมืองไทย” นายหางใหญหลายตระกูลรวมตัวกันเปนสมาคม พวกเขาก็อยากใหเยาวชนมุสลิมในยุค นั้นมีสถานที่ศึกษา จึงสรางโรงเรียนยาเวียขึ้นมาในซอยเจริญกรุง 36 ตอนแรกเปนอาคารไม บริเวณโรงภาษี ตอมายายมาอยูฝงตรงขามสมาคมอันยุมันอิสลามในปจจุบัน และสุดทายชาว มุสลิมก็รวบรวมเงินซื้อที่ดินผืนปจจุบันเพื่อสรางโรงเรียนอันยุมันอิสลามเปนการถาวร ปจจุบันที่ดินผืนนี้เปนของตระกูลนานา นายหางอาหมัด อิสราฮีม นานา (Ahmed Ebrahim Nana) หรือ เอ อี นานา ทายาทรุน 3 ของตระกูลนานา ซื้อที่ดินผืนนี้ไวทั้งหมดเพื่อ อุทิศใหศาสนาอิสลามและสาธารณชน ขางอาคารเรียนหลักคือบานเขียวหรือบานพักของอาจารยตวน อาคารหลังนี้เปนบานไม 2 ชั้น ทรงปนหยา มีเอกลักษณและกลิ่นอายของสถาปตยกรรมใน อดีต มีพื้นที่กวางขวาง และ บทบาทใหมของบานเขียวอันยุมันเริ่มขึ้น เมื่อวรพจน, สุนิติ และหนุมสาวมุสลิมที่มีความรูเรื่อง ศิลปะอิสลามรวมตัวกันกอตั้งสถาบันศิลปะอิสลามแหงประเทศไทยเมื่อ 2 ปที่แลว เพื่อเผยแพร ความรูเกี่ยวกับศิลปะอิสลาม โดยเฉพาะศิลปะอิสลามในประเทศไทย ตระกูลนานาเอื้อเฟอ สถานที่ในสมาคมฯ ใหเปนสำนักงาน และตกลงใหปรับปรุงบานเขียวเปนแหลงความรูของ อิสลามอีกครั้ง

6

LOGO

7

OBJECTIVE

1

2

ตองการใหสังคมไทยรูจัก ความงามที่เปนสัจธรรม และความสำคัญของ ศิลปะอิสลาม

นำเสนอเรื่องราวของ ศาสนาอิสลามและชาว มุสลิมผานมุมมองทาง สุนทรียภาพและผลงาน ดานศิลปกรรม

3

4

รวบรวมขอมูลของศิลปะ อิสลาม ในรูปแบบดั้งเดิม ทั้งในดานงานชางฝมือ และงานวิชาการ เพื่อ อนุรักษสืบทอดศิลปะ อิสลามและพัฒนาตอไป

เพื่อผลิตบุคลากรดาน ศิลปะอิสลามที่เปนกำลัง สำคัญในระบบการศึกษา ในอนาคต

8

MISSION

1 สงเสริมจัดการเรียนการสอน เผยแพรความเขาใจในศิลปะอิสลาม ที่เปนมรดกที่กำลัง เลือนหายไป ใหเปนที่รูจักในวงกวางมากขึ้น

2 ผลักดันใหเกิดการเรียนที่เปน รูปธรรมรวมถึงการสงผลใหเปน ที่ยอมรับในระดับการศึกษา ในอนาคต

3 ยกระดับศิลปนไทยที่เขาใจ ศิลปะอิสลามใหเปนที่รูจัก ทัดเทียมนานาประเทศ

9

WHAT IS ISLAMIC ART ?

10

ศิลปะอิสลาม (Islamic Art) คือ ศิลปะที่เกิดขึ้นจากแนวความคิดในศาสนาอิสลาม โดย หลีกเลี่ยงสิ่งตองหามที่ศาสนากำาหนด ซึ่งถูกนำมาใชกับงานดานศาสนา และยังสามารถนำมา ใชกับวิถีชีวิตทั่วไปไดเชนกัน นอกจากนี้ศิลปะอิสลามยังมีพลวัตรที่แปรเปลี่ยนและถูกรังสรรคดวยกับวัฒนธรรมที่ หลากหลายในแตละพื้นที่ของโลก แตก็ยังคงรักษาไวซึ่งแกนภายใตแนวคิดพื้นฐานของศาสนา อิสลาม

11

ประเภทของศิลปะอิสลาม อักษรอาหรับประดิษฐ (Calligraphy) เปนศิลปะรูปแบบสำคัญซึ่งเกี่ยวของ กับการบันทึกถอยคำาจากพระมหาคัมภีร อัลกุรอานมีรูปแบบการเขียนหลากหลาย ซึ่งนิยมแตกตางกันไปตามกาลเวลา และ วัฒนธรรมของ แตละพื้นที่ - คอต คือการเขียนภาษาอาหรับเปนวิชา แขนงหนึ่ง ที่มีการพัฒนาเหมือนกับการวาด เขียนวาดภาพ แกะสลัก เปนสัญลักษณของ อิสลามที่มีความงดงาม โดดเดน การเขียน จะเริ่มจากขวาไปซายมีพื้นฐานอักษร 28 ตัว คอตที่นิยมมี 6 แบบไดแก 1.คอตรุกอะหหรือริกอะห เปนคอต ที่เขียนเร็ว ใชในชีวิตประจำวัน 2.คอตซุลุซ เปนคอตที่สวยที่สุดใน ภาษาอาหรับเขียนซอนกันได 3.คอตดีวาหรือดีวานญะลีย เปน คอตที่มีความสวยงามออนชอย คอตนี้สมัย กอนใชเขียนในทางราชการ 4.คอตฟารีซีย คอตนี้ถูกใชมากใน เมืองฟาริสประเทศอิหราน 5. คอตนัสค เปนคอตที่เขียนงาย ชัดเจน เปนคอตที่ใชเขียนคำภีรอัลกุรอาน 6.คอตกูฟย เปนคอตที่เรียกวากูฟย เพราะเรียกตามเมืองกูฟะหประเทศอิรัก คอตนี้ใชบันทึกอัลกุรอานเปนคอกแรก คอต นี้ใชการสรางแบบ โดยใชเครื่องมือประกอบ เพื่อการตกแตง

12

งานออกแบบประดับลวดลาย (Ornaments) พบเห็นไดบนพระมหาคัมภีรอัลกุรอานและงานตกแตงสถาปตยกรรมลวดลายที่มีความ โดดเดนและบงบอกถึงอัตลักษณของศิลปะอิสลามไดมากที่สุด ไดแก

ลายพรรณพฤกษา (Arabesques) เกิดขึ้นจากการรอยเรียงลายกิ่งกานและเถาไม เกี่ยว กระหวัดและแตกปลายออกเปนดอกไมนานาชนิด

ลายเรขาคณิต (Geometry) เปนแนวคิดที่เกิดจากการใชการคำนวณทางคณิตศาสตร และรูปทรงเรขาคณิตมาทับซอนหรือตัดทอนใหเกิดเปนลวดลาย ที่ตระการตาและสามารถขยายลวดลายออกไปไดอยางไมมีที่สิ้นสุด

13

ศิลปะอิสลามรวมสมัย (Modern Islamic Art) คือการนำเอาศิลปะ อิสลามมาสื่อในรูปแบบงานจินตนาการของศิลปนที่เปนปจเจกดวย เทคนิคและวิธีการ ตางๆของศิลปนคนนั้นๆ

14

BACKGROUND

OF

ISLAMIC

ART

15

ในอิสลามมีคำสอนของนบีมูฮัมมัดตอนหนึ่งกลาววา “อัลลอฮ (พระเจา) ทรงความสวย งามและพระองคทรงรักในความสวยงาม” ดังนั้น สิ่งที่พระเจาสรางขึ้นมาซึ่งมุนษยเรียกวา “ธรรมชาติ” จึงมีความสวยงามที่มนุษยอยากไปเห็นและเก็บภาพความสวยงามนั้นไวในความ ทรงจำ จึงมีการขีดเขียนหรือวาดดวยวัสดุที่หางายไดงายๆ เชน หินสีและถาน สวนภาพที่วาดขึ้น เชน รูปสัตว รูปคนหรือตนไมที่วาดไวบนผนังถ้ำหรือบนแผนหินขางภูเขา เมื่อโลกเจริญมากขึ้น การวาดภาพก็มีความเจริญกาวมากขึ้น หลังจากนั้นศิลปะการวาดภาพไดถูกนำเขามาใชใน ศาสนาโดยมนุษยบางคนไดพยายามสื่อความเชื่อในสิ่งที่มองไมเห็นและไมอาจจับตองไดออกมา ใหเห็นเปนรูปภาพ นักบุญ นักบวชและผูทรงศรีหรือแมกระทั่งศาสดาบางคนไดถูกมนุษยวาดขึ้น ตามจินตนาการของตน จนในที่สุดภาพบุคคลเหลานี้ก็กลายเปนที่เคารพสักการะ จึงสั่งหามไม ใหวาดภาพที่นำไปสูการสักการะหรือกราบไหว อยางไรก็ตามอิสลามมิไดปฏิเสธความตองการของมุนษยที่จะหาความสุขจากศิลปะ ความตองการของมุนษยที่จะหาความสุขจากศิลปะ ความงดงามและความสุนทรียภาพ แตอิสลามจะจำกัดขอบเขตของความงามไวมิใหมนุษยใชศิลปะในทางที่ผิดและเปนพิษเปนภัยตอ จิตใจของมนุษยเอง เมื่อถูกกำหนดขอบเขตเชนนี้ ศิลปะอิสลามจึงถูกแสดงออกในรูปแบบการ ประดิษฐอักษรศิลปที่สวนใหญแลวเปนการนำเอาขอความจากอัลกรุอานซึ่งเปนภาษาอาหรับมา ประดับในมัสยิดทั้งภายนอกและภายใน ลวดลายศิลปะอิสลามที่แสดงออกถึงสุนทรียภาพทางอารมณของมุสลิมก็คือลายเครือ เถา ลายเรขาคณิตและการประดิษฐที่เปนเอกลักษณโดดเดน ความงามทางศิลปะเหลานี้มุสลิม รังสรรคขึ้นเพื่อถวายพระเจาผูทรงรักความสวยงาม

16

กลุมเปาหมายของโครงการ

การออกบูธงานโรงเรียน-มัสยิด งานมหกรรมขนาดเล็ก การออกบูธงานโรงเรียน-มัสยิด งานมหกรรมขนาดเล็ก งานประเภทนี้มักจะเปนงาน การกุศลดานศาสนา มีอาหาร เสื้อผาแฟชั่นมุสลิมขาย กลุมเปาหมายสวนใหญจึงเปนผูนับถือ ศาสนาอิสลามไดแก กลุมพอ-แมที่พาบุตรหลานมาเที่ยว และกลุมเพื่อนนักเรียนนักศึกษาที่มา จับจายซื้อสินคาภายในงาน กลุมเปาหมายแรกคือ กลุมเด็กวัยประถมที่สนใจในศิลปะ ชอบวาดรูป ระบายสี สถาบัน ไดจัด เวิรคช็อปขึ้นเพื่อดึงดูดความสนใจจากกลุมเด็กเล็กและผูปกครอง สิ่งเหลานี้นอกจากจะ ทำใหเด็กสนุก และมีสมาธิมากขึ้นแลว ยังเปนเหมือนการสำรวจกลุมเปาหมายเด็กที่ชื่นชอบ ศิลปะ และสำรวจ แนวโนมการเรียนการสอนศิลปะตอไปในอนาคตดวย กลุมเปาหมายที่สองคือ กลุมนักเรียน นักศึกษา และผูที่สนใจในศิลปะอิสลาม ผูสนใจ กลุมนี้ มักจะหยุดดูและเขามาสอบถามประวัติความเปนมาของสถาบันและความรูเบื้องตนของ ศิลปะอิสลาม จากคณะทำงาน สวนนักเรียน-นักศึกษาที่มีความสนใจมากก็จะติดตอกลับมา ยังสถาบัน กลุมเปาหมายสุดทายซึ่งพบเปนสวนนอย คือกลุมชาวตางชาติ ผูนับถือศาสนาอิสลาม รวมไปถึงผูที่ไมไดนับถือศาสนาอิสลามที่พบเห็นความแปลกใหม

17

การออกบูธงานมหกรรมระดับชาติ การออกบูธงานมหกรรมระดับชาติ จะเปนงานประจำปละครั้งตามสถานที่ใหญๆ เชน งาน ไทยแลนด ฮาลาล เอสเซมบลี ที่รวมผูประกอบการธุรกิจฮาลาล หรืองานเมาลิดกลางแหง ประเทศไทย ที่มีนักวิชาการและบุคคลสำคัญตางๆมารวมงานมากมาย กลุมเปาหมายหลักของงานระดับชาตินี้คือนักวิชาการ ผูประกอบการ และนักธุรกิจ เพื่อสรางความสัมพันธและโอกาสที่จะไดรวมงานตอไปกับบุคลากรในวงการผูประกอบการและ นักธุรกิจทั้งใน และตางประเทศ

18

การเปดใหเขาชมพิพิธภัณฑบานเขียวอันยูมัน การเปดพิพิธภัณฑบานเขียวอันยูมันเปนเพียงการเปดตัวชั่วคราวกอนที่จะปดปรับปรุง พิพิธภัณฑไดเปดตัวครั้งแรกเมื่อปลายเดือน มกราคม พ.ศ.2561 ในงาน Bangkok Design Week ซึ่งเปนการรวมมือกันระหวางชุมชนเขตบางรักและทีซีดีซี ในงานนี้มีทั้งผูที่เดินทางมาเองและมา กับคณะทัวรจากทีซีดีซี ผูที่เดินทางมาเองสวนหนึ่งเปนกลุมผูสูงอายุในชุมชนเฉลี่ยประมาณรอยละ 15 ของ กลุมผูเขาเยี่ยมชมทั้งหมด กลุมที่สองเปนบุคคลทั่วไปที่เดินทางผานไปมาจากงานแบงค็อก ดีไซน วีค เชนกัน จากการสอบถามพบวาเปนเจาของกิจการละแวกใกลเคียงและนักวิชาการ รอยละ 20 ชาวตางชาติรอยละ 5 วัยรุนทั่วไปและคนวัยทำงานรอยละ 60 ผูที่เดินทางมากับคณะทัวรทีซีดีซีจากกิจกรรมที่งานแบงค็อก ดีไซน วีค จัดขึ้น ผูที่สนใจ กลุมนี้จึงเปนกลุมนักออกแบบและนักธุรกิจดานการออกแบบอยูแลว และเนื่องดวยนักออกแบบ กลุมนี้ ทั้งหมดเปนชาวไทยตางศาสนาและไมเคยสัมผัสศิลปะอิสลามมากอน จึงทำใหทุกคนให ความสนใจ และไดรับเสียงตอบรับที่ดีเปนอันมาก

19

ติดตอกับสถาบันฯ โดยตรงจากแหลงขอมูลทางเฟสบุคและคนรูจัก กลุมสุดทาย จะเปนกลุมที่ติดตอมายังสถาบันโดยตรงจากแหลงขอมูลในโซเชียล และการบอกตอมาจากคนรูจัก คนกลุมนี้จะแบงเปนผูที่สนใจเรื่องศิลปะอิสลามและตองการมา ชมผลงานและศึกษาเรื่องราวศิลปะอิสลามรอยละ 40 องคกรที่ตองการรวมงานกับทางสถาบัน รอยละ 40 และกลุม ศิลปน นักเรียน นักศึกษาที่ตองการขอมูลการออกแบบเพื่อนำไปตอยอด อีกรอยละ 20 ดังนั้น กลุมเปาหมายสำคัญจึงมี 4 กลุมตามลำดับไดแก 1. กลุมนักเรียน-นักศึกษา 2. ศิลปนและนักออกแบบ 3. องคกรที่สนับสนุนงานดานศิลปะ 4. องคกรดานศาสนา กลุมเปาหมายหลักจึงเปนกลุมคนที่มีอายุเฉลี่ยอยูที่ระหวาง 18 – 25 ป อาชีพนักเรียน นักศึกษา และนักออกแบบ มีความคิดริเริ่มสรางสรรค ชอบคนหาแนวความคิดใหมๆในการออกแบบ เรียนรู สิ่งใหมๆอยูเสมอ สนใจเรื่องศิลปะและวัฒนธรรม ชอบความดั้งเดิมและตองการสืบสาน วัฒนธรรมเกาๆเอาไวไมใหสูญหาย

20

ลักษณะทางกายภาพและสภาพแวดลอมของโครงการ ที่ตั้งโครงการ ตั้งอยูในบริเวณถนนเจริญกรุง บริเวณนั้นรายลอมไปดวยแหลงทองเที่ยวตางๆ ทั้งศูนยราชการ สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตรมากมาย

ุง

ถนนเจริญกร ุง

ถนนเจริญกร

แมน้ำเจาพระยา

ุง ถนนเจริญกร

อาคารอันยุมัน 29 ซ.เจริญกรุง 36 ถ.เจริญกรุง แขวง/เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร 10500

21

อาณาเขตโครงการ

อาคารอันยูมัน บานเขียว

ทิศเหนือ ทิศใต ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก

ติดกับถนนเจริญกรุง 36 ติดกับหางโอ.พี.เพลส ติดกับถนนเจริญกรุง 36 ติดกับถนนเจริญกรุง 36

22

ภายในของตัวอาคารทั้งสองหลัง

23

ทิศทางแดดและลม

เวลา 09.00 น.

เวลา 15.00 น.

เวลา 12.00 น.

เวลา 18.00 น.

W N

S E

24

การเดินทาง

BTS สะพานตากสิน Catholic Mission of Bangkok

Robinson

Werehouse 30 2 ซอย 3

ซ อย 43

ถนนเจริญกรุง

ถนนเ

จริญ เวียง

ไปรษณีกลางบางรัก

ซอย 34

อาคาร อันยุมัน

ซอย 36

โรงเรียนอัสสัมชัญ

ซอย 38

กรุง

สถานีดับเพลิงบางรัก

ซ อย 40

ถนน เจริญ

โรงแรมแมนดาริน โอเรียนเต็น

พิพิธภัณฑ ชาวบางกอก

BTS

เรือ

TAXI

รถเมย

มอเตอรไซต

25

กรณีศึกษา และวิเคราะหอาคารเปรียบเทียบ

ศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร (องคการมหาชน) ในป พ.ศ. 2532 มหาวิทยาลัยศิลปากร ไดเริ่มโครงการจัดตั้งศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี เนื่องในวโรกาสที่ทรงเจริญ พระชนมพรรษา 3 รอบ ในป พ.ศ. 2534 ดวยพิจารณาเห็นวาสาขาวิชามานุษยวิทยาและ ศาสตรอื่นๆ ที่เกี่ยวของ อาทิ ประวัติศาสตร ภาษาศาสตร โบราณคดี ประวัติศาสตรศิลปะ ฯลฯ ลวนเปนที่ทรงสนพระทัยและทรงมีความเชี่ยวชาญ อีกทั้ง ยังเคยทรงมีพระราชปรารภวา “ประเทศไทยควรจะมีศูนยขอมูลทางดานนี้ เพื่อใหบริการแกนักวิชาการและผูสนใจทั่วไป” ตอมาใน พ.ศ.๒๕๓๗ มหาวิทยาลัยศิลปากรไดตระหนักถึงความสำคัญในการปรับรูป แบบการดำเนินงานของศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร เพื่อใหเกิดประสิทธิภาพ และความเปนสากล จึงไดเสนอโครงการใหศูนยฯ ทดลองดำเนินงานในรูปแบบใหม โดยมีภารกิจหลักเปนศูนยขอมูล ที่ใชระบบเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัยในการ จัดเก็บรวบรวมขอมูล เพื่อเผยแพรและให บริการขอมูลและขอมูลสนเทศ อันจะเปนประโยชนตอการศึกษาคนควาของนักวิชาการ นักศึกษา นักเรียน และประชาชนทั่วไป

26

บทที่ 3 หลักการ ทฤษฎี แนวคิดที่ศึกษา Activity 1 Seven Overlapping Circles 1. Using a straightedge, draw a horizontal line near the center of the paper.

27

2. Make a circle with the compass point placed near the center of the line. Using the intersection points as new compass points, draw a circle on either side of the ďŹ rst circle.

28

3. Add four more circles using the new points of intersection as compass points.

It is important that all circles have the same radius.

29

Activity 2 Finding Geometric Shapes within Circles

Rosette

The rosette divides the central circle into six equal parts and locates six equally spaced points on its circumference - a result of all the circles having the same radius.

30

Hexagon To make a hexagon, use a straightedge to join adjacent circumference points on the central circle.

31

Two equilateral triangles To create two equilateral triangles, join every second point. Notice that these two triangles form a six-pointed star.

32

Twelvepointed star Connecting every ďŹ fth point will produce a twelvepointed star.

33

Activity 3 From One Circle to Five Overlapping Circles

A

1.Bisect the page by drawing one horizontal and one perpendicular line. Mark the center as A

34

2. Place the compass point at point A and draw a circle. Leave room to draw equal sized circles on each side , at the bottom, and at the top. Mark the points that cross the lines B , C , D , and E

B

E

C

D

35

3. Using points B , C , D , and E , draw four more circles. Mark the points where the four circles intersect F , G , H , and J.

J

F

H

G

36

4.Use a straightedge to draw the lines FH and JG through the center. These lines intersect the original circle at four equally spaced points at K , L , M , and P.

J

F P

M H

K

L G

37

Activity 4 Finding Geometric Shapes within Circles

Octagon To create a regular octagon, use a straightedge to join adjacent points on the circumference of the original circle.

38

Eight-pointed star, version 1 By joining every second point on the original circle, you will create two squares that overlap to form an eight-pointed star.

39

Eight-pointed star, version 2 By joining every third point, you will create a different eight-pointed star.

40

Four-pointed star Embedded in the eightpointed star (version 2) is a four-pointed star.

41

แนวคิดในการออกแบบ

ทองถิ่นภิวัตน (Localization)

แนวคิดและวิถีชีวิตมุสลิมในเมืองไทย

ศิลปกรรมอิสลามในประเทศไทย

42

ศิลปะและวัฒนธรรมอิสลามในประเทศไทย บทบาทของมุสลิมในประวัติศาสตรไทย ที่ปรากฏบันทึกเอกสารและศิลปวัตถุสถานตาง ๆ ที่แสดงการติดตอกับชาวมุสลิม โดยพระในรัชกาลของสมเด็จพระรายณ ซึ่งนับชวงเวลาที่ติดตอ กับชาวตางชาติมากที่สุด ชาวมุสลิมไดเขามาสูราชสํานักและรับราชการในตําแหนงสําคัญตาง ๆ รวมทั้งยังมีพอคาและชาวมุสลิมในสาขาวิชาชีพอื่น ๆ อีกมากมาย หลักฐานอีกประเภทหนึ่งที่ใหเห็นถึงแงมุมของการเขามาผสมผสานของวัฒนธรรมไดมาก ยิ่งขึ้น คือ งานศิลปกรรม สถาปตยกรรม ประติมากรรม เปนตน ตัวอยางเชน มิหรอบ (มัสยิด ตนสน) เปนสถานที่ที่อิหมานนําละหมาด จะสรางคลายศาลาเล็ก ๆ มีหลังคาหนาจั่ว แกะสลัก ตามแบบหลังคาเรือกัญญา ลงรักปดทองหนาจั่ว ชอฟาใบระกา หางหงส , มัสยิดบางหลวง (หนาบันมัสยิด) เปนลายปูนปนดอกพุตตานตรงหนาบันของอาคารมัสยิด ลายปูนปนพันธุพฤกษา แทนใบระกา ตรงกลางหนาบันสลักตัวอักษรอาหรับ เปนตน

มิหรอบ (มัสยิดตนสน)

มัสยิดบางหลวง (หนาบันมัสยิด)

43

44

MOOD AND TONE

45

บทที่ 4 ผลงานการออกแบบ

PROGRAMMING

OFFICE

MEETING ROOM OFFICE - ประธาน - เลขานุการ - เหรัญญิก - ฝายวิชาการ - ฝายกิจกรรม - ฝายการสื่อสาร

CLASSROOM

WORKSHOP ART LANGUAGE ROOM MEETING ROOM

COMMUNITY / COMMERCIAL

CAFE LIBARALY AUDITORIUM TEMPORARY EXHILBITION

PRAYER ROOM TOILET

46

FACADE

47

48

EVELATION

49

CONCEPTUAL IDEA

50

51

PLAN

52

53

54

55

56

RECEPTION โซนตอนรับเปนพื้นที่คนที่เขามาจะใชจะเห็นเปนอันดับแรก จึงใชลวดลายพื้นฐานมาตอ กันในการออกแบบเปนผนังที่ฉลุลาย สีทองใหดูหรูหรามากขึ้นและเพื่อใหลวดลายไดมีความเดน ชัดเมื่อเขามาถึง สวนผนังอื่นๆก็จะเปนสีขาวและพื้นเปนลายไม

57

EXHILBITION ในสวนของพื้นที่จัดงานจะเปนการจัดนิทรรศการที่หมุนเวียนกันไปเรื่อยๆ และจะเปนโชว ผลงานของผูที่เขารวม workshop ในแตละครั้ง

58

CAFE คาเฟเปนโซนพักผอนสําหรับผูคนที่เขามาใชบริการในโครงการ โซนนี้จะมีการตกแตงที่ หรูหรา มีการใชลวดลายที่เยอะขึ้นและแตกตางกัน โดยลวดลายที่เลือกมาใชจะเปนลวดลายที่มี ความเหมือนดอกไมมาใช และเฟอรนิเจอรตางๆก็เปนเฟอรนิเจอรหกเหลี่ยมที่มีเปนพื้นฐานจาก พื้นฐานการวาดลวดลายในรูปแบบอิสลาม สีก็จะเปนสีขาว เพื่อไมใหขัดกับตัวลวดลาย สวนลวด ลายบนพื้นเปนลายกระเบื้องที่ออกแบบโดยการเอาลวดลายของ FACADE มาซอนทับกันใหเกิด ลวดลายใหมที่มาความคลายดอกไม

59

PRAYER ROOM หองละหมาดมีไวรองรับสําหรับผูที่จะเขามาบริการในโครงการ การตองแตงจะมีความ เรียบงาย โดยเนนไปที่การใชอักษรของพระนามของพระผูเปนเจา (อัลลอฮ) ในทิศทางที่หันไป ทางตะวันตกเปนตัวอักษรสีทอง และมีไฟทั้งสองขางสองเพื่อที่จะใหพระนามของพระผูเปนเจา (อัลลอฮ) มีความโดนเดนออกมา ภายในหองจะใชโทนสีขาว และพื้นไมพื้นที่จะงายตอการทํา ความสะอาด

60

LIBRARY หองสมุดสําหรับผูที่อยากหาความรูเพิ่มเติมเกี่ยวกับความรูเรื่องศิลปะในรูปแบบอิสลาม การตกแตงจะเนนใชแสงที่มาจากธรรมชาติ และจะมองเห็นลวดลายของตัว Facade เพราะรอบ ดานตกแตงดวยกระจกทั้งหมด เฟอรนิเจอรตางๆ จะเนนเปนโทนสีที่ออน และตัดดวยตัวสีทองของ ตัวชั้นวางหนังสือและเคาเตอรก็จะเปนการตกแตงโดยใชลวดลายในรูปอิสลาม

61

WORKSHOP พื้นที่ตรงนี้เปนพื้นที่สําหรับในการจัด workshop ตางๆ ที่ทางสถาบันไดจัดขึ้นที่เกี่ยวกับ แขนงตางๆ ของศิลปะในรูปแบบอิสลาม การจะตกแตงจะมีความโลง เรียบงาย และใชลวดลาย ของแสงที่สองตัว Facade เพื่อไมใชลวดลายที่เยอะเกินไปรบกวนผูที่เขารวม workshop

62

AUDITIONRUM หองประชุมใหญเปนพื้นที่ใหเชาสําหรับจัดประชุมตาง ๆ การตกแตงจะเรียบงาย พื้นไม เพื่อที่จะไมใหขัดกับการจัดงานตางๆ สวนลวดลายจะมีตรงฝาที่เปนลวดลายที่ออกแบบมาจาก ลวดลายของตัว Facade ที่มาเรียงทับซอนกันจนเกิดลวดลาย และจะไดรับลวดลายจะแสงธรรม ชาติ

63

SIGNAGE

64

65

บทที่ 5 บทสรุปและขอเสนอแนะ บทสรุป ผลงานศิลปนิพนธหัวขอเรื่อง “โครงการศึกษาศิลปะในรูปแบบอิสลามสูการออกแบบ สถาบันศิลปะอิสลาม (ประเทศไทย) โดยไดศึกษาพื้นฐานการออกแบบลวดลาย จึงนำเอาพื้นฐาน ในรูปแบบอิสลามมาออกแบบพื้นที่ใชงาน เฟอรนิเจอรและการตกแตงโดยใชลวดลายในศิลปะ รูปแบบอิสลามมาออกแบบสถาบันศิลปะอิสลาม จากผลการวิจัย เรื่องศิลปะในรูปแบบสูการออกแบบสถาบันศิลปะอิสลามเปนการถาย ทอดความรูเรื่องศิลปะในรูปแบบอิสลามที่มีมาอยางยาวนานใหกับคนรุนใหมไดรูจัก และใหเห็น ความสำคัญมากยิ่งขึ้น อีกทั้งเปนแหลงการเรียน การสอนใหกับผูที่สนใจผาน การจัดกิจกรรม ฝกอบรม (Workshop) ทั้งหัวขอเรื่องประวัติศาสตรศิลปะอิสลาม และการออกแบบ ลวดลาย ประดับและการประดิษฐอักษรวิจิตร ขอเสนอแนะ ขอคิดที่ไดจากการทำโครงการศิลปนิพนธเรื่องนี้คือเราไดเรียนรูเกี่ยวกับประวัติความ เปนมา แนวคิดพื้นฐานในการออกแบบ และเปนศิลปะที่มีมาอยางนานควรคาแกการศึกษาและ เผยแพรใหเปนที่รูจักมากยิ่งขึ้น

66

บรรณานุกรรม ปยะแสง จันทรวงศไพศาล. (2561). ศิลปะอิสลาม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย. สถาบันศิลปะอิสลามแหงประเทศไทย. (2561). ขอมูลผูวิจัยรวมกับสถาบันศิลปะอิสลามแหง ประเทศไทย นิทรรศการจัดแสดงถาวรสถาบันศิลปะอิสลามแหงประเทศไทย. [ปายนิทรรศการ]. กรุงเทพฯ: สถาบันศิลปะอิสลามแหงประเทศไทย. อาลี เสือสมิง. (2556). ชุมนุมนักปราชญในสายธารอารยธรรมอิสลาม. กรุงเทพฯ: ศูนยหนังสือ อิสลาม. (2556). อารยธรรมอิสลาม. กรุงเทพฯ: ศูนยหนังสืออิสลาม. ฮิตตี, เอฟ. (2555). อาหรับ [History of the Arabs] (ทรงยศ แววหงษ, ผูแปล. กรุงเทพฯ: มูลนิธิ โครงการตำราสังคมศาสตรและมนุษยศาสตร. ศาสตราจารย ดร.มะหมูด ฮัมดี ซักซูก. (2560). อิสลามกับงานศิลป. คนเมื่อ กันยายน 20, 2562 จาก https://www.islammore.com/view/543 เจนจิรา เบญจพงศ. 2549. ลวดลายประดับแบบอิสลามในศิลปะไทย. คนเมื่อ พฤศจิกายน 28, 2562 จาก http://www.sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/handle/123456789/1526/Ful ltext.pdf?sequence=1&isAllowed=y Chainwit. 2562. ลวดลายอาหรับ. คนหาเมื่อ มีนาคม 3, 2563 จาก https://th.m.wikipedia.org /wiki/%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0 %B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A

67

ประวัติผูวิจัย ชื่อ - สกุล รหัสนักศึกษา วัน-เดือน-ปเกิด อายุ ที่อยู โทรศัพท E-mail การศึกษา ประถมศึกษาตอนตน มัธยมศึกษาตอนตน-ปลาย อุดมศึกษา

: นางสาวฮารีนา หะยีกอเซ็ง : 5902990 : 3 กุมภาพันธ 2541 : 22 ป : 211/1 ม.7 ต.ทาชาง อ.บางกล่ำ จ.สงขลา 90110 : 084 - 2546674 : harina.hayeekoseng@gmail.com : โรงเรียนพลวิทยา : โรงเรียนหาดใหญวิทยาลัยสมบูรณกุลกันยา : มหาวิทยาลัยรังสิต สาขาวิชาออกแบบภายใน วิทยาลัยการออกแบบ