Perdonen que vuelva a llorar por aquí. La otra opción es el algoritmo o una carta sin dirección, que consuelan igual porque no les importa tu malestar ni les afecta. Venía a llorar y ya estoy con proclamas otra vez. Vengo de deambular por mi casa, plañidera antigua style, con gemidos y aullidos, doblándome en dos para gritar por si en el tercero no se han preguntado aún qué le pasa a la loca del ático. Busco un gato que está muerto. Esto ya lo conté. Voy a contarlo muchas veces, me temo, pongan agua a hervir o café a subir. Busco a Puck, que murió aquí, en esta misma tabla de laminado de Ikea en la que apoyo el ordenador. Justo debajo, en el sitio que ahora calienta la batería, su cuerpo empezó a enfriarse. Que una buena antítesis siempre nos lleve al clímax. ¿Están ya llorando conmigo? Es ahora el momento de pasar a la culpa, entonces. Porque Inari murió dos años antes que Puck. No llegó a pasar un mes en esta casa, así que no puedo buscarlo. A Inari lo lloré en la cama, paralizada por la avalancha de vacío y despedidas que vinieron a ocupar su rincón. Sé que pasé por lo mismo que paso ahora por Puck y, sin embargo, lo he olvidado. Lo que pasé. No a Inari. Ahí se sienta la culpa, bien alimentada, en el debería echarles de menos igual, con la misma intensidad. Pero a Inari no lo llamo encendiendo una vela por la noche, no le pido que venga a pasearse por algún sueño, doy por sentado que no va a hacerlo, que está bien tumbado al sol de cualquier rincón. Llorar a uno con culpa por otro llorado. La verdad es que conforme avanzo pantallas en la vida admiro más su diseño y guión. Sin embargo, ya no quiero avanzar mucho, incluso, así, llorando de habitación a habitación con una vela en la mano como un personaje de esas novelas decimonónicas que me encantan, quiero darle al pausa. Si me quedo quieta, muy quieta, muy muy quieta podrán volver. He tocado sus cuerpos rígidos y he visto envidriarse su mirada y he olido todos los líquidos que expulsan cuando la respiración y el corazón se paran. “Podéis volver como zombies podridos”, les susurro en estos paseos histriónicos. Pero no vienen. No me duele de Inari, porque no lo espero, pero me duele de Puck. Así crecen las traiciones encadenadas, no es traidor Inari porque ya se fue y no volvió, es traidor Puck porque no obedece, él que siempre volvió del otro lado de la ventana, el mimoso, se ha muerto sin avisar y sin remedio. Y yo le lloro y no lloro ya a Inari, traidora de otra memoria, rebelde a mis imposiciones internas de homenaje constante.
Traidora: una palabra para las rebeldes. Así era el insulto cariñoso de mi abuela y mi madre. Traidora: me bordó un día mi hermana para un cumpleaños. Traidora: para las engatusadoras. Yo quiero ser engatusada de nuevo, invadida de gatos que pesaban y olían y meaban y arañaban, no quiero perseguir imágenes traidoras, que desaparecen cuando las miras de frente.
Perdonen ahora que me vaya a llorar por allí.
@revistaelmono
#revistaelmono El MONO revista cultural
Concha Tisafier
Portada: Galatea Leandro DL NA 1989-2012 issuu.com/revistaelmono
Contacto: revistaelmono@gmail.com
“Lo peor de una traición es que nunca viene de un enemigo.” Paulo Coelho (escritor y cansaalmas)
Tinko es el título del último trabajo de THE TITANIANS, banda con 15 años de trayectoria que tiene más que ganado el sobrenombre de Iruña Roots Defenders.
Tinko ha salido hace poco. ¿Cómo está siendo recibido este nuevo trabajo?
El pasado 5 de enero salió con muy buena acogida. La respuesta en redes está siendo la mejor hasta la fecha y mucha gente nos ha escrito para felicitarnos, más allá del reggae, también personas que no son tan cercanas al género, por lo que estamos muy contentos de saber que estamos llegando a otro tipo de público fuera de nuestro círculo.
¿Cómo se gestaron estas canciones?
El proceso de estas canciones fue diferente al que veníamos trabajando en los últimos años. Hasta ahora nos habíamos juntado para crear todo en conjunto, guiados por una mismas referencias. Esta vez cada uno se encargó de idear un tema, y luego, con ayuda de la banda, se produjeron y terminaron de arreglar. Así, cada canción viene motivada por
alguno de nosotros y fue la banda quien terminó de darles su forma y sonoridad definitiva. Como ya es habitual en nosotros, grabamos en nuestra casa, Arga Music Studio, en Casa Ger, Yeste, con nuestros hermanos Oroel Otal y Óscar Cubero.
Sois un grupo muy dado a las colaboraciones ¿quién ha participado en este disco?
Este disco lo hemos mantenido entre nosotros. Únicamente ha colaborado Txisi Txamas. Considerando que a su vez es integrante de la banda, podemos decir que no hemos tenido colaboraciones externas como en otros trabajos anteriores.
Nos ha gustado especialmente Norabidea. ¿Qué nos podéis contar de esta canción?
Norabidea es justo el tema del que viene el título del trabajo. Es una canción que habla sobre la firmeza que conlleva estar en el lugar correcto, rodeadas de la gente correcta, especialmente en momentos de incertidumbre. Somos de quienes nos rodeamos, y en nuestro caso estamos muy agradecidos de tener al lado a quienes nos hacen sentir seguros y con ilusión por un objetivo común.
Después de tantos años en activo ¿qué significa este trabajo en vuestra carrera?
Este trabajo es el más maduro hasta la fecha, tanto por la estética de las letras como por el sonido. Después de tiempo escribiendo letras por fin hemos podido sentirnos cómodos cantando en castellano y euskera, tocando temas como la amistad, la pertenencia a nuestros grupos humanos y el amor, saliendo del inglés y permitiéndonos conectar mejor con nuestra audiencia. En cuanto al sonido hemos conseguido sentirnos muy satisfechos, dejando de intentar imitar a otras bandas y confiando en Oroel (Arga Music Studio) para obtener un sonido más espacial, con bajos y baterías muy comprimidos,
que nos permite obtener una profundidad y pegada más característica en nuestra música.
¿El momento más complicado estos años? Hace tiempo que venimos teniendo una estabilidad en cuanto al grupo humano. Más allá, el momento en el que decidimos dejar de aspirar a grandes éxitos y asumimos que nuestro fin es crear y disfrutar de tocar juntos es el punto en el que todo comienza a fluir de una manera más ligera. Cuando podemos todos tocamos y disfrutamos, si no podemos no tocamos, así funcionamos.
Todo lo que hacéis tiene su reverso dub. ¿Quién se encarga de revisitar las canciones de esta manera? ¿Qué tiene el dub que tanto os gusta?
En el mundo del reggae esto es casi obligatorio. De este modo se exprimen mejor las producciones y permite sacar a la luz detalles que en la versión vocal quedan relegados a un segundo plano. Nuestra música tiene muchas capas y tratamos de priorizar la voz en un primer plano. De este modo podemos sacar y disfrutar de un sonido más atmosférico,
haciendo protagonistas a los pickings de guitarra, skanks de piano o diferentes sonidos que estén en la producción. Oroel, como batería, productor y mezclador conoce cada uno de los temas desde su raíz y se encarga de mezclar la versión vocal y el dub. ¿Cuáles son los próximos planes de la banda? Representar nuestra música en directo y seguir produciendo más música. Estamos cerrando fechas para este año que nos permitan tocar y sobre todo hacer sonar a la banda con la máxima calidad de sonido, siempre acompañados de nuestro técnico Óscar Cubero.
Para terminar, ¿cómo podemos conseguir una copia de Tinko?
En nuestra página web argadistribución.com está junto a todo nuestro catálogo, donde se puede adquirir de manera física (con envío a todo el mundo) y digital. Luego en Pamplona y Bilbao nos podéis escribir para hacer la entrega en mano.
https://thetitanians.bandcamp.com/ @thetitanians
EL PACIENTE INGLÉS
(Anthony Minghella, 1996) Al final de la Segunda Guerra Mundial, un hombre gravemente herido le cuenta la trágica historia de su vida llena de traiciones a su enfermera Hana. Excelente actuación de Ralph Fiennes y de Juliette Binoche en una película que deslumbra y te mantiene sentado de inicio a fin. Es una historia de cómo dos personas aparentemente frías desatan entre ellas una relación tormentosa y apasionada... o de cómo dos seres de mundos diferentes confluyen en un rinconcito de la tierra para enamorarse inesperadamente. Sin sensiblería ni cursilería, Minghella consigue que la película transmita una amplia gama de sentimientos.
PUÑALES POR LA ESPALDA
(Rian Johnson, 2019) El detective Benoit Blanc es contratado para investigar la muerte del famoso novelista de misterio Harlan Thrombey. Película de corte clásico que recuerda a las novelas de Agatha Christie: un misterio por resolver, varios sospechosos dentro de una casa y un detective graciosillo más listo que la media. En sus 2 horas y 10 minutos de duración, la película junta momentos de fuerte tensión y misterio con escenas cómicas de un buen agrado que para nada se llegan a sentir forzadas.
EL ÚLTIMO REY DE ESCOCIA
(Kevin Macdonald, 2006) En los años 70, un joven se convierte en el médico personal del
Idi Amin, recientemente nombrado presidente de Uganda. Esta cinta nos cuenta la historia de este sangriento dictador que aterrorizó al país africano entre 1971 y 1979. La película no se centra en un análisis sociopolítico sino que su objeto es la relación que entre este joven médico escocés y el dictador y en cómo se va dañando la psiquis del primero, volviéndose patético y débil ante la prepotencia y paranoia de Idi Amin, quien en un principio se nos mostraba con carácter afable y campechano.
EL TOPO
( Thomas Alfredson, 2011) En la previa de su jubilación, a un agente secreto británico le encargan la misión de desenmascarar a un “topo” que hay en su asociación. Basada en la novela homónima del escritor inglés John Le Carré, esta no es la clásica película de espías traicioneros que se intercambian pruebas para inculparse los unos a los otros (aunque hay algo de esto). Un maravilloso thriller de espionaje y una de las mejores películas que se pudieron ver en 2011. Thomas Alfredson hace un gran trabajo en la dirección, dotando al film de los tiempos, el ritmo y la atmósfera que necesita, absorbiendo al espectador. Para terminar, elogiar la fantástica banda sonora de Alberto Iglesias, que sabe perfectamente darle a la película lo que necesita en cada momento, incluyendo un maravilloso tema final del guarro de Julio Iglesias que subraya una escena ya perfecta.
MI TRAIDOR - Pierre Alary
Dibukks - 152 págs.
En su primer trabajo como autor completo, Alary adapta con muy buen resultado la famosa novela de Sorj Chalandon. Mi traidor es una obra que analiza cómo se puede seguir queriendo a un amigo que te ha traicionado sin renunciar a tus principios. Una historia de amistad y violencia en la convulsa Irlanda del Norte del IRA que también nos retrata la realidad de esos días. Un trabajo distinto a lo que nos tenía acostumbrados Alary (Regreso a Killybegs, Conan el Cimmerio: La reina de la Costa Negra, Moby Dick, Sinbad ), pero que le hace dar un paso más como autor.
JESSE JAMES - Dobbs, Regnault y Ameur
Norma Editorial - 56 págs.
Dentro de esta colección que repasa algunos de los hitos del Far West, destaca este breve cómic sobre el forajido que llegó a ser el enemigo público número uno tras la Guerra de Secesión. Con un dibujo sobresaliente, aquí se nos cuenta cómo Robert Ford traicionó a Jesse James, historia que ha sido objeto de numerosas representaciones en la cultura popular, desde películas hasta canciones. Regnault y Dobbs manejan hábilmente los códigos clásicos del género y nos ofrecen un western denso y violento con una potente puesta en escena y con una atmósfera -no podía ser de otra manera- crepuscular.
LA URUGUAYA - Pedro Mairal
Libros del asteroide - 144 págs.
Lucas Pereyra, un escritor cuarentón que no atraviesa su mejor momento, viaja de Buenos Aires a Montevideo para recoger un dinero que no puede recibir en su país debido a las restricciones cambiarias. Allí todo se complicará bastante. Esta novela corta es la más conocida de su autor y triunfó por el divertido y certero retrato que hace de la crisis de la mediana edad. Aquí vemos cómo la traición opera a diferentes niveles: traicionamos a otra gente, nos traicionan y -lo que puede ser lo peor- nos traicionamos a nosotros mismos. Hay una adaptación fílmica de 2022 bastante potable.
LA AMIGA ESTUPENDA - Elena Ferrante
Lumen - 386 págs.
Novela italiana que, además de convertirse en best seller y ser adaptada a serie, ha inaugurado una saga literaria en la que la tempestuosa amistad entre Lila y Lenù nos muestra la realidad de un barrio napolitano habitado por gente humilde que acata sin rechistar la ley del más fuerte. Aquí los personajes son hombres y mujeres de carne y hueso que nos sacuden por la fuerza y la urgencia de sus emociones. Todo un clásico contemporáneo cuyo motor viene a ser eso que en los últimos años se llama “relaciones tóxicas“.
galatea leandro
Esta joven tinerfeña es la responsable de la portada de este especial. Hace poco hablamos con ella y esto fue lo que nos contó.
Muy buenas Galatea, ¿qué tal estás?
¡Hola! Muy bien, muy ilusionada por estar formando parte de este proyecto.
Hasta hace poco no te conocíamos, háblanos un poco de tu trayectoria…
¡Sí, claro! Tengo 22 años y soy de Tenerife, desde muy pequeña he estado relacionada con las artes, pintura, teatro, fotografía… Hace poco que me he mudado a Zaragoza porque estoy estudiando Historia del Arte pero de cierta forma sigo intentando que Canarias quede plasmada en todo lo que hago. En términos laborales actualmente soy barista pero me encantaría en un futuro poder dedicarme únicamente a la ilustración. Todo este proceso me ha ayudado a ir construyendo una mirada propia que intento plasmar en cada proyecto.
Estoy haciendo una serie de ilustraciones relacionadas con un libro autopublicado por una clienta, un proyecto muy personal porque la obra tiene un significado especial para ella.
¿Algún trabajo, proyecto o encargo anterior del que estés especialmente orgullosa?
Pues como resultado no es del que más orgullosa estoy pero me hizo mucha ilusión hacer las
invitaciones de la boda de mi tía y poder dejar un recuerdo de un día tan especial para ella.
Ilustración, fotografía... le pegas a diferentes disciplinas. ¿Cuál es tu favorita?
Es difícil elegir, le tengo especial cariño a la fotografía, pero el dibujo me ha acompañado desde muy pequeña, así que creo que diría la ilustración.
¿Qué referentes destacarías en cada uno de estos campos en los que que trabajas?
En fotografía destacaría a Leo Amaya, un fotógrafo canario que me inspira mucho. Y si hablamos de ilustración, Ricardo Cavolo. Me encanta su arte y ojalá algún día pueda llegar a ser siquiera la mitad de buena que él.
¿Y con qué técnicas te sientes más a gusto?
Trabajo principalmente en digital, porque es la técnica con la que más cómoda me siento, aunque sigo aprendiendo y probando cosas para trabajar con ella.
¿Qué piensas de las IAs generativas?
Quizás mi opinión pueda resultar algo controversial: por supuesto que no estoy de acuerdo con su uso pero pienso que la IA está a la orden del día y que la gente la va a usar igualmente. Por eso creo que lo mejor sería al menos apostar por un uso responsable y que se utilice más como una inspiración o una herramienta de apoyo.
¿Tienes alguna web o perfil en el que nuestro público pueda seguirte?
Sí, de momento tengo Instagram tanto de ilustraciones @dibujandocontea como de fotografía @henko.0808
¿Qué te ha inspirado para la portada de este mes?
Cuando supe que el tema era la traición, lo primero en lo que pensé fue en la canción Judas de Lady Gaga. Durante los primeros días en los que pensaba en ideas no paraba de tararear la canción y al final decidí que podía hacer la portada inspirándome en
ella, uniendo el concepto de traición con uno de los momentos más icónicos de la cultura pop.
Gracias por tu tiempo, si quieres añadir algo... Gracias a la revista por darme esta oportunidad. Y Papá, perdón por convencerte de que necesitaba el Ipad para estudiar cuando al final lo acabé usando para ilustrar. Pero bueno, gracias a eso estoy aquí haciendo en esta entrevista.
La Ruta de la Casquería regresa con más de 30 locales participantes
Del 20 de febrero al 1 de marzo, Navarra se pone fina con la Ruta de la Casquería organizada por ANAPEH: más de 30 bares repartidos por toda la comunidad se suman a este plan de pintxo y tapa que reivindica la cocina de barra de siempre con mucha personalidad.
Aquí la casquería se sirve en formato pintxo, en cazuelas, en platos, pero siempre con recetas tradicionales y guiños actuales: callos melosos, morros crujientes, oreja en su punto, manitas, carrilleras, hígados, lenguas… cada local con su propuesta para que elijas tu bocado favorito o para hacerte tu propia ruta y descubrir un buen número de propuestas por Navarra.
La idea es sencilla: salir, probar y descubrir. Perfecto para el vermú, para el tardeo, para una ronda rápida o para alargar la noche con paradas nuevas en tu ruta habitual. Y además, con cada consumición te llevarás un boleto con premio: puede tocarte una consumición de pintxo +vino D.O. Navarra en cualquiera de los establecimientos participantes. Excusa redonda para repetir, cambiar de barrio o hacer kilómetros con hambre.
La Ruta de la Casquería es un evento organizado por ANAPEH, Asociación Navarra de Pequeña Empresa de Hostelería que cuenta con la colaboración de la Cooperativa Hostelería de Navarra, Caja Rural de Navarra, Vinos D.O. Navarra y Reyno Gourmet. Además subvenciona Gobierno de Navarra- Nafarroako
Gobernua y cuenta con la colaboración del Ayuntamiento de Pamplona– Iruñeko Udala
Consulta los locales participantes en: www.gastrorutasnavarra.com
El espectáculo Dancing ABBA aterriza en Pamplona este mes de febrero
El Teatro Gayarre acogerá el sábado 21 de febrero este exitoso homenaje en el que el baile ocupa un lugar muy especial.
Tras su exitoso estreno en 2023 y una gira por teatros y auditorios de toda España que ha reunido a más de 20.000 espectadores en el último año, Dancing ABBA aterriza en el Teatro Gayarre de Pamplona el sábado 21 de febrero. Se trata del espectáculo más aclamado sobre el cuarteto sueco, un show vibrante que ha conquistado al público por su energía, calidad artística y fidelidad al espíritu del mítico grupo. Serán dos únicas sesiones, a las 18:00 y 21:00 h, para las que se espera sold out.
Dancing ABBA combina la fuerza en directo de 10 reconocidos músicos del pop-rock nacional con el talento de 16 bailarines y animadores formados en el Conservatori Professional de Dansa de València y otras prestigiosas escuelas. Una experiencia inolvidable para los fans de ABBA y los amantes de los espectáculos, la música y el baile en directo.
Este espectáculo único y vibrante adaptado por la bailarina y coreógrafa Rocío Reolid reúne un equipo de 26 músicos y bailarines, dando vida a un recorrido por el repertorio inolvidable de 24 grandes éxitos de ABBA en versión original -como Mamma Mía, Money money money, Voulez Vous, SOS, Chiquitita, Fernando o Waterloo -, con el apoyo de impactantes proyecciones audiovisuales que rinden homenaje al mítico
grupo. A todo ello se suman photocall, animación, pulseras LED y un sinfín de sorpresas, que convierten este show en una experiencia original, participativa, dinámica y, sobre todo, de primer nivel.
LMV Producciones es una plataforma de músicos de grandes bandas de los 80 y 90 como Los Inhumanos, Revólver, Vídeo, Presuntos Implicados, Betty Troupe, etc., que continúan en activo con el fin de seguir difundiendo la música que marcó a toda una generación. Su trayectoria como promotora de eventos de prestigio se ha consolidado desde 2008 con más de 50 ediciones de sus creaciones artísticas, como Dancing with The Beatles, Fiebre del Sábado Tarde, Planeta VHS, Celebration, Elvis Presley: from Memphis to Las Vegas, Generación 80-90 y, por supuesto, Dancing ABBA .
www.teatrogayarre.com @la.movida.valenciana
A finales de diciembre la hamburguesa ideada por nuestros más veteranos colaboradores se convirtió en la ganadora de la la Navarra Burger Showdown. Hace poco hablamos con Iker y Eneko sobre todo esto y más.
En verano nos comentasteis que estabais en las eliminatorias de la Navarra Burger Showdown y a finales de año os proclamasteis campeones... suponemos que habrán sido meses de mucho más trabajo que el habitual, que no es poco.
Pues sí, la verdad es que ha sido un plus de trabajo que nos ha hecho exprimirnos al máximo tanto física como psíquicamente pero el resultado ha merecido la pena.
Habladnos un poco de esta hamburguesa en concreto. ¿Qué la hace especial?
Es una burger que queríamos que tuviera algún ingrediente especial. Optamos por la panceta curada ahumada y para esto tuvimos que tirar de contactos y hacer una colaboración con la cervecería Whanau, que están especializados en este tipo de productos. La verdad es que el conjunto sorprende y gustó mucho… ¡tanto como para ganar una final! Kea (así se llama la burger ganadora) lleva carne de vaca madurada, cheddar ahumado, panceta curada ahumada en kamado, miel con frutos secos, lima y garrapiñadas y salsa mayo de encurtidos caseros.
¿Va a quedarse en carta o va estar disponible durante un tiempo?
De momento en carta no la vamos a tener, pero la vais a poder probar durante todo febrero.
¿Con qué tipo de cerveza maridaría bien?
Bueno, un buen maridaje sería una neipa afrutada y fresca capaz de limpiar la boca cuando lo necesitemos. Que tenga poco grado para permitirnos un trago largo.
Después de todo el trabajo que ha supuesto llegar hasta aquí ¿os veis con ganas de meteros en otro campeonato de estos o algún otro sarao parecido?
¡Claro! Somos inquietos por naturaleza y necesitamos retos y objetivos en nuestro día a día. (risas) No, en serio, ya estamos metidos en la siguiente, y ya veremos si vienen más a lo largo del año...
¿Qué planes tenéis para este 2026?
¿Alguna novedad en la carta, incorporar nuevas marcas, más cerveza propia?
De momento seguiremos con la burger del mes, que nos ha funcionado muy bien en 2025. La gente agradece el aliciente de probar una nueva hamburguesa cada mes y están deseando que la estrenemos para venir a probarla. También tenemos planificados varios lotes de Biribil, nuestra cerveza propia, pero esto tendréis que ir descubriéndolo conforme avance el año. Alguna sorpresita seguro que tenemos guardada bajo manga...
Muchas gracias por todo. Si queréis añadir algo... Nada más por nuestra parte. Solo agradecer de corazón a toda la gente que se acercó a probar y valorar la burger finalista, fueron días duros pero nos sentimos realmente respaldados. Eskerrik asko!
Esaten dute urtarrila eternoa dela. Amaiezina, infinitoa. “Ez dut ulertzen benetan zenbat egun dituen” dio lagun batek. Badakigu okertzen direla, irakurle: zu, orain, espazio-denbora honetan, egutegi gregorianoari begira, konturatu zara otsaila iritsi dela. Kostaka – inork ez dizu esfortzua kenduko –, baina hemen gaude. Eta datorkizun hurrengo angustia da “nola biziraungo dut nik otsailan?”, agenda gainbegiratuta. Eguberrierregeak-lanera bueltaren trena pasa da, eta zure gaur egungo bertsioak orri birginak espero zituen agendan. Ordea, hamaika plan apuntatu zenituen arkatzez (ezabatzeko ilusioarekin) edo Google Calendarren –anti-analogikoendako. Arrrghh, hau sufrimendua. Izan ere, 2026arekin batera, aro berri batean sartuko zinela zin egin zenion zure buruari: aurten, lasaiago.
2025ak urduri samar utzi gintuzten, osasun mentalari kalte eginez eta planen gaindosiarekin. Ez dugu gezurrik esanen: bai gustuko dugula lagunekin geratzen, bai ilusioa egiten digula plan ezberdin bat ateratzen, baina FOMOa modan ez dago jadanik. Eskerrak. Zuzenago izanen naiz; erritmo frenetikoak egiten gaitu esklabo, bai lanean eta aisialdian. Animalia politikoak zioen Aristotelesek, [Zoon politikon (grezierako ζῷον, zỗion, «animalia» eta πολῑτῐκόν, politikon, «politikoa (polisekoa, hirikoa)»): honek gizakiak harremantzeko daukan gaitasunari egiten dio erreferentzia, hau da, hirien bidez antolatzen den gizarte eta bizimodu bat sortu eta aurrera eraman ditzake, garbizaleendako], baina duda dut ez ote garen ministroen agendak dituzten animaliak.
Ea, ez nazazu gaizki ulertu: on egiten diguna jarrai dezagun egiten. Olatz Salvadorrek hola esan zuen, ezta? Lagunekin gera gaitezke, gauza berri gehiago deskubritu ditzagun eta zapore ezezagunak dastatu ditzagun ere, baina ez dugu zertan konprometitu ilusionatzen ez zaigunean. Hau da, ematen ahal diogu atsedena plan Deluxe klasikoari: bermuta-bazkariatardeoa (bada akaso hitz bat euskaraz? Arratsaldia?).
Ezin da, baina, kultura kontsumitzeari utzi, eta hori aski ongi dakizu, aldizkari kulturala irakurtzen ari zaren hori. Kultura baita elikatzen gaituena, bizirik mantentzen gaituena.
Ziur nago ikusi duzula pasa den hilabetean modan jarri zen 2016ra buelta nostalgikoa: jendea 2016an ateratako argazki eta bideoak zabaltzen ibili da. Gazteagoak ginen, batzuetan guapoagoak, baina nostalgia hori datza garai “inozenteagoan, errezagoan”. Izan ere, galdutako orduetan irakurri nituen teorien arabera, 2016 lotzen dugu sakelekoari dependentzia ezarekin, espontaneotasunarekin… eta hamarkada bat atzera besterik ez da! Argi da moteldu nahi dugula motorra, baina kotxea martxan mantendu aldi berean. Goazen bidea elkarrekin egitera.
Beraz, otsailerako, xuabe eginen dugu LABAn, gehiegi luzatu gabe. Deitu slow food, kalitatezko osagaiekin, edo su baxuan egosten dena, labean ordu luzez gero konpainiarekin dastatzeko goxo, gero digestioa egiteko: hilabete honetan ondatu dugu yoga saio bat eta gosaria jarraian (lasai esnatzeko); arte aldizkari baten ale berria izanen dugu, erakusketen gomendioekin; bertso saio ezberdina, diziplinak uztartuz; umore bakarrizketa goxoa, etxeko erosotasunean; kontzertu akustiko bat, barruko berotasuna luzatu. A! Eta noski, otsaila iritsi da, baina ahaztu zaigu aipatzea bizilagun berria txertatu zaigula duela gutxi: terraza. Eta eguraldiak bermatuko duenean, zer hoberik terraza bat baino denbora pasatzen uzteko, polikipoliki? Begiztatzaileen terraza, ibiltariak miresteko angelurik onena aukeratuz. Hor barruan baino hobeto daudelako eskaerak biderkatzen dituzten lagunen terraza. Eguzki-izpiak iragazten uzten dituen terraza, C bitaminaz betetzen orduak ematen dituzten bezerokameleoiei.
Azken ohartxo bat: Torino Berria, LABAko sukaldea, otsailaren 23tik martxoaren 3a arte itxita egonen da. Langileak oporretan. Merezia, ezta? Abisatu zaitugu: aurten, lasaiago.
MIS VIAJES
hoy: traidor
En Australia los escualos y la gente me enseñaron que la paz no era lo peor que nos podía pasar. Al volver a Iruña empecé a analizar a la gente que me rodeaba. No sé porqué no lo había hecho hasta ahora, pero el ejercicio me está haciendo bastante daño. Quitando a la familia -que es algo aparte-, empecé por los amigos y de ahí fui alejándome hasta los conocidos y los desconocidos con los que suelo tratar. Sí, he creado esta nueva categoría, porque conforme revisaba mi lista de contactos he visto que gente con la que tengo relación en realidad son desconocidos con los que tengo trato. Hay muchas personas de las que sé tan poco que no debería estar tan tranquilo estando cerca de ellos o concediéndoles ciertas confianzas. ¿No se lo han planteado nunca? Esta nueva clasificación empezó cuando me traicionaron como nunca. El culpable, sin lugar a duda, he sido una vez más yo. La confianza en desconocidos cercanos es un peligro, un puto peligro.
Todo sucedió de forma muy orgánica: un día estaba muy tranquilo trabajando para que me paguen un sueldo y el mundo empezó a oscurecerse. De pronto me costó respirar y vi como las tareas que tenía que hacer eran imposibles. Un tremendo cabrón faltaba el respeto a mi inteligencia y voluntad en reuniones con más gente y yo no era capaz de plantarle cara. Me temblaban las manos y casi no podía respirar. Estaba hecho una piltrafa y me eché a llorar. Me faltaba alguno de mis primos para que me echara una mano -aunque fuera al cuello-. Por suerte una psicóloga pasaba por ahí y me levantó del suelo, me dijo que mirara una planta y a partir de ahí me contó lo que era un ataque de ansiedad y esas mierdas que nos pasan a los humanos.
El traidor estaba ahí y me había dejado caer. El traidor en el que yo tanto confiaba estaba en la oscuridad riéndose, me había visto empezar ese camino de perdición, en el que yo iba entrando poco a poco, sacrificando mi felicidad para venderla a la empresa que paga las cuentas a un precio irrisorio. Ese maldito traidor estaba riéndose mientras yo lloraba en el suelo. La psicóloga lo vio, estaba agazapado en un rincón, escondiéndose y disfrutando de todo lo que me pasaba. Tardamos semanas en hacer que hablara, tardamos muchos días en desenmascarar al maldito traidor que me había hecho caer tan
bajo. Un día lo sacamos de la sombra. Ahí estaba, el maldito traidor era yo mismo.
Sí, ni un compañero de trabajo ni un componente de la banda ni un escritor ni un policía o un primo, el desconocido cercano era yo mismo. Ese tipo que no suelo tener en las listas de correos o en los contactos del celular. No era Gazte-Che, era un tipo canoso con cara de orto que me miraba serio. Ahora no se reía, el muy cabrón. Lo habíamos pillado y eso no le gustaba nada. Ese tipo, un tal H , me estaba saboteando. Yo confiaba en que era leal a mí, que me protegía de las mierdas de la vida, pero no. Estaba ahí escondido viendo cómo todo se iba a caer y no dijo nada. Cuando lo pillamos se quedó callado, pero, al poco tiempo, empezó a habar. Contó que estaba hasta las pelotas de que lo ningunearan, que quería crear, pero que también le gustaba dormir la mona y que joder al cuerpo en el que vivimos tampoco era algo bueno. No aportó soluciones, solo sacó mierdas de ahí adentro. Entonces me di cuenta de que este tipo, el tal H, estaba ahí e iba a estar siempre. Ya no iba a poder traicionarme de nuevo, porque lo había sacado de las sombras, pero tenía que tener cuidado. Todo traidor, cuando se le descubre, pasa a ser un enemigo fiable. Se acaba el engaño, pero eso no hace desaparecer su lado oscuro. Una vez que sabés qué hace ese maldito, tenés que escucharlo. Tenés que estar muy atento y evitar que se vuelva a esconder, porque las mierdas que cuenta son muy valiosas. Pasa de traidor a aliado, aunque sea la parte negativa de tu vida. El saber es poder, el poder es control y el control te hace crecer.
A mediados del siglo pasado ya se había encontrado ADN en todos los seres vivos estudiados. Sabíamos que lo formaban 4 bases nitrogenadas y un esqueleto de fosfatos, pero poco más. Fue entonces cuando un grupo de profesionales se dispuso a desentrañar la estructura de esa molécula omnipresente. Una mezcla explosiva de egos y perspectivas enfrentadas acabo convirtiéndose en uno de los grandes hitos de la historia de la ciencia, y culminó, según el relato oficial, con una puñalada trapera a su protagonista femenina. Veamos qué ocurrió realmente.
Rosalind Franklin era una cristalógrafa muy crack que en 1951 se unió al equipo de Maurice Wilkins, del prestigioso King’s College de Londres, para estudiar la estructura tridimensional del ADN con difracción de rayos X. Franklin y Wilkins chocaron desde el principio, así que su jefe, para evitar roces, decidió que se dividieran el trabajo y que cada cual trabajara con un tipo de muestra de ADN. Más adelante entra en escena James Watson, un tipo racista, machista y un pelín cuentista. En su libro La doble hélice relata que en 1953 visitó el King’s College y tuvo acceso a una asombrosa imagen tomada por Franklin y su ayudante: la famosa Fotografía 51. Watson cuenta que él y Francis Crick emplearon la foto a espaldas de Franklin para corroborar su modelo de estructura del ADN. Dice que le birlaron la foto a Rosalind porque la pobre no sabía muy bien por dónde le daba el aire, y que gracias a ella llegó el momento ¡Eureka! que les hizo pasar a la historia.
Machismo, oportunismo, cientos de tote bags y camisetas reivindicando la denostada figura de Franklin… Pero por la razón equivocada. Porque
la científica no se limitó a realizar la celebérrima fotografía, ni fue solo la víctima de un robo. Ella fue mucho más que eso, y sin sus aportaciones, la historia habría sido muy distinta. Para empezar, lo que dice Watson no cuadra. ¿Una reputadísima cristalógrafa no fue capaz de interpretar sus propias imágenes, pero él y Crick, que de cristalografía andaban justicos, resolvieron el misterio en pocas semanas? No sé, Rick, parece falso. Además, es imposible que él y Crick confirmaran su modelo con una sola foto, la ciencia no funciona así. Hoy sabemos que Watson y Crick necesitaron bastante más que una instantánea. Utilizaron muchos datos e imágenes de sus colegas, sobre todo de Franklin —y sin su permiso—. También se ha descubierto que ella había hecho cálculos muy precisos y reveladores sobre cómo encajarían las dos cadenas de ADN y dónde irían los grupos fosfato. La tía no hizo una foto y a otra cosa mariposa, sino que estaba muy cerca de descubrir lo que finalmente sus colegas mostraron al mundo.
Rosalind Franklin falleció de cáncer de ovario cuatro años antes de que Watson, Crick y Wilkins recibieran el Premio Nobel de Medicina en 1962. Tenía 37 años. En la ceremonia no mencionaron su nombre. Su figura fue silenciada durante décadas, pero los artículos científicos que firmó antes de morir, junto con las notas y datos de sus numerosos experimentos, han acabado devolviéndole la dignidad robada. Me gustaría que no recordáramos a Rosalind Franklin solo por una fotografía, sino por ser una científica sobresaliente y una pieza clave en el descubrimiento de la estructura de la molécula de la vida.
eljardindemendel.com
ARIES Querido Fran, si en tu trabajo te llaman Sinatra no es por tus elegantes trajes de crooner, por tu afición a cantar o por tener contactos con la mafia, es por que eres alguien sin atractivo alguno.
TAURO Dice la leyenda que Judas era pelirrojo. Enrique VIII lo era y Pablo Motos también lo es. Aléjate de mí, maldito demonio.
GÉMINIS Claro que sí, Géminis, nadie mejor que tú para saber qué es lo mejor para la gente que vive en Venezuela. Y en Gaza. Y en Groenlandia. Y en Irán.
CÁNCER Ni fuego ni tierra, ni agua ni aire, tu materia espiritual es la madera porque tienes la cabeza llena de serrín, pedazo de alcornoque.
LEO Como decía aquella canción: “Comisiones y UGT, quién te ha visto y quién te ve…”
VIRGO Si los memes de Julio Iglesias nunca tuvieron gracia, ahora que todo elmundo sabe lo obvio tienen todavía menos.
LIBRA Irás por ahí diciendo que trabajas en un pequeño medio independiente pero en realidad vivirás a base de ser el palmero del ayuntamiento o gobierno de turno.
ESCORPIO Has escrito un libro, tenido un hijo y plantado un árbol. Tu libro es una copia barata de Juego de Tronos llena de erratas, tu hijo se avergüenza de ti y a tu árbol está infestado de oruga procesionaria.
OFIUCO Míralo por el lado bueno: estás tan solo que no tienes a nadie que te pueda traicionar.
SAGITARIO Qué mal los pisos turísticos en el Casco Viejo de Iruña y qué bien cuando te vas
a Madrid o a Barcelona a ver a Coldplay o de despedida con tus colegas.
CAPRICORNIO Tras ser aclamado por el pueblo, Fernando VII abolió las Cortes de Cádiz y restauró el absolutismo y el Antiguo Régimen. Ahora que acaban de ascenderte, no seas el Fernando VII de tu oficina.
ACUARIO Sentirse traicionado por que un grupo que apoyaste en sus inicios ha alcanzado mayores cotas de popularidad es digno de alguien bastante idiota.
PISCIS Mi queridísima Piscis, ahora que se acerca la III Guerra Mundial, es el momento óptimo para montar esa secta de la que siempre hablas y en la que todo se basa en el capital erótico de sus seguidores. Aunque yo poco pueda aportar, me apunto.