Anne Marit Godal
ARBEIDARSONG
© Res Publica, Oslo 2026 1. utgave, 1. opplag 2026 ISBN p-bok 9788282263689 ISBN e-bok 9788282263696 Omslag: Johanne Hjorthol Sats: Ingeborg Ousland Trykk og innbinding: BALTO
Materialet i denne publikasjonen er omfattet av åndsverklovens bestemmelser. Uten særskilt avtale med Res Publica er enhver eksemplarfremstilling og tilgjengeliggjøring bare tillatt i den utstrekning det er hjemlet i lov eller tillatt gjennom avtale med Kopinor, interesseorgan for rettighetshavere til åndsverk. Enhver bruk av hele eller deler av utgivelsen som grunnlag eller som treningskorpus i generative modeller som kan skape tekst, bilder, film, lyd eller annet innhold og uttrykk er ikke tillatt uten særskilt avtale med rettighetshaverne. Utnyttelse i strid med lov eller avtale kan medføre erstatningsansvar og inndragning, og kan straffes med bøter eller fengsel. www.respublica.no
Innhald
Lyden av arbeidarrørsla • side 9 Det var det første gry av dag, det første stolte nederlag 1848–1886 • side 21 Hvorfor skal jeg, som haaber og vil glemme, da ikke synge om en bedre tid 1887–1917 • side 37 Ingen kan vite før seiren er min hvor meget det virkelig gjaldt 1918–1930 • side 79 Så meld dig ved forreste linje. Dig venter de på 1931–1940 • side 101 De beste vi ofte til døden har båret 1940–1945 • side 143 Over deg sprang en stjerne, dypt i deg sang et hav 1945–1969 • side 167 Alle i sammen blir et voldsomt kor 1970–2010 • side 217 Ein song til motet 2011 • side 281
Men eg vil tru på da lenge, tru på at da gjenge 2011–2026 • side 307 Det musikalske manifestet Etterord • side 341 Noter • side 369 Litteraturliste • side 421 Bilete • side 431 Kjelder • side 432 Litteraturliste over arbeidarsongbøker • side 434
ti alt hvad du elsker vil styrte i Grus i samme nu som Sangeren forstummer Carl Jeppesen1
People say to me, «What kind of fool believes That a song will make a difference in the end?» By way of a reply, I say a fool such as I Who sees a song as somewhere to begin. T.R. Ritchie2
Lyden av arbeidarrørsla
O
scar Torp, den lengstsittande partileiaren i Arbeidarpartiet, sa i 1933: «Arbeiderbevegelsen er av mange betraktet som en snever materialistisk bevegelse. Men de som tror det, kjenner den ikke.»3 Slik tenkte dei som kjempa fram sosialismen til makt. Arbeidarrørsla var ei kulturrørsle. Arbeidarsong er lyden av denne rørsla. Det er musikken som har endra Noreg, heilt frå dei første tankane spirte om fridom, likskap og solidaritet – og fram til i dag. Arbeidarsongen kom samtidig, heilt parallelt med organiseringa av arbeidarane. Med ei omskriving av Bibelen kan vi seie: I opphavet var songen, songen var hos sosialismen, og songen var sosialismen.4 Å synge har vore ei gjennomgåande handling. Men for at ei hending skal tyde noko for ettertida, må ho bli fortalt. Om arbeidarsongen har det vore temmeleg tyst. Biblioteket i arbeidarrørsla er fullt av songbøker, men soga om songen manglar. Denne boka er meint å bøte på dette. Arbeidarsongtradisjonen er ein diktartradisjon av musisk poesi. Som all annan poesi er oppgåva ikkje berre å observere vilkåra, men også å løfte tanken så ein kan sikte høgare. Gjennomgripande og systematisk blei verseforma tatt i bruk for å ordlegge ein felles idé, og for å sikte mot endring. I song kunne arbeidsfolket forme eigne perspektiv og tankesett, og med melodiar lyden av arbeidarrørsla 9
spreidde ideane seg. Dei blei gjentatt som eit vell av uttrykk som formulerte kva sosialismen var. Med musikk som følge festa ideane seg i minnet, også hos dei som sjølv ikkje var vande til å kunne uttrykke politikk. Kulturpioneren Gunnar Ousland seier det vakkert: Utan songane var arbeidarklassen stumme trælar. Med songane var dei halvvegs framme.5 Den norske arbeidarrørsla var aldri eigentleg tufta på skrifter som Det kommunistiske manifest, men på eit musikalsk manifest. Få har lese seg til sosialismen gjennom teori. Mange har tatt han til seg med song. Om ein vil forstå arbeidarrørsla, gir songane både kunsten og konsentratet. Som destillerte vitnesbyrd om si tid fortel songane heile historia. Biletet er like breitt som det er langt – ein snart to hundre år gamal mosaikk som framleis blir lagt.
Kva er ein arbeidarsong? Nokon meiner arbeidarsong er ei slags moderne form for folkevise med utgangspunkt i livsvilkåra for arbeidarklassen. Andre definerer det som politiske kampsongar med ein funksjon for arbeidarrørsla, inkludert breiare songar med politisk brodd og arbeidarkorsong.6 Arbeidernes Opplysningsforbund (AOF) har formulert definisjonen som best famnar det denne boka rommar: «Arbeidersang er de diktene som skaper begevelse, eller som fødes av bevegelsen.»7 Dikta dei siktar til, har sjølvsagt tonar. Songane har skapt eller er skapt av arbeidarrørsla. Når ein song skaper rørsle, er det fordi han refererer til noko rørsla er opptatt av. Mange uttrykker det Reiulf Steen med referanse til Internasjonalen kalla «medoppleving med alle jordas bundne treller».8 Men det viktigaste kjenneteiknet er at songane verkar i striden. Dei varmar dei med hjartet til venstre, samlar politiske fellesskap og formar ideologi om til poesi. Musikkarkeolog Gjermund Kolltveit slår i boka Sang som våpen (2021) fast at arbeidarsong ikkje er ein musikksjanger, men har mange uttrykk som har følgt konjunkturane i annan musikk.9 Omgrepet er altså ikkje avgrensa av sjanger, men av bodskap og av bruk. Likevel kan vi seie noko vesentleg og avgrensande om form: Arbeidarsong handlar oftast om å synge saman. I musikksosiologien ser ein på korleis musikkformer uttrykker ulike identitetar, for eksempel klasse.10 For arbeidarklassen er allsong det typiske ut10 arbeidarsong
trykket.11 Det heng saman med sosiale vilkår. Ikkje berre slike som mangel på musikalsk utdanning eller dyre instrument, men også mangel på makt. Å kunne synge saman har vore avgjerande for å gi dei makteslause ei felles stemme. Med allsong kunne arbeidarane bli ein politisk handlande aktør. Som diktaren Halvard Foynes sa det i diktet Arbeidersang: Arbeidarsongen er som éin vilje og éin kropp.12 Av same årsak går mange gamle arbeidarsongar i fire fjerdedels marsjtakt. Dei var meint for å gå saman, i demonstrasjon. Slik blei dei usynlege tause både høyrt og sett. Ofte er det sjølve songhandlinga som avgjer at noko blir ein arbeidarsong. I seg kan teksten vere så politisk perifer som Idyll av Postgirobygget, som i fleire år fungerte som «Utøya-song». Den fekk først eit uttrykk av ein enorm politisk trass då AUF-aren Renate Tårnes, på årsdagen etter massemordet, spelte hundrevis av overlevande ungdommar opp til allsong på åstaden: «Ja, det var kjærlighet! Idyll!»13 Med den songhandlinga var Utøya på mange vis tatt tilbake – songen skapte rørsle.
Eit stort omfang Omgrepet arbeidarrørsle er allereie brukt fleire gongar. Med det meiner eg heilskapen av organisert aktivitet arbeidarane har starta for å styrke seg. Ikkje berre fagrørsla og partipolitikken, men også ungdomsorganisasjonar og barneorganisasjonar, Folkets Hus, folkehøgskole og opplysingsforbund. For ikkje å gløyme avhaldslag, reiseselskap og ferieheimar, bankar og bustadbyggelag. Til og med på butikken var det arbeidarsong, for Samvirkelaga hadde kooperasjonskor. Songen har ikkje vore like viktig i alle delar av denne rørsla, men boka tar utgangspunkt i heilskapen. Det er dei same folka som har deltatt, og ofte dei same songane som er sungne. Kor mange songar er det eigentleg tale om? Gitt definisjonen ovanfor kan vi telje både allsongar og korsong, men den mest praktiske avgrensinga vil vere å registrere og telje songar trykt i songbøker frå rørsla. Då eg starta arbeidet, såg eg føre meg at nokre hundre songar ville vere mest relevante. Eg starta først med songboka frå arbeidarforeiningane i 1850. Allereie då eg kom fram til 1920-åra, gav eg opp tanken om å registrere alle. Frå då av florerte bøkene frå kvar sin organisasjon. Ei kvalifisert gjetting ligg lyden av arbeidarrørsla 11
på to tusen songar. Eg trur anslaget er lågt. Det er ei trøyst at Arbeidarmuseet i Danmark også blei overvelda då dei i 2020-åra gav seg i kast med å kartlegge dansk arbeidarsong.14 Heller ikkje songbøker er heilt lett å telje, men breidda kjem fram av litteraturlista over dei eg har brukt i arbeidet med denne boka. Der har eg registrert kring 200 songbøker, i visse om at mykje manglar. Kvar av dei rommar alt frå 15 til 150 songar. Inni alle bøkene går songar att på kryss og tvers av tid, organisasjon og politisk plassering. Gjennom revisjonar frå tiår til tiår er nye songar komne til, og gamle er gløymt. Mykje går att, men dei fleste blir berre ståande nokre tiår. Songar som ein gong var med på å endre samtida si, får ikkje plass i bøker til bruk for nye tider. Likevel har dei vore viktige i ei tid og viktige for nokon. Dei eg har intervjua, blar i dei gamle songbøkene sine som i sitt eige minne.
Stilla om ein musisk kultur Ein bruker å seie at arbeidarrørsla har ein «kultur». I brei målestokk går det an å tale om felles haldningar, livssyn og veremåtar. Konkret kan vi ramse opp korleis kultur kjem til uttrykk i kunst og litteratur, film og teater, korps, kor og allsong. Men songen er noko heilt for seg sjølv. Omfanget er enormt mykje større enn alle andre kulturuttrykk til saman. I tillegg kjem det verdsomspennande. I det ideologiske grunnlaget sitt er sosialismen internasjonal. Fellesskapet over grenser er både subjektivt følt og objektivt skapt. Ein felles kultur er danna av musikk som blir omsett, og slik blir både kjensler og tankegods delt. Ein song som Vi bygger landet skal visstnok vere omsett til 100 språk. I heile verda kjempar menneske med dei same melodiane klingande inne i seg. Kultur er generelt eit ganske underutforska tema i historieskrivinga om arbeidarrørsla.15 Medan dei som er innanfor kan ha kjennskap til ein heil songtradisjon, er dei same songane ukjente i offentlege rom. Det er ein forunderleg differanse. Det er songbøkene i seg sjølv som mest av alt beviser at noko manglar i historieforteljinga. Fillete av bruk vitnar dei om at norsk arbeidarrørsle er tufta på song. 12 arbeidarsong
Songtekstane inni bøkene fortel dessutan kva funksjon det har hatt å synge. Emnet er av dei vanlegaste å ta opp i songane. I barnesongane blir det til og med hevda å vere det viktigaste ei sosialistspire kan gjere. Å synge blir gjerne brukt som bilete for å nå ut og fram. I tillegg står det som eit bilete på samhald og å uttrykke seg saman med andre. Ikkje minst hevdar arbeidarsongane at det å synge er eit indre behov. Det handlar om å halde oppe draum og tru. I ein song som var så tidleg ute at han heilt enkelt blei kalla Arbejder-Sangen, heiter det: «Hvorfor skal jeg, som haaber og vil glemme, da ikke synge om en bedre tid.»16 I historiske verk om venstresida finn vi få forklaringar og forteljingar om arbeidarsongen. Biografiar hoppar helst bukk over emnet, men i sjølvbiografiar kan spor dukke opp. Det finst også kjelder der fotfolk frå tidlegare tider kjem til orde, frå steinhoggarar på Torsnes til industriarbeidarar på Rjukan. Då trår songen tydeleg fram. «Av historia kan vi lære kven som har hatt makt til å skrive den», skreiv Arnljot Eggen.17 Kva som blir sett som interessant, er også eit klassespørsmål. Ein del av dei som har laga bøker om arbeidarrørsla, har kanskje ikkje interessert seg mykje for musikk? Eller om dei gjorde det, såg dei kanskje ikkje arbeidarmusikk som musikalsk interessant. Synet på arbeidarsong kan nemleg også ha eit musikalsk element. Underklassen har til alle tider likt musikk som overklassen har mislikt, anten dei har funni han vulgær eller enkel, bråkete eller banal. Dei kultiverte har meint at dei uskolerte ikkje beherskar kunstnarisk form. Det arbeidarrørsla dreiv med, var i beste fall «høvesdikting». Musikk var det ikkje, i borgarskapets auge. Dei skolerte kan nok framleis skamme seg over å like musikk der den melodiske gangen gir seg sjølv. Men for arbeidarsongen er det enkle ein absolutt fordel. Det gjer songane lette å synge saman. For menneska som har sungi arbeidarsongane, har det dessutan i høgaste grad vore ektefølt. Og sjeldan gjer vel klassesamfunnet meir vondt enn når det du føler, blir møtt av skolert skamming. Den musikalske nedvurderinga har sikkert gjort sitt til at historia om arbeidarsongen ikkje er blitt fortalt. Ei heil bok er ein påstand om at dette er viktig. Denne typen sjølvhevding har kulturarbeidarane i rørsla hatt fint lite av. Sett frå utsida er dei usynlege som personar. Men dei var der, og lyden av arbeidarrørsla 13
innanfrå sett var dei lenge sentrale. Som Gro Harlem Brundtland sa det då eg intervjua henne til denne boka: «Eg visste kven dei var. Dei var der jo alltid.»18 Når du leiar allsong, er du ein av mange. Du fører ikkje ordet, stiller ikkje til val. Dei andre blir godt kjent med stemma di, men ikkje tankane dine. Likevel ber du tungt ansvar. Songarane er kulturberarane.
Så sjølvsagt at det ikkje er sagt Om vi studerer kjeldene frå det indre livet, oppdagar vi også at musikken er ganske usynleg, men på ein annan måte. Der er songen sjølvsagt og allstadnærverande, men samtidig såpass integrert i vanleg verksemd at han ikkje er omtalt som noko for seg sjølv. Tillitsmannen av Einar Gerhardsen har vore ei slags katekisme for god organisasjonspraksis. Ein tydeleg regel var å ikkje referatføre songen under møtet. Det var ikkje interessant å nemne, fordi det var like sjølvsagt som at møtet blei opna, stod det.19 Med slike møtereferat som kjelder er bøker om arbeidarrørsla skrivne. Der kan ein lese ting som blei sagt, men ingenting som blei sagt med musikk. I bøkene folk frå rørsla har skrivi sjølv, står songen ofte mellom linjene, ved å gi sjølve tittelen og essensen. Det er heilt typisk når ei bok om fagorganisering i reinhaldsverket i Bergen kan heite Veien mot rettferd og lysere kår, etter ei linje av Samholdssangen.20 Poenget er godt illustrert i Arbeiderbevegelsens historie i Norge, bind 3. Verket nemner ikkje ordet song eller å synge, men heile boka avsluttar med sitatet «der kommer, der kommer en tid».21 Innvigde veit godt at dette er ein kjernetekst frå Første maidagsang. Mangelen på omtale har ført til at mesteparten av denne boka bygger på primærkjelder, ikkje på tidlegare bearbeidd materiale. Eit viktig unnatak er Med sang mot felles mål, som dokumenterer arbeidarkora fram til 1958. Takk også til kvart einaste stolte kor som har forfatta si eiga historie i jubileumsbøker. For å bringe liv til forteljingane har mykje av jobben med å skrive likna på arkeologi – å grave fram fragment og å pusle dei saman til dokumentasjon av songhendingar. Fragmenta er til gjengjeld uhorveleg mange. Då Gunnar Ousland skulle skrive det historiske storverket om fagrørsla i 1949, avgjorde 14 arbeidarsong
Typograf Gunnar Ousland var ein av dei beste forfattarane og talarane i arbeidarrørsla. Her i engasjert 1. mai-tale i Stavanger i 1929.
han rett å slett å utelate songen nettopp av same årsak: «Når det gjelder sjølve arbeidersangene – de som skapes innen arbeiderrørsla, og for den – så måtte en skildring av utviklinga på dette område føre langt ut over dette verks ramme, hvis den skulle bli av noen verdi», skreiv han.22 Det var rett og slett for mykje song til å presse det inn i historieverket. Arbeidarsongen er ikkje lett å få auge på utanfrå. Dermed har han blitt konsekvent undervurdert, for eksempel som ei mogleg forklaring på korleis organisasjonar har vore ganske samla, trass i harde tak. Musikk er sjølvstendige innslag i eit møte. Han verkar på mange ulike vis. Melodiar har eit eige språk som kan trenge forbi ord og inn i kroppen. I tillegg gjer det noko å uttrykke seg einstemmig. Med samla røyst blir møtelyden limt saman i ei sak og ei tru som er større enn debattane på dagsordenen. Kanskje har det vore mindre partipisk enn antatt, og meir musisk magi. lyden av arbeidarrørsla 15
Mirakla musikk kan utrette Mange studiar syner at song og musikk er grunnleggande funksjonar hos mennesket. Musikk gjer noko med kroppen, han gjer oss lykkelege.23 Song er det første språket. Alle som har følgt eit nytt liv på nært hald, kan høyre det – tonane og rytmane er der lenge før orda. Song er urlyd. Åtferdsbiologar meiner at song styrker og synkroniserer mennesket som flokkdyr. Når menneske tilpassar sin eigen lyd etter lyden av dei andre, vel dei å uttrykke fellesskap. Kanskje er det å synge utvikla som ein menneskeleg aktivitet nettopp for å knyte større grupper tettare saman, trur dei. Forskarar har påvist at å synge i lag er den enklaste vegen til å framkalle samhald. Det er både målbart og konkret. Puls og pust blir synkronisert. Mengda av samarbeidshormon som oksytocin og beta-endorfin stig, empatien aukar.24 Den politiske gruppefordelen ved å synge saman er også forska på. Statsvitaren Robert Putnam kallar effekten «sosial kapital». Samsong får eit samfunn til å fungere betre.25 Når venstresida syng mest, har det kanskje samanheng med at allsong er eit lydleg uttrykk for samarbeid. Dei som studerer politiske haldningar, finn samband mellom å stemme på venstresida og å bli glad av å dele.26 Var eg musikkforskar, ville eg studert om det same gjeld for å dele stemma si med andre. I alle fall er det dette som skaper arbeidarsongen. Å synge saman har det vakre ved seg at summen viskar det ufullkomne vekk. Når alle gir kva dei har, reiser songen seg som ein organisme der utbyttet er meir enn summen av kvar einskild røyst.27 Og er ikkje dette nøyaktig det same som i politikken? Når mange små menneske samlar seg – til ein politisk vilje – så vågar dei meir. Dette kollektive ved allsongen har ein politisk parallell. Vi dekker over dei svake sidene kvar einskild har, og gjer kvarandre sterkare. Det heiter solidaritet. Vi syng ikkje berre saman. Vi syng oss saman. I språkfilosofi finst ein parallell i omgrepet talehandling. Vi gjer noko i kraft av at vi seier noko. Slik er det også med song, og i aller høgaste grad når teksten har ei særskild tyding for oss. Å synge saman stadfestar fellesskap og identitet, men framkallar også det same.
16 arbeidarsong
Musikkspråket Vil du lytte deg inn i hjarteslaga til arbeidarrørsla, skal du lytte til songen, sa Arne Paasche Aasen.28 Det er kanskje ikkje overraskande frå mannen bak flest tekstar i arbeidarsongbøkene, men forsking syner at han har rett. «Hjartespråket» blir songen kalla av forskarar.29 For medan ord taler til tanken, når musikk fram til kjenslene. Og det er hjartet folk stemmer med, når alt kjem til alt. I dag er det største partiet på venstresida i ei stadig krise av lågare oppslutning enn før. Meiningsmålingar blir kommentert, ofte med at nokon saknar det Ap ein gong var. I 2023 seier ein det slik: «Det handlar om følelsar! Vi manglar LYDEN av Arbeidarpartiet. Den sånn litt solide, trauste lyden. Den du kunne stole på.»30 Denne boka handlar om lyden, ikkje berre av Arbeidarpartiet, men av heile arbeidarrørsla. Slik er ho også eit innlegg i ein aktuell debatt. Arbeidarsongen har ingen trygg posisjon. Han er trua av at politisk aktivitet blir profesjonalisert – og stadig meir tonelaus. Kva skal vi eigentleg med musikken? Det heilt parallelle spørsmålet lyder: Treng vi ei arbeidarrørsle, eller held det med ei politisk venstreside? For oss som syng, gir svaret seg sjølv. Utan musikk blir organisasjonar kjøligare. Bak ei høgreside vil det alltid stå pengemakt. Den einaste motmakta venstresida har, er å vere mange brennande hjarte som slår saman. I boka tar tidlegare Ap-leiarar til orde for denne lyden av musikk. Gro Harlem Brundtland er kjent for å vere sakleg, men når eg snakkar med henne om å synge, uttrykker ho seg poetisk: «Når vi syng saman, så deler vi hjartet og kjenslene og røysta vår og det vi trur på, med kvarandre», seier ho. Harlem Brundtland spør: «Korleis kan vi elles uttrykke eit verdigrunnlag saman? Kva gjer vi då, om vi ikkje syng?» Etter ein tenkepause kjem ho sjølv med svaret: «Nei, det trur eg går veldig dårleg. Då mistar vi noko viktig.»31 Det same seier verdas leiande forskar på organisering av masserørsler, Marshall Ganz. Allsong er koordinasjon av kjensler, seier han.32 Rørsler treng sjølvsagt strategi og handling – hovud og hender kallar han det. Men om dei ikkje også har eit hjarte, finst ikkje mot, motivasjon, håp og solidaritet. Då lykkast dei ikkje, slår forskaren fast. Menneske treng kjensla av å vere knytt saman med andre på eit djupt plan for at dei skal finne ei kjelde til felles lyden av arbeidarrørsla 17
handling inne i seg sjølv. Det er den kjensla som kan få nokon til å ta risiko saman og sette noko på spel i fellesskap, seier Ganz. Eit liknande poeng trekker Jens Stoltenberg fram i intervjuet til boka. Song har ein viktig funksjon i kven som vel å delta i politikk, seier han: «Eg er heilt sikker på at politikk forfell og mistar tiltrekking på store grupper av menneske om det ikkje også er kjensler.» Om vi skal vere ei rørsle, treng vi symbola og songane våre, meiner Stoltenberg. Han er del av ein generasjon som er heilt samstemte om at allsongen på nytt kan løfte seg på venstresida: «Så klart» svarer dei. «Så klart det kan skje på nytt!» Som Stoltenberg seier det: «Folk har same glede, folk liker å synge.»33
Å skrive om song Det er noko litt kontraintuitivt over å skrive om song. Ord kan ikkje formidle erfaringa aleine – melodien er minst like avgjerande. I musikkforskinga er dei vane med å skrive om musikk, men også der er arbeidarsongen eit ganske blankt felt.34 Vi manglar kunnskap, og vi manglar kanskje også språk. Av folkesong kan vi låne omgrep som at arbeidarmelodiane tradisjonelt er «munnleg tradert», altså lært vidare gjennom songhandlingar. Med andre ord manglar veldig ofte det som vanlegvis dokumenterer musikk, slik som notar og innspelingar. Songane kan fort bli borte med minnet til dei som kunne melodien. Det har også gjort arbeidet med boka til eit langtekkeleg intuisjonssøk. Å lytte til musikken fortel langt meir enn å lese teksten. For forsøksvis å få kjensla av dei eldste songane har eg lytta meg fram til innspelingar på heilt andre språk, til heilt andre tekstar. Der det finst innspelingar av norske arbeidarsongar, med både riktig tekst og melodi, er dei ofte i ikkje-digitale format, eller så ligg dei løynt i dei inste avkrokar av internett.35 Lydspora har hjelpt meg å forstå, men lite av dette kan eg dele i skrift. Derfor har eg starta arbeidet med nettsida arbeidarsong.no. Planen er at sida skal bli ein ressurs som dokumenterer songane i denne boka, især der dei elles er vanskelege å finne. Ei liste over kjelder eg har synt til, står bak i boka, men langt fleire fortener ein takk. For ikkje å gløyme ein einaste av dykk alle: Tusen takk til deg som 18 arbeidarsong
har hjelpt meg ein bit på vegen. Ikkje berre til deg som har gitt eit intervju eller tatt ein telefonsamtale, men også til deg som har kopiert eller sendt songbøker i posten, lånt meg plater, songbøker, foto- og notealbum, jakta etter opplysingar og leita i ditt eige minne, digitalisert kassettband og lagt songar ut på nett, skrivi brev og overaust meg med forteljingar. Viktigast av alt: Takk til deg som har tenkt på meg, og som i tre år har lytta til opplesingane mine. Du har laga din del av denne boka. Å løfte fram ein trua tradisjon er å tvile. Derfor må den siste takken gå til musikken sjølv, som kvar gong har gitt svaret eg trong for å skrive vidare.
Kråkerøy, august 2026 Anne Marit Godal