Blog – 'Lies, damned lies and statistics'

12 maart 2019

1

2

1990. Ik was bijna afgestudeerd en werd

lid van de gemeenteraad van Groningen.

Het zorgde meteen voor een flinke studie-

vertraging. Maar die kwam ook nog door iets anders. Ik had in die tijd mijn eerste

computer – zo’n langzame met een monitor die alleen groene pixels had. En daarop

12 maart / ‘Lies, damned lies and statistics

speelde ik eenvoudige computerspelletjes.

D

riedimensionaal Tetris was mijn favoriet.

En ‘Simcity’, een simulatiespel waarin je je eigen stad bouwde, wegen en electriciteit aanlegde, en bestuurde. Het liep meestal slecht af: de stad ging failliet, de maffia nam het over of een ‘angry mob’ onder aanvoering van je moeder kwam je uit het stadhuis halen.

Maar al spelende viel me iets op. Als ‘mayor’ van Simcity had je veel betere informatie over je stad dan de gemeenteraadsleden van Groningen: in real time en georganiseerd op een stadskaart.

In het echte leven behielp ik me met rapportages die in het ergste geval eens per zoveel jaar uitkwamen. Verouderd zodra ze verschenen.

Dat is in de afgelopen dertig jaar gek genoeg niet wezenlijk veranderd. De beschikbaarheid van actuele en toegankelijke informatie voor het bestuur en de volksvertegenwoordiging is een zorgpunt. En we meten enorm veel. Maar meten is pas weten als je er makkelijk bij kunt.

Als informatie meteen te gebruiken is. En dat is meestal niet zo. → 3

Bestuur en data En precies daarin kwam vandaag in Groningen een verandering. We lanceerden vandaag trots de website ‘De Staat van Groningen’. De maker, Louis Witte, kwam zijn product op de persconferentie samen met Nienke Homan en mij persoonlijk uitleggen. Zijn prachtige website bevat feiten, cijfers en kaarten over het woon-, werk- en leefklimaat in Groningen. Vernieuwend zijn de interactieve kaarten en grafieken, waarmee bezoekers zelf heel makkelijk de informatie kunnen kiezen die ze het meest interessant vinden.

Zelfs als het informatie is die je op CBS-statline ook kunt vinden, dan is die van ons al gauw mooier en toegankelijker.

De site is nog ‘work in progress’. En volgens Louis komt hij zelfs nooit af. Maar De Staat van Groningen is nu al een fantastische website.

En hij wordt de komende jaren stap voor stap uitgebreid. Op dit moment staan de Milieumonitor, de Erfgoedmonitor en de Omgevingsbalans online.

Ik deel in de trots van Louis en Nienke. Want de site is een enorme impuls voor de transparantie.

En een formidabele democratisering van de kennis.

Lantaarnpaal De band bestuur en kennis is niet nieuw.

Er zijn allerlei dwarsverbanden. Er zijn hoogopgeleide ambtenaren én politici. Er is een hoge adviesdichtheid: van advieslichamen, bureaus, universiteiten. Maar toch heeft het gebruik van wetenschappelijk materiaal een slechte reputatie.

Bestuurders en ook ambtenaren gebruiken onderzoeksmateriaal vooral om hun opvattingen mee te staven: zoals een zatlap een lantaarnpaal gebruikt. Voor de steun, niet voor het licht.

Ander gebruik van data vergt nieuwsgierigheid en dapperheid. Onderzoeken zijn levensgevaarlijk in een omgeving die fouten afstraft. Een oude ambtelijke wijsheid luidt: ‘Doe geen onderzoek als je niet weet wat er uit komt’.

4

Zekerheden We weten veel zeker. In het openbaar bestuur barst het van de heldere opvattingen. Van sommige daarvan is de wetenschappelijke onderbouwing solide. Is er sprake van robuuste data die de juistheid van onze keuzes onderstrepen. Bij andere staat dat aanzienlijk minder vast.

12 maart / ‘Lies, damned lies and statistics

Met de presentatie van ‘De Staat van Groningen’ vandaag start een ambitieus project. Ik weet het nog niet zeker. Maar ik weet wel wat ik hoop.

Ik hoop dat we de nieuwsgierigheid onderhouden.

Dat we talloze geïnteresseerde Groningers (en anderen) bedienen met informatie over hun provincie. En dat we weten dat ze kritisch meekijken. Vertellen welke informatie ze nog missen. Wat ze raar vinden. En dat we zo meer te weten komen over de kansen en problemen van Groningen. En over de effectiviteit van de overheid.

Volgens de vroegere Britse premier Benjamin Disraeli waren er drie soorten leugens: ‘lies, damned lies and statistics’. Maar dat was een leugen! Cijfers, mits toegankelijk gepresenteerd, dragen juist bij tot het gezamenlijk vinden van de waarheid in een complexe omgeving.

De website ‘De Staat van Groningen’ beschouw ik als een serieuze en ambitieuze stap in de goede richting. Niet makkelijk. Ongetwijfeld op een dag vervelend voor bestuurders en ambtenaren die geconfronteerd worden met factcheckende volksvertegenwoordigers en burgers. Maar een grote stap vooruit voor ons allemaal. Laten we daarom samen lantaarnpalen maken. Voor de steun én voor het licht. •

5