«Capturing the Future /Φωτογραφία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης»

Αίθουσα Allatini-Dassault / Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης Έκθεση: 24 Νοεμβρίου - 19 Δεκεμβρίου 2023 Ημερίδα: Σάββατο 16 Δεκεμβρίου 2023, 9.30' - 17.00' www.fkth.gr

«Capturing the Future /Φωτογραφία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης»

Συμμετέχουν: Αργυριάδης Κωστής, Βαλιανάτος Θωμάς, Βενετόπουλος Μπάμπης, Γεωργιάδης ΗλίαςΚοτσιάνη Δάφνη, Dunnebier Ingo, Δρόσος Γιώργος, Καρκατσέλη Νίκη, Καριωτάκη Φωτεινή, Κουζούνη Τερψιχόρη, Λυμπεράκης Τάσος, Μέρτζος Δημήτρης, Μπλιάτκας Ζήσης, Μπουντούρογλου Φανή, Marthas Krai, Ντεξής Στυλιανός-Βουνάτσου Μυρτώ, Παναγιωτάκης Σταύρος, Πάλλας Θανάσης, Παπαδοπούλου Γιούλα, Πατρικίου Στεφανία, Ράπτης Θανάσης, Τσάσης Διονύσης-Βούκαλης Ορέστης Synergy art

Επιμέλεια: Κενανίδου Μαρία Βασιλική, ιστορικός τέχνης, ανεξάρτητη επιμελήτρια μέλος της Hellenic Association of Art Critics (AICA-Hellas) Ράπτης Θανάσης, Φωτογράφος

Τη μέρα των εγκαινίων πραγματοποιήθηκε η PERFORMANCE Follow me to με τους ImPact-Du. Concept-Performer: Εύη Χατζημητάκου Piano-Improvisations: Θανάσης Μπιλιλής

// 'Follow me to' ImPact-Du. Εύη Χατζημητάκου - Θανάσης Μπιλιλής

CAPTURING THE FUTURE / Φωτογραφία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης Η έκθεση αυτή αποτελεί μία απόπειρα να καταστήσουμε ορατές τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς που προκαλούν οι συνεχώς νέες και ραγδαία εξελισσόμενες τεχνολογίες στην παραγωγή της φωτογραφίας, να εστιάσουμε ακριβώς στην αλλαγή του τρόπου παραγωγής και διανομής ψηφιακών εικόνων στη μεταβατική αυτή περίοδο που βιώνουμε εντοπίζοντας τα χαρακτηριστικά του. Διαμορφώνει ένα εγχείρημα ανίχνευσης των μετατοπίσεων και των μετεωρισμών που επιφέρει αυτός ο μετασχηματισμός της σύγχρονης γραμματικής της όρασης για τη γνώση και ανάγνωση του κόσμου. Στην έκθεση θα περιηγηθούμε σε αυτό το νέο σύνορο φωτογραφίας και τεχνητής νοημοσύνης. Είναι η τεχνητή νοημοσύνη ένας ισχυρός σύμμαχος της φωτογραφίας που ξετυλίγει τα μυστήρια του ανθρώπινου μυαλού; Πρόκειται όντως για ένα συναρπαστικό ταξίδι ή μιλάμε για το θάνατο της; Σήμερα στη βιομηχανία απεικόνισης, ο όρος «φωτο γραφία» μετασχηματίζεται, καθώς η μέθοδος παραγωγής της υπερβαίνει την καθαρή γραφή με φως. Πλέον ο συμπεριλαμβανόμενος αλγοριθμικός υπολογισμός και οι πρακτικές που εισάγονται, έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν κάτι που μοιάζει με φωτογραφία στον ανθρώπινο παρατηρητή, αλλά που όμως αποτελεί εννοιολογικό συμπύκνωμα απεικόνισης πολλών επικαλυπτόμενων παραμετροποιημένων χαρακτηριστικών. Οι αντιθέσεις που προκύπτουν μεταξύ του υλικού οικείου και του ψηφιακού ανοίκειου εντοπίζονται από μία «ready-to-hand» σε μία κατάσταση «present-at-hand» (Heidegger 1962, Dourish 2001). Με αυτόν τον τρόπο, διαπραγματεύονται το όριο μεταξύ οικειότητας και ανοικειότητας, μεταξύ συνειδητής σκέψης, κριτικής προσέγγισης και ασυνείδητης μηχανικής πρόσληψης, κατά την οποία τα εργαλεία ή τα αντικείμενα υποχωρούν από τη συνειδητή ανθρώπινη αντίληψη και λειτουργούν ως αόρατες προεκτάσεις του εαυτού. Οι μηχανικά παραγόμενες εικόνες, προκαλούν μία μετατόπιση που ερμηνεύεται ως σύγχυση του πραγματικού με το εικονικό, με όρους αποπροσανατολισμού και απώλειας, μεταβάλλοντας, με την πάροδο του χρόνου, τη συστατική διαμόρφωση του ανθρώπινου αισθητηρίου. Ο μετασχηματισμός αυτός της όρασης και της ορατότητας βασισμένος στη μηχανή, συνοδεύεται από την αυτοματοποίηση της αντίληψης.

Η φωτογραφία που είχε επιτύχει με το «πάγωμα του χρόνου», να κάνει τον χρόνο ορατό, να τον στερεώσει, αποτυπώνοντάς τον σε διαφορετικές επιφάνειες και με το καδράρισμα επηρέαζε την τροπικότητά μας για τη γνώση της κοινωνίας, τώρα από «μολύβι της φύσης» και «καθρέφτης του κόσμου», στη «μεταφωτογραφία», ακολουθώντας αλλοιωμένες πρακτικές θέασης και καταγραφής και δημιουργίας εικόνων, αποποιείται το ρόλο της ως σύλληψη του πραγματικού. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον θάνατο της φωτογραφίας, καθώς κατέχει θεμελιώδη ρόλο στην ανάδυση της σύγχρονης δυτικής υποκειμενικότητας και των σχετιζόμενων τρόπων αντίληψης και γνώσης, αλλά ο ρόλος της «μεταφωτογραφίας» έχει σοβαρές συνέπειες στην εικόνα του Εαυτού, την άποψή μας για το ανθρώπινο και το όραμά μας για το αύριο. Αν, όπως αναφέρει ο συγγραφέας και φιλόσοφος Vilém Flusser, οι φωτογραφίες προσφέρουν μια εικόνα της σύγχρονης παγκοσμιοποιημένης ανθρώπινης κοινότητας και μέσω του τεχνικού μηχανισμού γινόμαστε λειτουργοί της, η τρέχουσα τεχνοεπιστημονική συγκυρία, αλλάζει ριζικά τα συστατικά της στοιχεία ή ακόμη και επανασχεδιάζει και επαναπρογραμματίζει τις τεχνικές και αισθητηριακές παραμέτρους της. Ο μη-ενσώματος χαρακτήρας της εξ αποστάσεως διαδικτυακής επικοινωνίας και πλαστής εικονικής ταυτότητας μέσω φωτογραφιών και η συχνή εφαρμογή πρακτικών αυτoενίσχυσης της αυτάρεσκης εικόνας ενός χρήστη, σε συνδυασμό με την υπέρμετρη προβολή μιας επιμελημένης εκδοχής του εαυτού, τον εκπαιδεύουν να κινείται στα όρια μιας «προστατευτικής επιφανειακότητας», ενώ ταυτόχρονα τροφοδοτεί τις πλατφόρμες με στοιχεία της σφαίρας του ιδιωτικού. Η ανάγκη προάσπισης του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα γίνεται επιτακτική. Η Shoshana Zuboff (2015) εισάγει τον όρο «Καπιταλισμός της Επιτήρησης» (Surveillance Capitalism), για να αναφερθεί στη συσσώρευση κέρδους μέσω της χρήσης δεδομένων και ο David Lyon (1994), τον όρο «Ηλεκτρονικό Πανοπτικό» (Electronic Panopticon) με τον οποίο περιγράφει το πανοπτικό μοντέλο εξουσίας με χαρακτηριστικά όπως η επιβολή μιας κανονιστικής πειθαρχίας. Η υπερβάλλουσα ορατότητα του υποκειμένου και η συσσώρευση πληροφοριών από τα προφίλ των χρηστών τροφοδοτεί την παράνομη αγορά προσωπικών δεδομένων, προωθώντας την εμπορευματοποίησή τους από τις ιδιοκτήτριες εταιρίες των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Η σημερινή άνοδος της «μεταφωτογραφίας», εμφανίζεται ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης φαντασίωσης της ενοποίησης του κόσμου, σε συνδυασμό με τη διευκόλυνση της ιμπεριαλιστικής

πολιτικής, την αυξημένη ροή αγαθών, υπηρεσιών και ανθρώπων, την αποϋλοποίηση του «κόσμου», τον αυτοματισμό της εργασίας αλλά και της αναψυχής και τέλος την επικείμενη πλανητική απειλή. Ενώ παλαιότερα η φωτογραφία τεμάχιζε το πραγματικό και το απέδιδε σε εικόνα, αποπειρώμενη ταυτόχρονα να συλλάβει, το συμβολικό πλαίσιο του λόγου, την ανθρώπινη επιθυμία, να δει πέραν της πραγματικότητας, πέραν της εικόνας, τώρα η νέα αυτή τεχνολογία μέσω της «μεταφωτογραφίας» θέτει την αντίληψή μας, εκ νέου, σε μία σχοινοβασία ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, το ψευδές και το αληθές, καθιστώντας μας ευάλωτους στη παραποίηση ή κατασκευή της οπτικής πληροφορίας. Αναδιαμορφώνει ριζικά τους τρόπους να γνωρίζουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας. Έχει συνέπειες στην κοινωνικοπολιτική μας ύπαρξη καθώς η απεικόνιση και η φαντασία αποτελούν πλέον μέρος μιας πλανητικής υπολογιστικής αρχιτεκτονικής ενός κόσμου που περιγράφεται από τον Benjamin Bratton ως «η στοίβα», αποτελούμενη από ανθρώπους από διαφορετικές γεωπολιτικές τοποθεσίες, ως πολίτες του ενιαίου αυτού μορφώματος. Το «μεταφωτογραφικό» μέσο σήμερα, διαμορφώνει όλο και περισσότερο την εικόνα για τον εαυτό μας, την κοινωνία και την πολιτική μας, λειτουργεί ως ενεργός παράγοντας στη διαμόρφωση τόσο του «εμείς» όσο και του «κόσμου». Μπορεί η τρέχουσα στιγμή τόσο της «υπαρξιακής φωτογραφικής αστάθειας» να χρησιμεύσει ως άνοιγμα προς κάτι νέο; Μπορεί το φωτογραφικό μέσο όπως το ξέρουμε και όπως ίσως δεν το ξέρουμε ακόμα, να μας προσφέρει έναν νέο τρόπο να απεικονίσουμε και να κατανοήσουμε αυτό το άνοιγμα; Προς ποια κατεύθυνση του φωτογραφικού αύριο οδηγεί; Μπορούμε να κινητοποιήσουμε τη φωτογραφία ώστε να καταστεί συναρμογή των αγωνιών μας, επιτρέποντας έναν διαφορετικό τρόπο αποτύπωσης της αντίληψης, της γνώσης και της αυτογνωσίας, για να έρθουμε πιο κοντά στην αλήθεια μας, σ΄ αυτό που ο Δημήτρης Λεοντζάκος, στο έργο του «Ιωνάς, Ωδή σιωπηρή προς το αφόρητο»,(2023) αναφέρει ως «φλέβα καθαρού μέλλοντος»; Κενανίδου Μαρία Βασιλική, ιστορικός τέχνης, ανεξάρτητη επιμελήτρια μέλος της Hellenic Association of Art Critics (AICA-Hellas)

// Δρόσος Γιώργος

// Ντεξής Στυλιανός-Βουνάτσου Μυρτώ

// Βαλιανάτος Θωμάς

// Ράπτης Θανάσης

// Dunnebier Ingo

// Μπλιάτκας Ζήσης

// Πατρικίου Στεφανία

// Πάλλας Θανάσης

// Αργυριάδης Κωστής

//Τσάσης Διονύσης-Βούκαλης Ορέστης Synergy art

// Marthas Krai

// Καρκατσέλη Νίκη

// Παπαδοπούλου Γιούλα

// Μπουντούρογλου Φανή

// Κουζούνη Τερψιχόρη

// Μέρτζος Δημήτρης

//Καριωτάκη Φωτεινή

// Παναγιωτάκης Σταύρος

// Βενετόπουλος Μπάμπης

// Γεωργιάδης Ηλίας-Κοτσιάνη Δάφνη

// Λυμπεράκης Τάσος

ΕΚΘΕΣΗ Τα κείμενα των καλλιτεχνών

ΗΜΕΡΙΔΑ

Το αρχείο pdf του προγράμματος Το αρχείο pdf με τις περιλήψεις και τα βιογραφικά των ομιλητών