Paper bij de studie Human Behaviour, specilisatie coaching van Spinoza Universiteit. © Drs. Raj Gainda, 2004 Discuss the theoretical roots of coaching. De naam van deze module is “Fundamentals of coaching”. Wat coaching is (kan zijn) is in paper 1 voldoende uitgewerkt. Nu rijst de vraag wat de fundamenten ervan zijn. Waarop rust (berust) coaching. Daar gaat dit werkstuk over. Coaching is in Nederland (nog) geen duidelijk afgebakend en beschermd beroep. De terreinen, inhouden en processen van coaching zijn niet eenduidig vastgesteld. Als het gebouw dat coaching heet niet exact genoeg te lokaliseren is, hoe kunnen we dan haar fundamenten vinden? Uitgaande van het feit dat coaching een agogische aangelegenheid is, zal ik beschrijven wat volgens mij de fundering zou kunnen zijn.
Theoretische concepten Ik heb de neiging om coaching te omschrijven als een interdisciplinaire tak van wetenschap en hulpverlening/begeleiding. Coaching is dan theoretisch gefundeerd (waar worden de kennis en inzichten vandaan gehaald) op bestaande wetenschappelijke disciplines. Coaches halen hun kennis van her en der. In dit verband denk ik aan gevestigde, relevante vakken zoals: •
Psychologie: vertelt hoe mensen denken, voelen en zich gedragen. Vertelt over motieven en doelen van mensen, over innerlijke processen die bij mensen plaats vinden. De coach begeleidt mensen: oefent invloed uit op het denken en doen van de gecoachte. Bedrijfspsychologie kan een belangrijke bijdrage leveren.
•
Sociologie: vertelt hoe de samenleving het gedrag van mensen beïnvloedt. Deze kennis heeft de coach nodig zodat hij de persoon van de gecoachte kan plaatsen binnen gemeenschappen waarvan hij deel uitmaakt. Bedrijfssociologie of organisatiesociologie kan een belangrijke bijdrage leveren.
•
Culturele antropologie: Het denken, praten en handelen van de gecoachte is door zijn cultuur gevormd en bepaald. Uit deze discipline kan de coach informatie halen die
hem kan helpen om de gecoachte tegen de achtergrond van zijn cultuur te plaatsen, te begrijpen. •
Communicatieleer: zegt hoe mensen met elkaar communiceren, wat de effecten van communicatieve technieken zijn en hoe er effectief gecommuniceerd kan worden. Communicatie is een van de belangrijkste instrumenten van de coach. Vragen stellen en feedback geven dient hij heel goed te kunnen.
•
Agogiek. Andragogen bestuderen begeleidingsprocessen en pedagogen houden zich bezig met opvoedings- en socialisatieprocessen. Coachen is begeleiden. Dus coaches kunnen gebruik maken van kennis en inzicht uit de agogie.
•
Filosofie en ethiek. Hier is kennis aanwezig over het denken, redelijk en logisch praten, argumenteren, vragen (en antwoorden) over wie ben ik eigenlijk, wat is goed, wat is verstandig enzovoort. De hier aanwezige kennis kan de coach helpen bij (beroeps)ethische vragen.
•
Organisatie-, bedrijfs- en bestuurskunde. De gecoachte zit meestal in een arbeidsomgeving. Kennis van en inzicht in organisaties kan behulpzaam zijn in het plaatsen en begrijpen van de vragen waarmee de cochee zit.
•
Systeemleer. De gecoachte opereert in verschillende systemen: het gezin, de familie, vriendenkring, werksetting enzovoort. De coach kan uit de systeemleer kennis en inzicht halen over hoe in systemen gecommuniceerd en geïnteracteerd wordt. Welke gevolgen veranderingen in kleine groepen kunnen hebben en hoe daarop geanticipeerd kan worden.
Uit de beperkte opsomming van bruikbare, nuttige wetenschappelijke disciplines mag blijken op welke theoretische kennis en inzicht coaching gefundeerd kan (zijn) worden. De lijst is beperkt omdat ook andere vakken bruikbare bijdrage kunnen leveren aan de coach. Ik denk aan vakken als: economie, politicologie, groepsdynamica, gezondheidsleer, minderhedenstudies, onderwijskunde, begeleidingskunde, methodologie enzovoort.
Methoden en technieken Een ander fundament van coaching bestaat uit de specifieke agogische methoden en technieken die coaches gebruiken. Over het algemeen (en simpel gesteld) zijn de methoden eigenlijk de verschillende vormen van (comprehensive) coaching. Bijvoorbeeld supervisie, begeleide intervisie, counseling. Met methode bedoel ik een weldoordachte, gefaseerde, brede
weg waarlangs de gecoachte van de huidige, ongewenste plek (situatie) naar de toekomstige, gewenste plek (situatie) kan gaan. Vertellen theorieën wat er allemaal aan de hand kan zijn, de methoden vertellen hoe er iets aan gedaan kan worden. Methoden bieden de coach handvatten voor het beroepsmatig handelen. Met behulp van theorieën en methoden kan de coach zijn handelingen ook verantwoorden. Verantwoorden betekent dat hij antwoord kan geven op de vraag: waarom had je juist dat gedaan? Hoe effectief een methode is wordt door methodologen onderzocht. Daar wordt de koppeling gemaakt tussen de praktijk en de theorie. Op die manier wordt het beroep verder op een verantwoordbare wijze ontwikkeld.
Beroepsvereniging, beroepscode, klacht- en tuchtrecht Coaching zou, wil je haar van een duidelijk fundament voorzien, 1 landelijke beroepsvereniging moeten hebben. Maar omdat het beroep niet wettelijk beschermd is, is dat niet het geval. Klacht- en tuchtrecht stellen dan, in de huidige Nederlandse situatie, niet veel voor. Een uniforme beroepscode lijkt mij wel heel erg belangrijk. Iedere coach moet volgens een, welke maakt misschien niet veel uit, beroepscode werken. Zo’n beroepscode is zowel voor de coach als de gecoachte erg handig omdat de code de wederzijdse rechten en plichten in algemene termen regelt en vooral richtlijnen geeft voor het ethisch handelen. Een beroepsvereniging behartigt de belangen van de leden. Veel coaches zijn vrij gevestigd en moeten hun eigen belangen helemaal zelf behartigen. Dit is in het kader van self-care niet optimaal. Beroepsverenigingen kunnen veel optimaler de belangen van hun leden behartigen. Een beroepsvereniging kan ook vaststellen wat wel of geen coaching is.
Visie Aan een beroep liggen visies, opvattingen, voorkeuren, waarderingen, mens- en maatschappijbeelden ten grondslag. Dit zal ook het geval (moeten) zijn bij coaching. Coaches kijken op een bepaalde manier naar mensen, naar problemen, naar oplossingen, naar de samenleving, naar interventies en dergelijke en kunnen hun visies verwoorden en verantwoorden. Dit gebeurt nu nog op individueel niveau en niet op het niveau van beroepsgroep.
Vakonderwijs
Een ander fundament van een beroep is dat het onderwezen wordt: men kan het beroep ergens regulier leren. Het beroep wordt onderwezen en er wordt (wetenschappelijk) onderzoek in gedaan en gepubliceerd. Er wordt kritisch naar de vorm en inhoud van het beroep gekeken. Er verschijnen handleidingen voor het uitoefenen van het beroep, vakbladen enzovoort. Wanneer en waar hebben de huidige coaches in het HBO dat vak zelf geleerd? Hebben we hier een tegenstrijdigheid te pakken? De coach gaat in het HBO zijn coachee een beroep leren (dit vertelt hij verbaal) terwijl hij voor zijn beroep nooit gestudeerd heeft (deze boodschap zendt hij constant non verbaal uit). Pientere studenten snappen de boodschap en krijgen een houding als: als jij je beroep mag uitoefenen zonder ervoor geleerd te hebben, mag ik als leerling van jou het ook. Er is een gedoogcultuur in het HBO aan het ontstaan: de docent als coach doet maar wat omdat hij moet doen wat hij niet kan. De coachee doet maar wat omdat hij verplicht is om wat te doen. Tenminste als hij een studiepunt wil halen of krijgen. Deze cultuur ontstaat en bestaat bij vrijwillige verplichting en verplichte vrijwilligheid. (In een andere paper wordt dit nader uitgewerkt). Communicatiedocenten noemen dit verschijnsel een positieve dubbele binding: wat je doet is altijd goed.
Inhoud Een ander fundament van coaching is de inhoud ervan: wat is het typische werkterrein (beroepsdomein) van de coach? Welke vragen van potentiële cliënten vallen wel of niet binnen coaching? Begint het waar onderwijzen stopt en stopt het waar therapie begint? Of geeft de verzameling van alle begeleidingsvormen aan waar coaching zich mee bezig houdt?
Proces Een basismodel van coaching zou ook een fundament van coaching kunnen zijn. Een model van het coachingsproces geven Verhoeven en Van Vlerken (eigenlijk de elkaar opvolgende fasen in coaching):1
1
•
Bewustzijn ontwikkelen
•
Verantwoordelijkheid nemen
•
Wilsintenties verbeelden
•
Toetsen aan de realiteit
•
Actie.
Willem Verhoeven en Anita van Vlerken, 1997, 29-30.
Basisprincipes van coaching De basisprincipes van coaching zouden, zoals de naam suggereert, een ander fundament van coaching kunnen zijn. Als basisprincipes van coaching noemen Verhoeven en Van Vlerken:2 1. Coaching is gebaseerd op zelfsturing 2. Coaching vraagt evenwaardigheid 3. Bewustzijn is de basis van zelfsturing 4. Verantwoordelijkheid nemen is een kernproces van zelfsturing 5. Vertrouwen in potenties van mensen 6. Coaching is ook streng 7. Coaching is zeer resultaatgericht
Geschiedenis De geschiedenis van coaching zou een fundament kunnen zijn waarop het vak verder gestalte kan krijgen. Omdat er altijd al wereldwijd gecoacht is, kan de geschiedenis voor een stevige fundering zorgen. In de geschiedenis kunnen we zien wie, wanneer, hoe, waarom en op welke wijze anderen gecoacht heeft, met welke resultaten en op grond van welke overwegingen. De geschiedenis filtert modeverschijnselen uit van langerdurende verschijnselen.
Casuïstiek De beschikbaarheid (publicatie) van typerende casussen draagt bij aan de ontwikkeling van een beroep en de fundering ervan. Casussen kunnen de noodzaak van een beroep legitimeren: ze kunnen illustreren dat andere beroepsbeoefenaars vanuit hun disciplines niet dezelfde resultaten bij de gecoachte hadden kunnen bereiken als de coach. Casussen kunnen ook handvatten bieden aan collega coaches wanneer zij in soortgelijke gevallen met ethische of methodische vragen zitten. Een voorbeeld van een afgebakende theorie en methode van coaching geeft Alan Sieler. Hij neemt de ontologie, de studie van het zijn, als concept. Hij komt tot de conclusie:3 2
Willem Verhoeven en Anita van Vlerken, 1997, 20-29.
Alan Sieler, “Ontology: A Theoretical Basis for Professional Coaching”. Paper presented at: The First Australian Conference on Evidenced-Based Coaching. University of Sydney, Sydney, Australia, July 7-8, 2003. 3
“At a time when coaching is more readily characterised as an industry than a profession, substantive theoretical frameworks are required to enable coaching to move towards becoming a credible profession, and therefore have the same community standing and recognition as other professions. Ontology provides a rigorous theoretical basis for a sound coaching methodology and acceptable coaching practice. By understanding precisely how coaching clients use language, emotions and physiology to structure their reality, an Ontological Coach can respectfully intervene to support clients become different observers develop a more constructive and less limiting reality. Shifts in language, emotions and physiology allow for the formation of new perspectives, which can automatically open new pathways for effective action and the accomplishment of desired outcomes that were not previously available.�
Samengevat kan gezegd worden dat coaching als een agogische professie gefundeerd dient te zijn op: theoretische concepten, eigen methoden en technieken, een beroepsvereniging met beroepscode, klacht en tuchtrecht, visies, vakonderwijs, domeinafbakening, basismodellen van coaching, basisprincipes en een vakgeschiedenis hebben met casuĂŻstiek.
Zie ook: http://www.newfieldaus.com.au/Ontological_Coaching.pdf (12-01-2005).