Telangana socio economic outlook-Telugu Book

లం

ణ కఆ క ముఖ తం 2022

a

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

లం ణ పభుత ము

లం ణ కఆ క ముఖ తం 2022

ప

క

ఖ

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ముందు

ట

ె ం ాణ పర్భుతవ్ం పర్ సంవతస్రం ామా క ఆ ధ్ క ల ి ముఖ ార్ న్ (Socio Economic Outlook) పర్చు ిం బ ెజ్ ట్ సమా ే ాలలో ాషట్ ర్ ాసనసభలో పర్ ేశ ెడుతుం ి. ఇ ి ధ రం ాలలో ాషట్ ంర్ కక్ ామా క ఆ థ్ క ి ిథ్ ె య ేసత్ ు, ఎకక్ ై ా అ వృ ిద్ లో ద్ ష ి ట్ అంతరములు మ ియు స ాళుళ్ ఉనన్ ో ాటి గు త్ ంి , ప ిషక్ ించ ా కి సుకోవల ిన చరయ్లను సూ సుత్ం ి. ఇ ి పర్భుతవ్ ా ాలు మ ియు ార్ ానయ్ ా పథకాలు, కారయ్కర్మాల సమా ా ా న్ అం ిసత్ ూ ాటి ప రును ల్ ే ిసత్ ుం ి. SEO 2022, సంబం ిత ా ాలలో ాషట్ ంర్ ా ిం న పర్ ాన జయాలను పర్ముఖం ా ే ొక్ంటునన్ ి. ఇ ి జ ాబు ా ీతనం మ ియు ారదరశ్కతకు భ ో ా క ప్ంచడం ో ాటు, ‘బం ారు ెలం ాణ’ ాధనకు వరత్ మాన మ ియు భ షయ్తు త్ మా గ్ ాలను సమగర్ం ా అధయ్యనం ే ే అవకా ా న్ పర్భు ావ్ కి అం ిసత్ ుం ి. SEO 2022 ాషట్ ర్ మ ియు కేందర్ పర్భుతవ్ ాఖల సమా ారం ఆ ారం ా తయారు ేయబ ిం ి మ ియు ిజర్వ్ బాయ్ంక్ ఆఫ్ ఇం ియా, NITI ఆ గ్, ీ ియా ిక్ లేబర్ ో ర్స్ స వ్ే , ేషనల్ అ వ్ ెంట్ స ేవ్ దలైన శవ్స య మ ియు సవ్యంపర్ ప త్ సంసథ్ ల సమా ారం ో రూ ొ ం ించబ ిన ి. ‘బాక్స్ అం ాల’ ావ్ ా ాషట్ ంర్ లో లే ా మ ెకక్ ై ా అమలు ేయబ ి జయవంత ైన కారయ్కర్మాలు, పథకాలు, సంసక్రణలు/ఆ షక్రణల కక్ అధయ్య ా న్ వ ిం ే పర్యతన్ం జ ి ిం ి. సకాలంలో అవసర ైన సమా ా ా న్ అం ించడంలో పర్భుతవ్ంలో ధ పర్ ాన ైన ాఖల సహకారం అ నంద యం. SEO 2022 పర్చురణలో పర్ణా క ాఖ ిబబ్ం ి, కాక య గవ ెన్న్స్ ెలోస్ (KGF) మ ియు ెంటర్ ఫర్ ఎ ెకట్వ్ ి గవ ెన్న్స్ ఆఫ్ ఇం ియన్ ట్ ట్ ే స్ (CEGIS) నుం ి అంకిత ావం ో కూ ిన బృందం కక్ కృ ి మ ియు ఈ పుసత్ క అను ాద పర్ ెలువ ించడంలో తమ ో ాప్టునం ిం న ెలం ాణ

ఎకన క్ అ ో ి ా ి ేతృతవ్ంలో అ నంద యం.

ే న్ (TEA) సంఘ అధయ్ లు ొ ర్ . కె. ముతయ్ం ె ిడ్ ష సభుయ్లు ఇ చ్న స య సహకా ాలు పర్ ేయ్కం ా

ప క ఖ, లం ణ పభుత ము.

ముందు

ట

1

షయ సూ క 1

ప

వ

కనం

2

సూల ఆ క

6

రణులు

12

తము

14

2.1

ఉ

2.2

సూల

2.3

తలస ఆ

2.4

రం ల

2.5 2.6 3

పగ

షణ

19

సూ కలు

22

...

ఉ

25

తము

28

లం ణ తుల

త క ఆ క స రూపం

28

త క దవ స రూపం – వ యం

33

తుల

3.4

కటుబ న వ యం

38

3.5

వనరుల స

38

3.6

పగ

వ వ

కరణ ...

39

యం మ యు అనుబంధ

4.1

వ వ

4.2

భూ

4.3

వ వ

4.4

పభుత

ర క

4.5

పగ

...

ర క

యం మ యు అనుబంధ గ

లు ర క

40 లు -సూల

42 44

యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు: ఉత

లు

రణులు

46 54 69 70

ష ఆ క వ వసకు క అ వృ

5.3. 5.4

రణులు

నం

ప శమలు

5.2

లం ణ

17

3.3

5.1

2

యం

26

3.2

5

14

ప 3.1

4

య ఉత

ధ రం ల పగ

షణ

...

క ఆ క ముఖ తం 2022

క రంగం త

ంచుటకు

యూత ష ం

72

సుకున ముఖ చర లు 73

81 87

6

రంగం 6.1

88

ఉ

తము

6.2

రం ల

6.3

ఉపరం ల అంత

6.4

అంతర అం లు

92 రణలు

104

...

105

క సదు

లు

106

7.1

ఉ

తము

108

7.2

ర

7

పగ

90

వ లు

రంగం నందు ఉ

6.5

7.3

సరఫ

7.4

8

90

దు

7.5

స

7.6

పగ

క సదు

లు

108

మ యు

శుధ ం

113

శ

115

రం (కమూ

ష )

121

...

123

ఆ గ ం

124

8.1

ఉ

తము

8.2

ఆ గ సూ క

8.3

ఆ గ

8.4

సంక

8.5 8.6. 9

126 లం ణ ప

క సదు త – అసంక

రు

126

లు త

128

ధులు

132

- 19 పగ

138

...

141

శు సంర ణ 9.1

ఉ

తము

9.2 9.3 9.4

144

తృ సంబంధ ఆ గ ం మ యు శు ఆ గ ం మ యు

ష

ష

రం

రం

155

షణ పగ

144 148

ష అ

9.5 9.6

142

...

ష

రం ం

ం చ

ఒక నూత పద

155 155 3

10

ద మ యు

ల అ వృ

10.1

నవ అ వృ

10.2

ర

10.3

రకు ద

ఠ ల మ యు

క స అ ర మ యు గ త

10.4

లం ణ

10.5

156

అ

సన ఫ

,ఉ

య ష

ఠ ల ద మ

158

లు (FLN)

165

లు

169

(PTR)

170

10.6

అటడుగు వ ల

10.7

ఉన త ద

174

10.8

క

ల ద

175

10.9

వ

జన ద

175

10.10

రుల

158

రకు

ప న

ర క

లు

ల అ వృ

10.11

పగ

176

...

179

11 సం మం 11.1 11.2

180 ఉ

తము

గృహ

11.4

మ

సం మం

186

ద క రూ లన

190

11.7

అ వృ మ యు సంస

11.8

వృదులు మ యు క

11.9

పగ

య పథ లు

192 క ప ర ణ ంగుల సం మం

...

లు మ యు ప

12.1

ఉ

12.2

అడ లు

12.3

వ

12.4

లుష

వరణం

194 196 198 198

ధ ం (Biodiversity) యంతణ

వరణ సంర ణ మ యు చర లు పగ

193 195

తము

12.5

లం ణ

182 185

ఆ కస

12.6

ల సం మం

ణం

11.6

12 అడ

4

182

డూ కు లు, డూ గలు, నుకబ న తరగతులు మ యు

11.3 11.5

171

...

క ఆ క ముఖ తం 2022

204 206 209 209

13 పం 13.1

ప

13.2

ప పగ

13.4

మ

210

మ

ం కరణ మ యు అ వృ .

212

య

212

చటం 2018 అమలు

216

ం య క గు త క అం లు

ణఉ

పథకం

ణ ద క రూ లన సంస (SERP)

13.5

15

పగ

లం ణ పం

13.3

13.6

పం

13.7

పగ

14 పట

–ప

య

ంద ఇతర

ర క

217 220

లు

224

...

225

వృ

226

14.1

పటణ ముఖ తం

228

14.2

పటణ

14.3

పటణ

ం

లు మ యు ఉ

14.4

పటణ

ం

లు మ యు

14.5

పటణ

ం

లు,

14.6

ద

14.7

పటణ ప

14.8

పట

14.9

పగ

లన (గవ 15.1

ఉ

15.2

సుప

15.3

ర

15.4 15.5

ప

క సదు

230 లు వరణ

233 రు

238

ంగత ం

అ వృ

240

యడం

241

లన వృ

246 ధులు

246

...

249

)

250

తము

252

లన

సం

ం కరణ

252

లన

253

భదత, లనకు

ం మ యు టు ఇ

15.6

పర

15.7

సు ర అ వృ ల

15.8

పగ

అనుబం

లు

సంసలు

ణ మ యు మూ ...

లు (Annexures)

ల సం మం

259

ంకనం

లు (SDGs) మ యు

256 261

లన

262 263 264

5

అ

యం

01 Adilabad Kumuram Bheem Nirmal Mancherial Jagtial Nizamabad Peddapalli Kamareddy

Rajanna Sircilla

Siddipet

Medak

Jayashankar Karimnagar

Mulugu

Hanumakonda Warangal Bhadradri Kothagudem

Jangaon

Sangareddy

Mahabubabad

Medchal-Malkajigiri Hyderabad

Yadadri Bhuvanagiri

Vikarabad

Khammam

Rangareddy Suryapet Nalgonda

Mahabubnagar Narayanpet Wanaparthy

Nagarkurnool

Jogulamba Gadwal

ప

వ

6

క ఆ క ముఖ తం 2022

లం ణ

కనం

కో డ్-19 కారణం ా గ ి న ెం ేళల్ ు పర్పంచ ాయ్పత్ ం ా పర్భు ావ్లకు వర్ స ాళు ల్ ా మా ా . పర్భు ావ్లు పర్జల ార్ణాలను కా ాడడం మ ియు ధ పర్ ా త సమూ లకు క స వ ో ా ి అం ించడం ై పర్ ాన దృ ట్ ి కేం క ీర్ ిం ా . పర్జలకు మం ఆ ోగయ్ం మ ియు ధ సదు ాయాలను క ప్ంచ ా కి ే ిన ఆ థ్ క ి స యం వలన పర్భుతవ్ ఖరుచ్లు ె ి ి, ఆ ాయవనరుల కొరత ఏరప్ ి ేశ ాయ్పత్ ం ా ఆ ధ్ క ి ఆటంకాలకు ా ి ిం ి. ఈ సందరభ్ంలో, కో డ్ మహమామ్ ి ావ్ ా ఏరప్ ిన బహుముఖ స ాళల్ ను జయవంతం ా అ ిగ ం న అ కొ న్ ా ట్ ార్ లలో ెలం ాణ ఒకటి ా ం ి. ఈ జయా కి ాలుగు అం ాలు పర్ ాన భూ కను ో ిం నటుట్ ా ెపప్వచుచ్ను. అ :

1. ానుకూల ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ (Resilient Economy)

ి 2.సమరధ్ వంత ైన ఆ థ్ క Management)

రవ్హణ (Prudent Fiscal

3. ారవ్ ర్క ేవలు అం ించడంలోకర్మబదద్ ెరుగుదల (Systemic Improvements Universal Service Delivery)

ె ౖన in

4. సం ేమ కారయ్కర్మాల ై పర్ ేయ్క దృ ట్ ి : (Focused Welfare Initiatives)

నుకూల ఆ క వ వస (Resilient Economy) కో డ్ వర్ థ్ ా లో ఉనన్పుప్డు కూ ా, 2020-21 సంవతస్రంలో ెలం ాణ ాషట్ ం సూ థ్ ల ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం ానుకూల వృ ిధ్ ేటును (2.2%) ా ిం ం ి. అ ే ఇ ే సమయంలో ేశ సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ 1.4% కి ీణిం ం ి. ిథ్ ర ధరల (2011-12) వదద్ 2020-21లో సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ 6.6% కు ిణించ ా, సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ లో ీణత మాతర్ం కేవలం 3.5% కి మాతర్ ే ప ి త ైం ి. 2021-22 సంవతస్రం లో జ ి ిన ఆ థ్ క ి పునరు జ్ వనం ో, ాషట్ ంర్ ో ాటు జా య ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ కూ ా పుం కొ 'Vఆకారపు' పునరుదధ్ రణను ా ిం ం ి. ీం ో (2011-12) ిథ్ ర ధరల వదద్ సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ 8.9% ెరగ ా , సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ 11.2% కి ె ి ి జా తప్ త్ కంటే 3.6 ాతం ఎకుక్వ ా న ైం ి. అ ే 2021-22లో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం, ెలం ాణ సూ థ్ ల ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ 19.1% కు ె ి ిం ి. తత్ ం ద కో డ్-19 మహమామ్ ి వలన ఎదు ైన స ాళల్ ను తటుట్కొ ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లకడ ా కొన ాగుతుం ి. 2021-22లో

ెలం ాణ

ామమాతర్పు తలస ి ఆ ాయం

(రూ. 2.79 లకష్లు) ో, జా య థ్ ా కంటే 1.86 ెటల్ ు (రూ.1.50 లకష్లు) ఎకుక్వ ా ఉం ి, ెలం ాణ పర్జల ఆకాంకష్లకు అనుగుణం ా, ాషట్ ర్ ఆ ధ్ క ి వయ్వసథ్ ఆ ోగయ్కరం ా అ వృ ిధ్ పథంలో కొన ాగుతునన్ ి. 2014-15 మ య ి ు 2021-22 మధయ్ పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం తలస ి ఆ ాయం కక్స మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు ఆ ారం ా ాషట్ ర్ మ ియు జా య థ్ ా లలో సగటు వయ్కిత్ ఆ ాయం ెటట్ ంి పు అవ ా కి పటేట్ కాలం ారత ేశం త్ ా కి 8 నుం ి 9 సంవతస్ ాలు పడుతుండ ా ెలం ాణలో అ ి కేవలం 5 నుం ి 6 సంవతస్ ాలు మాతర్ ే పడుతుం ి. ేశ ాయ్పత్ ం ా కో డ్ 19 పర్ ావం వర్ం ా ఉనన్పప్టికీ, ాషట్ ంర్ లో వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాలు బలం ా ఉ ాన్ . వయ్వ ాయ రంగం 2020-21 మ ియు 202122 లో పర్సత్ ుత ధర సూ థ్ ల అదనపు లువలో వరుస ా 12.24% మ ియు 9.09% ొపుప్న ఘర్ వృ ిధ్ ా ిం ం ి. 2014-15 మ ియు 2021-22 మధయ్కాలంలో 9.75 ాతం ా ంటల్ వృ ిధ్ ేటు ో ెలం ాణ వయ్వ ాయం మ ియు

అనుబంధ రంగం గత ఏ ేళల్ ు ా వృ ిధ్ బాటలో ఉం ి. ెటట్ ుబ ి మదద్ తు కోసం నగదు బ ి ( ైతు బంధు), మౌ క సదు ాయాలలో ెటట్ ుబడులు (ఉ ా. షన్ కాక య), వసుత్ రూ ేణా ెటట్ ుబ ి మదద్ తు మ ియు ేకరణ వంటి పర్భుతవ్ ా ాల వలల్ ఇ ి ాధయ్ ైం ి. ైతు బంధు పథకం రూ. 50,000 కోటల్ (రూ. 50,448 కోటు ల్ ), ైలు ా ాటిం ి. 2018 ానకాలం నుం ి 2021-22 యాసం ి వరకు 8 ీజనల్ లో ఈ పథకం కింద ా ాపు 63 లకష్ల ల ధ్ ారులకు ెటట్ ుబ ి మదద్ తు అం ిం ి. లాక్ ౌన్ ప ి తులు ఉనన్పప్టికీ, ానయ్ం ేకరణ షయంలో పర్భుతవ్ం 2019-20 మ ియు 2020-21 మధయ్కాలంలో క స మదద్ తు ధర ో 252.4 లకష్ల ెటక్ ిర్ టనున్ల వ ి

మ ియు 39.5 లకష్ల ెటక్ ిర్ టనున్ల ప త్ కొను ోలు ే ిం ి. ముఖయ్ం ా, 2019-20 కంటే 2020-21 లో వ ి ానయ్ ేకరణలో ా ాపు 27% వృ ిధ్ ా ిం ం ి. 19వ మ ియు 20వ ప గణన (వరస ా 2012 మ ియు 2019) పర్కారం 22.21% ప సంపద ెరుగుదల ో ాషట్ ంర్ అగర్ ా ా ఉం ి. ి ో ాషట్ ంర్ లో అదనం ా ెరుగుతునన్ వ ి ఉతప్ త్ దృ ట్ ల ఉంచుకు , భ షయ్తు త్ లో ైతులకు లాభ ాయక ైన ధరలను అందజేయడం కోసం, పంటల ై ీయ్కరణ ావ్ ా వయ్వ ాయ ఆ ాయాలలో ిథ్ ర ైన ెరుగుదల కోసం " ిమాండ్ ఆ ా ిత వయ్వ ాయం" ావ్ ా ైతులకు మదద్ తు ఇ ావ్ల పర్భుతవ్ం త్ ో ం ి. ెలం ాణ పర్భుతవ్ం పర్ ట్ ాతమ్కం ా ేపటిట్న ఆ ల్ ామ్ షన్ ీ కి ఉ ాహరణ. ాబో ే సవ్లప్కాలంలో ే 20 లకష్ల ఎక ాలోల్ ఆ ల్ ామ్ ాగు ేయాల లకష్య్ం ా ెటట్ ుకుం ి.

ప

వ కనం

7

2020-21లో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం ెలం ాణ ప ిశమ ర్ ల రంగం సూ థ్ ల అదనపు లువ (వృ ిధ్ ేటు -1.73%) ీణతను చ చూ ిం ి. కా 2021-22లో ఈ రంగం గు త్ ంి చద ిన థ్ ా లో 20.23% వృ ిధ్ ెం ిం ి. ేవల రంగం 2020-21 లో 0.91% వృ ిధ్ ఉంటె, 2021-22లో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం థ్ ల అదనపు లువ లో 18.32% ో గణ య ైన ా సూ వృ ిధ్ ా ిం ం ి. పర్భుతవ్ ేన్హపూరవ్క ెటట్ ుబ ి ా ాల ో TS-iPASS ావ్ ా జాపయ్ం లే అనుమ వయ్వసథ్ ిథ్ ీక ించబ ిం ి. 2021-22లో (జనవ ి 2022 వరకు) రూ.6,965 కోటు ల్ లు ైన ెటట్ ుబడుల ో 3,185 ప ిశమ ర్ లు అనుమ ొం ా . కృ ర్మ ేధసుస్ (Artificial Intelligence), బాల్క్ ె న్ (Block chain) కౌల్డ్ అ ాపష్ న్(Cloud Adoption) మ ియు ైబర్ ెకూయ్ ిటీ (Cyber security) వంటి రం ాలలో ాబో ే త ా కి ెలం ాణ ాల అనుకూల ైన ాషట్ మ ర్ ు. ఇ ి ెటట్ ుబడుల ో ర్ ాస్హం ో మ ియు ానపర ైన మదద్ తు ావ్ ా జరుగుతునన్ ి. ఈ ానం ావ్ ా 2014-15 మ ియు 2020-21 మధయ్ వరుస ా ఎగుమతులు(రూ.66,276 కోటల్ నుం ి రూ.1,45,522 కోటల్ కు) మ ియు IT రంగంలో ఉ ోయ్ గకలప్న (3,71,774 నుం ి 6,28,615కి) ెం ింతలు ెటట్ ంి పు అ ం ి. ఇ ి 2016లో ార్రం ంచబ ిన దటి ICT ానం కక్ జయా కి దరశ్నం. 2021-26 కాలా కి రూ ొ ం ిం న ెండవ ICT ానం నూతన ఆ షక్రణలు, ఉ ా ి మ ియు ఎగుమతులను ెటట్ ంి పు ే ే ఆ ాజనక ైన ల ాయ్లను ద్ ే ంచుకుం ి. ేవల రంగం లో ప ాయ్టకం కూ ా ముఖయ్ ైన ఉప-రంగం. 2021లో ామపప్ ే ాలయం యు ె ోక్ పర్పంచ ారసతవ్

పర్ ేశం ా మ ియు ో చంప ల్ ర్ామం UNWTO ఉతత్ మ పర్పంచ ప ాయ్టక ర్ామం ా పర్పంచ ాయ్పత్ గు త్ ంి పు ొ ం ా . ఈ గు త్ ంి పులు ాషట్ ంర్ లో ప ాయ్టక రం ా కి ేర్రకం ా ా . ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ మ ియు ఉ ా ి ెం ొ ం ించ ా కి పర్భుతవ్ం ప ాయ్టక రం ా న్ ధ కారయ్కర్మాల ో చురుకు ా ో ర్ తస్హి త్ ో ం ి.

సమరవంత న ఆ క ర హణ (Prudent Fiscal Management) గత కొ న్ సంవతస్ ాలనుం ి ారత పర్భుతవ్ ా ాలు దర్వయ్ బ ి ల సమయం ెం ింటిలోనూ అ చ్ ెరుగు ోం ి. ఇటువంటి ో రణులు దర్వయ్ ఒ త్ ి ెం నపప్టికీ, తత్ ం ాబ ి వసూళళ్లో ' ొ ంత పనున్ ాబ ి' ాటా గణ యం ా ఉండటం ో ెలం ాణ ాషట్ ంర్ ెరు గ్ ా ఉం ి. 2017-20 మధయ్కాలంలో, ాషట్ ర్ ొ ంత ాబ ి ( ాషట్ ంర్ కక్ సవ్ంత పనున్ మ ియు ప ేన్తర ఆ ాయం) సగటు ాబ ిలో 73.8% ాటాను క ి ఉం ి. ఇ ి ా ారణ ా ట్ ార్ ల సగటు (57.7%) కంటే ఎకుక్వ. 2014 మ ియు 2020 మధయ్ అ న్ ా ారణ ా ట్ ార్ ల కంటే ' ొ ంత పనున్ ాబ ి' (18.2%) ో 8

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ెలం ాణ అతయ్ ిక స న దు ే ిం .ి

మ్ త

ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు ( CAGR)ను

తత్ ం ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ సులభతరం ేయడం మ ియు ాణిజయ్ పనున్ల ాఖను బలో ేతం ేయ ా కి సుకునన్ పర్ ేయ్క చరయ్లు, పనున్ ె ల్ ంపు ారుల ధ బాధయ్తలను లెకిక్ంచుటకు ాంకే క ల్ ష ే ణను ఉప ించడం మ ియు పనున్ వసూలు అ ికారుల కక్ ప పు ోగ పరయ్ ే ించడం వంటి ద్ ష ి ట్ చరయ్ల ావ్ ా అతయ్ ిక స మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు న దు ేయడం ాధయ్ ైం ి. వసుత్ ేవల పనున్ (GST) ానం వలల్ (2.18 లకష్ల నుం ి 4.89 లకష్లు) ఇంతకు ముందు అమలులో ఉనన్ లువ ఆ ా ిత పనున్ (VAT) ో ో ేత్ ా ాపు ఆ ాయం ెటట్ ంి పు అ ం ి. ీ ో ాటు వనరుల స కరణ ై కాయ్ ెట్ సబ్క టీ ే ిన ి ారుస్ పర్కారం 2019-20 ో ో ేత్ 202122 లో భూ మా ెక్ట్ లువలను కర్మబ ీద్ కరణ ేయడం మ ియు ట్ ాంప్ డూయ్టీ ేటల్ సవరణల వలల్ ట్ ాంపులు మ ియు ి ట్ ష ే ర్ నల్ కక్ ెల ా ీ ఆ ాయం సగటున ెటట్ ంి పు కావ ా కి ా ి ిం ి.

పర్భుతవ్ ాబ ి ెం ొ ం ించ ా కి న ౖె ే ొక్నన్ కారయ్కర్మాల ో ాటు, పర్భుతవ్ ఖజా ా నుం ి దుబా ా లేకుం ా ాణయ్ ైన వయ్యా కి పర్భుతవ్ం కటుట్బ ిం ి. 2017-20 కాలంలో తత్ ం వయ్యంలో, ెలం ాణ అ వృ ిధ్ వయ్యం ాటా 77.4% ఇ ి ఇతర ా ారణ ా ట్ ార్ లలో క ాన్ అతయ్ ికం. అ న్ ా ారణ ా ట్ ార్ ల సగటు కేవలం 68.2% మాతర్ ే. ఈ అ వృ ిధ్ వయ్యం ాషట్ ర్ ఆ ాయాలను ెంచ ా కి మ ియు అతయ్ంత బలహీన వ గ్ ాల సం ేమ అవస ాలను రచ్ ా కి స యప ిం ి. 2017-20 కాలంలో ె చ్ం న సగటు తలస ి అ వృ ిధ్ వయ్యం పరం ా అ న్ ా ారణ ా ట్ ార్ లలో ెలం ాణ ెండవ థ్ ానంలో ఉం ి. ెలం ాణ ాషట్ ంర్ అటువంటి సమరథ్ త ో కూ ిన ఆ థ్ క ి బాధయ్తలను రవ్ త్ స ి త్ ుం ి. 201720 కాలా కి, సూ థ్ ల ాషట్ ర్ ఉతప్ త్ షప్ త్ కి తత్ ం బాకీలు 22.33% వదద్ ఉ ాన్ . ఇ ి ా ారణ ా ట్ ార్ ల (27.73%) సగటు కంటే 5.4 ాతం ా ంటు ల్ తకుక్వ. అ వృ ిధ్ ేగవంతం ేయ ా కి బ ెజ్ ట్ వనరులను అదనపు బ ెజ్ ట్ వనరుల ో భ త్ ీ ేయాల పర్భుతవ్ం రణ్ ం ం ి. 2014-15 నుం ి 2021-22 వరకు (31.1.2022 వరకు), బ ెజ్ ట్ నుం ి ే ిన వయ్యం (రూ. 1.67 లకష్ల కోటు ల్ ) కాకుం ా, రూ. 1.14 లకష్ల కోటు ల్ మూలధన వయ్యం కోసం ె చ్ంచబ ిం ి. తత్ ం మూలధన వయ్యం ా ాపు రూ. 2.82 లకష్ల కోటు ల్ , ఇ ి ాషట్ ర్ భజనకు ముందు 10 సంవతస్ ాలలో ే ిన మూలధన వయ్యం కంటే 5 ెటల్ ు ఎకుక్వ. మూలధన వయ్యంలో ఇంత ెరుగుదల అపూరవ్ ైన ి. పర్పంచంలో ే అ ెదద్ ఎ త్ ో తల పధక ైన కా ేశవ్రం ార్జెక్ట్ మ ియు షన్ భ ీరథ వంటి ార్జెకట్ుల ామ్ణా కి ఈ అదనపు బ ెజ్ ట్ వయ్యం మదద్ తు ఇ చ్ం ి. వయ్వ ాయ

రంగం కక్ బల ైన వృ ిధ్ లో ఈ ఖరుచ్ కక్ ఫ ాలు ఇపప్టికే క ిసత్ ు ాన్ . ఇ ి ఇతర రం ాల ై బహుముఖ పర్ ా ా న్ క ి ఉం ి.

ర క వలు అం ంచడం కమబద న రుగుదలలు (Systemic Improvements in Universal Service Delivery) పర్జా అవస ాలకు (ఆ ోగయ్ం, భదర్త, ో షకా రం, దయ్, రు మ ియు ా ి ధయ్ం వంటి) ెరు ైన ార్ ానయ్త ఇవవ్డం ావ్ ా, పర్భుతవ్ం అ ిక- ాణయ్త క ిన ార్థ క ేవలను అంద ికి అందుబాటులోకి సుకొ చ్ం ి. అ ేక రకాల ేవలు అం ించటంలో అతుయ్తత్ మ ఫ ాల ావ్ ా ఇ ి రు వు ేయబ ిం ి. మాత, ఆ ోగయ్ం అ ే కీలక రంగంలో 2015- 16 మ ియు 2019-20 మధయ్ జా య కుటుంబ ఆ ోగయ్ స ేవ్ సం థ్ ాగత జన ాలు (91.5% నుం ి 97% వరకు) ఉండ ా పర్భుతవ్ ఆసుపతుర్లలో జన ాలలో (30.5% నుం ి 49.7% వరకు) ెరుగుదల ఉం ి. జా య కుటుంబ ఆ ోగయ్ స ేవ్ (4 వ, జా య కుటుంబ ఆ ోగయ్ స ేవ్ మ ియు 5 వ, జా య కుటుంబ ఆ ోగయ్ స ేవ్) పర్కారం ేశంలో తత్ ం కో డ్-19 కేసులు సుమారు ా 2.8% న దు కా ా ా కి నన్ం ా, కో డ్-19 కేసులలో ెలం ాణ ాటా ా ాపు 1.8% మ ియు మరణాలలో ా ాటా 0.8% కంటే తకుక్వ ా ఉం ి. వలస జ ా ా ో స కొ డ్ -19 ాయ్కిస్న్ దటి ో స్ 105% కవ ే మ ియు ెండవ ో స్ 90% కవ ే ఘర్గ ా ా ించడంలో ఆ ోగయ్ సంరకష్ణ వయ్వసథ్ కక్ పటిషట్త క ిసత్ ుం ి.

ఆ ోగయ్ సంరకష్ణ వయ్వసథ్ ను బలో ేతం ేయ ా కి, కొతత్ ె ికల్ కాలే లు మ ియు సూపర్ ెప్ ా టీ ఆసుపతుర్ల ావ్ ా ాషట్ ంర్ లో ఆ ోగయ్ మౌ క సదు ాయాలను ెరుగుపర ాల పర్భుతవ్ం పర్ ా ిం ం ి. ాషట్ ంర్ లో ధ ార్ం ాలోల్ తత్ ం 1,200 MBBS ీటల్ ామరథ్ ం ో 8 కొతత్ ె ికల్ కాలే లు మం రు ేయబ డ్ ా . నూయ్ ి ల్ లో AIIMS ైదయ్ సదు ాయాల పర్మాణాల ో సమానం ా ెలం ాణాలో కొతత్ ా కా ొప్ ేట్ థ్ ా లో ాలుగు ెలం ాణ ఇన్ ట్ ట ి ూయ్ట్ ఆఫ్ ె ికల్ ై ెస్స్ & ీ ెర్చ్ (TIMS) సూపర్ ెప్ ా టీ ఆసుపతుర్లను ఏ ాప్టు ేయను ాన్రు. వరంగల్ను ఆ ోగయ్ నగరం ా , ైదయ్ ప ాయ్టక గమయ్ థ్ ానం ా అ వృ ిధ్ ే త్ ామ , సూపర్ ెప్ ా టీ ఆసుప ర్ ామ్ణా కి రూ. 1,100 కోటు ల్ మం రు ే ారు..

బ ీత్ ద ాఖా ాల జయా న్ అనుస ిం పర్భుతవ్ం సబ్ ెంటరల్ ను పలెల్ ద ాఖానలు ా ర్ా ణ ార్ం ాలోల్ అప్ ేర్డ్ ే త్ ో ం ి. త ావ్ ా ర్ా ణ జ ా ాకు ా ి పటట్ ణ సహచరులకు సమాన ైన ాణయ్ ైన ఆ ోగయ్ సంరకష్ణ ేవలు అందుబాటులో ఉంటా . ఆ ోగయ్ వయ్వసథ్ ను బలో ేతం

ే ే ెదద్ లకష్య్ం ో, ా ిథ్ థ్ ాపకత మ ియు పర్ ా ా న్ ధ్ ా ించ ా కి, ారణ మ ియు నయం ే ే అం ాలలో ఆ ోగయ్ ప ాయ్వరణ వయ్వసథ్ కక్ సమగర్ ప వ ి రత్ నకు పర్భుతవ్ం పథకాలను ిదధ్ం ేసత్ ుం ి. ా ి ధయ్ం మ ియు వయ్ థ్ాల రవ్హణ ఆ ోగయ్ ఫ ాలను పర్ ా తం ే ే కీలక ైన అం ాలు. పలెల్ పర్గ మ ియు పటట్ ణ పర్గ అ ే పర్ ట్ ాతమ్క ైన కారయ్కర్మాల ావ్ ా పర్జా వయ్వసథ్ లో పర్భుతవ్ం ేసత్ ునన్ కృ ి వలల్ ాషట్ ంర్ లో పటట్ ణ థ్ ా క సంసథ్ లు మ ియు ర్ా ణ థ్ ా క సంసథ్ లు కొ న్ సవ్చఛ్ స ేవ్కష్ణ్ ౌండ్లలో అతుయ్నన్త థ్ ా ప ి భర్త మ ియు సు ిథ్ రత ోక్ ర్ను 100 ాతం క ిఉనన్ందున స ామ్ ంచబ డ్ ా . (ఉ ా. 100% పటట్ ణ ారుడ్లు ఇంటింటికీ ెతత్ ేకరణ ౌక ాయ్లు క ి ఉ ాన్ ). మ ియు హైద ాబాద్ బహిరంగ మల సరజ్ న రహిత ైన (ODF)++ టాయ్గ్ క ి ఉం ి మ ియు 2021లో ' ాటర్ పల్ స్' నగరం ా కూ ా పర్కటించబ ిం ి. సు ిథ్ ా వృ ిద్ ల ాయ్లలో ఒకటైన 11వ లకష్య్ం అ న సుర ిత ైన బహిరంగ పర్ ే ాలను అం ించడం ై దృ ట్ ి ెడుతుం ి. మహిళలకు బహిరంగ పర్ ే ాలను సుర ితం ేయడం పర్భుతవ్ ార్ ానయ్త. ఈ షయంలో, మహిళల భదర్త మ ియు భదర్తకు భ ో ా క ప్ంచడంలో ‘ ీ టీమ్స్’ జయవంతం ా ప ేసత్ ు ాన్ . ెంటర్ ఫర్ ఎక ా క్ అండ్ ో షల్ సట్ ీస్ రవ్హిం న పర్ ావ ల్ ష ే ణ అధయ్యనం పర్కారం, 2020లో, 96% మం ి ఈ ేవలూ సంతృ ిత్ కరం ామ ియు అంతకంటే ఎకుక్వ ఉ ాన్య వయ్కత్ పర ారు.

ాషట్ ంర్ లో పచచ్ద ా న్ ెం ేందుకు ప ాయ్వరణ రంగంలో ెలం ాణ కు హ ిత రం కింద ేసత్ ునన్ రంతర పర్య ాన్లు ఫ సుత్ ాన్ . ర్ా ణ ార్ం ాలోల్, పలెల్ పర్కృ వ ాల కింద, 19,472 ర్ామ పం ాయ లు మ ియు ఆ ా ాలలోరూ. 222.06 కోటల్ ో దటట్ ైన అట రకం ోటలను మ ియు రూ. 28.33 కోటు ల్ ె చ్ం పర్ మండలంలో 5 బృహత్ పలెల్ పర్కృ వ ాలను ఏ ాప్టు ేసత్ ు ాన్రు. అరబ్న్ ా ెస్ట్ బాల్కుల ొరవ కింద, హెచ్ఎం ీఏ ప ి ిలో 1,60,660 ఎక ాలోల్ 188 ా ెస్ట్ బాల్క్లను ఏ ాప్టు ే త్ ారు. 2022-23 నుం ి పటట్ ణ థ్ ా క సంసథ్ ల బ ెజ్ ట్లో 10% హ ిత బ ెజ్ ట్ కింద పచచ్ద ా న్ ెరుగుపరచ ా కి కేటా ం నందున ెలం ాణ కు హ ిత రం మ ింత ప ిపూరణ్ ం అవుతుం ి ..

ప

వ కనం

9

ఐకయ్ ాజయ్స పర్కారం, సు ిథ్ ా వృ ిద్ ల ాయ్లను ా ించడంలో ాణయ్ ైన దయ్ను అం ించడం పర్ ాన అంశం. ాయ్ వయ్వసథ్ ను బలో ేతం ే ే పర్య ాన్లోల్ ాగం ా రూ. 7,289.54 కోటల్ ఆ ిత బ ెజ్ ట్ ో మూ ేళల్ వయ్వ ిలో పర్భుతవ్ ాఠ ాలలోల్ మౌ క సదు ాయాలను ెరుగుపరచ ా కి “మన ఊరు-మన బ ి/మన బ ీత్ మన-బ ి” కారయ్కర్మా న్ 2022 జనవ ిలో ార్రం ం ారు. ెరు ైన లుపుదల మ ియు న దు ేటల్కు ా ి ే అనుకూల ైన అభయ్సన ా ావరణా న్ సృ ట్ ంి చడం మన ఊరు-మన బ ి పర్ ాన లకష్య్ం. ీ కి అదనం ా మౌ క వసతుల అం ాల ో ాటు, ో ర్ ర్ామ్ ామరథ్ ం మ ియు జ ాబు ా ీత ా న్ ెరుగుప ి ే కారయ్కర్మాలు కూ ా ఉంటా . దయ్ ై మహమామ్ ి పర్ ా ా న్ గు త్ ంి , ాఠ ాల మూ ి ేత కారణం ా ాయ్రుథ్లు పర్ ా తం కాకుం ా చూ ేందుకు, ట్ ట్ ే ఇన్ ట్ ట ి ూయ్ట్ ఆఫ్ ఎడుయ్కేషన్ టెకాన్ల దూరదరశ్న్ మ ియు T-SAT ాయ్ తరగతుల ావ్ ా ి టల్ ా ాలను రూ ొ ం ిం పర్ ారం ే త్ ో ం ి. ౖె ధ రకాల ేవలను ెరుగుపరచడం ో ాటు, పర్భుతవ్ం తన అతయ్ంత లు ైన ఆసుత్ల ై ామా క ాబ ి ెంచుకోవడం మ ియు ార్ క శకిత్ ై దృ ట్ ి ా ిం ం ి . పం ా ాజ్, మహి ా & అ వృ ిధ్ మ ియు వయ్వ ాయ ాఖలలో స యక పరయ్ ేకష్ణ మ ియు ప రుకు ెరు ైన కొలమానం ై కారయ్కర్మాలు రూ ొ ం ించబ డ్ ా . అదనం ా అ న్ ి ా ట్ె ెంట్ లలో ీ ి ార్ ానయ్త ఇవవ్డం , ిబబ్ం ి లభయ్త కీలక ైన థ్ ా ాల భ త్ క ెంచడం మ ియు ఉ ాప్దకతను ెరుగుపరచడం ావ్ ా పర్జలకు ెరు ైన ఫ ాలు అం ించ ా కి ప ి ాల ా సంసక్రణల క టీ ఏ ాప్టు ేయడ ైన ి. కొతత్ లాల్లు మ ియు ప ి ాల ా ా ాల ఏ ాప్టు ౌరులకు ాలనను మ ింత ేరువ ేసత్ ునన్ందున ార్ కశకిత్ ప రు కూ ా ెరుగుపడు ోం ి. ెరు ైన ప ి ాలన మ ియు ేవల లభయ్త కూ ా ాషట్ ంర్ లో ఉనన్త ైన ే ా ఫ ాలకు ో హదప ే మ ో కీలక అంశం. పటిషట్ ైన మానవ వనరుల రవ్హణ ానం ావ్ ా ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా అ న్ ా ాలకు ిబబ్ం ి రవ్హణ వయ్వసథ్ లను బలో ేతం ేయడం, కిర్యా లక ప ి లనలో ఉం ి.

సం మ ర క ల ప క దృ (Focused Welfare Initiatives) తత్ ం ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ , సమరధ్ వంత ైన ఆ థ్ క ి రవ్హణ మ ియు ెరు ైన ారవ్ ర్క ే ా ాణయ్తను సులభతరం ేయడం ో ాటు, కులం, ంగం, వృ త్ పర ైన మ ియు ఇతర వ గ్ ాలలో అటట్ డుగున ఉనన్ మ ియు బలహీన వ గ్ ాల ామా క-ఆ థ్ ిక ఫ ాలను ెరుగుపరచ ా కి పర్భుతవ్ం

10

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ిథ్ రం ా కారయ్కర్మాలను ేపటిట్ం ి. వరుస లాక్ ౌన్ల వలల్ ఆ థ్ క ి మ ియు ప ి ాల ాపర ైన అవ ో ాలు ఎదు ైనపప్టికీ, ాషట్ ర్ సం ేమ పథకాలు అంత ాయం లేకుం ా కొన ా ా . పర్భుతవ్ దృకోక్ణా కి అనుగుణం ా పథకాలు సకర్మం ా అమలు అ ేయ్లా చూసుకోవడం ై ే సం ేమ కారయ్కర్మాల జయం ఆ ారప ి ఉంటుం ి. ఎ ీస్ కుటుంబాల ెరు ైన ఆ థ్ క ి ిథ్ గతుల కోసం పర్భుతవ్ం ెలం ాణ ద త బంధు పథకా న్ ార్రం ం ం ి. ఈ పథకం కింద ఒకోక్కక్ ల ధ్ ారు కుటుంబా కి ఎలాంటి బాయ్ంకుల పర్ ేయం లేకుం ా పూ త్ ి ర్ాంట్ ా రూ.10 లకష్లు అం ిసత్ ుం ి. ాంపర్ ాయ గ ఆ ా ిత మదద్ తు ో ో ేత్ ఇ ి ీరఘ్కా క ఆ ాయ-ఉతప్ త్ కేం క ీర్ ృత మదద్ తు పథకం కావడం ఒక ేష ైన లకష్ణం. జనవ ి 2022 వరకు హు ాబాద్, ఆలేరు అ ెం ల్ జకవ గ్ ాలోల్ 17,626 మం ి ల ధ్ ారులకు రూ.2,007.60 కోటు ల్ డుదలయాయ్ . ఈ ఆ థ్ క ి సంవతస్రంలో ే ఒకోక్కక్ అ ెం ల్ జకవరగ్ ంలో 100 ఎ ీస్ కుటుంబాలను ఎం ిక ేయడం ావ్ ా 118 అ ెం ల్ జకవ గ్ ాలకు ఈ పథకా న్ సత్ ింప ేయాల , అం ేకాకుం ా ాషట్ ంర్ లో తత్ ం 33 లాల్లకు రూ.300 కోటు ల్ ాబో ే సంవతస్ ాలోల్ డుదల ేయుటకు పర్భుతవ్ం రణ్ ం ం ి. ాబో ే ో లోల్ ఈ పథకం ేశంలో సం ేమ వయ్యం కక్ ొపప్త ా న్ పున ిన్రవ్ ంచగల ామ థ్ ా న్ క ి ఉం ి. ాషట్ ంర్ ఏరప్ ినపప్టి నుం ఎ ీస్, ఎ ట్ ,ీ ీ, ై ా ిటీల కోసం ె ి ె ష్ యల్ ాయ్సంసథ్ లను ెంచడం, ఉనన్ ాటి ెరుగుపరచడం ావ్ ా ెనుకబ ిన వ గ్ ాల ాయ్ అవస ాల ై పర్భుతవ్ం పర్ ేయ్క దృ ట్ ి ా ిం ం ి. 2014 నుం ి ాంఘిక సం ేమ (134 నుం ి 268) మ ియు ి ిజన సం ేమ (96 నుం ి 188) ె ి ె ష్ యల్ సంసథ్ ల సంఖయ్ ెం ింతలు ె ి ిం ి. అ ే దం ా BC సం ేమ ె ి ె ష్ యల్ సంసథ్ లు (19 నుం ి 281) మ ియు ై ా ిటీ సం ేమ సంసథ్ లు (12 నుం ి 204) ప ీతం ా ె ి ా . ఈ ాఠ ాలలోల్ బో ధన ాణయ్త మ ియు ౌ క ా ావరణం అతుయ్తత్ మ పర్మాణాల ో ఉ ాన్ . ఈ ాయ్సంసథ్ లలో ాయ్రుథ్లలో కొందరు ార య ాంకే క శవ్ ాయ్లయాలోల్ (IIT), జా య ాంకే క శవ్ ాయ్లయాలోల్ (NIT) మ ియు ఇతర పర్ఖాయ్త సంసథ్ లలో పర్ ే ాలు ొ ం ారు. ె ులకు ఆ థ్ క ౖత ి మ ియు ామా క భదర్తను క ప్ంచ ా కి ,ఏ ై ా కారణం వలల్ ైతు ార్ణాలు కోలోప్ ే ా ి ై ఆ ారప ిన ా ికి ఆ థ్ ిక ఉపశమనం మ ియు ామా క భదర్త క ప్ం ే లకష్య్ం ో , ైతు మాను 2018 నుం ి అమలు ేసత్ ు ాన్రు. ైతు ై ఎలాంటి ారం పడకుం ా తత్ ం ీర్ యం పర్భుతవ్ ే భ ిసత్ ుం ి మ ియు ైతులందరూ, ా ి భూ ప ిమాణం ో సంబంధం లేకుం ా ీ కి అరుహ్లు.తన ేరు

న దు ేసుకునన్ ైతు ఏ ై ా కారణం వలల్ మరణి ేత్ , 10 ో లలోపు రూ. 5 లకష్ల మా ొ ముమ్ ా ఖా ాలో జమ ేయబడుతుం ి. 2018-19 నుం ి పర్భుతవ్ం రూ.3,763.80 కోటల్ కెల్ మ్ల త్ ా న్ 75,276 మృతుల కుటుంబాలకు బ ి ే ిం ి. అన ికా ిక ఆ థ్ ిక వయ్వసథ్ ను అ ికా ికీక ించడంలో స ేమ్ళనం అ ే ి కీలక ైన స యపడటా కి ఆ థ్ క ి ానం. కో డ్-19 లాక్ ౌన్ల త ావ్త అవసర ైన ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ ను అన ికా ిక రం ా కి సత్ ించడంలో స యప ే ా ాలను పర్భుతవ్ం అనుస ిసత్ ునన్ ి. సవ్యం స యక బృం ాలు మహిళల ా ికారత, వ ో ా ి సృ ట్ ంి చడం ావ్ ా ఆ థ్ క ి స ేమ్ళనంను ా ించడంలో కీలక ాతర్ ో ిసత్ ు ాన్ . 2021-22 ి ెంబర్ వరకు రూ. 8,922 కోటు ల్ 1.89 లకష్ల సవ్యం స యక ర్ా ణ ార్ం ాలోల్ సంఘాలకు రుణాలు ా పం ిణీ ేయబ డ్ ా . నవంబర్ వరకు పటట్ ణ ార్ం ాలోల్ 17,287 సవ్యం స యక సంఘాలకు రూ. 1,107 కోటు ల్ రుణాలను పం ిణీ ేయను ాన్రు. ి ాయ్ ారులు కూ ా ార్ ానయ్త క ిన వరగ్ ం, నవంబర్ 2021లో రు ాయ్ ారుల వృ ిధ్ కి కేందర్ స యపథకం కింద, 3.4 లకష్ల ి ాయ్ ారులకు రుణాలు పం ిణీ ేయాల ే ల ాయ్ న్ ా ిం ేశంలో ే ెలం ాణ దటి ాషట్ ంర్ ా అవత ిం ం ి. ఆ రం సుకోవడం, ైదయ్ సంరకష్ణ, ప ి భర్త మ ియు ా ి ధయ్ం వంటి ాటిలో అంత ాలను ప ిషక్ ించ ా కి పర్భుతవ్ం మహిళలు మ ియు ిలల్ల కోసం ధ పథకాలను అమలు ే త్ ుం ి. గరభ్ ారణ సమయంలో మ ియు స

పర్స ానంతర కాలంలో ేత ాల న ట్ ా న్ భ త్ ీ ేయ ా కి 2017లో ార్రం ం న కే ీఆర్ కిట్ పథకం కింద తలుల్లకు రూ. 12,000 (ఆడ ిలల్లకు రూ. 13,000) అం ిసత్ ుం ి. పర్సవం త ావ్త, ారు నవజాత వులను ెచచ్ ా మ ియు ప ి భర్ం ా ఉంచ ా కి అవసర ైన 15 వసుత్వుల (బటట్ లు, బే సబుబ్లు, బే ఆ ల్ దలైన ) క ి ఉనన్ కిట్ను అందుకుంటారు. 2020-21లో ా ాపు 2.1 లకష్ల కే ీఆర్ కిట్లను పం ిణీ ేయ ా, 2021-22లో (నవంబర్ 2021 వరకు) ా ాపు 1.5 లకష్ల కిట్లను పం ిణీ ే ారు. పర్భుతవ్ ఆసుపతుర్లోల్ సం థ్ ాగత పర్స ాల ాతం ెరగడం మ ియు పథకం ార్రం ం న త ావ్త మరణాల ేటు మ ియు మా ా మరణాల ేటు గణ యం ా తగగ్ డం ఈ పథకం కక్ జయం సప్షట్ ం ా క ిసత్ ుం ి. ఆ ోగయ్ ల ిమ్ పథకం కిర్ంద అ న్ అంగన్ ా ీ కేం ార్లలో న దు ేసుకునన్ గ ిభ్ణీ మ ియు ా ేచ్ తలుల్లంద ికీ ౌ ట్ క ి ా రం,ఆ ోగయ్కర ైన ోజనం అం ిసత్ ుం ి. ారత

పర్భుతవ్

బంధనల పర్కారం ఈ పథకా కి ధులు కేందర్ మ ియు ాషట్ ర్ పర్భు ావ్ల మధయ్ 50:50 భ ంచబ డ్ ా . అ ే, మహిళల ఆ ోగయ్ం మ ియు సం ేమం దృ ట్ ా , ెలం ాణ పర్భుతవ్ం ేటల్ను ెం ం ి ఒకోక్ ల ధ్ ారు కి ో కు అదనం ా రూ.14, మ ియు ాలు మ ియు గుడుల్ ొ ం ే ో ల సంఖయ్ను 25 నుం ి 30కి ెం ం .ి ఈ పథకం 2021-22లో 22 లకష్ల మం ి ల ధ్ ారులకు పర్ జనం ేకూ ిచ్ం ి. 2020-21లో కో డ్ వర్ం ా ఉనన్ సమయంలో అదనం ా 18.24% మం ి ల ధ్ ారులు ెరు ైన పర్ జనం ొ ం ారు. ఇ ి అవసరంలో ఉనన్ పర్ త ల్ మ ియు డడ్ కు ేరడంలో పర్భుతవ్ం కక్ సమరథ్ తను సూ సుత్ం ి. మం పర్జా ో ాయ్ న్ ధ్ ా ించ ా కి స ైన ాగు టి సరఫ ా, త ినంత ా ి దధ్ ౌక ాయ్లు మ ియు ప ి భర్ ైన ప ిస ాల ో త ిన గృహ ౌక ాయ్ల లభయ్త అవసరం. ేదలకు సరస ైన మ ియు ాణయ్ ైన గృ లను అం ిం ాల ే లకష్య్ం ో 2 పడకగదుల గృహ ామ్ణ పథకం అకోట్బర్, 2015లో ార్రం ంచబ ిం ి. మం ైన 2.91 లకష్ల ఇళల్ లో 1.08 లకష్ల ఇళల్ ామ్ణం పూ త్ క ి ా ా, ి న ఇళల్ ామ్ణాలు ధ దశలోల్ ఉ ాన్ . అతయ్ంత మ ియు “ఆస ా” ఇ ి ీ హెచ్ఐ

బలహీన వ గ్ ాలకు మదద్ తు ా సం ేమ చరయ్లు ామా క భదర్ ా వలయా న్ సత్ ిం ేందుకు ెనష్న్ పథకం నవంబర్ 2014లో ార్రం ంచబ ిం ి. యర్ ిటిజను ల్ , కలాంగులు, తంతువులు, ో సుత్నన్ వయ్కుత్లు, ైలే ియా పర్ ా త వయ్కుత్లు,

సస్ యులైన ేత కా ిమ్కులు, కలుల్ ీత కా ిమ్కులు, ేద ీ కా ిమ్కులు మ ియు ఒంట ి మహిళలకు వ త్ స ి త్ ుం ి. 2021-22 వరకు, 37.34 లకష్ల ింఛను ారులకు రూ.7,078 కోటు ల్ పం ిణి ేయడం జ ి ిం ి.

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ినపప్టి నుం ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ బా ా ే ఉం ి. 2014 నుం ి పర్భుతవ్ం ే ిన బల ైన పు ాదుల కారణం ా, ఆ థ్ ిక వయ్వసథ్ ో ాటు సమాజం COVID-19 మహమామ్ ి కక్ దుష ర్ ా ాలను గణ య ైన థ్ ా లో తటుట్కోగ ిం ి. 2021-22లో ఆ ధ్ క ి ాబ ి మహమామ్ ి పూరవ్ థ్ ా కి పుం కునన్ ి. ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ ఊపందుకోవ ా కి అ న్ అవకా ాలు ఉ ాన్ . ెలం ాణ ేగం ా అ వృ ిధ్ ెందుతునన్ ా ట్ ార్ లోల్ ఒకటి ా కొన ాగుతూ జా య వృ ిధ్ కి ో హదపడుతుం ి. ఉ ా ి కలప్న మ ియు సత్ ృత ఆ ా ిత పం ిణీ ో అ ిక ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ కి అనుబంధం ా పర్గ ల ా ాలను అనుస ించడంలో పర్భుతవ్ ొరవ ాబో ే సంవతస్ ాలోల్ ెలం ాణ య ేర్ సుస్ను ధ్ ా ిసత్ ుం ి.

ప

వ కనం

11

అ

యం

02

సూల ఆ క 12

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

రణులు

ము 

ెలం ాణ సూ థ్ ల

2021-22

1

ె ి ిం ి.

ీ

ం లు

ా ట్ ీ ర్

తప్ త్ (GSDP)

లువ

పర్సత్ ుత ధరలలో

ా ష్క ి వృ ిధ్

ఆ థ్ క ి సంవతస్రంలో 19.1%

క ప్సుత్నన్ ి. అందువలన వన

లకష్ల కోటు ల్ .

ెలం ాణలో 2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్రం

తలస ి ఆ ాయం పర్సత్ ుత ధరలలో ముందసుత్



ేడు ఈ రంగం

ెలం ాణ పర్జల

ెరుగుపరచడంలో

జయం

కీలకం ా

కో డ్-19 కారణం ా ెలం ాణలో ప ిశమ ర్ ల

అంచ ాల పర్కారం రూ.2.8 లకష్లు, ఇ ి

రంగం వృ ిధ్ ేటు 2020-21 సం.లో (పర్సత్ ుత

కంటే రూ.1.3 లకష్లు ఎకుక్వ.

19

స

మ్ త

ా ష్క ి వృ ిధ్

ధరల పర్కారం) -1.73%

ెలం ాణ

ాషట్ ర్ తలస ి ఆ ాయం

పడుతుంద

అంచ ా ేయ ా

కావ ా కి ేశం

ెటట్ ంి పు

5 నుం ి 6 సంవతస్ ాలు

కక్ తలస ి ఆ ాయం

ే

2020-21

మధయ్

మ ియు

2021-22

20.23% వృ ిధ్



అనుబంధ రం ాలు అదనపు సూ థ్ ల

(GVA)

(పర్సత్ ుత

ధరలులో)

లువ

9.09%

2020-21 ఆ ధ్ క ి సంవతస్రం లో ేవల రంగం

ా ించ ా, 2021-

22 సం.లో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం 18.32%



ెలం ాణలో వయ్వ ాయం మ ియు

ా ిసత్ ుం ి.

కేవలం 0.91% వృ ిధ్

ెటట్ ంి పు

సం.ల

ో ర్ ాస్హక

అంచ ాల) పర్కారం ఈ రంగం గణ యం ా

ారత

ఉండవల ి ఉంటుం ి.

సుకునన్

చరయ్ల వలన 2021-22 సం. (ముందసుత్

కావ ా కి ా ాపు 8 నుం ి 9 సంవతస్ ాల

వరకు

ీణిం ం ి. కో డ్-

ాయ్ ిత్ తగుగ్ ముఖం పటట్ డం వలన

మ ియు పర్భుతవ్ం

ేటు (CAGR)

సం.ల మధయ్ కాలంలో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం

1

రంగ

ఉంటుం ి.

ఆ ారం ా 2014-15 నుం ి 2021-22



పర్మాణాలను

వయ్వ ాయ

జా య తలస ి ఆ ాయం (రూ.1.5 లకష్లు)



.

ాషట్ ర్ జ ా ాలో 48.4% మం ికి ఉ ా ి

ముందసుత్ అంచ ాల పర్కారం రూ. 11. 55



ా ిం ా

గణ య

ైన వృ ిధ్

2020-21

న

ా ిం ం ి.

2014-15 నుం ి 2021-

22 వరకు అ న్ సంవతస్ ాలోల్ వృ ిధ్ కి

ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి

ేవల రంగం పర్ ాన సహకారం

అం ిం ం ి.

All GSDP, GSVA/GVA, and PCI figures reported for Telangana for the year 2021-22 represent the Advance Estimates (AE). All GDP, GVA and PCI figures reported for India for the year 2021-22 represent the Second Advance Estimates (SAE). Wherever interstate comparisons are carried out, figures reflect Provisional Estimates (PE) released in August, 2021, on account of non-availability of state-wise Advance Estimate data.

సూల ఆ క

రణులు

13

2.1 ఉ పూరవ్

తము

కాలంలో

కాలంలో (2020-21) సూ థ్ ల

సంభ ం న

COVID-19 అ ే మహమామ్ ి పర్జల

పతు త్ ల

ాల ై

ఉతప్ త్ వృ ిధ్ ేటు

ా ట్ య ీ ర్

సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ వృ ిధ్ ేటు కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి.

మా ి ి ా ే,

2021-22 సంవతస్రంలో సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ అదుభ్త

వర్ పర్ ావం

చూ ిం న ి. పర్పంచ ాయ్పత్ ం ా, ఈ మహమామ్ ి కారణం ా

పునరుదధ్ రణ ో పర్సత్ ుత మ ియు

2020 కంటే 2021 సం.లో అతయ్ ిక కేసులు, మరణాలు

అ ార

న

అంత జ్ా య దర్వయ్

2.2.1. పసుత ధరల వద సూల ఉత (GSDP at Current Prices)

దయాయ్

.

ఈ

సందరభ్ంలో

ి (IMF)

పర్పంచ ఆ ధ్ క ి వయ్వసథ్ 4.4%

జనవ ి

2022లో

2021-22 సంవతస్రంలో

ె ి ే అవకాశం ఉంద

ే ిన

అంచ ాలను పర్పంచ

ామా క ఆ ధ్ క ి ధృకప్థం (World

సంవతస్రం మూడవ

ైమ ి వయ్వసథ్ ర్ ా ికంలో పర్పంచ ఆ థ్ క

Economic Outlook ) పర్చు ిం ం ి. 2

2021-22 ఆ ధ్ క ి

పునరుదధ్ రణకు బాటలు పడుతునన్ సందరభ్ంలో, రూ ాంతరం

ెం ి

ెలట్ ా మ ియు ఓ

ే ియంటు ల్ ఉదభ్ ం ా

మ ోమారు కు ేల

ైరస్

కార్న్ వంటి కొతత్

. ప ాయ్వ ానం ా ఆ ధ్ క ి వయ్వసథ్

య్ం ి.

ీం ో అంత జ్ా య దర్వయ్

ే ిన అంచ ాలు సవ ించబ డ్ ా

. ఆ సంవతస్ ా కి

మునుపటి అంచ ాల కంటే కొ ిద్ ా తకుక్వ ా ఉం ి.

ా ి

ి

న

సూ థ్ ల

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ అంటారు. ఇ ి అతయ్ంత ముఖయ్

ైన

ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్

లువను

కక్ ప ిమాణం మ ియు వృ ిధ్ పర

సమా ా ా న్ అం ిసత్ ుం ి.

ైన

ైన

కో డ్-19 మహమామ్ ి కారణం ా ఏరప్ ిన సం ోభం నుం ి ెలం ాణ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్

సంవతస్రం ో ో

పూ త్ ి ా కోలుకోనపప్టికీ, గత

ేత్ 2020-21 సం.లో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం

సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్

ెరుగుదలను

ా ించగ

ారత పర్భుతవ్ గణాంకాలు మ ియు కారయ్కర్మాల అమలు

మం ర్తవ్ ాఖ 2021-22 సం.లో

డుదల

ే ిన ముందసుత్

అంచ ాల పర్కారం

ెలం ాణ సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్

గత సంవతస్రం ో

ో లుచ్కుంటే

లువ

రూ. 11.55 లకష్ల కోటు ల్ (పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం) కా ా, వృ ధ్ ి ేటును

ా ిం

నుం ి కోలుకు ే బల

2020- 21 సం.

సంవతస్రంలో ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లో ఉతప్ త్ అ

ఆ థ్ క ి సూ కలలో ఒకటి. ఎందుకంటే ఇ ి ఆ ోగయ్కర

య

ాషట్ ర్ ఆ ధ్ క ి వయ్వసథ్ 19.1%

COVID-19 మహమామ్ ి పర్ ావం

ైన సంకే ాలను ఇ త్ ో ం ి.

ెలం ాణ అ వృ ిధ్

వృ ిధ్ ేటు ేశ వృ ిధ్ ేటు కంటే 1.0 % అ ికం ా ఉం ి. ఈ వృ ిధ్

ద్ ిషట్

తత్ ం దర్వయ్

ైన ధరల వదద్

గమ ా న్ పటం 2.1 వ ిసత్ ుం ి. 2014-15 సం.లో ెలం ాణ

ఒక

ేవల

కనబ ి ం ి.

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన సంవతస్రం నుం ి

2.2 సూల య ఉత (Gross State Domestic Product3) తు ి సరుకులు మ ియు

ైన వృ ిధ్

ిథ్ ర

ైన

ిం ి. ఇ ే

2021-22 సం.లో

ాటికి 3.6

ాతం

ా

ంటల్ కు

ె ి ిం ి.

ేశ ఆ థ్ ిక వయ్వసథ్ కో డ్ - 19 మహమామ్ ి

నుం ి కర్మం ా కోలుకోవడం ో ఆ త ావ్త వృ ిధ్ ేటు అంతరం

త గ్ ంి ి. (ఈ అంత ా న్

ారత

ేశం మ ియు

ెలం ాణ లో

ఎలా ఉం ొ V-ఆకారపు పునరుదధ్ రణ పటం 2.1 లో సప్షట్ ం ా చూడవచుచ్). 2019-20లో ఈ మహమామ్ ికి ముందు ఉనన్ థ్ ా

ల ో

ో

ేత్ ,

ెలం ాణ సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ 2021-

22 సం.లో 21.8% ఎకుక్వ ా ఉం ి. ఇ ే కాలా కి ారత ేశ జా య ఉతప్ త్ ెం ేళల్లో 17.8% మాతర్

ే

ె ి ిం ి.

ఈ మహమామ్ ి 2020-21 సం. మధయ్ కాలంలో, 14 ా ారణ కేట ి ీ ా ట్ ార్ లలో4 న

ైన సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్

2

Source: International Monetary Fund. 2022. World Economic Outlook Update: Rising Caseloads, A Disrupted Recovery, and Higher Inflation. Washington, DC, January.

3

Gross State Domestic Product measures the size of the state’s economy. It is a commonly used indicator for the performance of the state’s economy. Generally a rapidly increasing GSDP is a sign of a healthy economy. GSDP is the value of all the final goods (e.g. cars, food, furniture) and services (e.g. services provided by barbers, taxi drivers, waiters) produced within the state during the year. Importantly, there are two measures of GSDP: nominal GSDP (GSDP at current prices) and real GSDP (GSDP at constant prices). While nominal GSDP is calculated by using the prices of the current year, real GSDP is calculated by using the prices of some other year designated as the ‘base year’ (in the context of this chapter, the base year is 2011-12). Therefore, changes in nominal GSDP between years reflect the change in both prices as well as quantity of final goods (e.g. number of cars) and services (e.g. number of haircuts) produced. In contrast, changes in real GSDP reflects only changes in the quantity of goods and services produced, since the same prices are used for all years.

4

General Category states include 18 Indian states of Andhra Pradesh, Bihar, Chhattisgarh, Goa, Gujarat, Haryana, Jharkhand, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Odisha, Punjab, Rajasthan, Tamil Nadu, Telangana, Uttar Pradesh and West Bengal. These 18 states account for approximately 92% of India’s population.

14

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

పటం 2.1

లం ణ మ యు టు (2014-15 నుం

రత శం పసుత ధరల ప రం సూల 2021-22 సం.ల వరకు)

య ఉత

వృ

GDP growth (%) Telangana

All-India

19.1 14.2

12.0

13.9

13.9

14.3

19.4

10.6

11.0

10.5

11.8

11.0

2.2

10.6 6.2

-1.4 2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

Telangana’s GSDP at current prices (in Rs. lakh crore) 5.1

5.8

6.6

7.5

8.6

9.5

9.7

11.6

124.7

137.7

153.9

170.9

189.0

200.8

198.0

236.4

India’s GDP at current prices (in Rs. lakh crore)

Abbreviations: AE- Advance Estimates, FRE- First Revised Estimates, SRE- Second Revised Estimates, TRE- Third Revised Estimates Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

పటం 2.2

పసుత ధరల ప రం (2020-21) రణ ట ఉత వృ టు ( క అంచ లు )

ల సూల

య

GSDP growth (%) 7.7

మధ ప

-0.5

-1.3

-2.0

-2.1

జ

హ

-1.9

రం ఒ

1.1

ఉతరప

1.5

ఛ స

1.6

ఆంధప

2.2

క టక

లం ణ

ళ డు త

ప మ

ం

2.4

పం

4.1

రత శం

5.9

-3.0

-4.1

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Government of India

సూల ఆ క

రణులు

15

( ా ాక్ క అంచ ాలు) వృ ిధ్ ేటు పరం ా

ెలం ాణ

ాషట్ ంర్

చూడం ి).

ొ

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ , సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ కి ోడప్ ిం ి.

వృ ిధ్ ేటుకు

సమా ారం పర్కారం 14 ాషట్ ంర్ ా న

ా ారణ

4.1

4.2

4.3

4.4

4.5

4.7

4.9

4.9

ా ాపు 4.1%

సం.లో

ల ం న

ా ట్ ార్ లలో సూ థ్ ల జా య

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ అతయ్ ిక సహకారం అం ిం న 6వ ైం ి. 2014-15 మ ియు 2021-22 సం.ల

మధయ్ ారత ేశ సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్ 4.1% నుం ి 4.9%కి ె ిగ ా కి ాషట్ ంర్

కక్

2018-19 (TRE)

ఉతప్ త్ కి

2020-21

సంవతస్రంలో,

2017-18

( తర్ం 2.3 చూడం ి). ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన

2016-17

ెరుగుదలకు ోడప్ ిం ి

2015-16

ేణా సూ థ్ ల జా య ఉతప్ త్

ెలం ాణ

2014-15

కాలకర్

ైన ఆ థ్ ిక వయ్వసథ్ ా రూపు ిదద్ ుకునన్

2021-22 (AE)

Contribution of Telangana’s GSDP to India’s GDP (%)

కోసం గణాంకాలు & కారయ్కర్మాల

2020-21 (FRE)

బల

ీ

2019-20 (SRE)

అమలు మం ర్తవ్ ాఖ5 ేటాను డుదల ే ిం ి (పటం 2.2

పటం 2.3 2014-15 నుం 2021-22 వరకు పసుత ధరల వద రత శ లం ణ ఎ

ాలగ్ వ థ్ ానంలో ఉం ి.

ో ాప్టు కూ ా ఉం ి.

2.2.2 ర ధరల వద సూల య ఉత (2011-12) (GSDP at Constant (2011-12) Prices)

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Government of India

2021-22 సంవతస్ ా కి ముందసుత్ అంచ ా గణాంకాల

లో 8.9%

ఆ ారం ా,

ిథ్ ర ధరల (2011-12) వదద్

ె ి ిం ి. 2021-22 సం.లో

ెరుగుదలను క

ెలం ాణ ాషట్ ంర్

ెలం ాణ సూ థ్ ల

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ గత సంవతస్రం (2020-21) కంటే 11.2%

కక్ ప

ేశం

ాసత్ వ జా య ఉతప్ త్

ి ఉం ి.

రు

ీం ో

ెరు గ్ ా ఉం ి.

ో లుచ్కుంటే

పటం 2.4

లం ణ మ యు రత శం ర (2011-12) ధరల వద సూల వృ టు (2014-15 నుం 2021-22)

త

GDP growth (%) Telangana

All-India

11.6

9 9.3 3

9.7

11.2

9.1

6.8 7.4

8.0

8.3

8.9

5.0 6.8

6 5 6.5 3.7 -3 5 -3.5

-6.6 2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

Telangana’s GSDP at constant prices (in Rs. lakh crore) 4.2

4.7

5.1

5.6

6.1

6.4

6.2

6.9

105.3

113.7

123.1

131.5

139.9

145.2

135.6

147.7

India’s GDP at constant prices (in Rs. lakh crore) Abbreviations: AE- Advance Estimates, FRE- First Revised Estimates, SRE- Second Revised Estimates, TRE- Third Revised Estimates Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India 5

16

Goa, Gujarat, Kerala, and Maharashtra are the 4 General Category states for which data for the year 2020-21 was not released by MoSPI. The same applies to all other indicators where MoSPI data for the year 2020-21 has been used.

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

పటం 2.5

రణ ట (2011-12) వద (

ల (2020-21) సూల క అంచ లు)

య ఉత

వృ

టు

ర

న ధరల

పం

-4.8

-5.7

రత శం

జ

-3.6

ఉతరప

-3.4

-6.4

-6.6

-6.6

హ

-2.6

రం

-2.6

ఒ

-1.8

మధ ప

క టక

ం

-0.6

ఆంధప

1.1

ప మ

త

ళ డు

1.4

ఛ స

2.5

లం ణ

GSDP growth (%)

-7.3

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Government of India

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన సంవతస్రంలో జా య సగటు కంటే

సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ తకుక్వ వృ ిధ్ ేటు క ా

వృ ిధ్ ేటు మరుసటి సంవతస్రం

క ాన్ 3.6 నుం ి పర్

ాతం

ా

ంటల్ ను

ం

ో

ాసత్ వ

ి ఉనన్పప్టికీ,

ారత ేశ వృ ిధ్ ేటు ం ి. 2015-16

ాసత్ వ

సంవతస్రం జా య వృ ిధ్ ేటు కంటే ాషట్ ర్

వృ ిధ్ ేటు ఎకుక్వ ా ఉం ి. 2021-22 సం.లో, ెలం ాణ సూ థ్ ల

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ వృ ిధ్ ేటు మ ియు ారత ేశ సూ థ్ ల జా య

ఉతప్ త్ వృ ిధ్ ేటు మధయ్ అంతరం 2.3 2020-21 సం.లో మహమామ్ ి

ాతం

ా

ంటు ల్ .

ేపథయ్ంలో, గణాంకాలు &

కారయ్కర్మాల అమలు మం ర్తవ్ ాఖ డుదల ే ిన గణాంకాల

పర్కారం ప ాన్లుగు

ా ారణ కేట ి ీ

(2011-12) ధరల వదద్ సూ థ్ ల

ైన

ాలగ్ వ థ్ ానంలో ఉం ి.

( తర్ం 2.5 చూడం ి)

(Per Capita Income)

ిథ్ ర

ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ ( ా ాక్ క

అంచ ాలు) వృ ిధ్ ేటు పరం ా ాషట్ ంర్

2.3 తలస ఆ

ా ట్ ార్ లోల్

లువను

2020-21 సంవతస్రం లో

ెలం ాణ

భ ం నటెల్ ౖ ే

ే తలస ి ఆ ాయం.

ామ మాతర్పు తలస ి

ఆ ాయం ( ా ాక్ క అంచ ాల పర్కారం రూ. 2,37, 632)

ో ారత గణాంక మ ియు కారయ్కర్మ అమలు మం ర్తవ్ ాఖ

6

ం ి.

2021-22 సం.లో,

ెలం ాణ తలస ి ఆ ాయం (ముందసుత్

నుం ి

కక్ తలస ి ఆ ాయం

అంచ ాలు) రూ.2.79 లకష్లు. ెలం ాణా

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన సంవతస్రం

ిథ్ రం ా సగటు

జా య తలస ి ఆ ాయం కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి మ ియు వరుస ా

పర్

మధయ్ అంతరం

15 సం.లో,

సంవతస్రం

ేశ,

ాషట్ ర్ తలస ి ఆ ాయంల

ె ి ిం ి (పటం

2.6 చూడం ి).

2014-

ెలం ాణ తలస ి ఆ ాయం జా య తలస ి

ఆ ాయం కంటే 1.43

ెటల్ ు

ెరగ ా ( ెలం ాణ తలస ి

ఆ ాయం జా య తలస ి ఆ ాయం కంటే రూ. 37,457 ఎకుక్వ) ఇ ి 2021-22 సం.

ాటికి, 1.86

ెటల్కి

ె ి ిం ి

( ెలం ాణ తలస ి ఆ ాయం జా య తలస ి ఆ ాయం ారత ేశం కంటే

ఎకుక్వ ా ఉండట

ౌరులంద ికీ సమానం ా తత్

ేయబ ిన సమా ారం పర్కారం 14 ా ారణ

ా ట్ ార్ లలో ెండవ అతయ్ ిక థ్ ానం లో

సంవతస్రం

యం6

పర్ వయ్కిత్ కీ అందుబాటులో ఉం ే

తరగ

డుదల

కంటే రూ. 1,28,985 ఎకుక్వ). ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన త ావ్త పర్

ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లో ఉతప్ త్ ేయబ ిన అ న్ వసుత్వులు, మ ియు ేవల

ావ్ ా

ే కాకుం ా పర్

కంటే ఎకుక్వ ేటు ో వృ ిధ్ ెలం ాణ మ ియు

ో క పటం

ెలం ాణ తలస ి ఆ ాయం

ారత

ెం ిం ి.

2.7 లో చూడవచుఛ్.

తలస ి ఆ ాయంలో

ా ీ

ారత ేశం

ేశ తలస ి ఆ ాయం వృ ిధ్

కో డ్-19 మహమామ్ ి కారణం ా ెలం ాణ

సంవతస్రం

ేటల్

2020-21 సం.లో,

ారత ేశం

ామమాతర్పు

ీణతను (-4.0%) చ చూడ ా

కక్ తలస ి ఆ ాయం 2021-22 సం.లో

Per Capita Income (PCI) measures the amount of money that would be available per person if the total value of all goods and services produced in the economy were to be divided equally among all citizens. An important point to note is that capital goods (e.g. machines) depreciate in value with time. To adjust for this, depreciation is first subtracted from the GSDP before calculating the PCI.

సూల ఆ క

రణులు

17

పటం 2.6

లం ణ మ యు రత శం (2014-15 నుం 2021-22) Per Capita Income (in Rs. lakh crore)

పసుత ధరల ప రం తలస ఆ Telangana

యం

All-India

2,78,833 2,34,751

2,30,955

2,09,848 1,79,358 1,24,104

1,40,840

86,647

94,797

2014-15

2015-16

1,59,395

1,49,848

1,32,115

1,04,880

1,15,224

1,26,855

1,25,946

2016-17

2017-18

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

1.5

1.6

1.7

1.8

1.9

1.9

Multiplier 1.4

1.5

Abbreviations: AE- Advance Estimates, FRE- First Revised Estimates, SRE- Second Revised Estimates, TRE- Third Revised Estimates Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

పటం 2.7

లం ణ మ యు రత శం (2014-15 నుం 2021-22) Growth in per capita income (%)

పసుత ధరల ప రం తలస ఆ Telangana

యం వృ

All-India

18.8

17.0 13.5

10.6

13.2

టు

12.5

18.1

10.1

9.5

10.6

9.4

9.9

9.3

1.6 4.9 -4.0

2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

కూ ా (1.6%)

ె ి ిం ి. 2021-22 సం.లో, జా య తలస ి

ఆ ాయ వృ ధ్ ి ేటు కంటే

18.8%

ో

ా ాపు 0.7 ాతం ఎకుక్వ ా అంటే

ెలం ాణ ాషట్ మ ర్ ు తలస ి ఆ ాయంలో అతయ్ ిక

ెరుగుదలను ా ిం ం ి.

2014-15 నుం ి 2021-22 సం.ల వరకు ెలం ాణ మ ియు ారత

ేశపు తలస ి ఆ ాయపు స

ఆ ారం ా (పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం)

ేమ్ త

ా ష్ిక వృ ిధ్ ేటు

ెలం ాణలో

సగటు

ౌరు తలస ి ఆ ాయం ా ాపు 5 నుం ి 6 సంవతస్ ాలలో

ెటట్ ంి పు అవుతుంద

ఆ ంచవచుచ్.

అ

ే

ేశంలో

సగటు ౌరుల తలస ి ఆ ాయం ెటట్ ంి పు కా ాలంటే ా ాపు 8 నుం

18

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

9 ఏళల్ వరకు

ే

ఉం ా స్ ఉంటుం ి.

2.4 రం ల (Sectoral Analysis)

షణ

2.4.1 రం ల గ (Sectoral Contribution)7 ాషట్ ంర్

మ ియు

పటం 2.8 2014-15 నుం 2021-22 వరకు పసుత ధరల వద లం ణ అదన సూల ష లువ రం ల

మ ం

కక్ సూ థ్ ల ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ , ఆ ాషట్ ర్ వయ్వ ాయం ా

అనుబంధ రం ాలు, ప ిశమ ర్ లు (

మ ియు కావ్ ీ ో స ) మ ియు

ై ంగ్

ేవలు అ ే మూడు కీలక

రం ాల ౌ క వసూ త్ తప్ త్ మ ియు ేవల లువల కలుప ా వసుత్ం ి.

త్ ా న్

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ినపప్టి నుం ి పర్ ానం ా

ేవల రంగం

ెలం ాణ

వయ్వ ాయం

మ ియు

ాషట్ ర్ సూ థ్ ల ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ కి అతయ్ ిక

సహకారం అం ిం ం ి.

త ావ్త

థ్ ానంలో

అనుబంధ

ప ిశమ ర్ లు,

రం ాలు

ఉ ాన్

.

ముందసుత్ అంచ ాల ఆ ారం ా పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం 2021-

22 సం.లో

ెలం ాణ సూ థ్ ల ాషట్ ర్ అదనపు

రంగం 61.3%

ాటాను క

లువలో8

ి ఉం ి. ఆ త ావ్త

రంగం (20.4%) వయ్వ ాయం మ ియు

రంగం (18.3%)

ాటాను క

అదనపు సూ థ్ ల

ాషట్ ర్

2.8 లో చూపబ ిం ి.

వసుత్నన్

ి ఉ ాన్

లువలో

పర్

రంగం

క

అనుబంధ ాటా

పటం

ారత ే ా కి మూడు రం ాల నుం ి

పటం 2.9. చూపుతుం ి. కక్

ా

.

ెలం ాణ అదనపు సూ థ్ ల ాషట్ ర్

ాషట్ ంర్

ా ి ార్

ేవల

లువలో

ాటాను

Contribution to GSVA (%) Agriculture

ాషట్ ర్ అదనపు

లువలో

Services

20%

40%

60%

80% 100%

2014-15

16.3

22.4

61.3

2015-16

14.3

23.6

62.2

2016-17

14.8

21.5

63.6

2017-18

14.9

22.2

62.9

2018-19 (TRE)

14.7

23.5

61.8

2019-20 (SRE)

17.9

20.7

61.5

2020-21 (FRE)

19.6

19.8

60.6

2021-22 (AE)

18.3

20.4

61.3

Source: Ministry of Statistics & Programme Implementation, GoI

పటం 2.9 2014-15 నుం 2021-22 వరకు పసుత ధరల వద రత శ అదన సూల ష లువ రం ల Contribution to GSVA (%) Agriculture

తత్ ం సూ థ్ ల

Industries 0%

Industries 0%

Services

20%

40%

60%

80% 100%

2014-15

18.2

30.0

51.8

ె ి ిం ి.

2015-16

17.7

30.0

52.3

ాటా

2016-17

18.0

29.3

52.6

ాలా వరకు ిథ్ రం ా ఉం ి

2017-18

18.3

29.2

52.5

( ెండు సంవతస్ ాలలో 18.5% కి దగగ్ ర ా ఉం ి). ెలం ాణలో

2018-19 (TRE)

17.6

29.1

53.3

2019-20 (SRE)

18.3

26.9

54.8

2020-21 (FRE)

20.0

26.9

53.1

2021-22 (SAE)

18.6

28.6

52.8

వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాల

ాటా 2014-15

సం.లో 16.3% నుం ి 2021-22 సం.లో 18.3%కి

అ

ే వయ్వ ాయ మ ియు అనుబంధ రం ాల

జా య అదనపు సూ థ్ ల లువలో ఈ రంగం

ా ిం ం ి.

ెరుగుదల

ా

వృ ిధ్ ేటులో గణ య

ైన పర్గ

2014-15 సం.లో వృ ిద్ ేటులో 0.66%

పర్ కూలం ా ఉనన్ ఈ రంగం 2021-22 సం.లో ా ీ ా

9.09% కి

7

ే ిం ి (పటం 2.10 చూడం ి).

ో

ె ి ి

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

Traditionally, the three sectors discussed are the primary, secondary and tertiary sectors, where the primary sector comprises the ‘Agriculture and Allied Sectors’, and ‘Mining & Quarrying’, the secondary sector comprises ‘Construction’, ‘Manufacturing’, and ‘Electricity, Gas, Water Supply & other Utility Services’, and the services sector comprises ‘Trade, Repair, Hotels and Restaurants’, ‘Transport, Storage, Communication & Services related to Broadcasting’, ‘Financial Services’, ‘Real Estate, Ownership of Dwelling, & Professional Services’, ‘Public Administration’, and ‘Other Services’. In this chapter, we divide the economy into the agriculture and allied sectors (primary sector minus the mining and quarrying subsector), the industrial sector (secondary sector plus the mining and quarrying subsector), and the services sector (tertiary sector).

8

The Gross Value Added (GVA) of any unit (sector, sub-sector, firm, etc) measures the contribution of that unit to the overall output of a country or state. It is calculated by subtracting the value of all intermediate goods and services from the total value of units output. This is done to remove any ‘double counting’. For instance, assume that a firm buys oranges and sells orange juice. The value of the oranges should be subtracted while calculating the firm’s gross value added, as this is already included in the final value of the orange juice.

సూల ఆ క

రణులు

19

పటం

పర్కారం

2.8 మ ియు 2.9 లో ా ి ార్

క రంగం

ొ ందుప ి న గణాంకాల

ారత ేశ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ కంటే

ెలం ాణ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ కు తకుక్వ ో ాప్టును అం ిం న ి.

అ

నను,

ఉం ి.

ాషట్ ంర్ లో

ఉ ా ి

ఉ ాప్దకతను కీలకమ

ా ి ార్

కలప్నకు

ెంచ ా కి

క రంగం

మ ియు ా ి ార్

ాలా ఉ ాస్హం ా

ఇతర

రం ాలలో

క అ వృ ిధ్

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం గు త్ ంి నందున,

రంగం ిథ్ ర

ైన వృ ిధ్

ాలా

ా ి ార్

క

ా ించ ా కి అ ేక చరయ్లు ేపటిట్ం ి.

ఇందులో TS- iPASS వంటి

ాయ్ ార సంసక్రణలు, T-

పటం 2.10

లం ణ మ యు రత శం పసుత ధరల ప రం రం ల అదన సూల లువ వృ టు (2014-15 నుం 2021-22) Growth rate (%)

A. Telengana

Agriculture & Allied Sectors

Industries

Services

IDEA మ ియు T-PRIDE వంటి వయ్వ థ్ ాపక పథకాలు

2014-15

-0.7

1.5

18.1

2015-16

-0.5

19.8

15.3

కారయ్కర్మాల ో ాటు SAP మ ియు Sapio Analytics వంటి

2016-17

17.5

3.4

15.9

2017-18

13.9

16.6

12.1

క

2018-19 (TRE)

12.7

20.9

12.2

ే కొ ిద్ సంవతస్ ాలోల్

మ ియు ఇండ ట్ ియ ర్ ల్ హెల్త్ కిల్ క్లు, TS-Globalinker వంటి ైర్ ేట్ కం ె ల

ాగ ావ్మాయ్ల ో సూకష్మ్,

నన్, మధయ్తర

సంసథ్ ల అ వృ ిధ్ కి అ ేక కారయ్కర్మాలు ేపటాట్రు. ా ి ార్

రం ా న్ క

ెటట్ ుబడుల

బలో ేతం

ిసత్ ుం ి.

ానుకూల పర్ ావం ాబో అ ేక సంవతస్ ాల

ా ట్ ార్ కి అందు ా

పర్భుతవ్ం

ేసత్ ునన్

2019-20 (SRE)

35.6

-1.6

11.2

2020-21 (FRE)

12.2

-1.7

0.9

ాటు ఈ పర్

జ ాలు

2021-22 (AE)

9.1

20.2

18.3

ేయ ా కి

. ఈ పథకాల

అ ాయ్యంలో చ ిచ్ంచబ డ్ ా

వ ాలు ప ిశమ ర్ ల

.

ెలం ాణ ఆ థ్ ిక వయ్వసథ్ లో అతయ్ంత ముఖయ్

ఒకటైన

ైన రం ాలలో

ేవల రంగం 2021-22 సం.లో సూ థ్ ల అదనపు

లువ 61.3%

ాటాను క

ేశ అదనపు సూ థ్ ల

ి ఉం ి. ఇ ే రంగంలో

లువ (52.8%) కంటే

అదనపు సూ థ్ ల లువ (61.3%)

2.4.2 రం ల Growth Rates)

వృ

ారత

ాషట్ ంర్

ాటా ఎకుక్వ ా ఉం ి.

కక్

టు (Sectoral

పటం 2.10 ెలం ాణ మ ియు ారత ే ా కి 201415 నుం ి 2021-22 సం.ల వరకు పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం రం ాల ా ీ ా వృ ిధ్ ేటును పర్ ం సుత్ం ి. ప ిశమ ర్ లు మ ియు ేవల రం ాలు కొ డ్ కారణం ా వర్ం ా ెబబ్ నన్పప్టికీ,

ారత ేశంలో 2021-22 సంవతస్రంలో

గత సంవతస్రం లువల కంటే పుం కుం ి. 2020-21 సం.లో వరుస ా

-1.63% మ ియు -4.65% నుం ి

2021-22 సం.లో 25.93% మ ియు 17.57%కి

ె ి ిం ి.

ారత ేశంలో వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాలు

2021-22 సం.లో 9.83% వృ ిధ్ చూడం ి).

ా ిం ా

. (పటం 2.10

ెలం ాణలో, వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాలు

పర్సత్ ుత ధరల

పర్కారం

అదనపు

సూ థ్ ల

అదనపు

లువలో 2020-21 మ ియు 2021-22 సం.లలో వరుస ా

20

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

Growth rate (%)

B. India

Agriculture & Allied Sectors

Industries

Services

2014-15

8.7

8.1

13.7

2015-16

6.4

9.2

10.4

2016-17

13.1

8.8

11.7

2017-18

12.4

10.5

10.9

2018-19 (TRE)

7.1

10.2

12.4

2019-20 (SRE)

10.8

-1.1

9.9

2020-21 (FRE)

7.5

-1.6

-4.7

2021-22 (SAE)

9.8

25.9

17.6

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

12.24% మ ియు 9.09% వృ ిధ్ 2.10 చూడం ి).

ర్ా

ణ

న

ెలం ాణకు

దు

ే ా

(పటం

ె ెన్ముక ా ఉనన్

‘వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాలు’ ాషట్ ర్ జ ా ాలో

48.4% మం ికి ఉ ా ి క ప్ంచడం గమ ారహ్ం. అందువలల్ , ెలం ాణ

ాషట్ ంర్ లో

వన పర్మాణాలను

ెరుగుపరచ ా కి

వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రం ాలలో అ వృ ిద్

ా ించడం

ాలా కీలకం.

ఆ థ్ క ి ం ా

2014-15 మ ియు 2021-22 సం.ల మధయ్కాలంలో పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం వృ ిధ్ ేటు 9.75 ాతం ా

ంటల్

ెరుగుదల ో

గత ఏడు సంవతస్ ాలు ా వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ

పటం 2.11

(2011-12 ఆ

త సంవత రం)

General 2020-21

లం ణ

రణ

క ఉత

General 2021-22

181.9 153.3

సూ క (IIP)

158.9

154.0

152.4

138.6

119.4

175.8

159.2

152.4

156.0

163.6

155.4

140.6

136.2

77.7 April

May

June

July

August

September

October

November

Source: Directorate of Economics and Statistics, Government of Telangana

రంగం వృ ధ్ ి బాటలో ఉం ి. 2020-21 సం.లో మహమామ్ ి గ ిషట్

థ్ ా

లో ఉనన్పుప్డు కూ ా ఈ రంగం వృ ిధ్ ేటు

ారత ేశం కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి. 2020-21 సం.లో ేశంలో

వృ ిధ్

వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ రంగం 7.48%

ెంద ా,

ెలం ాణ వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ

ా ిం ం ి.

రంగం పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం 12.24% వృ ిధ్ కా ేశవ్రం

ట్ ఇ ి ేషన్

వంటి కొతత్ పథకం,

ార్జెక్ట్ మ ియు

షన్ కాక య

టి ారుదల పథకాలు మ ియు

మా ాల ీలు ( ైతు

ైతు బంధు

మా) మ ియు వయ్వ ాయం

మ ియు అనుబంధ రం ాలకు 24x7 గంటలు ఉ త సరఫ ా వంటి నూతన్ వయ్వ ాయ మదద్ తు

అ ేక అం ాల

ావ్ ా ఈ వృ ిధ్

ా ించబ ిం ి.

ైతు బంధు పథకం వంటి

పర్

జనం

ేకూరచ్డ

ా ాలు

ార్థ

ే కాకుం ా,

తృ య రం ాల ై కూ ా పర్ ావం చూ ా ైతు బంధు కింద

బ ి

ా ి

ా

ానంలో

ివ్ య మ ియు . ఉ ాహరణకు

పర్ ా ా న్సృ ట్ ంి ారు.

ా ి ార్

క రంగం

ావ్ ా ఉతప్ త్

ేయ ా కి మ ియు

ేవలను ొ ం ేందుకు ైతులు నగదును ఉప ెలం ాణలో

పర్ ావం నుం ి కోలుకొ

బల

ెంచ ా కి

ేతర రం ాలలో కూ ా

ేయబ ిన వసుత్వులను కొను ోలు

2021-22 సం.లో

ా ి ార్

ిం ారు.

క రంగం కో డ్

ైన వృ ిధ్

అంతకుముందు సంవతస్రం కంటే 20.23% వృ ిధ్ 9

జన

చూ ిం ి.

ెం ిం ి

ఉప రంగ

కలప్నకు కీలక

ైన తయా ీ రంగ

ైం ి. ఈ

ఉ ాప్దక రంగం

2021-22 సం.లో బా ా పుం కొ

28.59%

ా ిం న ి.

కంటే 5.81

ే

ా ి ార్

క

ఉ ోయ్ ాల

ెలం ాణలో

ా ష్క ి వృ ిధ్

ేటు

ారత ేశంలో ఈ ఉప-రంగం వృ ిధ్

ేటు 2021-22 సం.లో 22.78% ఉం ి. ఇ ి

ాతం తకుక్వ. అ ే సమయంలో,

ెలం ాణ వృ ిధ్

ెలం ాణలో

గనులు మ ియు తవవ్కం ఉప రం ాలు 13.24% వృ ిధ్ ా ిం ా

దుయ్త్

క రం ా కి

ేతులోల్ నగదును

. త ావ్ ా వయ్వ ా

రంగంలో

ా ిం ం ి.

ా ాల ో స

ైతుల ఖా ాలోల్కి పర్తయ్కష్ పర్

ైతుల

(పటం 2.10 చూడం ి). ఏ ఆ ధ్ క ి వయ్వసథ్ లో ై ా

ామ్ణ ఉప రంగం 10.38% వృ ిధ్

దుయ్త్ ఉపరంగం 7.38% వృ ిధ్

ా ిం ం ి.

ా ి ార్

క కారయ్కలా ాలలో పుం కోవడం ా ి ార్

ా ి ార్

కోతప్ త్ సూ క 2020 లో మూడు ఉపరం ాలలో

సూ క (

. ఆ త ావ్త

(IIP)

9

ై ంగ్,

లువ ొ

లో

తయా ీ

కూ ా

పర్

మ ియు

ం సుత్ం ి.

కోతప్ త్

ెల ా ీ

దుయ్త్

ో చ్ ే 2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్రంలో

ెలల లువల ో ో

ేత్

ా ి ార్

ాలు) అ ే

క రంగం పుం కునన్టు ా

ెలుసుత్ం ి (పటం 2.11 చూడం ి). ఏ ిర్ల్ 2021 సం.లో,

ా ి ార్

క ఉతప్ త్

కక్

ా ారణ సూ క ఏ ిర్ల్ 2020

లువ కంటే 97.4% అ ికం ా ఉం ి. 2021 సం. తరు ాత

అ న్ ెలలోల్ ఈ రం ాలలో ఏటేట వృ ిధ్ మధయ్సత్ ం ా ఉం ి. కా

ఈ 3 ఉప రం ాలలో మాతర్ం లకడ ా ఉం ి. ఇ ి

ఉప-రం ాల బల

ా ి ార్

ాల

ెలల వృ ిద్ ధ ాతమ్కం ా

క రంగం కింద ఉనన్ అ న్

ైన పునరుదధ్ రణను పర్

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ , 2020-21 సం. ో ో

ం సుత్ం ి.

ేత్ 2021-22 సం.లో

The Index of Industrial Production (IIP) is a composite indicator that measures the short-term changes in the volume of production of a basket of industrial products during a given period, with respect to that in a chosen base period. The index is computed and published by the Central Statistical Organisation (CSO) on a monthly basis.

సూల ఆ క

రణులు

21

ేవరంగంలో అ ిక జన ాందర్త గల 'హో టల్స్ మ ియు

ె ట్ ా ెంటు ల్ ' ఉపరంగంలొ అదనపు సూ థ్ ల

29.94%

ెరుగ ా

మ ియు

లువ వృ ిధ్

ాయు ర ాణా ఉప రంగంలో 13.31%

ైలేవ్లు, 10.34%

ెరుగుదల

ా ిం ా

. ఇతర

ఉప రం ాలైనటువంటి కమూయ్ కేషన్ మ ియు పర్ ా ా కి సంబం ిం న

ేవలు, ప ల్ క్ అ ిమ్

ాసం మ ియు వృ త్ పర

ైన

ట్ ష ే ర్ న్, ' ియల్ 'ఎ ట్ ట్ ే ,

ేవల యాజమానయ్ం వంటి

ఇతర ఉప-

ా ాలలో వరస ా 2021-22 సం.లో 21.10%,

వృ ిధ్

కో డ్ మహమామ్ ి తగుగ్దల త ావ్త బల

19.58% మ ియు 14.40% సూ థ్ ల అదనపు లువలో ా ష్క ి ా ిం

పునరుదధ్ రణను ా ిం ం ి. ేవల రంగంలో వృ ిధ్

అనుస ిసత్ ునన్

ITeS రం ాలను ార్ం ాలకు

ఇ ెవ్స్ట్

(AI4AI)

బాల్క్ ె

న్

ెంట్

ైన

పునరుదధ్ ిం ే లకష్య్ం ో పర్భుతవ్ం

ా ాలకు ఇ ి పర్తయ్కష్ ప ిణామం. IT / ివ్ య

సత్ ిం ేలా

ేర్ ి పటట్ ణాలు మ ియు ణ

ర్ా

ణ

ో ర్ తస్హించ ా కి “ ెలం ాణ IT

ంగ్” ఏ ాప్టు, వయ్వ ాయ ఆ షక్రణల

ొరవ కోసం కృ ర్మ కారయ్కర్మాలను

ేధసుస్ను

ార్రం ంచడం,

ో ర్ తస్హించడం

మహి ా

ప క 2.1 ప క 2.1

లం ణ ఉప రం ల త సూ క వృ టు (%) (2020-21 నుం 2021-22) Growth (%)

Less than 0

11 to 50

1 to 10

51 to 100

Manufacturing

Electricity

General

April

149.4

39.6

111.1

97.3

May

58.6

1.1

29.3

29.0

June

143.8

13.3

10.4

31.2

July

3.3

5.5

4.2

4.3

August

16.6

17.4

9.4

11.9

September

3.5

7.1

-5.0

-2.0

October

64.8

27.8

14.4

25.0

22

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

క ేతత్ల హబ్ (WE-హబ్) మ ియు పర్భుతవ్

ఇంకుయ్బేటరల్ కు ఉ ాన్

ధులు సమకూరచ్డం వంటి

.

2.4.3 అదన రం ల గ

ఇందులో

సూల లువ వృ మ ం

టుకు

(Sectoral Contribution to Growth Rates of Gross Value Added) 2014-15 నుం ి 2021-22 సం. వరకు

ెలం ాణ మ ియు

ారత ేశంలో పర్సత్ ుత-ధరల పర్కారం అదనపు సూ థ్ ల

వృ ిధ్ కి

వయ్వ ాయ

ప ిశమ ర్ లు , 2.12 పర్

మ ియు

ా

అనుబంధరం ాలు,

ే ారంగం అ ే మూడు రం ాల

ం సుత్ం ి.

న , అదనపు సూ థ్ ల

ేవల రంగ వృ ిధ్

ెలం ాణ పర్భుతయ్ం

లువ

ో ాప్టు పటం

ెలం ాణలో, 2020-21 సంవతస్రం ా ట్ ీయ ర్

ావ్ ా

ావ్ ా

లువ వృ ిధ్ పర్ ానం ా

ె ి ిం ి. 2016-17 సం. నుం ి ో ర్ తస్హించబడుతునన్

ైతు

బంధు మ ియు ైతు మా పథకాల ే వయ్వ ాయం మ ియు ా

అనుబంధ రం ాలు పునరు జ్ వనం

పర్ ాన

ో ాప్టును అం ిసత్ ు ాన్

ెం ి ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ కి

.

ారత ే ా కి కూ ా, 2020-21 సం.

సంవతస్ ాలోల్

ేవల రంగం

న

ేశ ఆ థ్ క ి వృ ిధ్ కి కీలక

ైన

శకిత్ ా ఉం ి. 2021-22 సం.లో ప ిశమ ర్ లు మ ియు

రం ాలు జా య థ్ ా

లో ఆ థ్ క ి వృ ిధ్

ా ిం ా

.

అ న్ ోధక

ేవల

2.5 సూ కలు (District-level Indicators)

Above 100

Mining and Quarrying

ా ి ార్

2.5.1 సూల ఉత (Gross District Domestic Product) సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ కి

అ ే ి ాషట్ ంర్ లో అరథ్ ం

ధ

లాల్ల

ేసుకోవ ా కి ఉప

(పటం 2.13 చూడం ి). లాల్ ా ి ా అం ిం ే

మ ొక

లాల్ థ్ ా

లాల్కు

కక్ పర్ ావం

ా ేకష్ ఆ థ్ క ి ప ిమాణాలను

ిం ే ముఖయ్

ెలం ాణ సూ థ్ ల

ాధనం

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ కి

లాల్ నుం ి

ేరు ా ఉంటుం ి. COVID-19 మహమామ్ ి ో

లాల్లలో సూ థ్ ల

ీణత కనప ినపప్టికి,

లాల్ ఉతప్ త్ లో అతయ్ ిక

ే, COVID-19 కారణం ా

ాషట్ ంర్ లో

లాల్లు 2020-21 సం.లో తమ సూ థ్ ల

ానుకూల వృ ిధ్

ైన

ాటా(Contribution) ఒక

వయ్ ాయ్సలను చూ ిం ం ి. అ ఆ థ్ క ి

ాటా (Contribution)

ా ిం ా

. 33

33

లాల్లోల్ 22

లాల్ ఉతప్ త్ లో

లాల్లలో 26

వృ ిధ్ ేటు ఆ సంవతస్ర జా య వృ ిధ్ ేటు

లాల్ల

(-1.4%) కంటే

పటం 2.12

లం ణ సూల య అదన లువ వృ సహ రం (2014-15 నుం 2021-22) A. Telengana

Contribution to Growth Rate (%)

Agriculture & Allied Sectors

7.7

7.7

0.8 2.5

3.6

4.6

9.4

9.9

4.4

10.4 0.4

2.1

-0.1

2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

10.6

13.7

13.2

13.3

Industries

Services

Total

11.1

5.2 -0.4

Contribution to Growth Rate (%)

ధ రం ల

6.9

1.9

-0.1

B. India

పసుత ధరల ప రం

0.6

4.0

2.2

1.8

-0.4

2018-19 (TRE) 2019-20 (SRE) 2020-21 (FRE)

14.2

11.8

Agriculture & Allied Sectors

2021-22 (AE)

2.4

Industries

16.9

Services

Total

9.3 6.9

5.4

6.1

5.7

6.5

2.5

2.8

2.6

3.1

3.0

1.6

1.2

2.3

2.2

1.3

2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

11.0

9.3

11.1

11.0

5.3

7.0

1.4

1.9 -0.3

-2.6

-0.4

2018-19 (TRE) 2019-20 (SRE) 2020-21 (FRE)

10.8

6.9

-1.6

2.0

2021-22 (AE)

18.3

Source: Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India

ఎకుక్వ. పర్భుతవ్ వయ్వ ాయ మదద్ తు COVID-19

కక్ ఆ థ్ ిక పర్ ా ాల నుం ి

లాల్ల ా ేకష్ ోగ

మహబూబాబాద్

ోధక శకిత్ పర్

ా ాల కారణం ా ెజా ిటీ- ర్ా

ణ

ం సూ త్ ి ిద్ ేట మ ియు

లాల్లు వరుస ా 26.38% మ ియు

10.85% వృ ిధ్ ేటు ో ఉతత్ మ ప

2.5.2 తలస ఆ Income) 2020-21 సంవతస్రంలో

రు కనబ ి ా

..

తలస ి ఆ ాయం పటం 2.14 పర్

తత్ ం 33

ం సుత్ం ి. 33

21 సం.లో కంటే

ేశంలో

ాషట్ ంర్ లో

పర్

తలస ి ఆ ాయం (రూ. 1,26,855) లాల్ అ ిక తలస ి ఆ ాయం

క

ఉం ి. 2020-21 సం.లో ాషట్ ంర్ లో అతయ్ ిక తలస ి ఆ ాయం క

ిన

లాల్ రం ా ె ిడ్ (రూ. 6,58,757). ఈ

లాల్

ి

కక్

తలస ి ఆ ాయం 2020-21 సంవతస్రంలో జా య తలస ి

యం (Per Capita ెలం ాణలో

తలస ి ఆ ాయం మధయ్ వయ్ ాయ్సం ఉనన్పప్టికీ, 2020-

ఆ ాయం కంటే 5.2 ెటల్ ు లాల్ల లాల్ల

క

ె ి ిం ి. కో డ్-19 కాలంలో 33

లాల్లలో 17 లాల్లు తలస ి ఆ ాయంలో ానుకూల వృ ిధ్ ి ఉ ాన్

.

ి ిద్ ేట మ ియు మహబూబాబాద్

తమ తలస ి ఆ ాయం లో ెండంకెల వృ ిధ్

ా ిం ా

సూల ఆ క

రణులు

లాల్లు .

23

పటం 2.13

లం

ల

పసుత ధరల వద సూల

ఉత

రూ.

District

GDDP (Rs. crore)

రం

1,93,507

ద

1,62,877

GDDP (Rs. crore) 5,746 to 10,751 10,752 to 20,830 20,831 to 37,948 37,949 to 1,62,877 1,62,878 to 1,93,507

డ

ట

న ండ సం

గ కరూ

16,230

ర

14,802

మం

36,951

వరంగ రూర

ఖమ ం

29,806

ట

25,912

మహబూ

ట

23,471

– తగూ ం

23,223

సూ

క ంనగ

22,625

ద

20,830 19,936

– భువన

17,457 వరంగ అర

17,455

జ

17,138

ల

ల

14,739 14,676 14,599

ఆ

14,279 13,673

మహబూ

24,332

నగ

16,483

దప

37,948 30,498

Note: Districts arranged in descending order of GDDP. Source: Directorate of Economics and Statistics, Government of Telangana

GDDP (Rs. crore)

District

70,870

–మ

భ

(2020-21)

జన ం

10,751 10,648

జయశంక

10,521

గు ంబ – గ జన

ల

10,082 10,073

వనప

9,308

య

8,211

కుమరం ములుగు

5,746

పటం 2.14

పసుత ధరల ప రం

లం ణ

ల తలస ఆ

యం (2020-21)

Per-Capita Income (Rs.) 1,32,479 to 1,56,150 1,56 1,56,151 to 1,79,169 1,79 2,04,692 1,79,170 to 2,04 3,51,332 2,04,693 to 3,51 6,58,757 3,51,333 to 6,58

డ

District

Per-Capita Income (Rs.)

రం

6,58,757

ద

3,51,332

–మ

2,40,008

మహబూ

ద

2,29,833

నగ

2,23,348 2,22,100

– భువన

Per-Capita Income (Rs.)

District

జన ం 1,74,636 1,73,981

దప

ములుగు 1,67,769 1,66,766 1,63,462

గ కరూ

ల 1,56,150

జన

1,55,032

ట 2,19,292 జయశంక – భూ లప సం

2,13,735

మం

ల 1,54,955

2,04,692

మహబూ

1,52,577

న ండ 2,01,144 క ంనగ

ట 1,83,810

సూ భ

1,91,205

– తగూ ం 1,83,368 ఖమ ం 1,83,318

Note: Districts arranged in descending order of per capita income. Source: Directorate of Economics and Statistics, Government of Telangana

24

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ర

1,79,169

వరంగ రూర

1,75,951

ఆ

1,75,171

వనప జ గు ంబ – గ

1,51,458

ల 1,50,048 1,49,606

య

1,43,428

వరంగ అర

1,38,387

కుమరం

1,37,488 1,32,479

2.6 పగ

...

క

2020-21లో కో డ్ మహమామ్ ి వలన సంభ ం న ామా క,

ఆ ోగయ్ సంబం ిత మ ియు ఆ థ్ ిక స ాళల్ ను తటుట్కు , 202122లో ెలం ాణ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ ప కక్ ఆ థ్ ిక

రు ేగవంత

ైం ి. ాషట్ ంర్

ానుకూలత మూలం ా అ న్ రం ాలలో

కొ న్ సంవతస్ ాలనుం ి కొన ా ింపబడుతునన్ సంసక్రణల ావ్ ా ిథ్ రప ిం ి. ఇ ి మహమామ్ ి

కక్ ఒ ిదుడుకులను

తటుట్కోవడం మ ియు తవ్ ిత మ ియు ాశవ్త పునరుదధ్ రణ మా గ్ ా న్ అనుస ించడంలో స యప ిం ి. ాషట్ ంర్

మ ియు ావ్ ా,

సత్ ృత ఆ ా ిత

నూతన్

ా ాల అమలు కల

క

ాషట్ ర్ భ షయ్తు త్ వృ ిధ్ పథం కూ ా సుర ితం ా

ి త్ ో ం ి. కా ేశవ్రం ఎ త్ ో తల

సరఫ ా, ా ి ార్ ార్జెకట్ుల

ావ్ ా సృ ట్ ంి చబ ిన

ీరఘ్కాలంలో, కొతత్

ఆసుపతుర్ల

రంతర

దుయ్త్

క మ ియు ప ి ాల ా సంసక్రణలు వంటి

ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ పు ా ి ేసత్ ుం ి.

ార్జెక్ట్,

ామ్ణం

బలో ేతం

టి ారుదల సం ావయ్త ేయ ా కి

ైదయ్ క ా ాలలు, మ ట్

మ ియు

ఇటీవల

ో హదం

ెప్ ా టీ

ార్రం ం న

మన ఊరు మన బ ి కారయ్కర్మం వంటి కారయ్కర్మాల

ావ్ ా

ెలం ాణ మానవ మూలధనంలో ెటట్ ుబడులు ెటట్డం ావ్ ా

ా

పర్

జ ాలను

ొ ందుతుం ి. అ ే సమయంలో ద త

బంధు పథకం వంటి సం ేమ కారయ్కర్మాలు అసమానతలను త గ్ ంి ,

ా న్

సూల ఆ క

ాషట్ ంర్ లో ఉనన్

ెం ం ి.

రణులు

25

అ

యం

03

ప 26

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ము 

2017 నుం ి 2020 సంవతస్రం వరకు

వయ్వ ిలో

తత్ ం

కెలల్ ా అతయ్ ికం ా ఉం ి. అ వృ ిధ్ వయ్యంలో

ఇ ి

ాతం కలదు. ఇ ి

ారత

ాషట్ ర్

73.8

ారత ేశ

ొ ంత సగటు

ాతం ా

ా ారణ

న

ైం ి.

ా ట్ ార్ ల సగటు

మా గ్ ాల నుం ి

కంటే అ ిక

2021-22 ( లై-

మా ెక్ట్

కక్ అ న్ ఆ ాయ

దు

ి ెంబర్)లో భూముల

లువల మ ియు

సవరణ

కారణం ా

సంబం ిత కాల వయ్వ ిలో ఆ ాయం ో

ో చ్ ే

ే ిం ి.

ట్ ాంప్ డూయ్టీ

2019-20లో

ెల ా ీ

ా ారణ ా ట్ ార్ లోల్

ా ారణ ా ట్ ార్ లోల్ సగటు

2017-20 కాలంలో

(

ాలు,

ేత ాలు

ె ల్ ంపులకు)

ఇ ి

ేశంలో

కొం ెం తకుక్వ.

ధం ా

ాబ ి 2019 ఏ ిర్ల్- న్

తత్ ం న



దటి

దశలో చూ ినంత ా లేదు. అ ే

ారత ేశ

68.2 ాతం ా ఉం ి.

ెండవ

దశ (ఏ ిర్ల్- న్, 2021) పర్ ావం, ా ాపు ా పర్భుతవ్ం

ారత ేశ

ాబ ి

ెలం ాణ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ ై కో డ్-19

ేటల్

77.4%. ఇ ి

18 ా ారణ ా ట్ ార్ లలో అతయ్ ికం.

57.7 ాతం కంటే ఎకుక్వ.

ి

మధయ్

ేశంలో

వసూళు ల్



2017-20

వయ్యంలో ెలం ాణ అ వృ ిధ్ వయ్యం ాటా

2017-20లో





ెలం ాణ ొ ంత పనున్ ాబ ి సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్

ఉతప్ త్ లో 7.4



ం లు

సగటు



రణ్

రణ్

ాటా

ం న వయ్యం

మ ియు

వ ీడ్

తత్ ం ాబ ిలో 48.7 ాతం. ం న

వయ్యం కంటే

ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ ల

ణ్ ాయక వయ్యం 49.1 ాతం ఉం ి.

2017-20

కాలా కి

ెలం ాణలో

ె ల్ ం ా స్న బాకీలు సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్

లో 22.33 ాతం ఉ ాన్ ా ారణ

ేశ సగటు

ా ట్ ార్ ల

కంటే

.ఇ ి

ారత ేశ

తకుక్వ. ారత

ె ల్ ం ా స్న బాకీలు 27.73

ాతం ా ఉ ాన్

.

ట్ ాంపులు మ ియు

ట్ ష ే ర్ నల్ ఆ ాయం ెటట్ ంి పు అ

ం ి.

ప

27

3.1 ఉ పర్భుతవ్ ప ల్ క్

తము ాబ ి వసూళు ల్ మ ియు వయ్యాల

ై ాన్స్ కు సంబం ిం ం ి. ప ల్ క్

సమరథ్ వంత ా ి

ాణయ్తను

వయ్వసథ్ లో

ఉప

ించుకొ

ెం ొ ం ించ ా కి

మారష్ల్

సమాజా న్ఉనన్త

ెస్ మ ియు సర్ ార్జ్ ల

ారత పర్భుతవ్ం ఇటీవ

ిథ్ కి

ిన

ధ్ ా ిసత్ ుం ి.

ై ఆ ారప ిన

సంవతస్ ాలలో ాషట్ ర్ పర్భు ావ్లకు త గ్ ంి ం ి.

త్ ా న్ 15వ ఆ థ్ క ి సంఘం

పర్కారం మ ింత త గ్ ంి ం ి. అ పర్ ేయ్క

వనరులను

ేరుచ్టకు ఆ థ్ క ి

ాబ ి వసూళల్

ేయా స్న ఆ థ్ క ి పం ిణీ

ావ

కక్

లు క ప్సుత్ం ి.

సూ ం నటుట్ ా

వృ ిధ్ మ ియు య ేర్ సుస్ మ ింత ా

బ ి

ై ాన్స్

ైన రవ్హణ పర్జల బాధయ్తలను ెర ేరచ్ ా కి,

వన

ఆ థ్ క ి

రవ్హణ

ధుల మం రుకు

ి ారసు

ెలం ాణకు

కక్

ి ారసుల

ే 15వ ఆ థ్ క ి సంఘము

ేసత్ ూ ఏ ాషట్ ంర్ కూ ా

2019-20 సంవతస్రంలో ీవ్క ిం న

త్ ా కంటే తకుక్వ ా

ఉండకుం ా పర్ ేయ్క ర్ాంట్ల కేటా

ంపును ి ారసు ే ిం ి.

ఆ థ్ క ి సంఘము

రుదధ్

ి ారసును కేందర్ పర్భుతవ్ం ఆ

ఈ

ి ారసులకు

పర్భుతవ్ం ఆ థ్ క ి సంఘము చటట్ పర

ైన

బంధనలు లేక ో వడం

మ ో ైపు, ఆ ోగయ్ం మ ియు ె ల్ ం ా స్న వయ్యాలు

ావ్ ా

దయ్ ో స

మ ియు

ెరుగుతు ాన్

ఆ థ్ క ి

ైం ి. అ

ే కేందర్

కక్ ి ారుస్లను ాటిం ాల ే

అంశం ా ప ిగణిం ం ి.

వయ్యాలు

ించలేదు. ఇ ి

ీ

ా ారణ

కీలక రం ాలకు

ె ల్ ం ా స్న ఇతర

. ఇ ి కేందర్ పర్భుతవ్ం

ె ల్ ం ే

త్ ా కి స ితూగడం లేదు. 15వ ఆ థ్ క ి సంఘము

2021-22లో

2025-26

సూ థ్ ల

ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ దర్వయ్ లోటు 4%ను

ాటికి 3%కి త గ్ ిం ే

ిశ ా మారగ్

ద్ శ ే ం

ే ిం ి.

ఇ ి అందుబాటులో ఉనన్ ఆ థ్ క ి అంత ా న్ మ ింత త గ్ స ి త్ ుం ి. ఈ అ ాయ్యంలో, ఇతర

ముఖయ్

ఆ థ్ క ి

ా ట్ ార్ ల ో

సూ కలు

ో చ్ చూ ేత్

ల్ ే ించబ డ్ ా

పర్భుతవ్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ ై పర్ ావం చూ ే

చ ిచ్ంచబ డ్ ా

.

ధ

ెలం ాణ

3.2 లం ణ తుల త క ఆ క స రూపం (Comparative Fiscal Profile of Telangana ) ార య ిజర్వ్ బాయ్ంక్ మ ియు

ఆ

గ్ సూ కల ావ్ ా

ధృ క ించబ ినటు ల్ ా పర్భుతవ్ సంసథ్ లు మ ియు ైర్ ేట్ రంగం ెండూ పర్భుతవ్ బల

ైన ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లు ా గు త్ ంి చబ డ్ ా

ెలం ాణ ఇటీవల ఏరప్ ిన

ి న ార్ం ాల ో ో చ్చూ ేత్

ఉం ి. ముఖయ్ం ా,

ాషట్ ర్

ైనపప్టికీ

ీ ఆ థ్ క ి ప

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం పర్

ారత ేశంలో

రు పటిషట్ం ా ట్ ాతమ్క

ఇంటికి ఈ

ేరుచ్టకు పర్య న్సుత్ం ి.

ాగంలో, 2017-18 నుం ి 2019-20 వరకు గల ఆ థ్ క ి

ేటాను ప ి

వహిం ే ఇతర

ం , ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ లకు1 ార్ ా ారణ

ా ట్ ార్ ల సమాన

ైన గణాంకాల ో

ో లచ్డం జ ి ిం ి. ఈ ప ిబాష మ ియు ఆ ిట్

ఖా ాలు అందుబాటులో ఉనన్ ఇటీవ మూడు సంవతస్ ాల సగటును సుకు ే సంఘం తన

ధయ్ం

ేయబ ిన

సంవతస్ ాలలో

ానం 15వ ఆ థ్ క ి

ి ారుస్ల ఆ ారం ా ా ట్ ార్ ల ఆ థ్ క ి సూ కలను

గణించ ా కి అనుస ిం న పదద్ కి అనుగుణం ా ఉం ి.

పటం 3.1

పను ఆ మ యు

ల క: లం ణ రత శం (2017-20 సగటు)

Share in revenues (%) Telangana

India (general states)

65.18 48.9

మ ియు అం ాలు

26.4 16.7 8.62 8.8 Share in Central Taxes

State's Own Non-Tax Revenues

9.48

15.9

Grants from Centre

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

28

General States include 18 Indian states of Andhra Pradesh, Bihar, Chhattisgarh, Goa, Gujarat, Haryana, Jharkhand, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Odisha, Punjab, Rajasthan, Tamil Nadu, Telangana, Uttar Pradesh and West Bengal.

లం ణ

ైన

సం ేమ సంసక్రణలు మ ియు కారయ్కర్మాలను అరుహ్లైన పర్

State's Own Tax Revenue

1

.

క ఆ క ముఖ తం 2022

48.9% కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి. ఈ

బడులు (Revenues)

3.2.1

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ ాబడులు సూ థ్ లం ా ెండు రకాలు

ె ెనూయ్ ాబ ి

వ చ్న

ెండవ ి మూలధన

అ

న

ాబ ి ( ీవ్క ిం న రుణాలు

రుణాలు

దలైన ).

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ బ ట్ ెజ్ అంచ ాలలో

ె ెనూయ్

2021-22 ాబడులు

రూ.1,76,127 కోటు ల్ మ ియు మూలధన వసూళు ల్ రూ. 45,560 కోటు ల్ .

సవ్ంత

2017-20లో

ాబ ి ( ాషట్ ంర్

పనున్

ారత ేశ

ె ెనూయ్

ాబడులలో

కక్ సవ్ంత పనున్ మ ియు

ేతర ఆ ాయం, పటం 3.1) 73.8% ా ఉం ి. ఇ ి ా ారణ

ా ట్ ార్ ల

సగటు

ాషట్ ర్ సవ్ంత పనున్

ాబ ి,

ాబ ి వసూళళ్లో

ాలా ఎకుక్వ. క

ాషట్ ర్

ి ఉం ి. ఇ ి

ారత ేశ

ాబ ి 57.7% కంటే

ా ారణ

65.18%

ా ట్ ార్ ల సగటు

ాబ ి

ో

ేత్

పనున్

ేకరణ అ ిక

ం సుత్ం ి. 2017-20కి

ాబ ి (రూ.26,393). ఇ ి

దటి ి

ారత పర్భుతవ్ం నుం ి బ ి

మ ియు వసూలైన

లో

పర్

(పనున్ మ ియు ప ేన్తర మా గ్ ాల నుం ి

మ ియు

ల్ ) ర్ాంటు

ాబడుల ో

బడుల కూరు ( Composition):

3.2.1.1

2017-20 కి సగటు ాబ ి

ారత ేశ

ారత ేశ

ారత ేశ

ా ారణ

ాషట్ ర్ సవ్ంత పనున్

ా ారణ

రత శ

లం ణ

రణ

3.2.1.2. పను వృ మ యు అపసుత రుగుదల (Tax Growth and Buoyancy) ట్ ాంపులు మ ియు ి

వసుత్ ేవల పనున్ ాషట్ ంర్

ట్ ష ే ర్ న్

మ ియు

ీ లు, ఎకైస్జ్ మ ియు ాషట్ ర్ లువ ఆ ా ిత పనున్లలో

ెపుప్కోద ిన ఆ ాయ వృ ిధ్

అం ాలలో

ారత ేశ

ా ారణ

ా ిం ం ి. ఈ

ా ట్ ార్ ల వృ ిధ్

ేటు కంటే

అగర్ థ్ ానంలో ఉం ి (పటం. 3.3 చూడం ి). ట్ ాంపులు మ ియు ి

ట్ ష ే ర్ న్

ీ లు, ఎకైస్జ్

ా ాలలో

ెలం ాణ,

త

క వృ

ారత ేశ

టు: రణ

టు రత శ

లం ణ

రణ

లు

40.2 35.1

ా ట్ ార్ ల

చూడం ి) కంటే గణ యం ా ఎకుక్వ ఉం ి.

స లు

ా ట్ ార్ లలో

ా ట్ ార్ ల సగటు (పటం. 3.2

పను బ స త క వృ లం ణ మ యు రత శం లు (2017-20 సగటు)

(%)

న్

లువ ఆ ా ిత పనున్ మ ియు ఎకైస్జ్

ష స ంత పను బ కూరు : లం ణ & రత శం GS (2017-20 సగటు) బడుల

ామ థ్ ా

ాబ ి ప ి ిలో,

పటం 3.3

ంత పను

ా ట్ ార్ ల

ా ారణ

పటం 3.2

ష

ఇతర

ెలం ాణ ాషట్ ర్ సగటు తలస ి

ెండవ అతయ్ ికం. 2017-20కి

సగటు రూ. 22,955.

ాబ ి

SGST + VAT

33.2

11.94 2.36

29.6 ం లు మ యు ష లు

7.79 3.48

17.0 12.8 8.6

VAT

SGST

ఎ

11.2

ం లు మ యు ష లు

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

12.82

ఎ

8.00

6.0 6.1

హ ల పను

హ ల పను

4.70 6.38

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

ప

29

పటం 3.4

GSDP పను ష (2017-20 సగటు) పను GSDP ష 7.40

(%)

:

లం ణ మ యు

లం ణ

రత శ

రణ

రత శం లు

ద

రణ

లు,

లు

7.40 6.40

5.00

5.10 4.20

0.60 0.60 SOTR

1.30

1.07

ం లు మ యు

SGST+ VAT

ష

1.50 0.80

0.44 0.38 0.50

ఎ

హ ల పను

లు

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

పటం 3.5

ా ారణ

లం ణ మ యు రత శ రణ ల అపసుత పను రుగుదల (2017-20 సగటు)

పను సంతులనం (%) లం ణ

రత శ

రణ

లు

ి

ట్ ష ే ర్ న్

ారత ేశ

ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి ఉతప్ త్

ాషట్ ర్

స

మ్ త

ా ారణ ా ట్ ార్ ల స

అగర్ ా

1.08

ెండు ెటల్ ు ఎకుక్వ.

2.22

ాషట్ ర్

లువ ఆ ా ిత పనున్ ఆ ాయ

ా ారణ

ా ట్ ార్ ల వృ ిధ్

ం ం ి.

ేటుక ాన్

ాటా అ ే ి ఒక కొలమానం.

ెలం ాణ

ె ి ే కొ ీద్

ాషట్ ర్ ఆ ాయాలు

ెర ా . సూ థ్ ల

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ వృ ిధ్ కి అ ిక పనున్ ాబ ి వలన పర్భుతవ్ం

అపుప్లను ఆశర్ వయ్యం పనున్

1.18

ీ లు, ఎకైస్జ్, మ ియు

ధం ా

ా ఉం ి (పటం 3.4 చూడం ి).

ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్

0.38

మ్ త

ాషట్ ర్ సవ్ంత పనున్ ాబ ి 7.4% ో సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ లో

1.60

1.42

ా ష్క ి

కొలవ ా కి, సూ థ్ ల ా ట్ ీయ ర్ ఉతప్ త్ లో

ొ ంత ాబ ి వసూళల్

ఎ

హ ల పను

ైం ి.

ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు 8.36%. కంటే

మా గ్ ాలలో

0.81

లు

వృ ిధ్ ేటు18.2%, ఇ ి ేశంలో

ెలం ాణ వృ ిధ్ ేటు అ ిగ

ం లు మ యు ష

ేశంలో ే అతయ్ ికం ా న

వసుత్ ేవల పనున్ మ ియు

0.61

దు

ే ిం ి. ాషట్ ర్ సవ్ంత పనున్ ాబ ి 2014-20 మధయ్ కాలంలో

ట్ ాంపులు &

1.40

SGST+ VAT

ేటును న

2017-20 కాలంలో, పటం 3.3లో సూ ం న

1.30 SOTR

ా ట్ ార్ లలో క ాన్ అతయ్ ిక వృ ిధ్

ేయా .

ంచకుం ా తన సవ్ంత వనరుల నుం ి ాషట్ ర్

ొ ంత పనున్

ాబ ిలో

ా ారణ

ెరుగుదలవృ ిధ్ ేటు, సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ (పర్సత్ ుత

ధరలలో) వృ ిధ్

ేటు

షప్ త్ కొలువ ా, అ ి 2017-20

కాలంలో 1.3 ెటల్ ు ా ఉం ి. ఇ ి

ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ ల

సగటు 1.4 కు దగగ్ ర ా ఉం ి (పటం 3.5 చూడం ి). ారత ేశ

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

30

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ా ారణ

ా ట్ ార్ ల పనున్

ెరుగుదల కంటే

ెలం ాణ

ాషట్ ంర్

Box 3.1 అ క బడులు ంచడం: నమూ ష ం లం ణ (Realizing Higher Revenues : Telangana as a Model State) ెలం ాణ పర్భుతవ్ం

గణ య

ైన వృ ిధ్

పనున్ల

పర్

ాబడులు

ాఖ

ా ించడంలో

ా ిం ం ి. ఇ ి

ావ్ ా పనున్

ం సుత్ం ి. అ

ాణిజయ్

ాబడుల

ేకరణలో

2014-15 (రూ. 27,700

కోటు ల్ ) మ ియు 2020-21 (రూ. 52,436 కోటు ల్ ) మధయ్

స

కరణ

ా ాపు

ెటట్ ంి పు

.

పనున్

ాణిజయ్ పనున్ల

ాఖను

పర్య ాన్లను

ప ి ేందుకు, పర్భుతవ్ం బలో ేతం

అయాయ్

మ ింత

ే ిం ి. త ావ్ ా

కొతత్ ా 2

18 కొతత్ స ిక్ళు ల్ ఏ ాప్టయాయ్

క

షన ేట్ ప ి ిలో

ో సుట్ల ో ై థ్ ా

ెరుగు

.

ి జను ల్ ,

ాణిజయ్ పనున్ల

ధ కేట ి ీలల్ ో 161 కొతత్

అ ికార వరగ్ ంలో నూతన థ్ ా

ో సుట్లు సృ ట్ ంి చడం జ ి ిం ి. ెలం ాణ

పర్భుతవ్ం

మ ియు

అ ికారుల

పనున్

బాధయ్తల

ె ల్ ంపు

ాంకే క పరం ా ముందుం ి. ాణిజయ్ పనున్ల

ారుల

పరయ్ ేకష్ణలో ఇందుకోసం

ాఖ అ ేక యాప్లు (OIC

యాప్, 3BD యాప్, ఫంకష్న్

ల్ యాప్, ీఫండ్

ఐటి టూల్) మ ియు మాడూయ్ల్స్ (సూక్ర్టి , గల్

మాడూయ్ల్) టట్

ఎకైస్జ్ & పనున్

వంటి

దటి ా ి ా పర్

ాటి

ట్ ాతమ్కం ా

ట్ ాంపులు మ ియు ి

ెరుగుదలలో

పర్ ేశ ెటట్ ి

ెరు ైన ఫ

ట్ ేష ర్ న్

ేశంలో ే

ం ి. ఈ

ీ ల

ా ాలలో

ాలను కనబ ి ం ి.

3.2.2

-19 ప వం మ యు 2021 వసూ న బ (Impact of Covid-19 and Recovery in 2021 - Revenue) కో డ్-19 మహమామ్ ి రం ాల ై,

ముఖయ్ం ా

ారత ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లో

అసంఘటిత

పర్ ా ా న్ చూ ిం ి. 2019-20 ో ో ెలలోల్ ాషట్ ంర్ గణ య

రంగం ై

అ న్

పర్ కూల

ేత్ 2020-21లో కొ న్

ైన ఆ ాయ లోటును చ చూ ిం ి.

2021-22లో ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ ఎంత

ేరకు పుం కుంటుం ి

అ ే ి పర్శన్. ఏ ిర్ల్- న్ 2021 మధయ్ మహమామ్ ి

దశ ార్రంభం ో ఇ ి మ ింత కిల్షట్ం ా మా ిం ి.

ెండవ

ాధ ాలు పనున్

బాధయ్తలను

ె ల్ ంపు ారుల

లెకిక్ంచడ

ిబబ్ం ి ప

ే

కాకుం ా

రును కూ ా ప ి

కక్

త్ ా

ధ

పనున్ల

. కో డ్-

19 కారణం ా ఆ థ్ క ి ఘా ాలు ఉనన్పప్టికీ ాబ ి వసూళల్ ను

ఉ ాన్

రవ్హించ ా కి ఇ

.

స యకా ి ా

అం ేకాకుం ా, పనున్ ఎగ ేతలను అ ికటేట్ందుకు ఎక ా

క్

ఇంటె జెన్స్

యూ ట్ను

ఏ ాప్టు

ే ారు. పనున్ ఎగ ేతలను గు త్ ించ ా కి మ ియు

ాఖాపర

ైన చరయ్ల కోసం వయ్కిత్గత

రూ ొ ం ించ ా కి సమా ార కూ ా

ెలం ాణ

కింద

సత్ ృతం ా

ాషట్ ంర్ లో

ా ాపు

ే ికలను

ల్ ష ే ణ

ఉప

ాధ ాలు

ించబడుతు ాన్

లువ

ఆ ా ిత

2.18 లకష్ల పనున్

ారులు ాన్రు. అ ిమ్

పర్భుతవ్ చరయ్ల పరం ా

.

పనున్

ె ల్ ంపు

ట్ ట ే ర్ ివ్, టెకిన్కల్ మ ియు ే ొక్నన్ పర్య ాన్ల

ైన

ావ్ ా, పనున్ ె ల్ ంపు ారుల సంఖయ్

ెటట్ ంి పు కంటే

ఎకుక్వ ె ి ిం ి. ి ెంబర్ 2021 ాటికి, వసుత్ ేవల పనున్ కింద

ాషట్ ంర్ లో పనున్ ె ల్ ంపు ారుల సంఖయ్

ా ాపు 4.89 లకష్లు.

ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి పునరుదధ్ రణ పూ త్ ి

థ్ ా

ేరుకోవ ా కి,

2021-22 ఆ ాయాలను తపప్ స ి ా కో డ్ ముందు సంవతస్రం 2019-20 ో ో లాచ్ స్ ఉంటుం ి.

2019 ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్

కంటే, న

ెలలో

ెండవ దశ కో డ్ గ ిషట్

ాషట్ ర్ సవ్ంత పనున్ థ్ ా

ేరుకునన్

ే

ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్ 2021లో 55% క ాన్ ఎకుక్వ ె ి ా

(పటం 3.6 చూడం ి). ఆగసుట్ 2021

అ న్

కి

ాబడుల

ాబడులు

సంవతస్ ాలోల్

న

అ ే సంవతస్రం మ ియు మునుపటి

ెలల ో

ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్ మధయ్

ాటికి, ఎకైస్జ్

ెల

ాషట్ ంర్

ో చ్ ే పు ోగ

ం ం ి.

2021

ేక ిం న రూ.33,062 కోటు ల్ .

2019-20 సంబం ిత కాలం కంటే 52% ఎకుక్వ మ ియు 2020-21లో క ాన్ 92% ఎకుక్వ.

ప

31

పటం 3.6

ల

ఆ

2019

లు (2019 నుం 2020

2021 వరకు) రూ.

2021

State's Own Tax Revenue (SOTR) 9,000

VAT 7,667

6,666 4,566 3,948 4,850 3,000

April

May

June

July

August

States Goods and Services Tax (SGST) 3,000

1,500

2,697

2,619

1,671

0

190 April

May

June

July

1,200

800

995

1,000

885

220 0

April

May

June

July

August

Motor vehicles tax

600

928

400

526

200

20

0

648

628

472

April

May

June

July

1,800

425 335

341

1,258

1350

1,258

329

297

1,195

900

916

200

0

450

45 April

May

June

July

August

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

32

August

Excise Duty

500

100

August

1,400

1,000

1,125

300

1,392

Stamps and registration fees

2,000

400

2,001

1,925

1,000 500

484

2,398

2,500 2,000

6,000

0

ట

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

0

576 8 April

May

June

July

August

ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్ 2019 మ ియు 2020లలో క ాన్

ఆ ా ిత పనున్ మ ియు

ాషట్ ర్ వసుత్

లువ

ేవల పనున్లు

ెండూ కూ ా ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్ 2021లో ఎకుక్వ ా న

అ

ా

.

ే 2019 ో

ో చ్ ే,

ే 2020 మ ియు

ట్ ాంపులు మ ియు ి

ట్ ేష ర్ న్

త ావ్త ఈ

. అ

వసూళు ల్ మ ింత

ఆగసుట్ 2021 వరకు

టార్

ె ి ా

ే ెండవ దశ కో డ్ . అ

ో చ్ చూ ేత్ ,

ధ రకాల

2020-21 మ ియు 2021-22

ే 2021లో

కేట ి ీలలో పర్

నపప్టికీ

ాహ ాల పనున్ వసూళు ల్

పుం కోలేదు. ఏ ిర్ల్-ఆగసుట్ 2021-22 లో ాబడులు

ే 2021లో

ీ లు గణ యం ా అ ిక

తత్ ంలో వసూలు అయాయ్

పనున్ల

దు

ఎకైస్జ్ పనున్లు

ెలలో ఎకుక్వ ా వసూలు అ

న

ా

ో

అ న్ .

వయ్యాలు ఉంటా ా ి య

సవ్ ావంగల ఖరుచ్లను క ేత ాలు,

ెనష్న్లు,

బంధు, ఆస ా

ఎకుక్వ ా

ల్ , ర్ాంటు

పున ావృతమ

ి ఉంటుం ి. ఇందులో ావ్హణ

ఖరుచ్లు,

ేయ్

ాలు, ైతు

న ె ష్ న్లు మ ియు ఇతర కీలక పథకాల ై

ే ిన ఖరుచ్లు ఉంటా

.

ైం ి. ఇ ి

మ ో ైపు మూలధన వయ్యం కాకుం ా

ీరఘ్కా క

తత్ ం వయ్యంలో 73%.

ా ారణం ా పున ావృతం

ైం ి. ఇ ి ఆ ిత్ సృ ట్ క ి ి (మూలధన

వయ్యం) లే ా రుణ బాధయ్తల త గ్ ంి పుకు (రుణ కు

ె ల్ ంపులు)

ా ి సుత్ం ి. 2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్ ా కి మూలధన

వయ్యం రూ. 61,443 కోటు ల్ అంచ ా

ే ినపప్టికీ ఇందులో

మూలధన ఖరుచ్ రూ. 29,047 కోటు ల్ (47%). మూలధన వయ్యా కి అ ిక కేటా వయ్వసథ్ ను

ెం ే బహుముఖ పర్ ా ా న్ క

2017-20లో,

ెలం ాణ

17.9% ఇ ి

ారత ేశం

ి ఉంటుం ి.

తత్ ం వయ్యంలో ( ాబ ి వయ్యం

మ ియు మూలధన వయ్యం) మూలధన వయ్యం ా ారణ

ాటా

ా ట్ ార్ ల సగటు (13.8%)

కంటే ఎకుక్వ. ఉమమ్ ి ాషట్ ంర్ లో పూ త్ ి ా

రణ్

ం ం ి.

ే ిన వయ్యం (రూ. 1.67 లకష్ల కోటు ల్ )కు

ఖరుచ్ ేయబ ిం ి. ేటి వరకు మూలధన వయ్యం ా

తత్ ం

రూ. 2.82 లకష్ల కోటు ల్ ఖరుచ్ ే ిం ి. అ

ాజయ్ ఆంధర్పర్ ేశ్ ాషట్ ంర్ లో 2004-05 నుం ి 2013-14

వరకు అంటే 10 సంవతస్ ాల కాలంలో మూలధన వయ్యం రూ. 1.29 లకష్ల కోటు ల్ . అ జ ా ా

ాటా (41.68%)

మూలధన వయ్యంలో మూలధన వయ్యం

ాజయ్ ఆంధర్పర్ ేశ్ ాషట్ ంర్ లో ెలం ాణ ాషట్ ర్

భజనకు ముందు

ెలం ాణ

ెలం ాణలో అ

2014-15 నుం ి సుకుంటే,

ాటా ా

ా ం నటల్

ాషట్ ర్

భజనకు ముందు 10

ెరుగుదల అపూరవ్

ార్జెకట్ుల

ఇపప్టికే క

కక్ బల

పర్ ా ా న్ క థ్ ా

ెటల్ ు

ే ినటు ల్ సప్షట్ మవుతుం ి. మూలధన

ో తల పధకం కా ేశవ్రం

రంగం

ే,

తత్ ం మూలధన వయ్యా న్

ైన ి.

ఈ అదనపు బ ెజ్ ట్ వయ్యం, పర్పంచంలో ే అ వంటి

ాషట్ ర్

ేయ్ ఖరుచ్ రూ. 54,052

ే ిన మూలధన వయ్యం కంటే 5

వయ్యంలో ఇంత

ార్జెక్ట్ మ ియు

ెదద్ ఎ త్

షన్ భ ీరథ

ామ్ణా కి మదద్ తు ఇ చ్ం ి. వయ్వ ాయ ైన వృ ిధ్ లో ఈ ఖరుచ్

ిసత్ ు ాన్

ి ఉం ి.

కక్ ఫ

ాలు

. ఇ ి ఇతర రం ాల ై బహుముఖ

మూలధన వయ్యా న్

ో ర్ తస్హించ ా కి,

2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్ ా కి అంచ ా ే ిన సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్

ఉతప్ త్ లో ా ట్ ార్ లకు 4% ా కర రుణ ప ి ఇ ి

ద్ ే ం ం ి.

ెరుగుతునన్ 0.50% మూలధన వయ్యం ా

ారత

పర్భుతవ్ం గు త్ ంి ం ి. ఈ అదనపు రుణం సుకోవ ా కి అరహ్త ొ ం ాలంటే, మూడవ

ైమ ర్ ా ికం ( ి ెంబర్ 2021) ము ి ే

ాటికి 2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్ ా కి లకష్య్ం ా

మూలధన వయ్యంలో క సం 70% ఖరుచ్ 2021-22లో

ంపులు ఇ ేత్ ఆ థ్ క ి

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

అధనం ా, రూ. 1.14 లకష్ల కోటు ల్ మూలధన వయ్యం ా

అ ిక

2021-22 ఆ థ్ ిక సంవతస్ ా కి ాబ ి వయ్యం రూ.1,69,383 కోటు ల్ ా అంచ ా ేయడ

బ ట్ ెజ్ నుం ి

ఎకుక్వ ఖరుచ్

. ాబ ి వయ్యం అ ే ి ఆసుత్ల సృ ట్ క ి ి

ే ేందుకు, అదనపు బ ెజ్ ట్

2014-15 నుం ి 2021-22 వరకు (31.1.2022 వరకు),

సంవతస్ ాలలో

వయ్యం మ ియు మూలధన

మ ియు

ేయాల

ప ిగణనలోకి

2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్ ా కి బ ెజ్ ట్ వయ్యం రూ.2,30,826 ాబ ి

ేగం ా అ వృ ిధ్

వనరుల ో భ త్ ీ

కోటు ల్ .

3.3 తుల త క దవ స రూపం – వ యం (Comparative Fiscal Profile - Expenditure) కోటు ల్ , ఇందులో

ెలం ాణను

ెలం ాణకు

రూ.20,903 కోటు ల్ ,

ద్ ే ం న

మూలధన వయ్యం

ి ెంబర్ 2021

ాటికి కా ా,

వయ్యం రూ. 14,632 కోటు ల్ (70%). అ 2021

ఇ ి

ాటికి

ెలం ాణ

ేయా .

ెటట్ ుకునన్

ే,

ే ిన

ి ెంబర్

ే ిన వయ్యం రూ. 22,073 కోటు ల్ .

ద్ ే ం న వయ్యం కంటే గణ యం ా ఎకుక్వ కావున

అదనపు బహిరంగ మా ెక్ట్ రుణాలకు కూ ా అరహ్త ొ ం ిం ి.

రల్ ాయ్ కి గు ైన

ప

33

3.3.1 అ వృ మ యు అ వృ వ యం (Development and NonDevelopment Expenditure):

తర

పటం 3.8

తత్ ం వయ్యా న్ అ వృ ిధ్ వయ్యం మ ియు అ వృ ిధ్

ేతర

వయ్యం ా కూ ా వ గ్ ీక ించవచుచ్. అ వృ ిధ్ వయ్యంలో ామా క

ేవలు ( దయ్, ఆ ోగయ్ం, సం ేమం, గృహ

దలైన ) మ ియు ఆ థ్ క ి

ప ిశమ ర్ ,

ర ాణా

అ వృ ిధ్

ేతర వయ్యం అ ే ి

ఖరుచ్లను క

ేవలు

ి ఉంటుం ి.

2017-20 సంవతస్ ాలలో అ వృ ిధ్ వయ్యం ా ట్ ార్ ల కంటే ా ారణ

వయ్యంలో,

ా ారణ

ెలం ాణలో

ఉంటా

ేవలకు

అతయ్ ికం. అ వృ ిధ్ వయ్యంలో

ామా క

సగటు

ేవల ై

కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి. ఇ ి

58,111

.

(ఆ థ్ క ి

లం ణ

24,758

హ

23,088

క టక

తత్ ం వయ్యంలో

ారత ేశ

ారత ేశ

ే ే వయ్యం ఆ థ్ ిక

ం సుత్ం ి (పటం . 3.7).

ేవల

ా ారణ ా ట్ ార్ లలో

త

పటం 3.7

లం ణ మ యు రత శం సం ఖరు కూరు GS (2017-20 సగటు)

20,085

ఒ

18,883

ళ డు

17,979

జ

17,182

గుజ

16,581 రళ

16,220

ష

16,167

మధ ప

అ వృ వ యం

15,736

పం

13,687

తర వ యం

లం ణ

రణ

20,091

ఛ స

మ

తం వ యం కూరు (%) అ వృ

22,903

ఆంధప

ా ారణ

ాటా 68.2%. అ వృ ిధ్

ారత ేశ

క

ామ్ణం

దలైన ) సంబం ిం న

ాటా 77.4%. ఇ ి

ా ట్ ార్ లలో

సగటును పర్

ఖరుచ్లు

వ యం ల మధ

సగటు తలస అ వృ వ యం (రూ.)

ేవల (వయ్వ ాయం, అట ,

దలైన )

ేవలు, ప ి ాలన

తలస సగటు అ వృ (2017-20 సగటు)-

రత శ లు

77.4

22.6

68.2

31.8

ప మ

రం

12,494

ం

11,970

ఉతరప

9,556 8,312

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets , Population Projections for India and States 2011-2036, Ministry of Health and Family Welfare

అ వృ వ యం కూరు (%) క వల వ యం ఆ క వల వ యం లం ణ రత శ రణ

లు

54.9

45.1

3.3.2 తలస అ వృ వ యం (Per Capita Development Expenditure):

54.8

45.2

తలస ి అ వృ ిధ్ వయ్యం 2017-20 కాలంలో

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

న

ేత్ ,

ెలం ాణ

దటి

ీ

ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ ల ో ో క

ేయ ా కి పటం 3.8 చూడం ి.

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ం ి.

ెలం ాణ తలస ి ఖరుచ్ రూ. 24,758 తరు ాత హ ాయ్ ా

(రూ. 23,088). 34

థ్ ానంలో

ో ాను

పటం 3.9

సూల దవ

టు కూరు (2017-20 సగటు)

Capital Outlay

Net Lending

Revenue Deficit

Share (%) 75.76

Telangana

27.39

-3.15 82.00

India GS

18.00

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

3.3.3 టు మ యు అ (Deficits and Debt): ాబ ికి

పర్భుతవ్ం

ం

వయ్యం

ఆ థ్ క ి లోటులో

ె ి ినపుప్డు లోటు ఏరప్డుతుం ి.

ె ెనూయ్ లోటును ( ాబ ి వసూళల్ కు

ం న

ెలం ాణ ఆ ధ్ క ి బాధయ్త మ ియు బ ెజ్ ట్

రవ్హణ

చటట్ ం, 2005

ద్ ే ం ం ి. ఇ ి (రుణ

మ ియు వసూళు ల్

న

తత్ ం వయ్యం,

క ాన్ ఎకుక్వ ా ఉండటం) సూ థ్ ల

వయ్యా కి

ం న

ి ి

ె ల్ ంపు

తత్ ం వసూళల్

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ లో 3%

ంచకూడదు.

2021-22 ఆ థ్ ిక సంవతస్రంలో

ె ెనూయ్

గులు ( ాబ ి

ాబ ి వసూలు) రూ. 6,743.50 కోటు ల్

మ ియు ఆ థ్ ిక లోటు రూ. 45,509.60 కోటు ల్ ా అంచ ా

ీ ర్ ా ట్ య

ే ారు. 2021-22 ఆ థ్ ిక సంవతస్ ా కి సూ థ్ ల

ఉతప్ త్ లో దర్వయ్ లోటు 3.94% ా అంచ ా ారత పర్భుతవ్ం

ద్ ే ం న 4% ప ి

అ ిక

ా ారణ

ో షణ, గృహ

ెనుకబ ి లేదు

మూలధన వయ్యం

ారత ేశ

ా ారణ

లోటు 18% ా ఉండ ా అ ే సమయంలో గులును క

ి ఉం ి.

ె ెనూయ్

ెలం ాణ 3%

టి ారుదల,

ామ్ణం, టి సరఫ ా మ ియు ా ి

ద్ ే ం ారు.

ధయ్ం,

పటం 3.10

లం ణ పభుత రు లు & అ ల భజన, 2019-20 అ

తం పం యబ న రు లు మ యు ను లు = రూ. 8,699.7 టు

ణం రకు రు లు 11.4

గృహ

9.4

గ ం రకు రు లు

8.3

రుదల రకు రు లు

7.9

పంట సంవరకం, మత మ యు ఇతర ప శమల రకు రు లు

6.9

డు ర

రకు రు లు

6.6

కుల రకు రు లు

3.9

ఇతరములు

3.8

దు

(%)

శుధ ం రకు రు లు 41.8

సరఫ మ యు

ె ెనూయ్ లోటుకు

ా ట్ ార్ ల సగటు

ా ీ

ోడుడ్ ర ాణా మ ియు పర్జా ోగయ్ం కొరకు

ద మ యు ప

ెలం ాణా కూ ా

ా ట్ ార్ ల ఆ థ్ క ి లోటు

కర రుణాలు మ ియు

ా ా న్

పశు సంవరకం రకు రు లు

ారత ేశంలో

(పటం 3.9 చూడం ి). 2017-20 మధయ్

ె ెనూయ్

ప

కి లోబ ిన ి.

ాటా ా గు త్ ించబ ిం ి.

(82%), ఇందులో

సంబం ిం ,

అ ావ్నుస్లలో అతయ్ ిక

ెలం ాణ సూ థ్ ల ఆ థ్ క ి లోటులో మూలధన

వయ్యం అతయ్ ిక

కర రుణాలు ా

అ ావ్నుస్లు – పటం 3.10). ఈ రుణాలు మ ియు

ేయబ ిం ి. ఇ ి

3.3.4 దవ టు కూరు (Composition of Fiscal Deficit): 2017-20లో

ాగం (27%)

లెకిక్ంచబ ిన . ( ాషట్ ర్ పర్భుతవ్

ాబ ి వయ్యం) మ ియు దర్వయ్ లోటును త గ్ ంి ాల ే

ల ాయ్ న్

ి న

శ

Source: Telangana Budget 2021-22

ప

35

పటం 3.11

ఆ క

రత శం GS మ యు

టు,

Share (%)

Market Borrowings

లం ణ (2017-20 సగటు)

Public Accounts

Loans from Centre

Others

-0.48 Telangana

India GS

-0.71 -4.54

82.29

18.90

65.52

37.38 1.67

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

Note: 1. Others include Special Securities issued to the National Small Savings Fund (NSSF), Reserve Funds, Deposits and Advances, Suspense and Miscellaneous, Remittances, and Overall Surplus (-)/ Deficit (+). 2 Due to rounding off, the figures may not add up to exactly 100%.

మా ెక్ట్ నుం ి

రుణాలు, కేందర్ం నుం ి

2017-20 లో,

ా ట్ ార్ లకు మా ెక్ట్ రుణాలు పర్ ాన

ఉ ాన్

.ఇ

ారత ేశ

ా ారణ

ైన ఆ థ్ క ి వనరులు ా

ెలం ాణాలో 82.3% ఉండ ా ేశ ాయ్పత్ ం ా

65.5% ఉ ాన్

(పటం 3.11 చూడం ి).

రత ం (Debt Sustainability):

3.3.6 రుణ రుణ

ావ్ ా

తత్ ం ో దర్వయ్ లోటును పూ ించవచుచ్.

ెలం ాణ మ ియు

ిథ్ రతవ్ం క గ్ ఉండుటకు

ముఖయ్ం ా గణ య

ైన

ాబడులలో, వ ీడ్

ాటాను క

ె ల్ ంపులు

ి ఉండ ాదు. రుణ

పటం 3.12

రుణ బాధయ్త వ ీడ్

ఉతప్ త్

తత్ ం

ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్

లువ

షప్ త్ .

షప్ త్ కి

ె ల్ ం ా స్న రుణ

22.33% ా ఉ ాన్

ె ల్ ం ా స్న

ాబ ి వసూళల్ కు

.

ఇ ి

బాధయ్తల

ారత ేశ

ా ట్ య ీ ర్ లువ

ా ారణ

ా ట్ ార్ ల సగటు (27.73%) (పటం 3.12) కంటే ాలా తకుక్వ.

అ ే కాలంలో,

ాబ ి వసూళల్

12.88% ా ఉ ాన్

. ఇ ి

షప్ త్ కి వ ీడ్

ారత ేశ

ా ారణ

ె ల్ ంపులు ా ట్ ార్ ల

సగటు (13.71%) కంటే తకుక్వ ా ఉం ి. అందువలల్ , రుణ ప

ిథ్ రతవ్ంలో ఇతర ా ట్ ార్ ల ో ో ే ిం ి (పటం 3.13).

ేత్

ెలం ాణ సమరథ్ వంతం ా

లం ణ మ యు రత శ ల వ ం లు బ ష (2014-20) Telangana

25.5

26.9

27.4

20

21.4 15.7

27.4

22.1

రణ వసూళ

Interest Payments to Revenue Receipts Ratio (%) Average of General states

14.4

షప్ త్ లో

ాషట్ ంర్ లో 2017-20 కాలా కి, సూ థ్ ల

Average of General states

23.2

ెలుసుకోబడుతుం ి.

తత్ ం మ ియు

Telangana

30

ావ్ ా

పటం 3.13

Outstanding Liabilities to GSDP Ratio (%)

28.4

15

23.5

10

12.4

12.4

10.2

12.2

9.9

12.9

13.5 1 13 5

13.1 13 1 1

12.2

12.4

14.6 14.0

10.4

5

0

0

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20 Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

36

ె ల్ ంపుల

ెలం ాణ

GSDP ష అతు తమ ధ తలు, రత శం GS మ యు లం ణ (2014-20)

10

ెండు కీలక అం ాల

దటి ి సూ థ్ ల

ీవ్క ిం న

రుణాలు, ప ల్ క్ ఖా ాలు మ ియు ఇతర వనరుల

సమకూరుచ్కునన్

ిథ్ రతవ్ం

ం (Financing

3.3.5 దవ టు Fiscal Deficit):

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20 Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

Box 3.2 తకు వ రుణ వ

ల

ఆ కప

రును

రుగు పరచడం:

(Linking Fiscal Performance with Lower Borrowing Costs) ఆ థ్ క ి లోటును పూ ించ ా కి పర్ ాన ైన వనరు మా ెక్ట్ రుణాలు కావున రుణ ఖరుచ్లు తకుక్వ ా ఉం ేలా చూసుకోవడం ాలా ముఖయ్ం. ఇటీవల ారత ిజరువ్ బాయ్ంకు 2014-15 నుం ి 2018-19 వరకు ద త్ ాం ా న్ ఉప ిం ‘ ా ట్ ార్ లు’ ిసక్ల్ ె ాఫ్ ెమ్న్స్ అండ్ ఇం ియాలో మా ెక్ట్ బా ో ంగ్ల ై ిగుబ ి ె ర్డ్స్’ ెరు ైన ఆ థ్ క ి ేరు ో పర్చు ిం న వ ిక్ంగ్ ేపర్ లో మ ియు మా ెక్ట్ ప రు తకుక్వ ిగుబ ి ాయ్ ిత్ ో (తకుక్వ రుణం సుకు ే ఖరుచ్ ో) ము ిప ి ఉంద చూ ిం ం ి . దర్వయ్,

రుణం

మ ియు

మా ెక్ట్

సూ కల ో

ాషట్ ర్

పటం 3.14 లకు (Debt) మ యు సూల ష త (GSDP) గల ష ( రత శ రణ లు 2014-19 సగటు) రు

Debt to GSDP ratio (%) 17.19

ఛ స

17.84

మ

అ వృ ిధ్ ప రు శర్మ సూ క ో చూ ి త్ ారు. ఈ సూ క మ ియు ిగుబ ి సత్ రణ మధయ్ సంబం ా న్

ప ి సుత్ం ి. ాషట్ ర్ ద్ ష ి ట్ కెర్ ిట్ ిస్క్ మ ియు కివ్ ిటీ వలన కాలానుగుణం ా సత్ ిం న ిగుబ ిలో అంతర్ ాషట్ ర్ ై ాయ్లు గు త్ ంి చబ డ్ ా . ఈ ేపర్ ెలం ాణ సమరథ్ ఆ థ్ క ి రవ్హణను పర్ముఖం ా ె య ే ిం ి. వ ిక్ంగ్ ేపర్ ఫ ాలు కిర్ం ి ధం ా ఉ ాన్ :

లం ణ

ష క టక ఒ

త

17.87 18.04 19.79

ళ డు

21.08

గుజ

21.10

మధ ప

23.62

1. 2018-19లో, ఇతర పర్ ాన ా ట్ ార్ ల ో ో ేత్ , ెలం ాణ అతయ్లప్ వ ీడ్ ేటల్కు (కేందర్ పర్భుతవ్ ెకూయ్ ిటీల ై ఇ ే ధ ైన ెచూయ్ ిటీ ై ాబ ి 30-40 ా ంటు ల్ ) రుణం సుకోవచుచ్. అ న్ ా ట్ ార్ ల సగటు సంఖయ్ 55 ా ంటు ల్ .

హ

25.07

2. ెలం ాణ 30 సంవతస్ ాల గడువు గల సు ీరఘ్ కాల ెకూయ్ ిటీలను జా ీ ే ిం ి. ెలం ాణ రుణ ప ిణి ొ ర్ ైల్ రవ్హణలో మం ప రును సూ సుత్ం ి. కాబటిట్ ార య ిజరువ్ బాయ్ంకు ాజా ట్ ట్ ే ై ాన్స్ ి ో ర్ట్ పర్కారం 49% ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ ెకూయ్ ిటీలు 2036 త ావ్త మాతర్ ే గడువు రను ాన్ .

ఆంధప

3. 2014-15 నుం ి 2018-19 మధయ్ కాలంలోఅ తకుక్వ ీ ర్ ఉతప్ త్ కి గల షప్ త్ కి రుణం మ ియు సూ థ్ ల ా ట్ య సంబం ిం ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ లలో ెలం ాణ కక్ సగటు రుణం సూ థ్ ల ా ట్ య ీ ర్ ఉతప్ త్ మధయ్గల షప్ త్ 17.2 ాతం ా ఉం ి (పటం 3.14 చూడం ి).

రం

26.47 28.03 28.91

రళ జ

29.75 31.25 31.79

ఉతరప ప మ

34.80

ం

38.32

పం

38.32

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

ప

37

3.4 కటుబ న వ యం (Committed Expenditure): పర్భుతవ్ం కటుట్బ ి ఉం ే వయ్యంలో ాలు మ ియు ేత ాలు, ెనష్నల్ ు మ ియు వ ీడ్ ె ల్ ంపులు ఉంటా . కటుట్బ ిన వయ్యా కి అ ిక కేటా ంపుల వలన ఇతర అ వృ ిధ్ వయ్యాలకు ఆ థ్ క ి కేటా ంపులు తగగ్ ా కి ా ి సుత్ం ి. 2017-20 కాలంలో, ెలం ాణలో కటుట్బ ిన వయ్యం, ాబ ి వసూళల్ లో 48.7% కా ా అ ే కాలా కి ారత ేశ ా ారణ ా ట్ ార్ ల సగటు (49.1%) కంటే కొం ెం తకుక్వ ా ఉం ి. ెలం ాణ ో ఇతర ా ారణ ా ట్ ార్ ల ో కను పటం 3.15లో చూపబ ిం ి. ె ం ాణ 2021-22 ఆ థ్ క ల ి సంవతస్రంలో కటుట్బ ిన వయ్యం, ాబ ి వసూళల్ లో 36% ా అంచ ా ేయబ ిం ి. ఇ ి 2017-20లో సగటు 48.7% కంటే తకుక్వ ా ఉం ి. 2015-16 నుం ి ఉనన్ ో రణులను పటం 3.16లో చూపబ ిం ి.

ార్ధ కం ా 2021-22 ఆ థ్ క ి సంవతస్రంలో ాబ ి వసూళల్ ను అ ికం ా అంచ ా ేయడం (ఆ థ్ క ి సంవతస్రం 2019-20 కంటే 72% ఎకుక్వ) ావ్ ా ాబ ి వసూళల్ ై ాతం ా ె య ే ిన కటుట్బ ిన వయ్యాలు త గ్ ా . అ నపప్టికీ కటుట్బ ిన వయ్యాల అంచ ా 2019-20లో

పటం 3.15

రత శ రణ ల బ వసూళ కటుబ న వ య% (2017-20 సగటు) క మధ ప ఉతరప క టక మ ష రం ఛ స ఒ లం ణ ఇం (సగటు) గుజ ప మ ం ఆంధప హ జ త ళ డు రళ పం

37.02 37.11 38.49 39.08 40.13 41.02 42.24 43.59 48.37 48.66 49.10 50.26 51.44 61.67 63.30 63.43 65.57 77.86 85.96

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

38

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

పటం 3.16

2015-22 లం ణ కటుబ న వ య తం 44.8

44.8

52.4

బ

వసూళకు

49.3

44.7

42.5 35.8

2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20 2020-21 2021-22 (RE) (BE)

Source: RBI State Finances: A Study of Budgets

రూ.50,527 కోటల్ నుం ి 2021-22లో రూ. 63,024 కోటు ల్ ె ి ా . పర్ ానం ా 2020 సంవతస్రంలో సవ ిం న ేత ాల అమలు కారణం ా ాలు, ేత ాలు మ ియు ెనష్న్ల వలన కటుట్బ ిన వయ్యంలో ెరుగుదల ఉం ి. ానునన్ ఆ థ్ ిక సంవతస్రంలో ఖా ల భ త్ ీ ో ఖజా ా ై ారం మ ింత ెరుగుతుంద అంచ ా. జోనల్ వయ్వసథ్ ఆ ారం ా ఇపప్టికే ఉనన్ ఉ ోయ్ గులను థ్ ా క కేడర్లు, లాల్లకు కేటా ం ే పర్కిర్య పూరత్ న త ావ్త ఖా లను గు త్ ంి ారు. కాబటిట్, ాబ ిలో బదధ్ త ో కూ ిన వయ్యం గణ యం ా ెరగకుం ా చూసుకోవ ా కి, వనరుల స కరణ ాలా అవసరం.

కరణ (Resource

3.5 వనరుల స Mobilization):

ఆ థ్ క ి సంవతస్రం 2021-22లో వనరుల స కరణ కోసం పర్భుతవ్ం పర్ ాన రణ్ యాలు సుకుం ి. న్ 2021లో

పటం 3.17

లం ణ 2019 మ యు 2021 ం డూ మ యు ష బడులు Amount (Rs. crore) 1400

2019-20

2021-22

1,262

1,202

1,091

1200 1000 800 600 400

575

577

498

200 0

Jul

Aug

Sep

Oct

Source: Registration and Stamps Department, Government of Telangana

Nov

Dec

Box 3.3 బాక్స్ 3.3 సవ ం న

తన

2020:

ె ం ాణ పర్భుతవ్ం కాంటార్క్ట్/ ఔట్ ల ో ిస్ంగ్/ ౌరవ ేతనం ొ ం ే ిబబ్ం ి ఉ ోయ్ గులంద ి సం ేమా కి కటుట్బ ి ఉం ి. ీ కి సంబం ిం , పర్భుతవ్ం ర్ ి.ఆర్. ావ్ల్, ార్ంత ఐఏఎస్ ను అధయ్ లు ా మ ో ఇదద్ రు సభుయ్ల ో దటి ేతన సవరణ క షన్ ఏ ాప్టు ే ిం ి. ఈ క షన్ తన ే ికను 31.12.2020న పర్ ాన కారయ్ద ిశ్కి సమ ిప్ం ం ి. ఈ క టీ ే ిన పర్ ాన ి ారుస్లలో అ న్ థ్ ా ల ఉ ోయ్ గ వ గ్ ాలకు 7.5% ిట్ ెంట్ మ ియు క స ేతనం (రూ.19,000) ా రణ్ ం ం ి. ఇ ి కేందర్ పర్భుతవ్ ఉ ోయ్ గుల మూల ేతనం (రూ.18,000) కంటే ఎకుక్వ ా ఉం ి. దటి ేతన సవరణ క షన్ ి ారుస్ల ఆ ారం ా ఉ ోయ్ గుల సం ేమా న్ దృ ట్ ిలో ఉంచుకు , ౌరవ యులైన ముఖయ్మం ర్ 23.03.2021న ాసనసభలో సవ ిం న ేత ాలను పర్కటిం ారు. ేతన సవరణ ి ారుస్ ే ిన 7.5% ిట్ ెంట్కు బదులు 30% ిట్ ెంట్ను ఉ ోయ్ గులకు అం ిం ారు. ఈ 30% ిట్ ెంట్ టట్ దటి ా ి ా పుల్ టైమ్ / ార్ట్ టైమ్ కంటింజెంట్, ినస ి ేతన / అ యత కూ /NMR,టైమ్ ేక్ల్ఉ ోయ్ గులు, కాంటార్క్ట్, ఔట్ ో ిస్ంగ్, హో ం ార్డ్ , అంగన్ ా ీ వరక్రుల్, ర్ామ ె ెనూయ్ స యకులు, ఆ ా వరక్రల్ కు కూ ా వ త్ ింపజేయబ ిం ి. కా ిమ్కులు, SERP/MEPMA ఉ ోయ్ గులు, ర్ామ సంసథ్ స యకులు, లాల్ ప ిషత్ ార్ ే క సభుయ్లు, మండల ప ిషత్ ార్ ే క సభుయ్లు, ౌరవ య ఆ థ్ ిక మం ర్ ేతృతవ్ంలో వనరుల స కరణ ై మం ర్ వరగ్ ఉపసంఘం ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా భూముల మా ెక్ట్ లువలు మ ియు ి ట్ ేష ర్ న్ ా జ్ ల ీ ను సవ ిం ాల ి ారుస్ ే ిం ి. అ ేక సంవతస్ ాలు ా భూముల లువలు గణ యం ా ెర ినపప్టికీ ా కి తగగ్ టట్ ు ా ి ట్ ష ే ర్ న్ ా జ్ ల ీ లో ెరుగుదల లేక ో వడం ావ్ ా ఈ పునర్ మూలాయ్ంకననం ఆవశయ్క ైం ి. సవ ిం న భూముల మా ెక్ట్ లువ మ ియు ట్ ాంప్ డూయ్టీ ేటల్ ు 22.07.2021 నుం ి అమలోల్కి వ చ్న . ఇ ి 2019-20 ( లై- ి ెంబర్)లో ెల ా ీ ాబ ి ో ో చ్ ే సగటున లై నుం ి ి ెంబర్ 2021-22 వరకు ెల ా ీ ాబ ి ెటట్ ంి పు కావ ా కి ా ి ిం ి (పటం 3.17). ల్ మ ియు అ ార్ట్ ెంటల్ మా ెక్ట్ వయ్వ ాయ భూములు, ల్ ాటు లువలు 31.01.2022న మ ల్ ెంచబ డ్ ా . ఈ సవ ిం న మా ెక్ట్ లువలు 01.02.2022 నుం ి అమలులోకి

సరప్ంచ్లు మ ియు ె ి ె ష్ యల్ ాఠ ాలల ప ే ే ెగుయ్లర్,కాంటార్క్ట్, ఔట్ ో ిస్ంగ్ మ ియు ౌరవ ేతన కేట ి ీలో ఉ ోయ్ గులంద ికీ అం ిం ారు. ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా సవ ిం న ేతన ేక్ళల్ అమలు వలల్ 9,48,125 మం ి ఉ ోయ్ గులు పర్ జనం ొ ం ి ారు. ీ వలల్ ఖజా ా ై ఆ థ్ క ి పర్ ావం ా ాపు సంవతస్ ా కి రూ.12,595 కోటు ల్ పడుతుం ి. పర్భుతవ్ం సుకునన్ ఇతర చరయ్లు ేతన సవరణ ో ి ారుస్ ేయబ ిన పద రమణ వయసుస్ 60 సంవతస్ ాలు కా ా 58 సంవతస్ ాల నుం ి 61 సంవతస్ ాలకు ెం ారు. పద రమణ ర్ాటుయ్టీ రూ.12.00 లకష్ల నుం ి రూ.16.00 లకష్లకు ెంచడం మ ియు ధ వయసుల ా ికి అదనపు ెనష్న్ ప ిమాణా న్ క ప్ం ారు. పర్భుతవ్ ెనష్న్ను ొ ం ే ీ యర్ ిటిజన్లకు ఇ ఉప గపడు ా . ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా ఉనన్ ైదయ్ క ా ాలలోల్ అదనపు బో ధ ా అ ాయ్పకుల అవస ా న్ గు త్ ిం , కొతత్ ైదయ్ క ా ాలలకు స ిప ా ిబబ్ం ి ధ్ ా ిం ేందుకు పర్భుతవ్ ైదయ్ క ా ాలలు, పర్భుతవ్ దంత ైదయ్ క ా ాలలోల్ ొ ర్ ెసరుల్, అ ో ి ేట్ ొ ర్ ెసరుల్, అ ి ట్ ంె ట్ ొ ర్ ెసరల్ ఉ ోయ్ గ రమణ వయసుస్ను 58 ఏళల్ నుం 65 ఏళల్ కు ెం ారు. ఈ ెరుగుదల ె అటానమస్ మ ియు అటానమస్ ె ికల్ కాలే ల ో స ఆయుష్ ె ికల్ కాలే లోల్ ప ే ే అ ాయ్పకులకు కూ ా వ త్ స ి త్ ుం ి.

వ చ్ ా . ే 2020 నుం ి ారత శ ే ంలో తయా ీ ేయబ ిన ే బార్ండ్ మదయ్ం మ ియు ారత ేశంలో తయా ైన ే మదయ్ం ై ంి న పర్ ేయ్క ఎకెస్ౖ జ్ స్ ె ావ్ ా ాబ ిలో గణ య

3.6 పగ

ైన

ెరుగుదల ఏరప్ ిం ి.

...

కేందర్ం వసుత్ ేవల పనున్ ప ి ా న్ ి ేయడం, కటుట్బ ిన ెలం ాణ వయ్యం ెరగడం మ ియు ప ిహేనవ ఆ థ్ క ి సంఘం నుం ి ధుల పం ిణీ తగగ్ డం వంటి ఆ థ్ క ి స ాళళ్ను ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ఎదు ొక్ంటుం ి. ీ ో ాటు ా కో డ్-19 కక్ పర్ కూల పర్ ావం తగుగ్ముఖం పడుతుంద ే సంకే ాల ో, ాషట్ ంర్ తన నూతన్ ఆ థ్ క ి ప రును కొన ా ించ ా కి మ ియు ాబో ే స ాళల్ ను అ ిగ

ంచ ా కి మం

ిథ్ లో ముందుకు ో తుం ి.

ప

39

అ

యం

04

వ వ యం మ యు అనుబంధ ర క లు 40

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ము 

ం లు

ెలం ాణ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లో వయ్వ ాయం కీలక

ో ిసత్ ుం ి. ఈ రంగం

స

కక్

ెరు ైన ప

మ్ త వృ ిధ్ కి ాలా ముఖయ్

అ ే ి ఒక

వన

రు

ానం. ాషట్ ర్ పర్జల వయ్వ ాయ

ేసత్ ుం ి.ఈ రంగం

ాషట్ ంర్ లో

ాషట్ ర్ పర్ణా కాబదధ్

ైన

రూ.3763.80 కోటు ల్ కెల్ మ ౖ ులను ప ిషక్ ిం

ో హదం



ాషట్ ర్

ప

వయ్వ ాయం,

సంపద మ ియు మతస్ రం ాల

సూ థ్ ల లువ పర్సత్ ుత ధరలస

13.94%.ఇ ి 2014-15 మ ియు

స



మ్ త

ారత

ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు 9.55%.మాతర్

2021-22లోఈ రంగం నుం ి ప

రంగం గణ య ప

సంపద

44.66%,

ైన వృ ిధ్

49.73%,

థ్ ా

ే.



ో

32.6



ారత ేశంలో

పర్ ాన ా ట్ ార్ లలో

ె ి ి 22.21% వృ ిధ్

ార్జెకట్ులు,

ాయ్మ్ల

ామ్ణం మూలం ా

ెరు ైన టి ారుదల పర్ ావం

పర్ ాన పంటల ఉతప్ త్ లో గణ య

ెలం ాణ

మా ిం ి.



ొ ం ిం ి.

ా ీ ా 378%

ె ి ిం ి.

ాషట్ ంర్ వ ి ఉతప్ త్ కి పర్ ాన

ాషట్ ంర్ ా

(వ ి మ ియు ప త్ )

ా ట్ ార్ కి

ాషట్ ంర్

పంటలకు

ాలలో

ై ధయ్ం

తత్ ం ఉతప్ త్

ారత పర్భుతవ్ం

అనూహయ్

ైన

ిమాండ్ ఆ ా ిత మ ియు

ఆ

ఆ ాయా న్ ెంచుతుం ి.

త్ ా న్ పం ిణి ే ిం ి. పర్భుతవ్ం

ేడు

ేక ించడం

ిథ్ ర

ైన భదర్తను

థ్ ానం

ఇవవ్డం ో,

ానయ్ం

వయ్వ ాయ

మదద్ తు ఇ త్ ో ం ి. ఫ తం ా

దలైన కారయ్కర్మాల

22 వరకు) 63 లకష్ల మం ి ల ధ్ ారులకు రూ.

ె ి ిం ి.

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం పర్ ాన పంటల

ావ్ ా వయ్వ ాయ ారులకు

అం ిం ం ి.

ైన

ిసత్ ుం ి. 2015-16 నుం ి 2020-

గత సంవతస్రంలో

( ా ాకాలం 2018 నుం ి యాసం ి 2021-

మా పథకం కింద 2018-19 నుం ి

ె ి ిం ి.

అ ే కాలంలో ప త్ ఉతప్ త్ 61%

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం వయ్వ ాయ ెటట్ ుబ ి మదద్ తు కొరకు,

ైతు

తత్ ం సూ థ్ ల

టి ారుదల

21 మధయ్, వ ి ఉతప్ త్

ెలం ాణ ెండవ థ్ ానంలో ఉం ి.

50,448 కోటు ల్

ధ

ెక్

ెరుగుదల క

సంపద వృ ిద్ లో ప చ్మ బెం ాల్ త ావ్త

ైతు బంధు పథకం కింద, ైతులకు 8 ా

ఫ తం ా

ైనర్ ఇ ి ేషన్ టాయ్ంకుల పునరుదధ్ రణ

ాటు ా

వలన

పంటలు

యనల్ నుం ి

ౌక ాయ్లను

ార్రం ం ం ి.

ఎక ాలకు ె ి ిం ి.

ా ిం ం ి. పర్సత్ ుతం

26.7

యనల్ కు

ఇ ే కాలా కి ప

సంపద

అవ థ్ ాపన

2020-21లో టి ారుదల ామరథ్ ం 85.89 లకష్ల

ి ింగ్ మ ియు ఆకావ్కలచ్ర్ 3.23%,

ాషట్ ంర్ లో ప

మ ియు

ార్ంతంలో 2014-15 (62.48 లకష్ల

ఎ త్ ో తలు,

లో

అనుబంధ రంగంలో 2012 నుం ి 2019 మధయ్

టి ారుదల

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ లో

అట మ ియు లా ింగ్ రంగం 2.38% ా ఉం ి.



ార్రం ంచడం

టి ారుదల ార్ంతం 119%

వుల ఉప-

అ ే ధం ా

ార్జెకట్ులను

లకష్ల ఎక ాలు) మధయ్ కాలంలో

లో రూ.76,123 కోటల్ నుం ిరూ.189,826 కోటల్ కు ె ి ిం ి. ఇ ే కాలా కి అఖిల

ాగు టి

ఎక ాల నుం ి) మ ియు 2020-21 (136.86

అదనపు

2021-22

అ వృ ిధ్ పరచ ా కి

ెలం ాణ

అట ,

మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ెరుగుపరచడం

ామా క ఆ థ్ క ి అ వృ ిధ్

వయ్వసథ్ లో

ాటికి).

ాత

కశకిత్కి ఉ ా ి క ప్సూ త్ ే ఉం ి. అందువలల్ ,

ఆ థ్ క ి

ే ిం ి ( ే ీ 24.02.2022 కొతత్

ా ాపు సగం మం ి

వూయ్ లకు కేందర్ం ా కొన ాగుతుం ి.



ఆ

త్ ా న్ 75,276 మృతుల కుటుంబాలకు బ ి

ైన ి. వయ్వ ాయం

సంసక్ృ ,సంపర్ ాయం ఆ థ్ క ి పు ోగ కి ార్

ాతర్

ల్

ావ్ ా

ామ్

ేకరణలో ాణిజయ్

పంటల

షన్

ైతులకు

ిథ్ ర

ర క

లు

ైన

తత్ ం

1

As on 24.02.2022

వ వ యం మ యు అనుబంధ

41

4.1 వ వ యం మ యు అనుబంధ ర క లు -సూల రణులు వయ్వ ాయం మ ియు ాషట్ ంర్ లో

ాలా

అంత ాభ్గ

ా

అనుబంధ కారయ్కలా ాలు

మం ి

పర్జల

ైన . ఆ ర భదర్తను

రంగం స యపడుతుం ి.ఈ రంగం ై ా

ార్

కశకిత్కి

పటం 4.1

వ ో ా ి

వ ో ా ిలో

ధ్ ా ించడంలో ఈ

ాషట్ ంర్ లో

స ా కి

అం ిసత్ ుం ి.

( ాషట్ ంర్ లో

ా ాపు సగం మం ి కా ిమ్కులు వయ్వ ాయం మ ియు ా

ఇటీవ

అనుబంధ కారయ్కలా ాలలో2 ేషనల్ ాం ిల్ స ేవ్

ాషట్ ంర్ లో 2013 లో

కుటుంబాల

తత్ ం ర్ా

ే ిక

మగన్

3

ై ఉ ాన్రు).

పర్కారం

ెలం ాణ

ణ కుటుంబాలలో వయ్వ ాయ

ాతం 51.5% (అన ా, 49,30,900

ర్ా

ణ

కుటుంబాలలో 25,38,900 వయ్వ ాయ కుటుంబాలు)4 నుం ి 2019లో 54.2% కు (48,99,600

26,55,700 వయ్వ ాయ కుటుంబాలు) ఈ రంగం ర్ా

ర్ా

ణ కుటుంబాలలో

ె ి ిం ి. పర్ ానం ా

ణ వయ్వ ాయం కుటుంబాలకు మ ింత ఆ థ్ క ి

ార్ముఖయ్తను క ప్సుత్ం ి.

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ఆ ర మ ియు ఆ ాయ భదర్తకు వయ్వ ాయ

రం ా కి అ ిక

ార్ ానయ్త సుత్ం ి.

ీ

కోసం

ైతు సం ేమ ఆ ా ిత పథకాలను అమలు

వయ్వ ాయా కి బ ెజ్ ట్ కేటా

అ ేక

ేసత్ ుం ి.

ంపులు కూ ా 2016-17

నుం ి 2021-22 వరకు రూ.6,611 కోటల్ నుం ి రూ.26,822 కోటల్ కు గణ యం ా

ె ి ిం ి. 2021-22

ాషట్ ంర్ బ ెజ్ ట్లో

తత్ ం ఆ ాయ వయ్యంలో 13.5% వయ్వ ాయం మ ియు

అనుబంధ కారయ్కలా ాలకు కేటా

వయ్వ ాయా కి కేటా ెం ింతలు ఎకుక్వ.

ం న సగటు(6.3%)

గ ి న సంవతస్ ాల నుం ి రంగం

కక్ సహకారం

ధరల పర్కారం

పంటల రంగం

ం ం ి.

ిథ్ ర

5

2014-15లో రూ.41,706 కోటల్

ార్థ

క

ైన వృ ిధ్ లో ఉం ి. పర్సత్ ుత

కక్ సహకారం 103

కంటే ఇ ి

ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ కు

ెలం ాణ అదనపు సూ థ్ ల

రూ.84,785 కోటల్ ో

ి న ా ట్ ార్ లు

ాతంకి

ాషట్ ర్

లువ

ాసత్ వ అంచ ాల పర్కారం

నుం ి 2021-22 లో ె ి ిం ి.

2018-19

మ ియు 2019-20 మధయ్ పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం పంటలలో

పసుత ధరల వద అదన సూల య లువకు రం ల సహ రం 2014-15 నుం 2021-22 (AE) Contribution to GSVA (%) Agriculture

Industries 0%

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 (TRE) 2019-20 (SRE) 2020-21 (FRE) 2021-22 (AE)

16.3 14.3 14.8 14.9 14.7 17.9 19.6 18.3

Services

20%

40%

60%

80% 100%

61.3 62.2 63.6 62.9 61.8 61.5 60.6 61.3

22.4 23.6 21.5 22.2 23.5 20.7 19.8 20.4

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

పటం 4.2 పసుత ధరల వద అదన సూల య లువకు వ వ యం మ యు అనుబంధ ర క ల సహ రం 2014-15 మ యు 2021-22 (AE) Crops

Livestock 0%

Forestry & logging 20%

40%

60%

80%

100%

3.2 3.3 3.8 3.6 3.8 2.7 2.5 2.4

38.5 44.6 44.7 46.0 50.3 44.4 45.9 49.7

54.8 48.6 48.9 46.8 42.3 49.9 48.6 44.7

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 (TRE) 2019-20 (SRE) 2020-21 (FRE) 2021-22 (AE)

Fishing & aquaculture

3.5 3.5 2.6 3.6 3.5 3.0 3.0 3.2

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

అదనపు సూ థ్ ల

ాషట్ ర్

లువలో గణ య

ైన

ెరుగుదల

ఉం ి. (2018-19లో 48,366 కోటు ల్ ఉండ ా 2019-20లో 77,338 కోటల్ కు ె ి ిం ి) ఇ ి ైతు బంధు వంటి పథకాలను

పర్ ేశ ెటట్డం ావ్ ా వయ్వ ాయం రంగంలో ెటట్ ుబ ి ె ి ిం ి.

పటం 4.1 ాషట్ ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లో పర్ 2014-15 నుం ి 2021-22 మధయ్

రంగం

ో రణి

కక్

ాటాను

సూ సుత్ం ి.

ెలం ాణలో2014-15 నుం ి 2021-22( ాసత్ వ అంచ ాలు)

2

As per Periodic Labour Force Survey, 2019-20, agriculture sector employs 48.4% of the population of the state.

3

Situation Assessment of Agricultural Households and Land and Holdings of Households in Rural India (NSS 77th Round, 2019)

4

An agricultural household was defined as a household having some production from agriculture activities (e.g., cultivation of field crops, horticultural crops, fodder crops, plantation, animal husbandry, poultry, fishery, piggery, bee-keeping, vermiculture, sericulture, etc.) during last 365 days and having at least one member self employed in agriculture during last 365 days.

5

Telangana Budget Analysis 2021-22 by PRS Legislative Research

42

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

పటం 4.3 లం ణ ఆ

వృ

వ వ

య రంగం సహ రం

4.3A: 2015-16 మ ియు 2021-22 మధయ్ పర్సత్ ుత ధరల పర్కారం ాషట్ర్ ఆ థ్ క ి వయ్వసథ్ లోవయ్వ ాయ వృ ిధ్ ేటు (%లో)

Telangana

-0.5

17.5

13.9

12.7

35.6

12.2

9.1

6.4

13.1

12.4

7.1

10.8

7.5

9.8

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

India

4.3B: 2015-16 మ ియు 2021-22 ఉపరం ాల వృ ిధ్ ేటు సహకారం ో అ న్ రం ాల వృ ిధ్ ేటు పర్సత్ ుత ధరలలో (%) Crops

Livestock

Forestry and logging

Fishing and aquaculture

40%

0.6

35%

9.9

30% 25% 20%

1.1 1.6

15%

8.0

10%

0.4

0.0 0.0

5%

25.3

0.1

7.1

10.8

8.9 -0.5

0.5

0.1

8.4 4.7

4.4

-6.4

-5%

0.4

7.6

5.9

0%

0.4 0.7

0.9

-0.2

2018-19 (TRE)

2019-20 (SRE)

0.1

-10% 2015-16

2016-17

2017-18

2020-21 (FRE)

2021-22 (AE)

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

మధయ్ కాలంలో వయ్వ ాయం, అట , ప

సంపద మ ియు

మతస్ సంపద

కక్ సూ థ్ ల ాషట్ ర్ అదనపు

క

మ్ త

ధరల పర్కారం) స ిం ం ి. స

ేరటా కి ప

ఈ రంగం

మ్ త

ా ష్క ి వృ ిధ్

ా ష్ిక వృ ిధ్

లువ (పర్సత్ ుత

ేటు 13.94%

ేటు 18.2% కు

సంపద రంగంపర్ ాన భూ

క

ో ిం ం ి.

కక్ సహకారం ో వయ్వ ాయం మ ియు

అనుబంధ కారయ్కలా ాలలో ెరుగుదల ఏరప్ ిఅదనపు సూ థ్ ల ాషట్ ర్

లువ 2014-15లో 38.47% నుం ి 2021-22లో

49.73%కి

పర్ ేశ ెటట్ న ి

ె ి ిం ి.ఆ థ్ క ి పునరుదధ్ రణ కొరకు ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ొ ెర్ల పం ిణీ పథకం వంటి కొతత్ పథకాలు ఈ

రంగంలోవృ ిధ్ కి కారణ

ైం ి.

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

43

పటం 4.4

పటం 4.3A

2014-15 మ యు 2021-22 మధ పసుత ధర వ వ య సూల ష అదన లువ క స త క వృ టు 6 రణులు CAGR Between 2014-15 and 2021-22 (%) మధ ప

8.9

ఛ స

8.5

ం

8.5

ప మ

ఉతరప క టక

త

త ావ్త

ెలం ాణ 11.60% స

8.5

4.2 భూ

ళ డు

6.4

ా ష్క ి వృ ిధ్

ెలం ాణ

49.07

ాతం

ఉప

ాలకు

నం

ాషట్ ంర్ లో

కరం ా

ప

ణ తరగ

భూ కమ

కమత ప ణ తరగ (ఎక ల సన

ాగుబాటులో ఉం ి.

ాడుకుంటునన్ భూ

)

రు (2.48 – 4.94)

మధ స (4.95 – 9.88) మధ (9.89 – 24.77) ద (24.79 కం ఎకు వ) తం

కవ ల డూ డూ

కు

లు

గలు

సంసలు ఇతరములు తం

ల

భూ కమ

తం

ల

5.42 ాతం కా ా

గు

రము

(‘000

క )

44

రము

గు రము (%)

1,706 1,977 1,467 688 135

4,216 4,885 3,625 1,700 334

28.6 33.1 24.6 11.5 2.3

5,948

100

5,972

14,757

100

11.8 12 0 76.2 100

532 741 5 4,694 5,972

1,315 1,830 13 11,599 14,757

8.9 12.4 0.1 78.6 100

లు

Analysis was done among Non-Special Category States for which data is available.

లం ణ

గు

(‘000 ఎక లు)

64.6 23.7 9.5 2.1 0.2

Source: Agriculture Census 2015-16, MoAFW, GoI 6

క ఆ క ముఖ తం 2022

ేతర

ి న ి ాశవ్త ప చ్క

3,840 1,409 564 126 9

700 712 1 4,535 5,948

ీత్ రణ్ ంలో

సుమారు 7.46

నం

భూకమ

సంఖ ('000)

ెదద్

ఇందులో

ీత్ రణ్ ంలో ఉం ి. వయ్వ ా

లు భూ కమ

రు (2.47 కం తకు వ)

న

ల

ై ా (112.08

తత్ ం భూ

పటం 4.5 ఉన భూకమ

ో

డు భూములు 9.02 ాతం, బంజరు మ ియు ాగు

ేయలే భూ

క

ేటు

ీత్ రణ్ ం ో ారత ేశంలో 11వ అ

ా ాపు 24.07 ాతం అట

ాతం,

ా ష్క ి వృ ిధ్

ాషట్ ంర్ 276.96 లకష్ల ఎక ాలకు

ాషట్ ంర్ ా అవత ిం ం ి.

5.5

ా ట్ ార్ ల ో రణి

ా ట్ ార్ లోల్ మధయ్పర్ ేశ్

మ్ త

గ

లకష్ల హెకట్ారుల్) ౌ ో క

Source: RBI Handbook of statistics on Indian Economy 2020-21

లం ణ

ైన

ేటులో వయ్వ ాయం రంగ

వ ిసత్ ుం ి. ఈ పర్ ేయ్క కేట ి ీ కా

6.7

ఒ

మ్ త

2వ థ్ ానంలో ఉం ి.

6.6

ిథ్ ర

పర్సత్ ుత ధరలలో అందుబాటులో ఉనన్ గణాంకాల

8.5

పం

వ ిసత్ ుం ి,

సంపద గత కొ న్ సంవతస్ ాలు ా

అదనపుసూ థ్ ల ాషట్ ర్ లువ పర్ ేయ్క కేట ి ీ కా

6.9

హ

కక్ సహకా ా న్పటం 4.3B

ఇందులో ప

పర్కారం స

7.2 రం

ఉప-రంగం

22 మధయ్

10.0

జ

2015-16 మ ియు 2021-22 మధయ్ వయ్వ ాయ వృ ిధ్ ేటుకు

పటం 4.4 లో చూ ిం న ధం ా 2014-15 నుం ి 2021-

11.6

ఆంధప

రంగ వృ ిధ్ ేటు పర్సత్ ుత ధరలలో ో కను చూపుతుం ి.

వృ ిధ్ ేటును ా ిం ం ి.

13.6

లం ణ

ెలం ాణ మ ియు ారత ేశం మధయ్ వయ్వ ాయ

భూకమ ాలు ) పటం 4.5 చూడం ి.

పటం 4.6 2014-15 నుం 2020-217 మధ వర తం ( సవం . . )7

భూకమ ాలలో 88.3%

క

ఎక ాల కంటే తకుక్వ ) మ ియు నుం ి 4.94 ఎక ాలు) ారు క

Actual Rainfall (in mm) 2014-15

682

2015-16

717

2016-17

1,019

2017-18

841

2018-19

748

2019-20

1,033

2020-21

1,322

61.7% భూ

నన్కమ ాల

ి ఉ ాన్రు. ఇందులో

భూ

ాగుబ ిలో ఉం ి. 11.8%

ిఉం ి.

ెడూయ్ల్డ్

ెగల (ST) జ ా ా 12.0% కి

తత్ ం

4.2.2 వర

ేత భూ

లు క

59.72 లకష్ల హెకట్ారల్

ఉన

ీత్ రణ్ ంలో 59.48 లకష్ల

కమ ాలు ాగు ేసత్ ు ాన్రు. పర్ వరగ్ ం కిర్ంద క

టరల్ వరష్ ాతం న

ిఉనన్

ధ

మ ియు 2019-20

ా ారణ వ ష్ాలు కు ి ా

పునరుదధ్ రణ

ెరుగుదలకు

ాషట్ ంర్

.

ాగు

2020-21

. ఇ ి భూగరభ్జలాల

ో హదప ిం ి.

అ ిక వ ష్ాలు

ీత్ రణ్ ం వయ్వ ాయ ఉ ాప్దకత

ెరుగుదలకు ానుకూలం ా

రకాల భూకమ ాల వ ాలు (10వ జ ా ా లెకక్ల పర్కారం

ా ారణ వరష్ ాతం

కంటే 46% అ ికం (పటం . 4.6 లో చూడం ి).

సంవతస్ ాలోల్

తత్ ం

ే వరకు) 1322.4

ైం ి. ఇ ి

సంవతస్రంలో అ ిక వ ష్ాలు కు ి ా

నం

ిఉం ి.

తం

ెలం ాణలో 2017-18, 2018-19,

ా ఉం ి.

క

ెం ిన ారు 78.60% భూ

ెలం ాణలో 2020-21లో ( న్ నుం ి 905.4

ీత్ రణ్ ంలో 8.9%

ీత్ రణ్ ంలో 12.4%. వయ్వ ాయ భూ

ాగు ేసత్ ు ాన్రు.

ల్

(2.48

ీత్ రణ్ ంగల

76.2%'ఇతర వ గ్ ా కి

బయళళ్ ో జంతువులకు

ాషట్ ంర్ లో

తత్ ం

క

తత్ ం

ఉ ాంత (2.47

ెడూయ్ల్డ్ కులాల (SC) జ ా ా కు

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

4.2.1 భూకమ

ాటా భూ

ాషట్ ంర్ లో

ో హదప ిం ి.

పటం 4.7A 2014-15 నుం

2020-21 మధ

లం

ప

న 5 పంటల సూల

గు

రం ( తం)

Share of gross sown area (%) Paddy

Cotton

Maize

Redgram

Total share of top 5 crops (%)

Soyabean

2014-15

22.0

40.6

12.5

2015-16

18.3

43.4

11.1

2016-17

20.3

32.1

2017-18

23.2

42.0

2018-19

26.4

40.9

9.5

2019-20

31.2

40.7

7.5

2020-21

37.1

41.2

14.5

5.3

5.9

6.1 8.8

86.2

5.8

84.8 82.1

6.3

10.3

7.3

3.4

86.1

6.6

3.3

86.7

5.6 3.3 1.5 7.5

2.8

88.3 90.1

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS 7

During 2020-21, State normal rainfall during South-West monsoon (Jun-Sep) is 720.4 mm, during North-East monsoon (Oct-Dec) is 124.9, during winter period (Jan to Feb) is 11.5 mm and during Hot Weather period (Mar-May) is 48.6mm.

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

45

పటం 4.7B 2014-15 నుం

2020-21 మధ

సం

ప

న 5 పంటల సూల

గు

రం ( తం )

Share of gross sown area (%) Paddy

Maize

Groundnut

Bengalgram

Total share of top 5 crops (%)

Sesamum

2014-15

43.4

2015-16

36.9

2016-17

59.2

10.4

8.9

2017-18

59.4

10.9

9.5

2018-19

58.3

2019-20

70.4

2020-21

76.0

14.9

12.5

14.7

5.2 1.6

77.6

8.7 1.2

14.2

9.2

75.7 6.4 1.1

86.0

6.3 1.3

8.9

87.0

8.2 1.0

85.8

4.4

5.8 0.9

92.7

6.3 4.1

5.2 0.8

92.3

11.2

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

4.3 వ వ యం మ యు అనుబంధ ర క లు: ఉత రణులు 4.3.1

గు

ె ి ి 104 లకష్ల ఎక ాలకు

38%

రం

పర్భుతవ్ కృ ి మ ియు పటుట్దల ఫ తం ా, ీత్ రణ్ ం ో

ఎక ాలు కా ా, 2020-21

ాటు ా

టి ారుదల

తత్ ం పంటల

ీత్ రణ్ ం

గణ యం ా

ె ి ిం ి. 2014-15లో 131 లకష్ల ఎక ాలు ా ఉనన్ సూ థ్ ల ీత్ రణ్ ం 2020-21

ాటికి 210 లకష్ల ఎక ాలకు గణ యం ా

ె ి ిం ి. ఈ కాలంలో 79 లకష్ల ఎక ాలకు

ై ా

ీత్ రణ్ ం

ెటట్డం మ ియు పర్భుతవ్ం వ ి ానయ్ం

ేకరణ

ాగులోకి వ చ్ం ి. టి ారుదల ార్జెకట్ులలో త ిన ధ ెటట్ ుబడులు

ేయడం ఈ

వలల్

ెరుగుదలకు కారణమ

ైతులు సంవతస్రంలో

-యాసం ి) వ ి ాగు

ెండు

ేయడం ాధయ్

ెపప్వచుచ్.

ీజన్లలో( ైం ి.

ెలం ాణలో పం ే పర్ ాన పంటలు వ ి, ప త్ ,

మ ియు ెడ్ ర్ామ్ (కం ి). ఈ పంటల

ీత్ రణ్ ం

తత్ ం ాగులో ఉనన్

ఉం ి. 2014-15లో వ ి

లం ణ

ీ

ాగు

ీత్ రణ్ ం

ీత్ రణ్ ం

ాటికి

ేరుకుం ి. ప త్

ఎక ాలకు

ే ిం ి.

2014-15

ా ాకాలంలో ాగు ే ిన

కక్జొనన్

ాగు

థ్ ా

ీత్ రణ్ ం 12.5% నుం ి 2020-21

ే ిన

సూ థ్ ల

ీత్ రణ్ ంలో

క ఆ క ముఖ తం 2022

58 లకష్ల ీత్ రణ్ ంలో

గు త్ ించబ ిన

లో ీణిం ం ి. ఈ కాల వయ్వ ిలో కందులు మ ియు

ో యా న్

2014-15

ీత్ రణ్ ంలో గు త్ ంి చద ినంత ా మారుప్ ాలేదు.

మ ియు

2020-21

సూ థ్ లం ా ాగు ే ిన

మధయ్

దటి 5 పంటల

ా ాకాలంలో

ీత్ రణ్ ాతం ో రణుల

కొరకు పటం 4.7A చుడం ి. 2014-15 మ ియు 2020-21 సంవతస్ ాల యాసం ి ీజన్లో సూ థ్ ల ాగు

2014-15 యాసం ిలో అగర్ ణ ేర్ ి వ ి పంట

ా ాపు 35 లకష్ల

ీత్ రణ్ ం

ా ాకాలంలో

1.5%కి

కక్జొనన్

తత్ ంలో 78%

ాగు

తత్ ం సూ థ్ ల

5 పంటల

ీత్ రణ్ ంలో

ా ాపు 197%

ెరుగుదల ో 42 లకష్ల ఎక ాల నుం ి

ా ాకాలం

ా ాపు 85% ా ఉం ి. పర్సత్ ుతం, వ ి

(50%) మ ియు ప త్ (28%) ాగు

46

ైన

వ ి

ా ా న్ పర్

43.42%

గణ యం ా

ీత్ రణ్ ంలో

ం సుత్ం ి. నుం ి

మధయ్ కాలంలో

ీ కోసం పటం 4.7B

ేరు ెనగ

యాసం ిలో

ి న 4 పంటల ాగు

చూడం ి.

ాగు

ీత్ రణ్ ం

76.0%కి

2018-19 మ ియు 2020-21

ఇందులో అతయ్ ికం ా తగుగ్దల ఉం ి.

దటి

ధ సంవతస్ ాలకి సంబం ిం న

2020-21

ె ి ిం ి.

ీత్ రణ్ ంలో

ాగు

ేరు ెనగ

ీత్ రణ్ ం త గ్ ంి .ి

ాగు

ీత్ రణ్ ంలో

ీత్ రణ్ ం 2014-15 లో 12.5%

పటం 4.8 ల

2019-20 మ యు 2020-21 మధ సూల

గు

రం

రుగుదల

తం 13.7

State average

Increase in GSA (%) Below 2.6 2.7 to 16.2 16.3 to 29.9 30.0 to 43.5 43.6 to 57.0

District

Change in gross sown area (%)

District

Change in gross sown area (%)

57.2

వరంగ అర

12.8

ద

ఆ

31.6

మహబూ

డ

నగ

30.5

జన ం

30.4

– భువన

25.8

సం

22.9

రం

20.9

గ కరూ

20.8

ట వనప జన

ల

ల

11.4 10.5

ఖమ ం

10.3

య

20.5

–మ

11.4

జ

భ

9.5

క ంనగ

8.9

జయశంక

8.4

– తగూ ం

7.3

17.7

ల

6.4

ములుగు

6.0

మం

17.2 16.9

5.1

వరంగ రూర

4.0

15.0

మహబూ ట

13.4

న ండ

13.1

సూ గు ంబ – గ

2.9

దప

1.0

కుమరం

12.8

-11.1

ర

Note: Districts arranged in descending order of increase in gross sown area. Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

ఉండ ా

యాసం ి

2020-21లో ాగు

ీత్ రణ్ ంలో

ాగు

ీత్ రణ్ ం

4.1% కి త గ్ ంి ి.

దటి 5 పంటల

2014-15లో 77.6% నుం ి 2020-21

గణాంకాలు కూ ా 2019-20 మ ియు 2020-

21 మధయ్ సూ థ్ ల చూ ిసత్ ు ాన్ న

ీత్ రణ్ ం

ాటికి 92.3%కి

ెరగడం గమ ం ా స్న షయం.

లాల్ థ్ ా

ాగు

దు ే ా

ాగు

.

ీత్ రణ్ ంలో

ా ాపు అ న్

.

ిథ్ ర

ైన

లాల్లు ానుకూల వృ ిధ్

ెలం ాణ ాయ్పత్ ం ా సూ థ్ ల ాగు

తత్ ం వృ ిధ్ 13.7% ఉం ి. సూ థ్ ల ాగు

మ ియు 2020-21 మధయ్

లాల్ల

పటం 4.8 లో చూడం ి. పంటల మా ిప్ ి వలన 2020-21లో

పంట సూ థ్ ల ాగు

4.3.2 పంటల సూ థ్ ల పంటల

ెరుగుదలను

ా ీ ా

ీత్ రణ్ ంలో

ీత్ రణ్ ం 2019-20

ె ి ిన ా ా న్

ై ధయ్ం మ ియు పంటల

రమ్ల్

లాల్లో

ీత్ రణ్ ం (-11.1%) త గ్ ంి ి.

కక్జొనన్

కర పంటల

ఉప

ీత్ రణ్ ం

షప్ త్

కక్

ామ థ్ ా

న్ అంచ ా

గప ే సూ క ా ఉంటుం ి.

ఒక సంవతస్ర కాలంలో ఒకే వయ్వ ాయ

పంటలను పం ించడం పంటల అందువలల్ , అ ిక పంటల ీత్ రణ్ ంలో ఎకుక్వ

ేయ ా కి

ేతంర్ నుం ి అ ేక

ాందర్తను సూ సుత్ం ి.

ాందర్త

అంటే

కర

ాగం ఒక సంవతస్రంలో

ఎకుక్వ ారుల్ పంట పం ించడం. అ న్

ఒకటి కంటే

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా

తత్ ం 136 సూ కలు ఉనన్పప్టికీ అదు క

పదధ్ తులను ఉప

ించుకొ

ాందర్తను ా ింవచుచ్ను.

4.3.3 ప వయ్వ ా

ాగు

లాల్లలో పంటల

ాందర్త సూ కను పటం 4.9 సూ సుత్ం ి.

పంటల

ందత ీత్ రణ్ ం మ ియు

వయ్వ ాయ రంగం

ాంకే కత

ెరు ైన వయ్వ ాయ పంటల

న పంటల ఉత ీత్ రణ్ ం

ెరుగుపడటం వలల్

తప్ త్ 2014-15లో 232 లకష్ల

ఉండ ా 2020-21

ాటికి 52%

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ాషట్ ంర్ లో

తత్ ం

ెటక్ ిర్ టనున్ల

ెరుగుదల ో 353 లకష్ల

ర క

లు

47

పటం 4.9 పంటల

ందత సూ

2019-20

Cropping Intensity Index

Adilabad 123.02

106.83

Nirmal 161.45 Jagtial 147.67

Nizamabad

178.50

135.50

Rajanna Sircilla 154.97

Kamareddy 163.58

Kumuram Bheem 107.40 Mancherial 126.63 Peddapalli 169.48

Jayashankar 135.75

Karimnagar 160.25

Mulugu 138.89

Warangal Urban 167.69 Warangal Rural Bhadradri Jangaon Sangareddy 158.12 Kothagudem 144.63 106.83 121.55 Medchal-Malkajigiri Mahabubabad 134.11 150.33 Yadadri Bhuvanagiri 134.69 Vikarabad Khammam Rangareddy 107.28 144.50 112.51 Suryapet 168.90 Nalgonda Mahabubnagar 113.05 128.60 Siddipet 131.46

Medak 128.94

178.50

Narayanpet 113.54 Wanaparthy 140.94

Nagarkurnool 121.68

Jogulamba Gadwal 115.13

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

ెటక్ ిర్ టనున్లకు ె ి ిం ి. ెలం ాణలో పర్ ానం ా

పటం 4.10A

లం ణ తం వ వ (ల టను ల )

య ఉత

Total Production (Lakh MTs)

ల

రణులు

339.83

353.33

(3 పంటలు)

వ ి, ప త్ మ ియు

కక్జొనన్

ఉతప్ త్ అవుచునన్ ి. ఈ మూడు పంటలు క

ి

2020 సంవతస్రం వయ్వ ాయ గణాంకాల పర్కారం తత్ ం ఉతప్ త్ లో

75% ఉ ాన్

. 2020

సంవతస్రంలో వయ్వ ాయం మ ియు ైతు సం ేమ 231.74 188.85

210.48

234.89

మం ర్తవ్ ాఖ

234.00

ె

ిన

వ ాల పర్కారం

ేశంలో ప త్ ఉతప్ త్ లో 2వ

ెలం ాణ,

థ్ ానంలో (6.83

యన్ బేళల్ ఉతప్ త్ ో) మ ియు 3వ థ్ ానం లో

కక్ జొనన్ (3

యన్ టనున్ల)8

లో ఉం ి. పటం 4.10A 2014-15

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

8

48

As per 4th advance estimates 2019-20.

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

2019-20

2020-21

వయ్వ ాయ ఉతప్ త్

ో రణులను

ఉతప్ త్

ధ సంవతస్ ాలలో ె యజేసత్ ుం ి.

Box 4.1 వ వ

యగ

ద త్ ాంశ

ం ల అ వృ

ష పభుత పయ

ేకరణ పర్కిర్యలో పర్భుతవ్ం అ ేక

త ఖీలు మ ియు ధృ కరణలను వ ి ా

ద త్ ాంశంలో ఎలాంటి

ధ్ ా ిం ం ి.

ఇందు

4ప

థ్ ా

ల

ీవ్క ిం ం ి.

లోపం లేద

న అం లు ఉ

అ న్ మండలాలోల్

భూ ికారుడ్ల పర్ ాళన

పర్భుతవ్ం

హెకట్ారల్ భూ

ప ి లన ే ి మ ియు

ీడ్లను జా ీ

ేయడ

ం ి,

ీ

ికారుడ్ల వ ాలకు

(2) పంటల న పర్

ావ్ ా

ాస్బుక్లు-కమ్-టైటిల్

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా ఉనన్ భూ

ార్మాణికత ల ం ం ి.

ైతులు

ేయబడు ా

థ్ ా

ాషట్ ంర్ లో

ావ్ ా

.

వయ్వ ాయ

త్ న పంట పంట

మ ియు

కూ ా

ాఖ ‘కార్ప్ ైన

ార్రం ం ం ి. అదనం ా ఈ

ంచ ా కి పర్భుతవ్ం 472 మం ి

ల్ ా ంగ్ మ ియు

య

ే ేవ్రు

ెంట్’ మాడూయ్ల్ కింద పటిషట్

బైల్ అ ిల్ కేషన్లను

మండల్

వ ాలు

త్ ారు. యాసం ి

ీజన్ 2021-22 నుం ి వయ్వ ాయ

వ ాలను ప ి

ైతు

ేక ిం న

ాఖ ఆధవ్రయ్ంలో

నలుగురు అ ికారులు ప ి

బుకింగ్ ఎన్ న్స్

వ ాలను

పర్

ం ం ి.

ట్ ాటి ట్ క ి ల్ ఆ ీసరల్ ను

ీత్ రణ్

ఆ ా ిత

టేర్ ింగ్

వ ాల

ేకరణ

వ ాలు

ైం ి.

ేకరణ కోసం ఈ

ించడం వలన ైనవ

ాంకే క ప ిజఞ్ ానం

ికార్డ్

ేయబ ిన

ధ్ ా ించుకోవ ా కి

ేక ిం ే

ాసత్ వ

ధం ా మ ొక థ్ ా

ాగు

అ ికా ి ే

ధృ క ించబడుతుం ి.

ాషట్ ర్

మ ియు

సత్ ిం ే పర్కిర్యలో ఉం ి.

యాసం ిలో

ఇ ి భూ

ీ

పర్

ాతమ్కం ా

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా ీత్ రణ్

పర్భుతవ్ం

వ ాలు

వ ాల

2021

రవ్హిం ం ి.

ేకరణ ప లో

ిదద్ ుబాటు

కారకాలను గు త్ ించడంలో కూ ా స యపడుతుం ి.

(4) పంట కోత పర్

ాలు

పంట కోత పర్

ాల కొరకు

అంచ ాలలో ఖ చ్త ావ్ న్

పంట

ిగుబ ి

ెం ొ ం ించడం

కోసం,

వ ాలను

( ారం2,3)

యాప్ ను అ వృ ిధ్ ావ్ ా

ేక ిం ా స్న

గు త్ ించవచుచ్. ఈ

ెబ్

సంగర్హించ ా కి

ే ిం ి. ఒక

వ ాల ( ారం1)

ో రట్ల్ లో కిర్ంద

కొతత్ లకష్ణాలు ొ ందుపరచబ ి ా 1. తకుక్వ సమయంలో

ో రట్ల్

ార్ం ా న్

ె యజే ిన

ాసత్ వ సమా ారప ి లన

లభయ్త.

2.తదుప ి

.

ెబ్

ఒక

త ఖీలను

రవ్హించ ా కి

ో టో

మ ియు GIS ప ిజఞ్ ానం ావ్ ా పర్సత్ ుతం మనమునన్ థ్ ా ా న్

3.

ెలుసుకు ే వయ్వసథ్ అందుబాటులోఉండుట.

ి జనల్,

లాల్,

ాషట్ ర్ గణాంక అ ికారులు

ేతర్ సందరశ్న.

రవ్హిం న వయ్వ ాయ

స ేవ్లో

వ ాల సంకిల్షట్తను

మ ియు

ఆ ీసరల్ కు అపప్ ించడ

మ ియు జా య ాం ిల్ స ేవ్అ ికారుల నమూ ా

(3) స ేవ్ CTO అ ిల్ కేషన్ వయ్వ ాయ ాఖ అధయ్రయ్ంలో

ద్ ా ిం ే ప

జా య సమా ార కేందర్ం పంట కోత సమయంలో

దు (కార్ప్ బుకింగ్)

సంద ిశ్ంచడం

వ ాలను

0.6 కోటల్

కి (92%) వ త్ ంి ే ధం ా

ేక ించడం జరుగుతుం ి.

అంచ ా

ెలం ాణ

ైం ి. ఈ కారయ్కర్మం ఇపుప్డు

ీజన్ త ావ్త

ే ార్ న్

ర్ామాలలో

ార్రం ం ం ి. ఈ కారయ్కర్మం కింద 1 కోటి

60.24 లకష్ల కొతత్ పటాట్ ార్ పూరత్

అ న్

వ ాల ఖ చ్త ావ్ న్

ంచ ా కి మండల ల్ ా ంగ్ మ ియు ట్ ాటి ట్ క ి ల్

ఖ చ్త

ేపటేట్ కారయ్కర్మంను

హెకట్ారల్ వయ్వ ాయ భూ

ప ి

ఉప

(1) భూద త్ ా ే ల న కరణ కారయ్కర్మం ాషట్ ంర్ లో

ేక ిం న

వ ాల

:

లు

పంటల

ొల ిసత్ ూ,

టాయ్ ింగ్,

బైల్

-

మ ియు

4.

పంటల

ిగుబ ి

ర ె ుగుపరచ ా కి, త ే ర్ థ్ ా

స ికొతత్ పంట కోత పర్

కొ

కారయ్

ే

ఖ చ్త ావ్ న్

ావ్హకులంద క ి ీ

ాల కిట్ల లభయ్త.

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

49

వ ి మ ియు ప త్ ఉతప్ త్

అం ించబ డ్ ా

వ ాలు బాక్స్ 4.2లో

. జా య

థ్ ా

లో పపుప్ ా ాయ్ల

ెలం ాణ 10వ థ్ ానంలో

వ మ యు ప ాషట్ ర్ వయ్వ ాయ ా ాలు మ ియు ో ర్ ాస్హకాల పర్ ావం వ ి మ య ి ు ప త్ వృ ిధ్ లో క ిసత్ ుం ి. 2019-20 అంచ ాల పర్కారం, ారత ేశం కక్ ప త్ ఉతప్ త్ లో ెలం ాణ 19% మ ియు వ ి ఉతప్ త్ లో 6% క ి ఉం ి. ీత్ రణ్ ం: 2015-16లో వ ి మ ియు ప త్ తత్ ం వరుస ా 25 మ ియు 43 లకష్ల ఎక ాలు ఉ ాన్ . ాటి ప ి ిలో ీత్ రణ్ ం 2021 ాటికి వరుస ా 104 మ ియు 58 లకష్ల ఎక ాలు ా ఉం ి. వ ి ాగు ీత్ రణ్ ం ా ాపు 303% మ ియు ప త్ ీత్ రణ్ ం 33% ె ి ినటు ల్ ా ెలుసుత్ం ి. ఉతప్ త్ : వ ి ఉతప్ త్ 2015-16లో ా ాపు 45 లకష్ల టనున్లు, ప త్ ఉతప్ త్ 18 లకష్ల టనున్లు. వ ి ఉతప్ త్

పటం 4.11A

జా య థ్ ా లో ో క: 2015-16 నుం ి 2019-20 మధయ్, వ ి ఉతప్ త్ ేశ ాయ్పత్ ం ా 25% అతయ్ ికం ా స మ్ త ా ష్ిక వృ ిధ్ ేటు ో (9.2% స మ్ త ెండవ థ్ ానం ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు ో ఒ ి ా ాషట్ ంర్ ఉండ ా ారత ేశం తత్ ం స మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు 3.3%). మ ియు ప త్ ఉతప్ త్ లో స మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు హ ాయ్ ా (25.80%), ాజ థ్ ాన్ (23.1%), ఒ ి ా (17.87%) కా ా, ెలం ాణ 16.9% ో ేశంలో 4వ అతయ్ ిక థ్ ానంలో ఉం ి. అ ే కాలంలో తత్ ం ారత ేశ ఉతప్ త్ స మ్ త ా ష్క ి వృ ిధ్ ేటు కేవలం

4.7% ా ఉం ి.

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS and RBI Handbook of Statistics on Indian States 2020-21

పటం 4.11B

వ మ యు ప రం 2015-16 మ యు 2020-21 మధ (ల ఎక )

వ మ యు ప ఉత మ యు 2020-21 మధ (ల టను లు )

Area (in Lakh Acres)

Production (in Lakh MT)

2015-16

2016-17

2017-18

2018-19

2019-20

2020-21

Paddy

Cotton

25.85

2015-16

43.81 45.17

2016-17

34.82 48.49

2017-18

46.88 47.74

2018-19

45.46 79.47

2019-20

52.55 104.23 58.28

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

లం ణ

ం ి.

2020-21 ాటికి ా ాపు 378% ె ి ి 218.5 లకష్ల టనున్లు మ ియు ప త్ ఉతప్ త్ 61% ె ి ి 30.42 లకష్ల టనున్లకు ేరుకుం ి.

Box 4.2

50

ఉతప్ త్ లో

క ఆ క ముఖ తం 2022

2020-21

2015-16

Paddy

Cotton

45.71 18.85 98.99 18.73 93.95 27.82 100.03 21.53 178.27 37.63 218.51 30.42

పటం 4.10B

క న మ యు కందుల ఉత 16 మ యు 2020-21 మధ లం టను ల )

4.3.4 గ గుబ

2015(ల

రంతర పర్యతన్ం

మ ియు ఎక ా కి ిగుబ ి

36.44

20.83

17.51

2016-17

4వ థ్ ానంలో

ా ి

ీత్ రణ్ ం

ిం ి పటం

2017-18

ేటును ప ి

గం

2.66

3.32

2018-19

2019-20

2020-21

ేత్ ,

రణ్

ం ి. జా య వృ ిధ్

ెలం ాణ వృ ిధ్ ేటు 20.49% అ ికం. కక్జొనన్ మ ియు కందుల

ేటు 4.3% ో

వ ాలను పటం 4.10Bలో చూపబ ిం ి.

మ ియు

థ్ ా

ో

టనున్లకు

చూడవచుచ్. ి ిద్ ేట

ె ి ిం ి.

ాందర్త ,

ేల రకం మ ియు

ప ి ిథ్ తులు,

ైతుల

టి ారుదల మ ియు ఇతర అం ాలు పురుగుమందుల

ెటిక్ ర్ టనున్ల నుం

ా న్

గం 2018లో

2020లో 39 లకష్ల

ెటక్ ిర్

ె ి ిం ి. 2019-20 మ ియు 2020-21 మధయ్ గ

ాతం వృ ిధ్

పటం 4.13 లో

లాల్ల మధయ్ చూ ినపుప్డు వరంగల్ అరబ్న్

-51.68% వృ ిధ్

ేత్

ీత్ రణ్ ం, పంట రకం, పంట

. ాషట్ ంర్ లో పర్ ాన ఎరువుల

28 లకష్ల

లో

ధ సంవతస్ ాలలో

కక్

ామరథ్ ం,

లాల్లోల్ ఎరువుల

ెలం ాణ జా య థ్ ా

కక్

వయ్వ ాయ- ా ావరణ

ఎరువులు

1.91

2.64

ిథ్ ,

కొను ోలు

ే, 2018-19 మ ియు 2019-20 మధయ్ పపుప్ ా ాయ్ల

ఉతప్ త్ వృ ిధ్

ెరగ ా కి

ల

ానం మ ియు పంట

ా

17.55

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

అ

ధ పంటల

ెలుసుకోవచుచ్ .

ాగులో ఉనన్ భూ

27.52

2015-16

న పంటల

ాణయ్తను ెంచడంలో

ేయడం వలన

ిగుబ ి

ో రణులను

4.3.5 ఎరు

28.82

2.62

ప

4.12 లో 2015-16మ ియు 2020-21 మధయ్ పర్ ాన పంటల

Redgram

1.05

ల

ాషట్ ప ర్ భ ర్ ుతవ్ం వయ్వ ాయ ఉతప్దకాల

Production (in Lakh MT) Maize

న సంవత

ేటు ఉండ ా మహబూబాబాద్ మ ియు

లాల్లు ఎరువుల

గ వృ ిధ్ అతయ్ ిక థ్ ా

లో

తత్ ం ఉతప్ త్

పటం 4.12 2015-16 మ యు 2020-21 మధ Yield (Kg/Acre)

Paddy

Maize

లం Cotton

సంవత

ల

ప

న పంటల

గుబ

Redgram

2,744 2,191 1,938

1,768

1,766 1,455

2,095

2,292

430 170

274

2015-16

2016-17

594

323 2017-18

2,096

1,552

1,237 538

2,243

716

522

474

262 2018-19

365

314

2019-20

2020-21

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

51

పటం 4.13 ల

2019-20 మ యు 2020-21 మధ

ఎరు

ల

గం

Change g in fertiliser consumption (%) consumpt

రుగుదల 19.0

State average

-52.5 to -13.6 -13.5 to 25.8 25.9 to 65.2 65.3 to 104.6 104.7 to 144.0

Change in fertiliser consumption (%)

District మహబూ

ట సం ర జయశంక వరంగ రూర కుమరం జన ం మం

ల

జ

ల

– భువన జన

ల న ండ వనప

143.6 123.2 92.6 92.2 89.0 75.8 68.7 60.5 49.5 47.7 46.1 43.4 36.4 36.2 31.6 29.2

తం

Change in fertiliser consumption (%)

District మహబూ

నగ

గ కరూ భ

– తగూ ం సూ

ట దప ఖమ ం

రం గు ంబ – గ ద ఆ ములుగు క ంనగ య వరంగ అర డ

–మ

25.2 24.4 21.7 20.1 16.2 10.6 10.5 5.7 -3.4 -15.7 -19.2 -22.5 -31.8 -47.8 -51.7 -52.5

Note: Districts arranged in descending order of increase in gross sown area. Source: Department of Agriculture, GoTS

4.3.6 ఉ

నవ

లు

ాషట్ ంర్ లో ఉ ాయ్న పంటల ాగు

లకష్ల ఎక ాలు. ెలం ాణ

ీ

ఉతప్ త్ 59.03 లకష్ల

ాషట్ ంర్ లో ఉ ాయ్న పంటలు

పంటల

తత్ ం వయ్వ ాయ ాటాను క

ే ఈ రంగం ఉతప్తు త్ ల లువ 26% (వయ్వ ాయ

లువ రూ.89,058 కోటు ల్ , ఉ ాయ్న పంటల

రూ.22,774 కోటు ల్ ). ఉ ాయ్న పంటల ాగు

ి

వృ ిధ్

ెం ిం ి. మా

ి,

ీత్ రణ్ ం 2015-16

101%

ె ి ిం ి.

4.3.7

ల్ ామ్,

ెలం ాణ

ాషట్ ంర్ లో

వ ో ా ి కోసం ప

52

లం ణ

23.89 22.03

ిపపుప్,

పర్ ాన ఉ ాయ్న

తత్ ం ఉ ాయ్న పంటలఉతప్ త్

ెటక్ ిర్ టనన్లు, ఇ ి 2015-16 ో

లం ణ

2020-21

ి ా ింజ, యా ిడ్ లైమ్, జామ,

రపకాయలు మ ియు పసుపు ాషట్ ంర్ లో

59.03 లకష్ల

2015-16

ాటికి 11.57 లకష్ల ఎక ాలకు)

ా మమ్, టమాటా, బెండకాయ, ఆ

పంటలు. 2020-21లో,

2015-16

Production in LMT

లువ

మ ియు 2020-21 మధయ్ 304% (2015-16లో 3.8 లకష్ల

ఎక ాల నుం ి 2020-21

ప నఉ న పంటల ఉత మ యు 2020-21 (ల ల టను ల )

ెటక్ ిర్ టనున్లు.

ీత్ రణ్ ంలో (214.48 లకష్ల ఎక ాలు) 5.39%

ఉం ి. అ

పటం 4.14

ీత్ రణ్ ం 2020-21లో, 11.57

ో

12.15

12.67 8.51

ేత్

3.86

పశుసంపద రంగం

0.08

ా ాపు 29 లకష్ల కుటుంబాలు తమ

సంపద రంగంలో మగన్

ై ఉ ాన్

క ఆ క ముఖ తం 2022

.

Fruits

Vegetables

0.5

Flowers

Source: Horticulture Department, GoTS

4.4

0.02 Plantation

Spices

ర్ా

ణ

మ ియు

లాభ ాయక

పటట్ ణ

ార్ం ాలకు

అతయ్ంత

సంపద రంగం అ వృ ిధ్

ెందు ోం ి.

ాషట్ ంర్ లో

యనల్ నుం ి 32.6

యనల్ కు

ె ి ిం ి.

ైన మ ియు ఆ ాయా న్ అం ిం ే రం ాలలో

ఒకటి ా ప ప

ా ిక

సంపద 2012 నుం ి 2019 మధయ్ కాలంలో 22.09%

వృ ిధ్ ో 26.7 ఇ ే కాలంలో

ెరుగుదలలో

ారత ేశంలో

పర్ ాన ా ట్ ార్ లలో ప

ెలం ాణ, ప చ్మ బెం ాల్ త ావ్త

పటం 4.16 లం ణ పశు ల సూల ఉత భజన (2019-20)

లువ

Total Livestock GVO: Rs. 80,137 crore

సంపద

ెండవ

థ్ ానంలో ఉం ి. 2012 మ ియు 2019 మధయ్ (19వ మ ియు

20వ ప

గణన) ప

చూ ిసత్ ుం ి. ప

వుల సంపద మారుప్ను పటం 4.15

Milk

Meat (Excluding Poultry Meat)

46.0%

సంపద లో,

ెలం ాణ ొ ెర్ల సంపద 19.1

30.3%

(Rs. 36,862 crore)

యనల్ ో

(Rs. 24,309 crore)

దటి థ్ ానంలో ఉం ి. 2012 నుం ి 2019 మధయ్ కాలంలో

ొ ెర్ల సంపద 48.51% ె ి ిం ి. 2019-20 ాసత్ వ అంచ ాల

పర్కారం, ప

వుల రంగంలో సూ థ్ ల అదనపు లువ

తత్ ంలో

ాలు మ ియు మాంసం ా ాపు 76%ఉం ి. పటం 4.16 లో

పర్ ఉప-రంగంకు మ ియు సూ థ్ ల అదనపు లువ వ ాలు

13.7%

ాషట్ ంర్ లో, ప

వుల

ావ్ ా ఉతప్ త్

లువ సంవతస్ ాల నుం ి కర్మం ా

2014-15లో రూ.36,886 కోటల్ నుం

ేయబ ిన

ె ి ిం ి.

2020-21( ా ాక్ క

ో రణులను పటం 4.17లో చూడం ి.

పటం 4.15

Others

Wool & Hair

(Rs. 2,517 crore)

(Rs. 47 crore)

3.1%

అంచ ాలు) పర్కారం రూ.1,04,832 కోటల్ కు గణ యం ా

0.1%

Source: Animal Husbandry Department

పటం 4.17

పశు ల సంపద 2012 మ యు 2019 మధ రు తం Change (%)

లం ణ 2014-15 నుం 2020-21 మధ పశుసంపద రం సంబం ం న సూల ఉత లువ రణులు Total Livestock GVO (in Rs. crore)

Andhra Pradesh

15.65

Madhya Pradesh

11.85

Bihar

10.94

Karnataka

4.69

Maharashtra

1,04,832 80,135 58,262

49,308 36,886

1.54

Gujarat

-0.74

Uttar Pradesh

-1.31

Rajasthan

-1.56

Source: 20th Livestock Census, GoI

66,567

42,147

2020-21(PE)

22.10

2019-20 (FRE)

Telangana

2016-17

23.43

2015-16

West Bengal

2014-15

ె ి ిం ి. ఈ

(Rs. 5,461 crore)

(Rs. 10,941 crore)

2018-19 (SRE)

సూ థ్ ల ఉతప్ త్

6.8%

2017-18 (TRE)

ెలం ాణ

Eggs

Poultry Meat

ెలుపుతుం ి.

Source: Animal Husbandry Department

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

53

4.4 పభుత

ర క

ైతు ఆతమ్హతయ్లు,

లు

వర్ రుణ ారం మ ియు

ౌక ాయ్ల కొరత వంటి గత బాధల నుం ి

బయటప ి,

ో ాప్టునం ి త్ ో ం ి.

వయ్వ ాయ

రంగంలో

ైతు

టి ారుదల

ెలం ాణ

ేగం ా

ేన్హపూరవ్క

కారయ్కర్మాలకు నమూ ా ా మా ిం ి. ైతు బంధు మ ియు ైతు

ొం ా

మా వంటి పథకాలు ఐకయ్ ాజయ్స . అలా ే

టి

కేందర్ పర్భుతవ్ం మ ియు ఇతర

ా ట్ ార్ లు అనుస ిసత్ ు ాన్

సూ థ్ ల

ా ట్ య ీ ర్ అదనపు

కొతత్

టి ారుదల

ిథ్ రం ా ె ి ిం ి.

మధయ్తర

పథకం

ఆలసయ్ం

కాదు'

లువ లో

ాటి

దుయ్త్,

ార్థ

ేయడం మ ియు

షన్ కాక య, ప ో ర్ తస్హించడం,

ే కై ా

ప ావ్లేదు

అ ే పర్భుతవ్

ధులు

సంపద

ొ ెర్ల పం ిణీ

ాషట్ ంర్ లో హ ిత,

లం పల్ ాలు ాకారం అయాయ్

మ ియు

ాటా

కర్మబ ీధ్ క ించడం, వయ్వ ాయా కి

ాటి ఫ తం ా

ఉ ాప్దకాలకు

క రంగం

ామ్ణం(పర్ ాన మ ియు

బలో ేతం

ెంపకా న్

దలైన

మ ియు

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ినపప్టి నుం ి

ార్జెకట్ుల

ఇపప్టికే ఉనన్ ాటి మ ియు మతస్

.

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ేపటిట్న ైతు బంధు పథకం,

) వంటి

24x7 ఉ త

లో పర్శంసలు

కా

ానం ో

ెలుపు

.

ైతులకు వయ్వ ాయ స యం ా

)

రుణ సదు ాయాలు సకాలంలో అం ిసత్ ుం ి.

అం ేకాకుం ా,మం

ిగుబ ి

ధ్ా ించ ా కి

వయ్వ ాయ ఉతప్దకాల ( తత్ ాలు, ఎరువులు లభయ్తను క ప్ంచడం మ ియు స ైన

ధ

దలైన )

ేవలను అం ించడం

ాలా కీలకం. గతంలో చ ిచ్ం నటు ల్ ా, కొంత కాలంనుం ి

ఉతప్ త్

ెరుగుతునన్పప్టికీ స ిఅ

అనుసం ానం కూ ా

ేయడం

కోసం

న

ధం ా మా ెక్ట్

ౌక ాయ్లను సృ ట్ ంి చడం

ాలా ముఖయ్ం. ఇటీవల, ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం, అ ేక

సమసయ్ను ఎదు ోక్వ ా కి, ఆ ై ధయ్తను

ో ర్ తస్హించడం

ల్

ామ్

ాగు

మ ియు

ప

ార్రం ంచడ

ైం ి.

ైన

ావ్ ా

ో షణను

ెరుగుపరచడంలో మ ింత దృ ట్ ి కేం క ీర్ ించడం వంటి ామ్ణాతమ్క సంసక్రణలను

వయ్వ ాయ

రంగం

వృ ిధ్ కి

ఆ థ్ క ి

ో ాప్టు

ైతులకు

ధులు

వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ ఉతప్తు త్ లకు ెరుగుతునన్

ఇబబ్ం ిలే

ిమాండ్ ో,

ప ి ిథ్ తులను క ప్ంచడం

ా ా న్ త గ్ ంి ేందుకు

9

54

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ైతు బంధు

ావ్ ా ొ ం ే రుణాలను

4.4.1 తు బంధు ( టుబ

మ ియు

ెలం ాణ

పథకా న్

ఉనన్

పర్భుతవ్ం

మదతు) ార్ముఖయ్తను

2018లో

ార్రం ం ం ి. ఈ పథకం

ైతు

బంధు

ావ్ ా భూ

క

ఆంధర్పర్ ేశ్ (ఒక

ైతు కుటుంబా కి సంవతస్ ా కి రూ.

7,500), జారఖ్ండ్ (సనన్కారు మ ియు

నన్కారు

ైతుకు

సంవతస్ ా కి రూ. 5,000) మ ియు ప చ్మ బెం ాల్ (సంవతస్ ా కిరూ.5,000).

అం ేకాకుం ా,

ెలం ాణ

పర్భుతవ్ం భూప ిమాణం ో సంబంధం లేకుం ా భూ

ఉనన్

ైతులంద ికీ ఈ పథకా న్

పర్భుతవ్ం

ేత పర్ ేశ ెటట్ న ి

పర్తయ్కష్

క

సత్ ిం ం ి.

కూ ా ి ారుస్

ేయబ ిం ి.

పర్ ాయ్మాన్యాల ో

ో

ేత్

సులభం, మ ియు ఎకుక్వ

ా ాటికీ

ొ ం ేందుకు

అవసరం. ెండు

ైతుల

ాలు ా

క ఆ క ముఖ తం 2022

ి

ెలం ాణ

ెటట్ ుబ ి మదద్ తును

ఇం ియన్ కౌ స్ల్ ఫర్ ీ ెర్చ్ ఆన్ ఇంట ేన్షనల్ ఎక ా

క్

ే ికలో

ఎందుకంటే ఇ ి ఇతర

ెరు ైన ి, అమలు

ారదరశ్కత క

ిఉం ి . 9

ేయడం

యాసం ి 2021-22లో, ా ాపు 63 లకష్ల మం ి ైతులు ఈ

పథకం కింద ెటట్ ుబ ి మదద్ తు ొ ం ారు. ఇందులో 72.58%

సనన్కారు నన్

ైతులు (<2.48 ఎక ాలు) మ ియు 18.30%

ైతులు (2.48 - 4.94 ఎక ాలు).

(>24.78 ఎక ాలు) ల ధ్ ారులలో 0.1% మాతర్

ెదద్

ఈ పథకం కింద రూ. 7,412 కోటు ల్ పం ిణీ ే ారు. రూ. 50,448 కోటు ల్ 8

ైతులు

ే ఉ ాన్రు.

2021-22 యాసం ిలో 148 లకష్ల ఎక ాలు ాగయాయ్

.

తత్ ం ా

ీజనల్ లో ( ానకాలం 2018 నుం ి

యాసం ి 2021-22 వరకు) ల ధ్ ారులకు (పటం 4.18C) పం ిణీ

ేయబ డ్ ా

.

యాసం ి 2021-22లో

కీలకం.

ి

ైతులకు సంవతస్ ా కి ఎక ాకు రూ.10,000/-

తత్ ం 63 లకష్ల మం ి ల ధ్ ారులలో

53% మం ి BC వ గ్ ా కి ెం ిన ారు. SC మ ియు ST వ గ్ ాలకు

ా ాపు 13% మం ి

ెం ిన ారు. ఇతరులు

21% మం ి ల ధ్ ారులోల్ ఉ ాన్రు (పటం 4.18B ). ైతు బంధు కింద పం ిణీ

ే ిన

తత్ ం

ా ాపు

ొ ముమ్లో 48%

ీలకు, 30% ‘ఇతరులకు’ 13% ఎ ట్ ల ీ కు, 9% ఎ ీస్లకు

Gulati, A., Chatterjee, T., & Hussain, S. (2018). Supporting Indian farmers: Price support or direct income/investment support?.

లం ణ

ెండవ ి

ెంచడం.

ైతుల ఉ ాప్దకాల కొరకు ఆ థ్ క ి స యం

గు త్ ంి ,

ఆ థ్ క ి

ిలేషన్స్ (ICRIER) కుల్పత్ ం ా రూ ొ ం ిం న

వయ్వ ాయా కి

( ెటట్ ుబ ి

స యా న్ అం ిం ే బాయ్ంకుల

ైతులంద ికీ

దటి ి,

పటం 4.18A

సం 2021-22 భూకమ ల ప రం తు బంధు ల రులు

పటం 4.18B

ట

సం 2021-22 తు బంధు ల రులు

Total Beneficiaries: 63,00,619

Total Beneficiaries: 63 lakhs

Share of beneficiaries (%)

Share of beneficiaries (%)

క వరం ప రం

ST

12.76% (8.03 lakhs) Marginal (<2.47 acre)

SC

72.58%

13.19%

(45,73,052)

BC

53.33%

(8.31 lakhs)

(33.60 lakhs)

Others

Semi-Medium (4.95–9.88 acre)

Small (2.48 – 4.94 acre) 18.30% (11,53,120)

20.72% (13.05 lakhs)

7.64%

(4,81,655) Medium ( 9.89 – 24.78 acre)

Large (24.78 & above acre)

(86,846)

(5,946)

1.38%

Source: Department of Agriculture, GoTS

0.10%

Source: Department of Agriculture, GoTS

పం ిణీ

ే ారు. 2021-22లో

తత్ ం వయ్వ ాయ బ ెజ్ ట్

వయ్యంలో, వయ్వ ాయం మ ియు అనుబంధ కారయ్కలా ాల

కింద 55% ైతు బంధు పథకా కి కేటా

4.4.2 వ వ సు ిథ్ ర

ైన

ంచబ ిం ి.

మ ియు

నన్ మ ియు సనన్కారు

సమ ౌలయ్

ెరుగుపరచ ా కి

ైన ఉ ాప్దకాలలో రుణం ఒకటి. ైతుల ై పర్ ేయ్క దృ ట్ ి

ా ి ఆ ాయా న్

ెంచ ా కి

ైతులకు సకాలంలో త ిన రుణ మదద్ తు ై

దృ ట్ ి ా ిసత్ ుం ి.

ెలం ాణ ాషట్ ర్ థ్ ా

లం

వయ్వ ాయా న్

ా ిం ,

అ ాయ్ధు క ాంకే కతను అవలం ంచ ా కి పంట ఉతప్ త్

లు ా

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

సం

టీ రూ ొ ం ిం న

ా ష్ిక రుణ పర్ణా క పర్కారం

రూ. 91,541

తత్ ం లకష్య్ంలో రూ. 75,977 కోటు ల్ పంట రుణాలకు

5,236

49.13

5,252

2019

51.61

6,126

2019-20

42.42

4,406

2020

58.02

7,289

2020-21

59.32

7,367

2021

60.84

7,360

2021-22

63.00

7,412

లం సం

పం యబ న తం (రూ. ట )

50.25

లం

ా ష్క ి

రుల సంఖ ల ల

2018-19

లం సం

ల 2018

లం

సం

బాయ్ంకరల్ క

రుణ పర్ణా క , 2021-22 సంవతస్రంలో వయ్వ ాయ రం ా కి కోటు ల్ .

లం 2018-19 నుం సం 2021-22 వరకు తు బంధు పథకం

య రుణం

ో ర్ తస్హించ ా కి ముఖయ్

సంబం ిం

పటం 4.18C

Source: Department of Agriculture, GoTS

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

55

కేటా

ంచ ా, వయ్వ ాయ టర్మ్ లోను ల్ మ ియు వయ్వ ాయం

2020-21 సంవతస్రంలో,

ైతు

కేట

ం ారు.

రూ.1,435 కోటు ల్ పం ిణీ

ే ారు. పథకం

మ ియు అనుబంధ కారయ్కలా ాలకు రూ. 32,101 కోటు ల్ తత్ ం లకష్య్ంలో

ె ట్ ంె బర్ 2021 వరకు

వయ్వ ాయ రం ా కి రూ. 31,813 కోటు ల్ పం ిణీ ి న రుణాలు పం ిణి పర్కిర్యలో ఉ ాన్

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ఇ చ్న

ేయ ా

.

ార్ముఖయ్త కారణం ా,

ెడూయ్ల్డ్

ాణిజయ్ బాయ్ంకులకు వయ్వ ాయా కి రుణం 2015 నుం ి

మం ి ైతులు న

దు ేసుకో ా 28,708 మం ి ైతులకు

వ చ్న

మ్లలో, అతయ్ ికం ా 46% కెల్

తత్ ం కెల్

49-59 సంవతస్ ాల వయసుస్ (30,279) ఆత ావ్త 36% కెల్ మ ౖ ులు

నుం ి 2021లో రూ.79,689 కోటల్ కు).

పంట రుణ

సకాలంలో అవసర

ైతుల

క ట్ ాలను

ె ి ిం ి (2015లో రూ.41,300 కోటల్

ప ిగణనలోకి

సుకునన్

ెలం ాణ

పర్భుతవ్ం వయ్వ ాయ రం ా కి ార్ ానయ్త ఇసూ త్ ే ాషట్ ంర్ లో ైతుల బకా

రుణాలను మా ీ

ే ిం ి.

ీ

పర్కారం,

2014-15 నుం ి 2018-19 మధయ్, పర్భుతవ్ం

(4)

బకా

ా ష్క ి

ా

ాలలో

ఉనన్ పంట రుణాల

మా ి ే ిం ి.

ాషట్ ంర్ లో

35,29,944 మం ి తత్ ం

ైతులకు

రూ. 16,124 కోటు ల్

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం లకష్రూ ాయల లోపు వరకు

ెం ో పంట రుణమా ీ

ార్రం ం ం ి. పంట రుణాల మా ీకి

ార్రంభం నుం ి ా ికి

మ్లు

ెం ిన .

39-48 వయసుస్ గల

(23,435).

4.4.4 ఉ దు ,

2021 మధయ్ 92%

మా కింద 32.7 లకష్ల

ారు

ద లు: రుదల, ఉ త త లు మ యు ఎరు లు

వయ్వ ాయ ఉతప్ త్

ైన వయ్వ ాయ

ఉ ాప్దకాల లభయ్త

ెంచుతుం ి.

ాషట్ ంర్ లో

ైతులకు

తత్ ాలు, ఎరువులు మ ియు పురుగుమందుల సరఫ ా

కొరకు

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం కటుట్ ిటట్

టి ారుదల ౌక ాయ్లను

ైన

ఘా

రవ్హిసత్ ుం ి.

ెరుగుపరచ ా కి, ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

అ ేక కారయ్కర్మాల ో ముందుకు వ చ్ం ి. వయ్వ ాయా కి

24x7 ఉ త

దుయ్తు త్ ను సరఫ ా

ేసత్ ుం ి.

ైతులంద ికీ ఎటువంటి ఖరుచ్ లేకుం ా దుయ్త్ ౌకరయ్ం క ప్సుత్నన్ ఏకైక ాషట్ ంర్

ారత ేశంలో

రంత ాయం ా

ెలం ాణ.

2020-21లో 4.07 లకష్ల మం ి ైతులకు రూ . 733 కోటు ల్ మా ి ే ిం ి.

4.4.3 ప

ద

వతను త ంచడం- తు

ైతులకు ఆ థ్ ిక మ ియు ామా క భదర్తను ెలం ాణ పర్భుతవ్ం 2018 నుం ి ైతు మా పథకం ( ైతు

రూ ొ ం ిం

అమలు

మా)

ేరు ో ఒక

పటం 4.19

ధ్ ా ించ ా కి,

ామూహిక

త

నూతన్ పథకా న్

ే ిం ి. ఏ ై ా కారణం వలల్

ైతు

ామా క భదర్త క ప్ంచడం

ైతు

తు పథకం ంద 2018-19 మ యు 2020-21 మధ ప ష ం మ యు ం న లు Number of Claims Settled

Amount Disbursed (Rs. crore)

ార్ణాలు కోలోప్ ే, కుటుంబ సభుయ్లు/ఆ ర్తులకు ఆ థ్ క ి

ఉపశమనం మ ియు ామూహిక

త మా పథకం ( ైతు మా)

లకష్య్ం.ఈ పథకం కింద ేరు న మరణం ో స

ఖా ాలో జమ ీర్

యం

దు ేసుకునన్ ైతు సహజ

883

949

ే భ ిసత్ ుం ి. 2018-19

17,661

18,983

28,708

త్ ా న్ 75,276 మృతుల

2018-19

2019-20

2020-21

ఏ ై ా కారణం వలల్ మరణిం న సందరభ్ంలో,

రూ. 5.00 లకష్ల మా పడకుం ా,

కక్ పర్ ాన

తత్ ం (10) ో లలో

ేయబడుతుం ి.

ా ి భూ

ప ిషక్ ిం ం ి మ ియు ఆ

ే ిం ి . 10

ేరకు కెల్

మ్లను

10 As on 24.02.2022

లం ణ

ారం

ప ిమాణం ో సంబంధం లేకుం ా

త్ ా న్ ాషట్ ర్ పర్భుతవ్

కుటుంబాలకు బ ి

ణ్ త ీ ా

ైతు ై ఎలాంటి

నుం ి, పర్భుతవ్ం రూ.3,763.80 కోటల్

56

1,435

క ఆ క ముఖ తం 2022

Source: Department of Agriculture, GoTS

4.4.4.1

త

లు మ యు ఎరు

తత్ నం వయ్వ ా

కీలక

లు

తప్ త్ కి అతయ్ంత ముఖయ్

ైన ఉ ాప్దకం.

జా కి, వయ్వ ా

ప క 4.1

ైన మ ియు

తప్ త్ మ ియు

ఉ ాప్దకతను ెంచ ా కి ఇ ి అతయ్ంత ఖరుచ్ ో కూడుకునన్ ాధనం. అనుకూల ారవంత

ైన

ైన

ేల ో,

ా ావరణ ప ి ిథ్ తులు మ ియు

ాషట్ ంర్ పర్పంచ

తత్ ా ారం

(Seed

Bowl of the World) ా మార ా కి అవకాశం ఉం ి. ఈ ిశ ా

సరస

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ైతులకు

ైన ధరలకు సరఫ ా

ాణయ్

ే ేందుకు

ైన

తత్ ాలను

ర్కారం చుటిట్ం ి.

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం 2021-22 మధయ్కాలంలో స స్ ీ కింద

1.92 లకష్ల కివ్ంటాల ప చ్ ొటట్

ఉ ాప్దకతను

తత్ ా న్ పం ిణీ

ెరుగుపరచడంలో ఎరువుల

ే ిం ి.

ార్ముఖయ్తను

దృ ట్ ల ి ో ఉంచుకు , ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ాటి సకాలంలో సరఫ ా ేయ ా కి పర్య ాన్లు

21 మధయ్ కాలంలో

తత్ ం ఎరువుల సరఫ ా 25.36 లకష్ల

టనున్ల నుం ి45% ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ెలం ాణ

(TSSDC) ేచ్

ాటు

ధృ కరణ కూ ా

ట్ ట్ ే

ీడ్స్

ాషట్ ంర్ లో వయ్వ ాయ

ోడల్ ఏజె స్ ప

రకాల పంటల ై

ో 36.87 లకష్ల టనున్లకు

తత్ న పం ిణీ ో

ాణయ్త పర్మాణాల

కాను

ే ిం ి. 2014-15 నుం ి 2020-

ెవలప్ ాఖ

ేసత్ ుం ి.

ె ి ిం ి.

తత్ ోతప్ త్ మ ియు ేసత్ ుం ి. ఇందుకు

ెంట్ కా ొప్ ేషన్

తత్ న అవస ా న్

ానకాలం-2021లో

తత్ ోతప్ త్ 2.45 లకష్ల కివ్ంటాళు ల్

ధ

పంటల

ాయ్ న్ దృ ట్ ల ి ో ఉంచుకు 2021-22 యాసం ిలో 2.35

లకష్ల కివ్ంటాళల్ పపుప్ ా ాయ్లు, నూ ె ింజలు మ ియు త

నుముల తత్ ోతప్ త్ జ ి ిం ి. అం ేకాకుం ా, ఆంధర్పర్ ేశ్, ళ ాడు, ఉతత్ రపర్ ేశ్, మ

ఛ త్ స్గఢ్లకు కూ ా

ెలం ాణ

ేసత్ ునన్ ి.

ాషట్ ,ర్

ాషట్ ంర్

ాజ థ్ ాన్, క ణ్ ాటక,

తత్ ాలను సరఫ ా

తన ధృ కరణ తత్ న ధృ కరణ పర్కిర్య ోటి ైడ్ రకాలకు

ావ్ ా వయ్వ ాయ సమాజా కి

ెం ిన అ ిక- ాణయ్త గల

రవ్హించడం మ ియు అందుబాటులో ఉంచడం

ట్ ట్ ే

ీడ్&ఆ గ్ ా క్

స ట్ి ికేషన్

పర్ ాన కరత్ వయ్ం. 2020-21లో,

అ ా ిటీ

తత్ ాలను

ెలం ాణ

(TSSOCA)

ాషట్ ంర్ లో ధృ క ించబ ిన

తత్ ాల ఉతప్ త్ కోసం TSSOCA కింద 1.5 లకష్ల ఎక ాలు

న

దు

ేయబ డ్ ా

2,981 ఎక ాల

. 2019 నుం

2021 వరకు ాషట్ ంర్ లో

ీత్ రణ్ ంలో 306 మం ి

ైతులు

ేం య ీర్

అంత ష త ల సరఫ నుం 2021-22 వరకు

2018-19

Year

Crop

Qty. in Qtls

2018-19

Paddy, Bengal Gram

17,641

2019-20

Paddy

21,000

2020-21

Paddy

55,143

2021-22

Paddy, Blackgram

13,722

Source: Department of Agriculture

ధుర్ కరణకోసం న

దు

ేసుకు ాన్రు.

4.4.4.2 వ వ

ఉ త

దు

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం జనవ ి 1, 2018 నుం ి

వయ్వ ాయ

గ ారులకు

దుయ్తున్

ాణయ్

సరఫ ా ేసత్ ునన్ ి.

దుయ్త్ లో

ాషట్ ంర్ లో

ైన 24 గంటల ఉ త

ాషట్ ంర్ సరఫ ా

ేసత్ ునన్

ా ాపు 40% వయ్వ ాయా కి సంబం ిం ం ి.

ాషట్ ంర్ ఏ ాప్టైన త ావ్త 6.39 లకష్ల కొతత్ వయ్వ ాయ

క ెకష్ను ల్ ఇవవ్టం ో

ాటు

తత్ ం వయ్వ ాయ

రూ. 3,196 కోటల్

ెటట్ ుబ ి

ో

దుయ్త్ క ెకష్నల్ సంఖయ్ 25.63 లకష్లకు

ేరుకుం ి. 2014-15 నుం

పర్భుతవ్ం ఉ త

దుయ్త్

సరఫ ా కోసం వయ్వ ాయ రం ా కి స స్ ీ ై రూ. 39,200 కోటు ల్ థ్ ా

ె చ్ం ం ి.వయ్వ ాయ అవస ాల కోసం అఖిల

లో

GWh)

11

ెలం ాణ అతయ్ ిక

ాతం (41.25%)

ి త్ ో ం ి (58,365 GWh

4.4.4.3 రుదల రుగుపరచడం

ారత

దుయ్త్ను

తత్ ం శకిత్లో 24077

క

లను

టి ారుదల

పంటల ాగు మ ియు ైతు ఆ ాయాలకు

ైతులను ర ిం

ఉ ాప్దకతను

కీలకం. ఎందుకంటే ఇ ి బలహీన టి

థ్ ా

మ ియు

గ

ామ థ్ ా

ెంచుతుం ి.

మధయ్తర

రూ.1,28,596 కోటల్ వయ్యం

న్

ైన రుతుపవ ాల నుం ి ెంచుతుం ి.

ెరుగుప ి

టితర

ే ిం ి.

ో గణ యం ా

ీ

ో ాటు

భూగరభ్జల

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన త ావ్త,

15 మ ియు 2020-21 మధయ్ సూ థ్ ల

119%

ీ

ా ీ

ార్జెకట్ుల ై పర్భుతవ్ం

కారణం ా 2014-

టి ారుదల

ార్ంతం

ె ి ిం ి. 72.70 లకష్ల ఎక ాల

టి ారుదల లభయ్తను సృ ట్ ంి చబ ిం ి.

ాషట్ ంర్ లో

టి

లు

57

11 Agriculture Statistics at a Glance, 2020, MoAFW, GoI

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

వనరులను

ార్ ానయ్ ా

పర్భుతవ్ం

కక్

ధం ా సూ థ్ ల

ెరుగుదలకు

ా ి

ధ కారయ్కర్మాలు పటం 4.20లో

టి ారుదల రంగంలో గణ య

ైన

ా ీ ా

ెం ేందుకు పర్భుతవ్ం

ా ా న్ అవలం ం ం ి. ఈ కిర్ం ి వూయ్ లను

పర్భుతవ్ం అవలం సుత్నన్ ి. కా ేశవ్రం,

ాలమూరు-రం ా ె ,ిడ్

ార్జెకట్ులు మ ియు జె.

పధకం(ఎల్ఐఎస్) మ ియు

‘

ొకాక్ ావు

వంటి

కొతత్

ట్ ఇ ి ేషన్ పథకాలను

షన్ కాక య’ కింద

టాయ్ంకులు మ ియు

ాషట్ ంర్ లో

ీ ా ామ

ట్ ఇ ి ేషన్

ే ాదుల ఎ త్

ో తల

ార్జెకట్ులు

టి ారుదల ేపటట్ డం.

అ న్

ైనర్ ఇ ి ేషన్

టి వనరుల పునరుదధ్ రణ.

గు త్ ంి పబ ిన ెం ా

.

136.86 113.27

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన త ావ్త

ఎతు త్ న

ో ర్ తస్హి త్ ో ం ి.

ావ్ ా

ిర్ మ ియు ప్

కోసం పర్ ేయ్క స స్ ీల ో ెలం ాణ

ట్ ట్ ే

ైకర్ో ఇ ి ేషన్

ొ ర్ ెసర్ జయశంకర్ ారు

ే ిన అంచ ా

ార్జెక్ట్

ెలం ాణ వయ్వ ాయ

పర్కారం ఉప ితల

12

ో చ్నపుప్డు సూకష్మ్

టి ారుదుల పదద్

8.8 నుం ి 53.3%, ఎరువుల నుం ి 110.6%మ ియు

ెదద్

ి ర్ంకల్ ర్ పదద్ తుల

గ ామరథ్ ం

ైతుల ఆ ాయా న్

గ

ెంచుతుం ి.

కక్ పర్ ావంను శవ్

ాయ్లయం

టి ారుదల ో

ావ్ ా

టి ఆ ా

ామరథ్ ం 30.1

ధ పండుల్, కూర ాయలు ాణిజయ్

ేతర్ పంటలలో ఉతప్ త్ ఖరుచ్లు 27.3% నుం ి15.4% వరకు ార్జెక్ట్

ావ్ ా 7.17 లకష్ల ఎక ాలుసూకష్మ్

ానంలోకి వ చ్ ,రూ.1,924.96 కోటల్ పర్

పూల

లో పర్

ైతులకు

ాగు

ే ేలా

ట్ ాతమ్క

మం ి ైతులకు

2019-20

2020-21

టి ారుదల

జనం 2.7 లకష్ల

ేకూ ిం ి. ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం కూర ాయలు,

ైన

ైతులను ా

కింద 1,324.47 ఎక ాల

77.37

2018-19

ార్జెకట్ుల

టి ారుదల

ెరు ైన రు మ ియు ఎరువుల

ఎక ాల 2017-18

ా ీ ా

టి ారుదల

పర్ ానం ా ఉ ాయ్న పంటలను సూకష్మ్

ా మమ్, జామ

2016-17

ౌక ాయ్లను

పటిట్క 4.2లో వ ించబ ిం ి.

ో ర్ తస్హిం ేందుకు 2014-15

హౌస్ల ఏ ాప్టు కారయ్కర్మా న్

ార్రం ం ం ి. ఇపప్టి వరకు,

50.10

2015-16

టి ారుదల

రుదల

మం ి

Gross Irrigated area (Lakh Acres)

2014-15

ొ ర్ జెకట్ులు

కింద ా ిం న పు ోగ

ఈ

సూల రుదల రం 2014-15 మ యు 2020-21 మధ రణులు (అ వనరులు) (ల ఎక )

74.32 78.38

ో తల పధకం (JCRDLIS) వంటి ాషట్ ంర్ లో ేపటిట్న కొ న్

త గ్ న ి .

పటం 4.20

62.48

ఎ త్

సూ

రుగుదలకు చర లు

టి ారుదల ప ి ి

బహుముఖ

ెరుగుదల జ ి ిం ి.

ిం ి.

రుదల ాషట్ ంర్ లో

ెం ొ ం ిం ేందుకు

ేసత్ ునన్ పర్య ాన్ల వలల్ ఈ

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

చూ ిన

ార్ ప ికన

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా

ా హౌస్ల

ీత్ రణ్ ం రూ. 291.68 కోటల్ ో 1,190

ేరు ైం ి. అం ేకాకుం ా మా

దలైన పండల్ పంటల కోసం

ీత్ రణ్ ం ాగులోకి వ చ్ం ి .

4.4.4.4 వ వ

య

ి,

ిటస్ ర్ ,

28,819

ం కరణ

Source: Directorate of Economics and Statistics, GoTS

ా ారుజ్న

ాగర్,

జాం

ాగర్ మ ియు

ెరు ైన

టి

సమరథ్ వంత

ైన

కా ేశవ్రం

ట్ ఇ ి ేషన్ ార్జెక్ట్, మ

ర్

ామ్

ాగర్

మ ియు

పంట

ార్జెక్ట్ల వంటి ాత ార్జెకట్ులను ఆధు క ించడం. ఉ ాప్దకతను

గ

ా ించ ా కి

ామరథ్ ం

రవ్హణ.

టి ారుదల

వయ్వసథ్ ల

వయ్వ ాయ యాం ర్కరణ పర్ ాన లకష్య్ం పంటల ఉ ాప్దకతను ెరుగుపరచ ా కి స స్ ీ ై కసట్ హ్ ై ింగ్

ావ్ ా

ధ వయ్వ ాయ యం ార్లను సరఫ ా

వయ్వ ాయ ఉతప్ త్ లభయ్తను యాం ర్కరణను ైతులకు

ా

ట్

ఇ ి ేషన్ ీక్మ్ (MGKLIS) మ ియు J ొకాక్ ావు ే ాదుల

ేయడం ో

ెరుగుపరచడం. వయ్వ ాయ

ో ర్ తస్హిం ే లకష్య్ం ో

పథకా న్ అమలు ామ్ ాం ీ కలవ్కు త్ ి

ెంటర్స్ (CHCs)

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం

ై వయ్వ ాయ ప ిక ాలను అం ిం ే కొతత్

ే త్ ో ం ి.వయ్వ ాయ కూ ల సమసయ్

ప ి ాక్ ా కి ాషట్ ంర్ లో వ ేచ్ మూడు యాం ర్కరణను 45

ాతం నుం

ాలు ేళల్లో వయ్వ ాయ

90

ా ా కి

ెటట్ ంి పు

12 Rao, V. Praveen, and H. P. Singh. "Telangana State Microirrigation Project: A Special Purpose Vehicle to Avert Water Scarcity and Enhance Yield, Incomes and Environmental Sustainability." International Journal of Innovative Horticulture 8, no. 2 (2019): 82-91.

58

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ప క 4.2 లం ణ

ష ం ఏర

కారయ్కర్మం వరణ

ార్జెకట్ుల

ామ్ణం

ాయ్మ్లు

త

రుదల పథ ల

ెలం ాణ ఏరప్డక ముందు

ి ం ఇ ి ేషన్ య ెరువుల పునరుదధ్ రణ ెక్

నత

టి ారుదల ార్జెకట్ుల గం

ెలం ాణ ాషట్ర్ం ఏరప్ ిన త ావ్త ా ిం న ఘనతలు

నన్ఎ త్ ో తల పథకాలు సమరథ్ వంతం ా ప ేయక ో వడం

పగుళు ల్ ఏరప్ ినపుప్డు, నషట్ ం ాటి ల్ నపుప్డు మాతర్ ే మరమమ్తులు ెపటేట్ ారు.

ామ్ణం

ధన మ యు

ే టట్ బ ిన ా ీ ార్జెకట్ులు: 1) కా ేశవ్రం ార్జెక్ట్ (18.25 లకష్ల ప ఎక ాలు) 2) ీ ా ామ ఎ త్ ో తల పధకం (3.87 లకష్ల ఎక ాలు) 3)జె. ొకాక్ ావు ే ాదుల ఎ త్ ో తల పధకం (5.58 లకష్ల ఎక ాలు) 4) ా వ్ మా ఎ త్ ో తల పధకం (2.03 లకష్ల ఎక ాలు) 5)మ తమ్ ాం ీ కలవ్కు త్ ి ఎ త్ ో తల పథకం (4.24 లకష్ల ఎక ాలు) మ ియు జవహర్ ెటట్ం ాడు ఎ త్ ో తల పధకం (2.00 లకష్ల ఎక ాలు) రూ.5349 కోటల్ వయ్యం ో 27,665 ెరువులు పునరుదధ్ ించబ డ్ ా మ ియు 15.05 లకష్ల ఎక ాల ఆయకటుట్ను ిథ్ ీక ించడం, 8.93 టీఎం ీల లవ్ ామరథ్ ం పునరుదధ్ ించడం జ ి ిం ి. దటి దశలో 1,200 ెక్ ాయ్మ్లకు రూ. 3850.00 కోటు ల్ మం రు ేయడ ైం ి,638 ెక్ ాయ్మ్లు పు ోగ లో ఉ ాన్ ి న 562 ెక్ ాయ్మ్లు ెండవ దశలో ేపటాట్ స్ఉం ి.

అ సవ్లప్ం క చ్త ైన టి సరఫ ా లేక ో వడం వలన ఐ ి గం ాలా తకుక్వ, 57.86 లకష్ల ఎక ాలకు ాను సుమారు 20 లకష్ల ఎక ాలకు మాతర్ ే టి ారుదల గం ఉం ే ి.

భూగరభ్ జలాల ెరుగుదల

-

మతస్ సంపద

ఎలాంటి పర్ ేయ్క ఆసకిత్ చూపబడలేదు

.

ధ ార్జెకట్ుల ామ్ణం, ట్ ులు, పునరుదధ్ రణ కారణం ా ా ీ టి టాయ్ంకులు, ెక్ ాయ్మ్ల ావ్ ా టి ారుదల గం 202021లో 85.89 లకష్ల ఎక ాలకు ె ి ిం ి. మ ియు మన ాషట్ ంర్ వ ి ానయ్ం ఉతప్ త్ లో అ ెదద్ ాషట్ ంర్ ా ఆ రభ్ ం ం ి. గత 6 సంవతస్ ాలలో భూగరభ్ జలాలు 4.14

టరుల్

ె ి ా

పర్సత్ ుతం ాషట్ ంర్ , లోతటుట్ ేపల ెంపకం (ఇన్ లాండ్ ి ింగ్) లో 3వ థ్ ానం మ ియు ేపల ఉతప్ త్ లో 8వ థ్ ానంలో ఉం ి

Source: Irrigation & CAD Department, GoTS

ేయాల

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం లకష్య్ం ా

ఏరప్ ినపప్టి నుం

ెటట్ ుకుం ి.

ాషట్ ంర్

వయ్వ ాయ యాం ర్కరణ (టార్కట్రల్ ు,

ెవ్సట్ రల్ ు మ ియు టా ాప్ ను ల్

దలైన వయ్వ ాయ

ఉపకరణాలను అం ించడం) కోసం రూ. 951.28 కోటు ల్ ఖరుచ్

ే ారు.

ొ ం ారు.

ీ

వలన 6.66 లకష్ల మం ి ైతులు ల ధ్

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ిన త ావ్త

టార్కట్ర్లను అం ిం ం ి. ఎందుకంటే

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం 19,352

ెలం ాణ వయ్వ ాయ

యాం ర్కరణ లభయ్త (టార్కట్ర్ లభయ్త పరం ా) 2.886kW/

ha (1.075 kW/ఎకరం) వదద్ ఉం ి. ఇ ి జా య సగటు

1.35 kW/ha కంటే ఎకుక్వ/హె (0.54 kW/acre).

ాబార్డ్

క ెస్లెట్ స్ స ీవ్ ెస్ అంచ ాల పర్కారం, ాషట్ ంర్ లో వయ్వ ాయ దుయ్త్ లభయ్త 2024

మ ియు 2030 ా ించగలదు

ాటికి 3.5 kW/ha (1.4 kW/acre)

ాటికి 4.0 kW/ha (1.6 kW/acre)

4.4.5 తు

క

వ వ

ఒకటి నుం ి మూడు

ర్ామాల ో కూ ిన పర్

ఎక్స్టెనష్న్ ఆ ీసర్ కల్ సట్ర్లో సుకు ావ ా కి

ొ ం ేందుకు

2601

ిమ్ంచబ డ్ ా

ైతులను ఒకే

మ ియు

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం

ైతు ే ికల

య

. ఒకోక్కక్

ా ికి

సరణ అ ిర్కలచ్ర్

ే ిక కిర్ందకు

అ ిక

ొరవ

సుకుం ి.

ాబ ి

తత్ ం

ిమ్ం ా స్ ఉండ ా పర్సత్ ుతం 2595 ైతు ే ిక

ామ్ణా కి రూ. 22

లకష్ల అవసరం ఉండ ా ఇందులోరూ. 12 లకష్లు వయ్వ ాయ ాఖ

ాటా ా మ ియు రూ.10 లకష్లు MGNREGA

నుం ి సమకూరుచ్కోబ ి ా లాభ ాయక

.

ైన పంటలను పం ించ ా కి ైతులు పంటల

మా ెక్ట్ ై సమా ా ా న్ పంచుకోవ ా కి ఈ

రూ ొ ం ించబ డ్ ా ాషట్ ర్

థ్ ా

ధుల

లో

.

ర్ామం, మండలం,

ైతులకు

మ ియు

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ైతు ే ికలు

లాల్ మ ియు

వయ్వ ాయ

ర క

లు

ా

59

అనుబంధ

ా ాల మధయ్

ాంకే క ప ిజఞ్ ా ా న్ బ ి

ేయుటకు ార ి ా1,60,990 మం ి సభుయ్ల ో

ైతుబంధు స ఇంకా,

ఏ ాప్టు ేయడ

ెలం ాణ

ైం ి.

ైతులు తమ వయ్వ ాయ ఉతప్తు త్ లను, ముఖయ్ం ా

ా ాయ్లను ఆరబెటట్ ా కి ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా బహుళ

పర్

జనం గల

ి

ెంట్ 'కలల్ ం' (ఎండబెటట్ ే ల్ ాట్ ారమ్లు)

ామ్ణా న్ ార్రం ం ం ి. ఇపప్టి వరకు 49,170

కలాల్ల ఏ ాప్టుకు పర్

ేయబ డ్ ా

.

ఉనన్

మా ెక్ట్

మ ియు అందుబాటులో

సమా ా ా న్ ఎ ధం ా

గు త్ ంి చడ

క

ైం ి.

ఉతప్ త్

టీ

ైరమ్న్

ెరుగుదల ో

ేక ించలో

ేయుటకు

ా.అ ోక్ దలావ్య్

ిమాండ్ మ ియు

సరఫ ాల మధయ్ ఉనన్ అ ాధం ో ైతుకు తకుక్వ పర్ ఫలం

ల సుత్నన్ ి. ఇందుకు కాను ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం పంటల ై ధయ్ం (ఆ

ల్

ఇవవ్డం

ామ్ మ ియు ఇతర ఉ ాయ్న పంటలకు మదద్ తు ావ్ ా) మ ియు అనుబంధ రం ాల

ైతుల ఆ ాయాలను

ాషట్ ంర్ లో

ిథ్ ర

ధ ం

ైన వయ్వ ాయ వృ ిధ్ కి పంటల

ై ధయ్ం

అవసరం. ఇ ి ైతుల ఆ ాయాలను, ధరల హెచుచ్తగుగ్లను

తటుట్కు ేలా ేసత్ ూ అ ిక వయ్వ ాయ ఆ ాయా న్ ొ ందుటకు స యపడుతుం ి.

ఒకే

ఆ ారపడకుం ా ఉండటా కి

రక

కక్ ార్ముఖయ్త ై దృ ట్ ి

ైన

పంట ై

ఎకుక్వ ా

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం పంటల ై ధయ్ం

ర్ ిం ం ి.ఇందుకు ాను కేం ీక ెసర, నలల్

శనగ, ప చ్ శనగ, ఆముదం, ఆ ాలు, కుసుమ, ఆ

ె యక ో వ ా న్, ైతుల ఆ ాయా న్ ెటట్ ంి పు ంచబ ిన

4.4.6.1. పంట

ేరు ెనగ, ఎండు పువువ్, నువువ్లు, బెం ాల్

త క సంస రణలు

ైతులు ఏ పంటలు పం ిం ా

య

ెంట్

ా ించ ా ఇపప్టివరకు 19,309,

రూ. 124.00 కోటల్ వయ్యం ో పూ త్ ి

4.4.6

ి

రూ ొ ం ిం ం ి.

సత్ రణ ో

ెంచ ా కి బహుముఖవూయ్ లను

మ ియు జొనన్ వంటి పంటలను

ి ారుస్

ల్ ామ్

ే ిం ి. 2020-

21లో, ెదద్ప ల్ , క ీంనగర్ మ ియు సూ ాయ్ ేట (అ తకుక్వ ై ధయ్ం క

ిన ) ో

సం ా ె (అతయ్ంత ిడ్

ో

ేత్

ఎకుక్వ

రమ్ల్,

గణ యం ా ఎకుక్వ పంటల

సూ

ై

కా ాబాద్ మ ియు

ై ధయ్భ ిత

ైన )

ీయ్కరణ (పంటల

ావ్ ా కొలవబ ిన ి) జ ి ిం ి.

13

ాషట్ ంర్ లో

లాల్ల

ా ీ ా మండల

థ్ ా

లలో

ై ధయ్

సూ క కూ ా

తయారు ేయబ ిం ి.పటం 4.22 2020-21 సంవతస్ ా కి

మండల థ్ ా

పంటల

ై ధయ్ సూ

అంచ ా

ేసత్ ుం ి.

పటం 4.21 ల

పంటల

ధ సూ

2020-21 Crop Diversifi Diver cation Index 0.33 to 0.42 0.42 to 0.52 0.52 to 0.61 0.61 to 0.71 0.71 to 0.80

District

Crop Diversification Index

ర సం రం గు ంబ వరంగ రూర య మహబూ

నగ

గ కరూ ఖమ ం భ

– తగూ ం మహబూ

డ

–మ ఆ జయశంక

0.80 0.78 0.76 0.75 0.74 0.71 0.71 0.69 0.68 0.68 0.66 0.65 0.64 0.61 0.60 0.60

District

ట జన ం వరంగ అర న ండ మం – భువన కుమరం

13 The Index of Crop Diversification (CDI) value ranges between 0 and 1 and higher the value, greater the diversification. Gibbs and Martin’s Method for Demarcating Crop Diversification has been used to compute Index of Crop Diversification. Index of Crop Diversification = 1 - [ Σx2 / (Σx)2 ] where X is the percentage of total cropped area under an individual crop.

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ల వనప

Note: Districts arranged in descending order of index value. Source: Department of Agriculture, GoTS

60

Crop Diversification Index

ములుగు జన

ల

జ

ల ద

సూ

ట

క ంనగ దప

0.58 0.57 0.57 0.56 0.55 0.53 0.52 0.50 0.45 0.44 0.43 0.42 0.40 0.36 0.34 0.33

పటం 4.22 మండల ధ సూ

పంటల 2020-21

CDI 0.01 -0.19 0.20 - 0.37 0.38-0.54 0.55-0.72 0.73-0.90 District Boundary

Source: Department of Agriculture, GoTS

4.4.6.2. ఆ ఆ

ల్

ామ్

ాశవ్త

లభయ్తను ాణయ్

స ైన

ైన

పంట

గు

16కిలోలు, సగటున సంవతస్ ా కి 22

ాగు అ ే ి అతయ్ ిక చమురు అ

ెంచడం

నందున

తత్ ాలను

రవ్హణ ో, ఆ

ల్

ే యం ా

ార్ముఖయ్తను ాటడం

46 ెటల్ ు ఎకుక్వ నూ ెను ఉతప్ త్ ాలా అనుకూల

వంటనూ ె

టి ారుదల మ ియు

ామ్ ైతుల ఆ ాయా న్

ామ్ హెకట్ారుకు 4 టనున్ల నూ ె ైన ి.

ేచ్

సంత ించుకుం ి.

అవకాశం ఉం ి. ఇతర నూ ె ింజల పంటల ో ో

ాగుకు

ిగుబ ి

ేత్ ఆ

ెం ే ల్

ిగుబ ి ో 10 నుం ి

ేసత్ ుం ి. కావున , ఇ ి

టనున్లు మాతర్ వంటనూ ెను నుం ి

ా ీ

ే.

ఇం ో ే ియా ే

ేసుకుంటు ాన్ము.

ామా

ల్

ి న 15

గం

ెటక్ ిర్

ెటక్ ిర్

ెటక్ ిర్ టనున్ల

మలే ియా

ె చ్ం

ిగుమ

ిగుమతులలో,

ాటా 60%. అంటే సంవతస్ ా కి రూ.60,000

ెటక్ ిర్ టనున్లు.

లు ైన 9 నుం ి 10

ారత ేశంలో ఆ

ఉతప్ త్ 16.85 లకష్ల ఆ

మ ియు

తత్ ం వంటనూ ె

నుం ి రూ.70,000 కోటల్ పర్సత్ ుతం,

యన్

యన్

మారకదర్ ాయ్ న్

ల్

హెకట్ారల్ లో (8.25 లకష్ల ఎక ాలు)

అవ శం ారత ేశంలో ఒకొక్కక్ వయ్కిత్ వంటనూ ెసగటు

టనున్ల అవసరం ఉండ ా పర్సత్ ుత ఉతప్ త్ 7

యన్

ామ్

యన్

ాగు 3.30 లకష్ల

ా ష్క ి ాజా పండల్ బంచ్ల

ర్ డ్ ామ్ ెటక్ ిర్ టనున్లు మ ియు కూ

ల్ ఉతప్ త్ 2.81 లకష్ల

ెటక్ ిర్ టనున్లు.

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

ారత ేశంలో

లు

61

ఆ

ల్ ామ్ కింద సవ్యం సమృ ిధ్ ా ించ ా కి, అదనం ా

28 లకష్ల హెకట్ారుల్ (70 లకష్ల ఎక ాలు) ేశంలో

ెలం ాణ

ఆ

ల్

ామ్

ెటక్ ిర్ టనున్లు

ా ష్క ి

ీత్ రణ్ ంలో

హెకట్ారల్ ో (53,455 ఎక ాలు) 6వ

(ఎక ా కి 8

ాగు అవసరం.

21,382

పటం 4.23 లం ణ 2014-15 మ యు 2019-20 (అంచ లు) మధ ఆ ఉత

థ్ ానంలో, ఉ ాప్దకతలో

ాజా పండల్ బంచ్ల)1వ

Production in Telangana (in MT)

2,08,826

థ్ ానంలోమ ియు చమురు ె కి త ేటు 19.22 % (2020-

21) ో ఒకటవ

థ్ ానంలో ఉం ి.

అవసరం 3.66 లకష్ల

లకష్ల

ెలం ాణలో ఆ

దృ ట్ ల ి ో

ల్

26

పంటల

ై

ీయ్కరణకు

1,47,516

షన్

ల్

ామ్ ను

75,447 57,873

లాల్లను గు త్ ంి ం ి. రూ.471.93 కోటు ల్ ( ారత పర్భుతవ్

కోటు ల్ ) ో ాబో

ల్

ే ాల

1.00 లకష్ల

ామును

ాగు ేయ ా కి పర్ణా క

ే సంవతస్ ాలలో

ాగును

గ ా

సుత్ం ి. పర్సత్ ుతం

ేసత్ ు ాన్

ో ర్ తస్హించుటకు

దటి సంవతస్రం

త ావ్త

ాషట్ ర్ ాటా: రూ.188.77

హెకట్ారల్ (2.5 లకష్ల ఎక ాలు)లో

ార్ ె ింగ్ యూ టు ల్ ప

ిదధ్ం ే ిం ి.

ీత్ రణ్ ం ను కూ ా ాగులోకి

ాషట్ ంర్ లో ా ాపు 11 ఆ . ాషట్ ంర్ లో ఆ

2014-15

2015-16

ఎక ాకు రూ. 26,000

ెండవ, మూడవ మ ియు

5.10

ల్

5.81

6.82

ొపుప్న, ఆ

ాలగ్ వ సంవతస్రంలో ా

ెటట్ ుబ ి

ముఖయ్అం ాలు ఉ ాన్

గల ఆ

అంద ేయడంలో

పర్ ానఉ ేద్ శం

ల్ ామ్ ాగు ేయ ా కి ో ర్ తస్హించడం. ర్ామ థ్ ా

ల్ ామ్

తత్ ాలుఅందుబాటులో

అ వృ ిధ్ సంసథ్ , పం ాయ ాఖల సమనవ్యం ో

పర్భుతవ్ం

రణ్

ం ం ి.

ం యవ వ

ాంపర్ ాయ వయ్వసథ్ ల ో మ ియు

ాజ్ మ ియు

ర్ా

అట

ణా వృ ిధ్

ామ్ నరస్ ీలను ఏ ాప్టు ేయాల

ో ర్ తస్హిం ే లకష్య్ం ో

ేం య ిర్ వయ్వ ాయా న్ ిగుబ ి

ఉం ేలా

లో

యం

సు ిథ్ ర వయ్వ ాయా న్

ొ ంద ా కి

8.99

ో

ో ర్ తస్హించడం ేత్

ార్రం ం ం ి.

ేం య ీర్ వయ్వసథ్ లు అ ిక

ా ావరణ

నన్ భూకమ ాల

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ప ీత ప ి ిథ్ తులు

ానం15 అ ే

ెండు

ైతులకు ఆదరశ్ం ా

.

13.52

క ఆ క ముఖ తం 2022

ాషట్ ంర్ లో

నన్ భూకమ ాలను క

ా న్ ఉతప్ త్

ేయగల

ిఉం ి ఇతర

ామరథ్ ం క

సహజ వనరులు మ ియు ప ాయ్వరణా న్ ఆ ాయా న్

ా ాపు

ే అవకాశం ఉం ి. అ ిక

ెంచుకోవడం,

ి ఉండడం,

ెరుగుపరుచడం,

ేపథయ్ంలో కూ ా ఉతప్ త్ ై అ ిక ధర) మ ియు

ేర్ సుస్కు య

వయ్వ ాయం

ో హదపడడం

ావ్ ా ఏరప్డు ా

దలగు పర్

సంపద

ై ధయ్ం ావ్ ా

ఉతప్ త్ ో

తుల

వయ్వ ా

ేతర

ైతుల ఆ ాయా న్ ెటట్ ంి పు

ారత పర్భుతవ్ం ైతుల ఆ ాయా న్ ెటట్ ంి పు ాగం ా

కారయ్కలా ాల

ె యజే ిం ి.ముఖయ్ం ా అ ా ారణ

ప ి ిథ్ తులలో ప

సంపద

ైతుల

జ ాలు ేం య ీర్

.

4.4.6.3. పశుసంర ణ ఆ ంచడం ప

ాణయ్త

( ిగుబ ిలో సవ్లప్ తగుగ్దల

ేయవచచ్

వూయ్హంలో

ా ావరణ

ైతులకు అదనపు ఆ ాయా న్

15 Volume VI, “Strategies For Sustainability in Agriculture”, Report of the Committee on Doubling Farmers Income.

లం ణ

12.03

ెలం ాణ

14 Provisional

62

2019-20 (P)

Source: Agriculture Statistics at a Glance, MoAFW, GoI

ైతులకు

స యా న్ (రూ.23,000/హెకట్ారు ొపుప్న)అం ిసత్ ునన్ ి.

ఆ

2018-19

ల్ ామ్

88% మం ి ైతులు

లను

2017-18

Share of Telangana in India production (%)

ో ర్ ాస్హకా న్ మ ియు సూకష్మ్ / ప్ ిర్ ఇ ి ేషన్ కింద ఆ థ్ క ి ా

2016-17

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం స స్ ీ ా

వరస ా పర్ సంవతస్రం ఎక ాకు రూ. 5000

ఆ

88,119

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం 2022-23 మధయ్కాలంలో

ాటా: రూ.283.16 కోటు ల్ మ ియు

ఆ

1,97,632

ల్

ాగుకు ఉనన్ అవకా ాలను

ాగం ా20లకష్ల ఎక ాలలో ఆ

ాగు ేయ ా కి

ామా

ే జరుగుతునన్ ి.

ామ్

ఉంచుకు ,

డ్లో

ాషట్ ంర్ లో కూ ర్ డ్

ెటక్ ిర్ టనున్లు కా ా కేవలం 0.45

ెటక్ ిర్ టనున్లు మాతర్

14

మ ియు ఉ ా ి

పథకాల ో

అం ిసత్ ుం ి.

ెలం ాణ

ాషట్ ంర్ ,

ైతులకు మదద్ తు ఇ ేచ్ ధం ా ప

రం ా కి

కాలం నుం ి

ార్ ానయ్త సూ త్ నన్ ి.

ీ

సంపద

ావ్ ా గత కొంత

ాలు, గుడుల్ మ ియు మాంసం ఉతప్ త్ లో

ెరుగుదలఏరప్ ి, 2019-20 సంవతస్ ా కి అఖిల

థ్ ా

లో,

ఉతప్ త్ లో 12.94%.) మ ియు సంవరధ్ క రంగంలో ిథ్ ర

ధ పథకాలు కారణమ

ిఉం ి.

ైన వృ ిధ్ కి ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

థ్ ానం

కక్

ెపప్వచుచ్. సంవతస్ ాలు ా,

పటం 4.24 చూపుతుం ి.

ర కమం

ెంపకం మ ియు అ వృ ిధ్

యం :ఒక అధ యనం

లాల్ దం ేప ల్ మండలం

ాగసముదర్ం

ధర

ొ ెర్ల

ార్రం ం నపప్టి (2017) నుం ి ఇపప్టి

క ొ ెర్ల

మం ి

ొ ెర్లు పం ిణీ

.

ెంపకం ారుల సహకార సంఘాలోల్

సభుయ్లకు

ేయబ డ్ ా

తత్ ం

79.98

. బహిరంగ మా ెక్ట్లో

ెరగడం ో ాటు ర ాణా ధరలను కూ ా

లకష్ల

ొ ెర్ల

ెంచుతూ,

ెంపకం మ ియు అ వృ ిధ్ కారయ్కర్మం (2021-22

ధరను రూ.1,25,000/ నుం ిరూ.1,75,000/

ా ాపు ఎక ా కి

ొ ం ి ారు.

ం ం ి. ఈ

పథకం అమలు త ావ్త, ాషట్ ంర్ లో మాంసం ఉతప్ త్ 43.5% వృ ిధ్

ెం ి (2016-17 నుం ి 2019-20 మధయ్) 5.9 లకష్ల

టనున్ల నుం ి 8.5 లకష్ల టనున్ల ో క ణ్ ాటక (45 వృ ిధ్ ేటు ో అ ే కాలంలో %) కంటే

సహజ

ఆ ోగయ్ పర్

ెనుకబ ి ఉం ి.

జ ాలే కాకుం ా, బాల్క్ మ ియు బౌర్న్

ో షకాలు

( ో ర్ టీన్,

ైబర్, ఇనుము అ ిక

కొవువ్లు,

ాసుక్లర్

కా ోబ్హై ట ేర్ ల్ ు,

కేల ీలలో) ఉనన్ందున

జ ాలు కూ ా ఉ ాన్

కూ ా

ాయ్ధులు, మధు

ా ిసత్ ుం ి.

ైస్లో

.

ాయ్ ి

ోధకాలు -

ేహం మ ియు కాయ్నస్ర్ను

పం ిసత్ ూ

రూ.3.5 లకష్ల

గతంలో

ఇ ి

ేం య ిర్

3.5

ిగుబ ి ో,

వ ి

వయ్వ ాయంలో ఎక ా కి రూ.50-60 ఆ జ్ ంి ే ారు.

శచ్

ెం

ొ లాలోల్ నలల్ , ఎరర్

ే ారు. ఎక ా కి 21 కివ్ంటాల్

నలుపు మ ియు ఎరుపు రంగు

ే

3,80,878

ె ి ా

ావ్ ా ొ ెర్ల కాప ి వ గ్ ాల

(అ ామల్జనకాలు) పుషక్లం ా ఉండటం వలల్ కా డ్ ి

ెం ిన ైతులు గత మూ ేళల్ ు ా

వయ్వ ాయా కి అల ాటుప ి తమ

మాతర్

వరకు, ార్థ

అ ేక

(Innovative Farming: A Case study)

ఆ ాయా న్

ఈ కారయ్కర్మం

ఆ థ్ క ి పర్

నూతన వ వ

ఖ ీఫ్ 2021లో

ఆ థ్ క ి పర్మాణాలు

ొ ెర్ల కాప ి

ేయుటకు

ాలు

Box 4.3

ాగు

కుటుంబాలకు మదద్ తు ఇవవ్డం

ాంపర్ ాయ

లకష్ల ల ధ్ ారులకు పం ిణి

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం పర్ ేశ ెటట్ న ి ొ ెర్ల

వ ి

ార్జెకట్ు వయ్యం ో

తత్ ం

ేయుటకు 75% స స్ ీ ో రూ.5,000

ో రణులు 2014- 15 నుం ి 2020-

మాంసం,

ంపకం మ యు అ వృ

ర్ామా కి

కోటు ల్

ొ ెర్లను సరఫ ా

దశ లో పర్భుతవ్ం యూ ట్

21 మధయ్ కాలా కి సంబం ిం

ాయ్ల

రూ.1.25 లకష్ల యూ ట్ ధర ో (20+1)

మ ియు 2022-23) 2 వ

దృకప్థం ో పథకాలను పర్ ేశ ెటట్ ంి ి.

మం

కారయ్కర్మా కి

ేయ ా కి సమగర్

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం ఈ రం ా న్ అ వృ ిధ్

మ ియు గుడల్ ఉతప్ త్

థ్ ానం (జా య

ాల ఉతప్ త్ లో 13వ

(జా య ఉతప్ త్ లో 2.82%)క

ల

ారత

ెలం ాణ మాంసం ఉతప్ త్ లో 5వ థ్ ానం (జా య

ఉతప్ త్ లో 9.86%), గుడల్ ఉతప్ త్ లో 3వ

ప

ధ

సంపర్ ాయ

ేల ఆ ాయం

ాషట్ ంర్ లో

ఇతర

ైతులు అనుస ించ ా కి మ ియు వయ్వ ాయం

నుం ి మ ింత పర్ ఫలం చూపుతుం ి. ఇటీవల

ొ ం ేందుకు మా గ్ ా న్

ి ిద్ ేట, భ ార్ ిర్ కొతత్ గూ ెం

లాల్లోల్ కూ ా ఇదద్ రు ైతులు నలల్ , ఎరర్ వ ి పంటను

జయవంతం ా పం ిం ారు.

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

లు

63

ప శమ రంగం

ప

ైతులు తమ ఆ ాయాలను ా ి

కుటుంబాలకు

అం ించ ా కి ైతులను

సహకార

ఖా ాలోల్ జమ రూ.4/-

మ ింత

ో షక

ైన

ఆ

ా ి ప ిశమ ర్ ఒక ముఖయ్

ా ి వయ్వ ాయం

ె

ెంచుకోవ ా కి మ ియు

ేసుకు ేలా

ీల సభుయ్లకు పర్ ేయడం

ైన మారగ్ ం.

ో ర్ తస్హిం ేందుకు,

ెలా

ావ్ ా

ా న్

ేరు ా

ేక ిం ే

ో ర్ ాస్హకం ా అం ిం ే పథకా న్

ా ి బాయ్ంకు

ాలకు

మం ి

ాలు

ే త్ ారు. పర్

ో ే ారు

సంవతస్రం ల ద్

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ా ాపు 2.93 లకష్ల

ొ ందుతు ాన్రు. 2014-15

మ ియు 2020-21 మధయ్ కాలంలో ఈ కారయ్కర్మం కోసం రూ.343.00 కోటు ల్ ఖరుచ్ 2020-21 మధయ్,

ేయబ ిం ి. 2014-15 మ ియు

ాల ఉతప్ త్ 37% వృ ిధ్

ా ిం ం ి

(2014-15లో 42 లకష్ల టనున్ల నుం ి 2020-21 57.6 లకష్ల టనున్లకు). కూ ా

ె ి ి

వలన తలస ి

2015లో 321gm/ ో కు

410gms/ ో కు

పశు

ీ

సం

ె ి ిం ి.

ాటికి

ాల లభయ్త

నుం ి 2020లో

త

ేత అవసరం.

ె యజే ిం ి.

సుమారు 1.60 లకష్ల 797

ీడర్

ీ

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ార్స

సంపద

ిగుబ ి

ేచ్

థ్ ా కం ా ప

యూ టల్ కు,

ా ి జంతువులకు ప చ్ ార్ ా న్ పం ించుటకు

మ ియు అందుబాటులో ఉంచ ా కి ైతులను

ేత ఉతప్ త్ ో

తత్ నం సరఫ ా ేయబ ిం ి.

ెవలప్

ెంట్

ో ర్ ర్ామ్ కింద 2021-22

సంవతస్రంలో రూ. 442.52 లకష్ల బ ెజ్ ట్ రణ్

ంచడ

ారత ేశంలో 1,586 కోటల్

ంసం,

ో ర్ తస్హిసత్ ూ

లు మ యు గుడ ఉత

Milk (Hundred Tonnes)

ెలం ాణ 3వ థ్ ానంలో ఉం ి. ఈ రం ా న్ ో ర్ తస్హించ ా కి

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం 2015 నుం ి 5,894

యూ టల్

గం వరకు ఉ త

ార య ిజరువ్ బాయ్ంకు

20 సంవతస్రంలో ో,

ఆ

ౌ ట్ ర్ ా ాలకు 200/

దుయ్త్ను అం ి త్ ో ం ి.

ాజా గణాంకాల పర్కారం 2019-

ేశంలో

తత్ ం గుడల్ ఉతప్ త్ లో 12.94%

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ గుడల్ ఉతప్ త్ లో 3వ అగర్ ా

ా ఉం ి.

కల

ెలం ాణ ాషట్ ంర్ లో ఆ ాయం ో

ాటు ా ఉ ా ి

క ప్సూ త్ ,

ెందుతునన్ రం ాలోల్ఆకావ్కలచ్ర్ఒకటి.

ెలం ాణలో

మతస్ కార కుటుంబాలకు

అ వృ ిధ్ లో ఈ రంగం ముఖయ్

ామా క-ఆ థ్ క ి

ెలం ాణ 100% ర్ాంట్ను అం ించడం ావ్ ా త ిన సంఖయ్లో

ాణయ్ లవ్

ైన

తత్ న

ే ిన ఏకైక

ేప

ిలల్ల ో త ిన న్

ాషట్ ంర్ ా

టి వనరులను

ం ి. మహి ా గూ ర్ పులకు

2014-15నుం

Eggs (Lakh Numbers)

2020-21 మధ Meat (Tonnes)

4,20,726

1,06,185

5,05,050

2015-16

4,44,245

1,12,058

5,42,050

2016-17

4,68,109

1,18,186

5,91,040

2017-18

4,96,537

1,26,700

6,45,030

2018-19

5,41,613

1,36,868

7,54,060

2019-20

5,59,021

1,48,055

8,48,156

2020-21

5,76,500

1,58,470

9,20,250

Source: Animal Husbandry Department

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

ావ్ ా

ైన ాతర్ ో ి త్ ో ం ి.

2014-15

64

ైం ి.

ా ష్క ి గుడల్ ఉతప్ త్ ో 2020-21లో

పటం 4.24 లం ణ

ా

పర్కారం 2020-21లో

ెటిక్ ర్ టనున్ల ఎండు

ెటక్ ిర్ టనున్ల ప

ీడ్ మ ియు

య ే ాల

ౌ ట్ క ి ా రం మ ియు ఆ ర భదర్త క ప్ంచడం

ార్సం ఉతప్ త్ కీలక ాతర్ ో ిసత్ ుం ి. ాల ఉ ాప్దకతను

ెంచ ా కి అ ిక

ార్ముఖయ్తను

ేగం ా అ వృ ిధ్

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా 138.92 లకష్ల ప

ప

తత్ ా న్ సరఫ ా

టరుకు

పర్ ేశ ెటట్ ంి ి. ఇందుకు ాను సంవతస్ ా కి రూ.100.00

కోటు ల్ ఖరుచ్

ార్స

లం

ఉ ా ి అవకా ాలను క ప్ం ేందుకు,

మ ియు

లాల్లోల్ ప చ్

ేపల

టు-ఈట్ ఆ రం అ ే

రూ. 15.00 కోటు ల్ ఏ ాప్టు

ే ిం ి.

2014-15 లో

పథకా న్

హెచ్ఎం ి ప ి ిలో

కర్యాలు మ ియు

ెండు రకాల

ె చ్ం

గం కోసం

150 అను ైన ాహ ాలను

మతస్ కార కుటుంబాల సం ేమం కోసం

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ామూహిక

ార్రం ం ం ి .

మతస్ కార కుటుంబాలకు క

ిసత్ ునన్

మ ియు

ెరు ిం ి.

ో ర్ ాస్హకాల

ె ి-

పర్మాద

మా

2019-20 ప క ట

ఆంధప

ేపలు

ె ి ిం ి. అ ే కాలంలో ఉతప్ త్

కోటల్ నుం ి రూ.5,229 కోటల్ కు

4.4.7 ఒక

ఉతప్తు త్ లు

మా ెక్ట్కి

ఆవశయ్క

శకిత్వంత

ైన అంశం అ

రంగంలో

ే ేలా

ేయ ా కి

ెరు ైన

నపప్టికీ, అ ిక

ాణయ్త క

ార్ ె ింగ్ అవసరం. పర్ ావవంత

రవ్హణ న ట్ ాలను త గ్ ంి చడ

వయ్వ ాయ ఉతప్తు త్ ల సంబం ిం ఉ ాన్

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

.

వయ్వ ీథ్ కృతం

ార్రం ం న

ిశలో

ీ కి

వ ాలు కిర్ంద

యాయ్ న్ చకక్ ా

వలల్

ా ి

ఉతప్తు త్ లను

ఆ ారపడటం

త గ్ ంి ి.

కర్

ీం ో

ంచ ా కి ాగును

ైతులు మ ింత ముందుకె ల్ ారు. మా ెక్ట్

COVID-19 పర్ ా ా న్ త గ్ ంి చ ా కి, లాక్ ౌన్

తులు ఉనన్పప్టికీ 2019-20 మ ియు 2020-

21 మధయ్ వ ి మ ియు ప త్ కొను ోళు ల్ జ ి ేలా పర్భుతవ్ం

సుకుం ి. వ ి మ ియు ప త్ కొను ోలు కేం ార్లు

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా

ార్రం ంచబ డ్ ా

. పటిట్క 4.3 లో 2019-

20 మ ియు 2020-21లో జ ి ిన వ ి మ ియు ప త్ వ ాలను

2.36

ఒ

2.08 2.08

మధ ప

1.91

రళ

1.77

ఛ స

1.69

గుజ

ైన పంటకోత

ే ి, సమరధ్ వంతం ా మ ియు సకాలంలో

మధయ్వరుత్ల ై

రణ్ యం

జ

0.61

రం

0.03 Source: RBI Handbook of statistics on Indian Economy 2020-21

ట్ ట్ ే

ి ల్ స ల్ స్ ై కా ొప్ ేషన్

ౌరసరఫ ాల ాఖగత 7 సంవతస్ ాలలో

ైతుల నుం ి వ ి మ ియు

ేక ించడం

ప ి

2.40

ిన

కరణ

పర్భుతవ్ం

లభయ్త ై

2.98

ెలం ాణ

4.4.7.1

ెం ే

ఉతరప

రవ్హణ

ెంచుతుం ి.

5.57 4.93

ే కాకుం ా మా ెక్ట్ ేయబ ిన

లువను కూ ా

5.78

పం

నం వయ్వ ాయ

5.81

ష

ె ి ిం ి.

ైన

8.51

ం

మ

ొయయ్లు)

మా ెక్టింగ్ అనుసం ానం , పంటకోత త ావ్త

మ ియు

12.94

హ

లువ కూ ా రూ. 2,637

అనుసం

ఉ ాప్దకత

లం ణ క టక

నుం ి 2020-21 ాటికి 3.48 లకష్ల టనున్లకు (3.4 లకష్ల ేల టనున్ల

17.50

ప మ

ేపలు మ ియు

లకష్ల టనున్ల ేపలు మ ియు 8.3 ేల టనున్ల ొయయ్లు) ేపలు మ ియు 11.7

ె యజేయడ

ైం ి.

ేకరణ

లు (%)

19.17

ళ డు

త

ొయయ్ల ఉతప్ త్ 2014-15లో 2.68 లకష్ల టనున్లు (2.6

టనున్ల

య గుడు ఉత ల వ

Share (%)

మదద్ తు మ ియు

ావ్ ా గత కొ న్ సంవతస్ ాల నుం ి

ొయయ్ల ఉతప్ త్

పటం 4.25

వ ి

కొను ోలు

ే ి(పటం 4.26),

మదద్ తు ధర అం ేలా చూ ిం ి. ైతు

ేన్హపూరవ్క

ైన

ేకరణ

ావ్ ా

సంవతస్ ాలు ా

ేక ిం న వ ి

ె యజేసత్ ుం ి. అ

లాభ ాయక

చ్

ానయ్

ావ్ ా

ా ీ ప ిమాణంలో

ైతులంద ికీ క స

ారదరశ్క

కొ ేన్ళు ల్ ా లకష్లా ి మం ి ైతులకు పర్ గత కొ న్

టెడ్

ైన మ ియు

ా ాల

ావ్ ా

గత

జనం ేకూ ిం ి .

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ ఏజె స్ల

ాతం ను

ై పటం 4.26

ఉనన్ సంవతస్ ాలలో,

ైతులకు

ైన ధరలు ల ం ేలా పర్భుతవ్ం కొను ోళు ల్

గణ యం ా ె ి ా

. ారత ేశంలో

పర్ ాన ా ట్ ార్ లనుం ి

ల్ ా ేక ిం న ఫుడ్ కా ొప్ ేషన్ ఆఫ్ ఇం ియా ారు కొ ేన్ళు యయ్ంలో కూ ా ఈ

లో

ో రణి అనుస ించబ ిం ి.

ారత

ేశం

లు

65

పర్ ాన ా ట్ ార్ లనుం ి ఫుడ్ కా ొప్ ేషన్ ఆఫ్ ఇం ియా

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ర క

ప క 4.3

పటం 4.26

Number of PPCs

Quantity Purchased (LMTs)

No.of Farmers Benefitted (lakhs)

Purchase Value (Rs. crore)

Paddy

2019-20

10,078

111.26

19.74

20,383.95

2020-21

13,474

141.07

21.63

26,608.88

23,552

252.4

41.37

46,992.83

2019-20

-

21.62

9.15

11,749

2020-21

-

17.89

5.49

10,167

-

39.51

14.64

21,916

Total

Cotton

ష పభుత ం క ం న వ న ం 2015-16 నుం 2020-21 వరకు (ల టను )

కరణ 2019-20 మ యు

Year

Crop

వ మ యు ప 2020-21

Total

4.27 ిథ్ ర

ేక ిం న వ ి ైన

2015-16

వ ాల

ో రణులను

ెరుగుదలను చూ ిం ి. ఇటీవ

ేకరణలో

ానంలో

ెలం ాణ

నపప్టికి

ఏ పంటలు పం ిం ా ొం ా

అ ే

ొ ందు ారు.

వరణ కో ిం ి.

పటం

ప త్

మ ియు లాభ ాయక ాటి ై

ైతులు

2017-18

2018-19

54%

57%

2019-20

77%

2020-21

62%

65%

ేకరణ షయా కి వ ేత్ , 2019-20లో కాటన్ కా ొప్ ేషన్

ఆఫ్ ఇం ియా కొను ోలు ే ిన ప త్ లో చూడుము . ఇం ియా

తత్ ం

తత్ ం కొను ోళల్ లో

4.4.7.2 ష ం మరథ్ ం

ైన ధరలను

మారగ్ దరశ్కతవ్ం

ా ాపు 50%

ాషట్ ంర్ నుం ే జరుగుతుంద ే ి

అంశం .

ావ్ ా ైతులు

వ ాలను పటం 4.28

ారత ేశంలో కాటన్ కా ొప్ ేషన్ ఆఫ్

ావ్ ా జ ి ే

ెలం ాణ

ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం,

ీ

2016-17

Source: Department of Civil Supplies

ాటాను అం ిం ం ి.

ానయ్ ేకరణకు సంబం ిం

కేందర్ పర్భుతవ్ం నుం ి

ఎలా

ాషట్ ంర్ 16%

54.0

51%

కాలంలో కేందర్

మారుప్లు వ చ్నపప్టికీ ,

77.5

53.7

% of Procurement done out of Total Production

ె యజేసత్ ుం ి. ెలం ాణ ాషట్ ర్ ాటా సంవతస్ ాలు ా

పర్భుతవ్ అ

ానయ్

111.3

23.6

Source: Department of Civil Supplies & Cotton Corporation of India

ారు

141.1

Paddy procured (Lakh MT)

ెలం ాణ

ం మ యు డం

ాషట్ ంర్ ఏ ాప్టైన

ాటి నుం

మౌ క సదు ాయాల కలప్నకు ే ిం ి. ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా 2200 ైస్ యాయ్ న్

గమ ం ా స్న

ాషట్ ంర్ వయ్వ ాయ

ైతనయ్వంతం ా

లుల్లు ఏటా కోటి టనున్ల

ల్ ంగ్ ేయగలవు . గతంలో ఈ 16

కృ ి

లుల్లు తమ

పటం 4.27 మధ % Punjab

ష

ఆ

ఇం

Telangana 0%

Andhra Pradesh 10%

2015

27.3

2016

29

2017

31

2018

య ం

20%

కరణ

Odisha

5 అగ

Chattisgarh

30%

40%

4.6

66

50%

60%

12.7

9.8

10.1

9.4

9.8

9.5

10.6

9.5

10.5

8.6

8.5

25.5

11.7

10.8

10

8.9

2019

21

14.4

10.7

9.3

9.7

2020

22.6

15.7

9.4

8.8

7.8

Source: Food Corporation of India Data 16

ల సహ రం2015-2020

https://cm.telangana.gov.in/2020/03/integrated-grain-and-rice-policy-in-telangana/

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022

70%

పటం 4.28

పటం 4.29

2019-20 ఇం వ లు (ల

ట ప ం

ష కరణ ల )

ఆ

లం ణ 2014-15 నుం 2020-21 మధ సంవత ల సగటు మరథ్ ం (ల టను )

Cotton procured (Lakh Qtls) 21.59

31.1

గుజ హ

16.12

మధ ప

15.24

పం

14.72

జ

13.88

7.75

ఒ

కి తగగ్ టట్ ు ా వ ి

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20 2020-21

ా ాయ్ న్

ేక ించుకు ే కావు.

ల వయ్వ ాయం కేం క ీర్ ృత

మా ి ో

ం ి మ ియు వ ి

ా ాల కారణం ా,

ానయ్ం

సమృ ిధ్ ా

సరఫ ా అవుతునన్ ి. అం ే ాకుం ా, 24 గంటల దుయ్త్ సరఫ ా ో, ైస్

ామ థ్ ా

న్ క

లుల్లు మ ింత

ి ఉ ాన్

.వ ి ఉతప్ త్

ేపథయ్ంలో మ ి న్ కొతత్ లల్ రల్ కు అనుకూల

ీ న్ సులభతరం ఇంకా,

పర్భుతవ్ం

ాషట్ ర్

ైన

ిడడ్ంగుల

ే ిం ి. ఈ చటట్ బదధ్

ా ాపు 140%

నుం ి 23 లకష్ల

ేయగల

ప ీతం ా

పర్భుతవ్ం

త్ ో ం ి.

న్

ె ి ిన ైస్

ావ్ ా

ాషట్ ర్

ేర్హౌ ింగ్ కా ొప్ ేషన్ను ఏ ాప్టు

ైన సంసథ్

ామ థ్ ా

న్2014 నుం ి

ెటక్ ిర్ టనున్ల కి

జయవంతం ా

ెరుగుదల ో

9 లకష్ల

ెటక్ ిర్ టనున్ల

తత్ ం

ిడడ్ంగుల

ె ి ిం ి. అం ేకాకుం ా, ెలం ాణ

ేర్హౌ ింగ్ కా ొప్ ేషన్ లాభ ాయక కారయ్కలా ాల ో ధుల ో

ాషట్ ంర్ లో అదనం ా 3 లకష్ల

టనున్ల ామరథ్ ం గల ిడడ్ంగులు

4.4.7.3 వ వ

ెటక్ ిర్

ెటట్ ంి పు

పర్ ాన ాతర్

ేయడంలో ో ిసత్ ూ

ేయడం

తప్ త్

ఎగుమ

కీలక

ైన

అనుసం ా ాలను బలో ేతం

మా ెక్ట్కకు

దశ ా

అనుసం ానం

ా ంచవచుచ్.

ఈ

ే ేందుకు ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం కృ ి

ే త్ ో ం ి. తృణ ా ాయ్లు, సుగంధ దర్ ాయ్లు, మాంసం మ ియు

ప త్

దలగు ఉతప్తు త్ లు ాషట్ ంర్ లో వయ్వ ాయం మ ియు

అనుబంధ రం ాల నుం ి జ ి ే ఎగుమతులలో పర్ ాన

,

ాషట్ ంర్ పర్పంచంలో ేశంలో

18 ే ాలకు తత్ ాలను ఎగుమ

65% తత్ న అవస ాలను ాషట్ ంర్

రుసుత్ం ి

ైన . ేసత్ ూ

ాషట్ ంర్ లో

ెరుగుతునన్ ఆ ర ఉతప్ త్

ెలం ాణ

ట్ ట్ ే ఫుడ్

ఫుడ్

ార్ ె ింగ్ యూ టల్ ను ఏ ాప్టు

ెలం ాణ

మ ియు

ాషట్ ంర్ వ ి,

ో యా న్

గణ యం ా క ి

దృ ట్ ల ి ో ఉంచుకు

కక్జొనన్,

దలగు

ా ా న్ రూ ొ ం ిం ం ి. మమ్,

ార్కష్, మా

వయ్వ ాయ ఉతప్తు త్ లను

ి

ి ఉం ి. ాషట్ ంర్ ముఖయ్ం ా పసుపు మ ియు

ా ింజ ఉతప్ త్

పర్కారం, ైస్

ార్ ె ింగ్

ేయాల ే లకష్య్ం ో

అతయ్ ికం ా క

ిఉం ి. కొతత్

ానం

లుల్ ప ిశమ ర్ లు, పపుప్ ా ాయ్లు, నూ ె ింజలు,

పండుల్, పూలు, కూర ాయలు, మాంసం, కెన్, ేపలు, ాలు

మ ియు ాల ఉతప్తు త్ ల ఫుడ్ ార్ ె ింగ్ యూ టు ల్ ఏ ాప్టు

య ఎగుమతులు

ఆ ాయా న్

ఎగుమతులు

ిమ్ంచబ ిన .

వయ్వ ా

4.4.7.4 ఆహర త

ిమ్ంచ ా కి

ాషట్ ంర్ ఏరప్ ినపప్టి నుం ి

సమకూ ిచ్న

ైతుల

ల్ ంగ్

ా ావరణం క ప్ంచడం

ామ థ్ ా

సంఖయ్ 70 నుం ి 313కి ాషట్ ర్

రంతర

లుల్ల అవసరం ఉం ి.

ేయాల

ెలం ాణ ట్ ట్ ే

ె ి ిం ి.

7.60

Source: Department of Agriculture, GoTS

Source: Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, GoI

ప ి ిథ్

10.68

11.18

ఆంధప

ాషట్ ర్ పర్గ

10.74

9.79

11.34

క టక

ామ థ్ ా

25.74 26.25

Total Avg. Capacity (in MTs)

లం ణ 205.61 మ ష 90.38

ేయబడ ా

వయ్వ ాయ

మ ియు

అదనం ా

.

53 లకష్ల ఎక ాల

ౌక ాయ్ న్ 2024-25 వరకు క ప్సూ త్ ,

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ీత్ ణ్ ా కి

ీ కి

ర క

టి ారుదల

మదద్ తు ా

లు

67

పటం 4.30

ి ెంబర్2021

లం ణ వ వ యం మ యు అనుబంధ ఎగుమతులు 2020-21- (రూ. ట )

ఆ థ్ క ి సంవతస్రం 2022లో, మూలధనం

మం రు

ే ి

rural poverty)

Meat and Edible Meat Offal 508

అ ిర్కలచ్ర్

అసమానతను

ఫుడ్

మా ెక్ట్

పర్ ేయ్క ఫుడ్

ానం

ఈ- ామ్

రూ.10,000 కోటల్ ో

పర్

ా ిత పథకం కింద,

అమలు

ారత పర్భుతవ్ం ో క

ార్ ె ింగ్ ఎంటర్ ైజ ర్ ెస్” ను

ేయ ా కి

శచ్

ి

ైకర్ో ఫుడ్ ఎంటర్ ైజ ర్ ెస్ తమ యూ టల్

పథకం వన్

ేవల

ి ట్ క్ ి ర్ ట్ వన్

ాయ్కే

ొ ర్ డక్ట్

ో

ో మదద్ తు సుత్ం ి. ఈ

ానం ై దృ ట్ ి

ా ిసత్ ుం ి.

ఇ ి కొతత్ ా ఆ రబ్ సుత్నన్ అ న్యూ టల్ కు వ త్ స ి త్ ుం .ి ఆ థ్ క ి

సంవతస్రం2022లో 1,168 యూ టల్ ఏ ాప్టును లకష్య్ం ా ెటట్ ుకుం ి. ఇందుకు కాను

ో రట్ల్లో న

ైన

తత్ ం

దరఖాసుత్లు 1,510 ఉండ ా ఇందులో 1122 దరఖాసుత్లు ి ెంబర్ 31, 2021

మం రు పర్కిర్య

68

లం ణ

ాటికి సమ ిప్ంచబ డ్ ా

. దరఖాసుత్ల

ధ దశలోల్ ఉం ి మ ియు 31-

క ఆ క ముఖ తం 2022

సమా ార

ార్రం ంచబ ిం ి. ఆ ర

ేయబ ిం ి.

టీ

.

టీలలో

జామాబాద్లో

జయవంతం ాఈ- ామున్ ఎకస్లెన్స్

ఈంద ం న జ (31 అ బ 2021 )

అరహ్త గల ార్జెక్ట్ వయ్యంలో యూ ట్ ఒకక్ంటికి 35% కెర్ ిట్ ంక్డ్ స స్ ీ ో స

మ ియు

ేశ ాయ్పత్ ం ా

అ ారుడ్

ప క 4.4

ం ం ి.

సత్ రణ మ ియు ఆధు కరణ కోసం రూ.10 లకష్ల ప ి

అమలు

ల ం ం ి.

ార్ ె ింగ్ సంసథ్ లను ఆక ష్ంి ే ధం ా

ైకర్ో ఫుడ్

ేయడం

అమలు ే ినందుకుపర్ ానమం ర్

కక్ ఉ ేద్ శం.

ారమ్లైజేషన్ అఫ్

ో ర్ తస్హించడం,

ొల ిం ే ఉ ేద్ శం ో

వయ్వ ాయమా ెక్ట్ క

ార్ ె ింగ్

అం ే ాకుం ా , ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం 2020-21 నుం ి 2024-25 “

వయ్వ ాయ

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా పర్సత్ ుతం, 57 వయ్వ ాయ మా ెక్ట్ క

ేయ ా కి రూ.25,000 కోటల్ మూలధన

వరకు ఐదు సంవతస్ ాల వయ్వ ిలో

ఏకీకృతం

(e-NAM)

ా ాపు 175 వసుత్వులు ఇ- ామ్లో వరత్ కం ేయబడ ా

ా ాపు 70,000 మం ి ిబబ్ం ికి పర్తయ్కష్ ఉ ా ిక ప్ంచడం

ఈ

ణ

ేయబ ిం ి.

ా ాయ్లు, నూ ె ింజలు, పండుల్ మ ియు కూర ాయల ో స

Spices, Coffee, Tea & Mate 1,124

Source: State Export Commissioner, Commerce & Export Promotion Dept GoTS

ెటట్ ుబ ి ో

ర్ా

(e-NAM)

ఈ

మా ెక్ట్లను

జోన్లను ఏ ాప్టు

ార్రంభ

6,307 సవ్యం స యక

ావ్ ా పం ిణీ

మా ెక్టింగ్లో ఏకరూపతను

ాషట్ ర్ ాయ్పత్ ం ా 10,000 ఎక ాలలో

తత్ ం రూ.24.84 కోటల్

.

ేద ిక రూమ్లన కోసం సంఘం(society for elimination of

ేషనల్

Cotton 1,268

ేయబ డ్ ా

బృం ాల (SELF HELP GROUPS)సభుయ్లకు

Exports in 2020-21 (in Rs. crore) Cereals 1,137

ాటికి 78 రుణాలు మం రు

లు

Quantity Traded

41,76,606 MT

Volume

13,587 Crores

Number of traders registered

5,730

Number of commission agents registered

4,682

Number of farmers registered

18,23,522

Source: Agriculture Marketing Department

ెలం ాణ,

మ ియు

ేశంలో ే ఈ- ామ్ కింద “తూకం అనుసం ానం

ె ల్ ంపులను” (Weighing Integration and

Payments) అమలు ే ిన సంవతస్ ాల ా ీ ా

దటి ాషట్ ంర్ . ఇ- ామ్ కింద

ా ిం న జయాల సం ిపత్ వ ాలను

మ ియు లా ా ే ల గణాంకాలు పటిట్క 4.4లో చూపబ ిం ి.

4.5 పగ ెలం ాణ

... ాషట్ ంర్

మ ియు

ీత్ రణ్ ం

ఏరప్ ిన

అనుబంధ

ాటి

రం ాలోల్

నుం

గణ య

వయ్వ ాయం ైన

పర్గ

ా ిం ం ి. వయ్వ ాయ కారయ్కలా ాల కోసం కా ిమ్కులను మగన్ం

ేయడంలో ైతుల ై

ాసనసభమ

ామ్

ా ా న్ త గ్ ంి చ ా కి, ాషట్ ర్

ాం ీ జా య

ర్ా

ణ ఉ ా ి

పథకంను వయ్వ ాయ కారయ్కలా ాల ో అనుసం ా ంచ ా కి

ఒక

ామ్ ా న్ ఆ

ైతుల ో

ిం ం ి.

ాటు పర్భు ావ్లు

ా ికం ా భ ి త్ ా

సు ిథ్ ర వయ్వ ాయ వృ ిధ్ కి పంటల ింజల ఉతప్ త్

ఇ ి

త ావ్ ా కూ ల ఖరుచ్

ై ధయ్ంలో

ధరల హెచుచ్తగుగ్లను

పం ిం

ే

పం ించకుం ా

ఆ ాయా న్ ై ధయ్భ ిత

ాషట్ ంర్ లో

ాగం ా నూ ె

ేపటట్ డం మ ింత లాభ ాయక

ఆ ాయా న్ లకడ ా ఉంచుతుం ి. మాతర్

.

ఇతర

గులును ఎగుమ

తటుట్కోగ

ైతులు

బహుళ

ేయడం

ెంచుకు ే ధం ా , ాషట్ ర్ పర్భుతవ్ం

ైన పర్ణా కలను రూ ొ ం ిం ం ి.

ేలా

ైన ి.

ైతుల

వ ిపంటను పంటలను

ావ్ ా

ైతుల

ెదద్ ఎతు త్ న

కక్ ఖ చ్తతవ్ం మ ియు

ెరుగుపరచ ా కి,

ఎన్ న్స్ 22లో పర్

ెలం ాణ పర్భుతవ్ం ‘కార్ప్ బుకింగ్

ెంట్’ను

ి

ట్

ాతమ్కం ా

ిగుబ ి అంచ ాలను

అమలు

ె స్ంగ్

ావ్ ా

అమలు

ిదధ్ం ేసత్ ునన్ ి. అధు ాతన

ే త్ ో ం ి.

ెరు ైన

యాసం ి 2021ార్ంత అంచ ాను

ేయ ా కి

ిబబ్ం ి

పర్ణా కను

రవ్హణ మ ియు

స యక పరయ్ ేకష్క పదధ్ తులను అమలు ేయుడం

ల ధ్ ారుల

పర్భుతవ్ం

( ైతు)

అనుభ ా న్

త్ ో ం ి.

ెరుగుపరచ ా కి

ె ి ిన

వయ్వ ా

తప్ త్ కి

తత్ ాలు మ ియు

ాంకే క

అనుగుణం ా ఆ షక్రణలు, అ ిర్-టెక్ ైతులకు మం

ాణయ్

పదధ్ తులను సరఫ ా ాల ీ'

ప ేలా

ెం ాల

ేసత్ ుం ి. ఇంకా, ఈ సంపద ,

ానం పర్పంచ

ా

ానం

ార్ ె ింగ్

ే ిక ై

ో టీ

ావ్ ా, వయ్వ ాయం,

ాలు మ ియు మతస్ రం ాల

గులు ఉతప్తు త్ లను

పర్భుతవ్ం

ట్ ారట్ప్లు మ ియు

ేయ ా కి పర్భుతవ్ం 'ఫుడ్

పర్ ేశ ెటట్ ంి ి. ఈ

ఉ ాయ్నవనం, ప నుం ి

ైన

ావ్ ా

త్ ో ం ి.

ార్ ెస్

వ వ యం మ యు అనుబంధ

ే ే

ర క

ామ థ్ ా

లు

న్

69

అ

యం

05

ప శమలు 70

లం ణ

క ఆ క ముఖ తం 2022