Kurier WNET Gazeta Niecodzienna | Nr 97 | Lipiec 2022

Via Carpatia

Jaroslav Kurfürst, Pełnomocnik Ministra Spraw Zagranicznych Czech ds. Partnerstwa Wschodniego, Jaroslav Nad’, minister obrony Słowacji, Georgi Panajotow, minister obrony narodowej Bułgarii, premier Kosowa Albin Kurti oraz niezależny rosyjski dziennikarz i komentator polityczny Konstanty von Eggert udzielili dziennikarzom Radia Wnet wywiadów na temat obecnej sytuacji w Europie oraz relacji z Polską. S. 4–7

Krzysztof Skowroński

K ■‒ U ■‒ R ■‒ I ■‒ E ‒■ R R

Nr 97 Lipiec · 2O22

9 zł

w tym 8% VAT

Pornografia działa jak alkohol i narkotyki, prowadzi do trwałych zmian w mózgu. Uzależnia, upośledza kontrolę zachowań seksualnych, wyzwala agresję, kształtuje postawy negujące rodzinę i małżeństwo. Jolanta Hajdasz

2

W kolorze bleu Marine

TO SAMO! G G

A A

Z Z

E E

T T

A A

NN

II

EE

CC

O O

D D

ZZ

II

EE

N N

N N

A A

Stanisław Lem

Berlin, 6 maja 1977. [...] Właściwie to wszystko, co rzec należało o Sowietach, już zostało wiele razy, w doskonałej artykulacji, dokładnie wypowiedziane, napisane i opublikowane.

Czytam tu naturalnie książki, których nie mogę dostać w Polsce, m. in. wspomnienia osobiste Niemców, przez których przetoczyła się lawina Czerwonej Armii w roku klęski Hitlera, 1945, głównie pamiętniki z Pomorza (Pommern). Uwagi pewnego lekarza, hrabiego zresztą, człowieka wierzącego, który przeszedł przez to piekło, widział wszystko, co mogą Rosjanie ukształtowani w tym potwornym systemie, te wspomnienia były mi miejscami formułowaniem własnych myśli i osądów, których tylko na papier nie przelałem. Chociaż nie widziałem wcale tego, co on. Okrucieństwo Niemców, wchodzących za Hitlera w kraj okupowany, jest na całej długości skali i na całej szerokości doświadczenia NIEPORÓWNYWALNIE ODMIENNE od sowieckiego. Niemcy, najpierw idą banały – byli metodyczni, planowi, wykonywali rozkazy, sposobem bezosobowym i na ogół mechanicznym; mieli się za Rasę Wyższą, nas, Żydów – za Ungeziefer, za robactwo do wytępienia, robactwo TAK chytre, taką hucpą obdarzone, że te robaki śmiały przybrać, dzięki łotrowskiej mimicry podobieństwo, łudzące wprost, do Człowieka.

Rosjanie zaś była to sfora świadoma swojej gorszości i niższości w sposób bezsłowny, głuchy, judzący do wszelkiego rozpasania; więc gwałcąc 80-letnie staruszki, rozdzielając śmierć od niechcenia, pobieżnie, w przebiegnięciu, waląc, rujnując, niszcząc wszelkie oznaki dostatku, ładu, cywilizacyjnej zamożności, wykazując w bezinteresowności tego zniszczenia znaczną Pomysłowość, Inicjatywę, Uwagę, Koncentrację, Natężenie Woli – tym samym

nie tyle na Niemcach się za to mścili (na INNYCH zresztą!), za to, co w Rosji im Niemcy wyrządzili, lecz na świecie poza granicami więzienia swojego zemstę brali, zemstę najpodlejszą z możliwych: obsrywali bowiem wszystko – żadne zwierzęta nie wykazują takiej, powiedziałbym EKSKREMENTALNEJ ZACIEKŁOŚCI, jaką ci Rosjanie okazywali, swoimi ekskrementami zatykając, wypełniając salony rozbite, sale szpitalne, bidety, klozety, srając na książki, dywany, ołtarze; w tym sraniu na cały świat, który MOGLI, co za ich wielka radość, skopać, zmiażdżyć, obsrać i jeszcze pogwałciwszy i pomordowawszy (gwałcili kobiety po porodzie, kobiety po ciężkich operacjach, gwałcili kobiety leżące w kałużach krwi, gwałcili i srali; poza tym MUSIELI kraść zegarki, a gdy jakiś ich mały biedny żołdaczyna nie miał już tej szansy, wśród Niemców w szpitalu, bo poprzednicy jego zabrali wszystko, co było do zabrania, ROZPŁAKAŁ się z żalu i zarazem wołał, że jeśli nie dostanie natychmiast ZEGARKA, zastrzeli trzy osoby).

Raz w Moskwie w 61 roku byłem obecny po 12 w nocy, wprost z lotniska, w restauracji ,,ekskluzywnego hotelu” (na ulicy tłum innych chętnych ZABAWY dobijał się darmo do hotelowej bramy) – i choć tam nikt nikogo nie gwałcił, nie mordował ni nie obsrywał – TO SAMO widziałem, i zrobiło to na mnie niezapomniane wrażenie, nazwałem to hordą szalejącą, ponieważ nie wierzącą w boga, tzn. widziałem ludzi, którym wyłupiono Wartości, ludzi z amputowaną totalnie etyką; było to widowisko nieprawdopodobnie ohydne.

Historie te, te diagnozy są znane, a cywilizacja nasza robi, co może, ażeby to ukryć, zadeptać, pogrzebać, nie dostrzec, nie przyznawać się do tego, a jeśli się nie da, to explain away.

System sowiecki jako corruptio optimi pessima de facto jest systemem hodowli wszystkich cech, do jakich człowiek upodlony jest w ogóle zdolny. Zdrada najbliższych, wydawanie na męki przyjaciół, kłamstwo na każdym kroku, życie w fałszu od kolebki do grobu, deptanie tradycyjnych wartości kultury i betonowanie pewnych formalnych tej kultury aspektów; wszak jasne, iż owo gwałcenie, mordowanie i obsrywanie jest jedną stroną monety, a drugą jest sowiecki purytanizm, wiktorianizm, „ojczyźniano ść”,,,patriotyzm”,,,komunistyczna moralność” itd.

Co tu pisać, co tu dodawać! I radykalnie niewierzącemu, jak ja, myśl o tym, iż Boga pewno i nie ma, lecz szatan CHYBA jednak jest, SKORO są Sowiety – ta myśl wprost obsesyjnie musi się wciąż od nowa narzucać. Ogromne mocarstwo, ze sfałszowaną ideologią (nikt w nią nie wierzy), ze sfałszowaną kulturą, muzyką, literaturą, szkolnictwem, życiem społecznym – wszystko sfałszowane od A do Z, tak sumiennie, pod takim ciśnieniem represji, z takim policyjnym nadzorem, że wprost narzuca się ta myśl: KOMU to służyć może lepiej niż Panu Much??? Ja wiem, że go nie ma – i w PEWNYM sensie to nawet jeszcze przez brak і Negatywnego Bieguna Transcendencji – gorsze jako diagnoza. [...]

Fragment listu Stanisława Lema do Michaela Kandla, amerykańskiego slawisty, pisarza, tłumacza literatury polskiej na język angielski, zaczerpnięty z książki Sława i Fortuna.

Listy Stanisława Lema do Michaela Kandla 1972-1987, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013

Partia Mariny stała się główną siłą opozycyjną Francji.

Ona sama zrezygnuje z przywództwa. Przechodzi do parlamentu i stanie na czele własnej grupy. Czy to dobrze dla Polski? Piotr Witt

3

Status kandydata do UE – za jaką cenę?

W Polsce opozycja podniosła krzyk, że prezydent Duda powinien być z Macronem, Scholzem i Draghim podczas wizyty w Kijowie. Co o tym sądzą Ukraińcy? Paweł Bobołowicz, Jurij Banachewicz

7

Rosja działa, jak zwykle, na wyniszczenie Rosja chce podporządkować Donbas, bo jest najbogatszy w Europie w zasoby naturalne i zboże. W wojnie zawsze chodzi o zdobycie bogactwa. Łukasz Jankowski, gen. Bogusław Samol

8

Glosy do wojny na Ukrainie Nie wiem, jak miałaby być zorganizowana obecność kultury rosyjskiej na Zachodzie, aby była ona wyrazem autentycznej wymiany kulturalnej, a nie pretekstem do działania propagandy i wywiadu. Piotr Sutowicz

12

Humanizacja w duchu Industry 5.0 O. Józef M. Bocheński uznał humanizm za „najbardziej rozpowszechniony współcześnie zabobon”, a jego idee, rozumiane jak w słownikowych definicjach, za zbieżne z bałwochwalstwem człowieka. Teresa Grabińska

15

Realiści i wizjonerzy Może jest czas na list biskupów polskich do biskupów ukraińskich różnych wyznań, w którym przebaczymy i o przebaczenie poprosimy? Dysproporcje win są oczywiste, ale z Niemcami były większe. Zbigniew Kopczyński

20 Kalendarium polityczne wojny na Ukrainie. Kontynuujemy relacjonowanie dzień po dniu najważniejszych wydarzeń ze świata dyplomacji, polityki i mediów, dotyczących napaści Rosji na Ukrainę. Adam Gniewecki, s. 9–11

ind. 298050

P

Moralne barbarzyństwo

Redaktor naczelny

rojekt Trójmorza powstał w 2015 roku z inicjatywy prezydenta Andrzeja Dudy i prezydent Chorwacji Kolindy Grabar-Kitarović. Początkowo kpiono z samej idei. Przecież jest Unia Europejska i jej komisarze, jest pani Angela Merkel, jest prezydent Francji. Oni za nas ułożą sprawy Europy i świata. I układali aż do 24 lutego, gdy wyszło na jaw, że ich marzenie o daczach we Władywostoku rozpadło się. Przekonali się, że gazowy partner Berlina i umiłowany przez Angelę Merkel hodowca psów rasowych jest zbrodniarzem. Fundament niemiecko-francuskiej Europy zadrżał i okazało się, że Trójmorze może się stać zalążkiem nowej Europy, Europy innego rozkładu sił i innego punktu widzenia.

W maju i w czerwcu udało się Radiu Wnet odwiedzić dziesięć stolic. Wspólnym mianownikiem w wywiadach z prezydentami, ministrami obrony i innymi ważnymi politykami była konstatacja, że w ostatnich miesiącach wzrosło znaczenie Polski. O tym pisałem już w czerwcowym „Kurierze WNET”. Ale warto to powtarzać, bo polska opozycja wobec sukcesów naszej dyplomacji robi wszystko, by je ośmieszyć. Byłem świadkiem takiego zdarzenia w Brukseli. Ponieważ działo się to na nieformalnym spotkaniu, nie będę podawał szczegółów. Ale w gorszący wszystkich gości (a było to towarzystwo międzynarodowe) sposób jeden z polityków opozycji kpił sobie z Polski, podważając wielki wysiłek zbudowania jej międzynarodowego autorytetu.

Od takich kpin Polska się nie zawali. Jej rola została podkreślona zarówno w czasie bukareszteńskiego szczytu, jak i na spotkaniu liderów Trójmorza w Rydze. Tam nie tylko Stany Zjednoczone przekazały do Funduszu Trójmorza kolejne 300 milionów dolarów na rzecz wzmocnienia tego regionalnego porozumienia, ale też w Rydze padło stwierdzenie, że nie ma możliwości zagospodarowania trójmorskiej przestrzeni bez wolnej i niepodległej Ukrainy. I to jest prawda. Ale aby nasz region ( jak przepowiedział Friedman) stał się znaczącą siłą i prawdziwym drugim płucem Europy albo nawet lekarstwem, które wydobędzie ją z kłopotów gospodarczo-intelektualnych, do Trójmorza dołączyć musi nie tylko Ukraina, ale też wolna od Łukaszenki i ruskiego mira Białoruś.

W naszej polityce powinniśmy pamiętać o Białorusinach i ich biernym i czynnym oporze i przeciwstawianiu się rosyjskiej agresji na Ukrainę.

Białorusini prowadzą nie tyko sabotaż (kolejarze), ale też przez zbrojne wsparcie ochotników z oddziału im.

Kastusia Kalinowskiego bronią ukraińskiej niepodległości.

Oczywiście piękna idea Trójmorza i realizacja rozmaitych projektów zależy od zwycięstwa Ukrainy w wojnie. A na to ma też wpływ nasza postawa. Jednym uchem słuchamy wiadomości o krwawych walkach na wschodzie Ukrainy, a drugim – śpiewu ptaków, które zapowiadają zbliżające się wakacje. Jedźmy na wakacje, ale nie dajmy uwieść się ptakom. Nie zapomnijmy, że wojna na Ukrainie to nasza wojna.

W tym numerze „Kuriera WNET” publikujemy kolejny odcinek Kalendarium politycznego Adama Gnieweckiego, który z godną podziwu konsekwencją relacjonuje dzień po dniu wydarzenia dyplomatyczne towarzyszące wojnie na Ukrainie. Jeśli Państwo znajdą czas, to raz w tygodniu mogą Państwo także usłyszeć w Radiu Wnet, co się działo w dyplomacji w ciągu ostatnich siedmiu dni.

Lipcowe wydanie „Kuriera WNET” zdominowały, co zrozumiałe, aktualne sprawy polityczne, ale nasi Autorzy zadbali o to, by w czasie wakacji znaleźli Państwo w naszej Gazecie Niecodziennej lekturę zajmującą, pomagającą docenić wolność, jaką możemy się wciąż cieszyć, a jednocześnie nie zapominać o sąsiadach, którzy od miesięcy o tę wolność walczą – także dla nas.

K

Radio WNET Białystok 103,9 FM Bydgoszcz 104,4 FM Łódź 106,1 FM Kraków 95,2 FM Szczecin 98,9 FM Warszawa 87,8 FM Wrocław 96,8 FM

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

2

AKTUALNOŚCI

Z

biegło się to oczywiście z tożsamą 17 czerwca 2022 roku może okazać się jedną z ważniejszych dat w najnowszej historii Republiki Mołdawii. dyspozycją tegoż organu dla starań Ukrainy o akcesję. Podobnej protegi Tego dnia szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła pozytywną rekomendację dla przynie uzyskała natomiast Gruzja, któznania Mołdawii statusu kraju kandydującego do wstąpienia w szeregi Unii Europejskiej. ra w ocenie Komisji Europejskiej musiałaby poprawić niektóre obszary kluczowe dla przyznania jej tego statusu.

Nie oznacza to jednak ostatecznego zamknięcia wrót prowadzących do europejskiej wspólnoty gospodarczo-politycznej. W swoim wystąpieniu przewodnicząca z uznaniem wypowiedziała się o staraniach Gruzji i wyraziła nadzieję na szybkie zrówAndrzej Gwarda nanie się tego kraju w kryteriach kandydac­ kich z Mołdawią oraz Ukrainą. Reformy oraz kierunki polityczne, zapoczątkowane Prezydent Maia Sandu podpisała ustawę przez obóz polityczny prezydent Mołdawii stwierdzić jedną rzecz. O ile przeprowaMai Sandu (opisywane na łamach „Kurie- dzenie reformy sądownictwa, wprowadzeo walce z dezinformacją oraz propagandą. ra WNET” kilka numerów wstecz), spotkały nie kluczowych narzędzi antykorupcyjnych, Jednym z głównych założeń przyjętego prasię z aprobatą Brukseli w analizie wysiłków mechanizmów gwarantujących przestrzewa jest zakaz transmisji w mołdawskiej tepodjętych przez ten kraj. ganie praw człowieka zostało zainicjowane lewizji rosyjskich programów analitycznych Na uwagę zasługuje fakt rekordowo przez Sandu już w pierwszych miesiącach jej oraz filmów wojennych. Sankcjami nie zokrótkiego okresu dzielącego moment zło- urzędowania, o tyle inicjatywa umożliwiająstały objęte natomiast rosyjskie produkcje żenia wniosku przez oba kraje do potencjal- ca podjęcie kluczowych działań związanych rozrywkowe. Na uwagę zasługuje fakt, że nej decyzji 27 państw członkowskich. Wpływ z przemianami gospodarczymi wymaga zdeprawo ma obowiązywać również po zakońna to niewątpliwie miały działania wojenne cydowanie więcej czasu. Łączy się ona nieczenie stanu wyjątkowego, wprowadzonego podjęte przez wojska rosyjskie na Ukrainie wątpliwie z koniecznością zmiany społecznej, po inwazji rosyjskiej na Ukrainę. Ustawa przeoraz związane z tym niszczenie infrastruktury która również wymaga czasu i ostygnięcia. widuje ponadto, że 50 procent zagraniczoraz przemysłu w Donbasie, blokada ukraińPokrzepiający w przypadku Mołdawii nych programów emitowanych w Republice skiego wybrzeża morskiego, a także ostatnie jest fakt, że blisko 70 procent społeczeńMołdawii będzie pochodzić z USA, państw wydarzenia w Mołdawii (opisane w ostatnim stwa opowiada się za ścisłą integracją z ZaUnii Europejskiej lub krajów, które są sygna„Kurierze WNET”). Aby nie stracić Mołdawii chodem w obszarze gospodarczym (przy tariuszami Europejskiej konwencji o telewizji oraz Ukrainy, europejscy politycy muszą za- jednoczesnej dezaprobacie dla projektu ponadgranicznej z 1989 roku. cząć działać tu i teraz. wejścia kraju do NATO). Nie można pomi„Jeżeli chodzi o Mołdawię, Komisja Euro- nąć również problemu, jakim jest opłakana adchodzące tygodnie okażą się klupejska stwierdza, że kraj ten ma solidne podsta- sytuacja gospodarcza kraju, która potęguje czowe w kontekście ostatecznego zawy do osiągnięcia stabilności instytucji gwaran- prawdopodobieństwo wydłużenia wprowatwierdzenia Mołdawii oraz Ukrainy herb Mołdawii tujących demokrację, praworządność, prawa dzenia wszelkich mechanizmów koniecznych jako krajów kandydujących do wstąpienia do człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniej- do realizacji reform.

Unii Europejskiej. Decydującym czynnikiem szości; [mołdawska] polityka makroekonomiczpowinna być decyzja podjęta w ramach Rady na była prowadzona racjonalnie i poczyniono odobnie przedstawia się sytuacja na Europejskiej (szefów rządów/prezydentów postępy we wzmacnianiu sektora finansowego Ukrainie, gdzie ocenę stanu tamtejszej państw członkowskich), zaplanowanej w Bruki otoczenia biznesowego, ale kluczowe reformy gospodarki będzie można przeprowadzić seli na 23–24 czerwca 2022 roku. Z uwagi na gospodarcze nadal nie zostały podjęte. Kraj i wystawić dopiero po zakończeniu działań okoliczności czasowe oraz podjęte zobowiąten stworzył solidną podstawę do dalszego wojennych rozpoczętych przez Rosję. Zazania redakcyjne nie jestem w stanie wziąć dostosowania do dorobku prawnego UE” – pewne od kondycji ukraińskiej gospodarki tego pod uwagę podczas pisania artykułu, powiedziała von der Leyen. „Na tej podstawie zależeć będzie późniejszy kształt negocjacji dlatego pokuszę się o stwierdzenie, że takoKomisja zaleca, aby Mołdawii dać perspekty- akcesyjnych oraz czas potrzebny do ostateczwa decyzja będzie raczej pomyślna zarówno wę członkostwa w Unii Europejskiej. Należy nego przyjęcia Ukrainy do Unii Europejskiej. dla Mołdawii, jak i Ukrainy. jej przyznać status kandydata, przy założeniu, Nie można pominąć również ostatnieWarto w tym momencie zwrócić uwagę, że w wielu obszarach zostaną podjęte kroki” – go wydarzenia, które miało miejsce w Mołże sam proces akcesyjny i związane z tym dodała szefowa KE. dawii. Pośrednio można nawet połączyć je procedury negocjacyjne będą długotrwaAnalizując wypowiedź Ursuli von der z przygotowaniem polityki tego państwa łe i zapewne liczone w latach. Trudna syLeyen z 17 czerwca 2022 roku, należy do jego przyszłego członkostwa w UE. tuacja polityczno-gospodarcza obu państw

Europejskie „Tak” dla Mołdawii i Ukrainy

N

P

Europa praktycznie jednym głosem wyraziła swoje poparcie dla prowspólnotowych dążeń Ukrainy i Mołdawii, nieco odbudowując swoją opinię, nadszarpniętą w ostatnim czasie w wyniku braku jednomyślności.

Chciałabym zwrócić dziś uwagę na istotną w mojej ocenie sprawę sprzeciwu wobec publicznej prezentacji pornografii, z jaką mieliśmy do czynienia w Warszawie za sprawą zorganizowanego w kinie Muranów pierwszego w naszym kraju festiwalu filmów pornograficznych.

Moralne barbarzyństwo Jolanta Hajdasz

i firmy Gutek Film z pieniędzy publicznych; przedsiębiorca otrzymał np. wsparcie finansowe w ramach programu rządowego z Polskiego Funduszu Rozwoju i wielokrotnie jego działania wspierał Polski Instytut Sztuki Filmowej. Pod petycją podpisało się ponad 10 tysięcy osób.

Głos sprzeciwu przeciwko organizatorom takich przedsięwzięć jak festiwal filmów pornograficznych jest ogromnie ważny bez względu na to, czy odpowiada nam stylistyka protestu.

Wielokrotnie wśród katolików spotkałam się z opiniami, że myślą dokładnie tak samo jak modlący się na kolanach z różańcem w ręku na ulicy ludzie, ale nie chcą brać udziału w zgromadzeniu tego typu, bo to wygląda jakby modlący się byli niezrównoważeni emocjonalnie.

Chcę więc jasno powiedzieć, że taka postawa jest błędem i trzeba znaleźć w sobie odwagę do działania publicznego. W dzisiejszym świecie zdominowanym przez media trzeba działać błyskawicznie, chcąc zareagować na czas, a sama petycja w sieci zginie w morzu różnego rodzaju protestów i apeli, których dziesiątki trafiają do naszych skrzynek mailowych i naszych aplikacji każdego dnia. Wielki szacunek i wdzięczność dla Centrum Życia i Rodziny, które wzięło na siebie organizacyjny ciężar tego naprawdę ogromnie ważnego protestu.

Piszę o tym festiwalu, jakby był

jakimś małym pokazem kilku filmów w jednym kinie. A to przecież było wydarzenie zorganizowane z ogromnym rozmachem. Były to dziesiątki projekcji filmów, obudowane specyficznymi warsztatami promującymi wszelkie formy dewiacji i kontaktów seksualnych. Dziś programy te znikają z Internetu i zapewne nie znajdziemy już łatwo informacji na ten temat, nie zobaczymy, ile kosztowały bilety na seanse i bilety umożliwiające udział w szkoleniach i warsztatach.

Głos sprzeciwu przeciwko organizatorom takich przedsięwzięć jak festiwal filmów pornograficznych jest ogromnie ważny bez względu na to, czy odpowiada nam stylistyka protestu.

Z

E

T

A

N

I

E

C

O

D

Z

często promuje proaborcyjne postawy i bezdzietność.

Pornografia stała się wielkim tematem tabu we współczesnym świecie. Coraz rzadziej mówi się o niej jak o przestępstwie, które ma swoje ofiary i tych, którzy na nich żerują. Festiwale kojarzą się, póki co, z czymś pozytywnym, udział w nich jest dla twórców i odbiorców swego rodzaju nobilitacją, więc organizowanie takich przedsięwzięć, jak festiwal filmów post-pornograficznych w Warszawie, idealnie wpisuje się w postawę wspierania czegoś skrajnie niemoralnego i szkodliwego. Warto pamiętać, że są filmy, które można oglądać jedynie z zamkniętymi oczami.

K

Post Pxrn Film Festival Warsaw (pisowna oryginalna) to pierwszy w Polsce festiwal filmów postpornograficznych. Odbył się w dniach 7–12 czerwca br. w Warszawie. Miejscem pokazów filmów było kino Muranów.

W programie festiwalu znalazło się 250 filmów (długo- i krótkometrażowych), według organizatorów imprezy „podejmujących temat cielesności i seksualności na wiele różnych sposobów”. Festiwalowi towarzyszyło szereg warsztatów (większość darmowych, były też biletowane, cena 100 zł/wejście). Ich tematy to m.in przyjemność jako realizacja praw, budowanie tożsamości w kontrze do heteronormy, otwarcie na dotyk i bliskość, niestandardowe techniki seksualne, przekraczanie i rozumienie naszych wewnętrznych tabu, oswajanie transpłciowości, savoir-vivre wobec osób transpłciowych i niebinarnych, warsztaty dla mężczyzn i osób z doświadczeniem funkcjonowania jako facet pt. „Męska czułość”, czyli warsztaty z dotyku i bycia z innymi mężczyznami, czy „Grzeczna już byłam” – warsztaty i promocja książki promowane jako „erotyczna burzy mózgów (i cipki!) [pisownia i interpunkcja oryginalna] wokół kwestii: „Czyje jest kobiece ciało?”, „Ten świat potrzebuje kobiecych orgazmów!”, „Zakochaj się w swojej cipce!”, „Koniec zawstydzania kobiet za sprawianie sobie przyjemności!”.

Wydawca Wnet Sp. z o.o. · Prezes spółki Ryszard Gajewski · Redaktor naczelny Krzysztof Skowroński Sekretarz redakcji i korekta Magdalena Słoniowska · Projekt i skład Wojciech Sobolewski Stała współpraca Jan Bogatko, Adam Gniewecki, Teresa Grabińska, Zbigniew Kopczyński, Jan Martini, Piotr Sutowicz, Józef Wieczorek, Piotr Witt, Tomasz W. Wybranowski, ks. Zygmunt Zieliński

A

dobrym i akceptowalnym”, a by to przeprowadzić, najpierw trzeba zszokować opinię publiczną tak bardzo, aby w zasadzie obezwładnić ją swoimi postulatami i nie dopuścić do żadnej reakcji i odpowiedzi, a potem wszyscy się do tego przyzwyczają i będzie za późno na negację. Tak jest i w tym przypadku.

Jest naukowo dowiedzione, że pornografia niszczy pewne obszary mózgu, działa dokładnie tak jak alkohol czy narkotyki, a oglądanie takich obrazów prowadzi do trwałych zmian neuronalnych. Co więcej, pornografia silnie uzależnia i upośledza kontrolę zachowań seksualnych, a także wyzwala agresję. Ostatecznie kształtuje postawy negujące wartość rodziny i małżeństwa,

Nr 97 · LIPIEC 2O22 · Warszawa 25.06.2022 r.

K ‒ U ‒ R ‒ I ‒ E‒ R

G

Jest naukowo dowiedzione, że pornografia niszczy pewne obszary mózgu, działa dokładnie tak jak alkohol czy narkotyki, a oglądanie takich obrazów prowadzi do trwałych zmian neuronalnych.

I

E

N

N

A

Reklama reklama@radiownet.pl · Nakład 10 000 egz. · Druk ZPR MEDIA SA · ISSN 2300-6641 Dystrybucja własna dystrybucja@mediawnet.pl · Prenumerata prenumerata@kurierwnet.pl Adres redakcji ul. Krakowskie Przedmieście 79 · 00-079 Warszawa · redakcja@kurierwnet.pl

Dofinansowano ze środków Ministr a Kultury i Dziedzict wa N arodowego pochodz ąc ych z Funduszu Promoc ji Kultury – państ wowego funduszu celowego

ind. 298050

O

rganizatorzy nazwali go, co prawda, „festiwalem post-pornograficznym”, ale nie wolno mieć złudzeń, iż to jedynie słowny zabieg, mający dać swoiste alibi tym, którzy po prostu promują deprawację i obsceniczność, szukając w niej nieistniejących wartości, a maskując zło w najczystszej postaci, jaką ona ze sobą niesie.

Skandal i moralne barbarzyństwo to jedyne słowa, którymi można określić to działanie; nazywanie go „pseudoartystycznym” jest eufemizmem, który w tym wypadku nie oddaje istoty sprawy.

Dlatego chciałabym pogratulować i podziękować Pawłowi Ozdobie, prezesowi katolickiej organizacji Centrum Życia i Rodziny, która nagłośniła tę sprawę i zorganizowała publiczny protest przeciwko jawnej i publicznej promocji pornografii, przeciwko tej deprawacji i perwersji seksualnej. Media mainstreamowe nazwały ich oczywiście fundamentalistami i katolickimi radykałami, ponieważ nie można było nie zauważyć protestu – w dniu otwarcia pseudofestiwalu przed kinem organizatorzy protestu i wspierające ich osoby wspólnie odmówiły różaniec i litanię do Najświętszego Serca Pana Jezusa, jako zadośćuczynienie za grzechy popełnione przeciwko czystości. Zorganizowano również petycję do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o powstrzymanie finansowania Kina Muranów

Wydarzenia te są jednak z pogranicza działań przestępczych, pornografia, póki co, jest na szczęście zakazana, więc mam nadzieję, że z urzędu tym skandalicznym festiwalem zajmie się prokuratura. Filmowy przemysł pornograficzny jest patologią na całym świecie, dotyka i niszczy psychikę nie tylko odbiorców, ale przede wszystkim twórców, aktorów i kobiety aktorki, bardzo często młode osoby nie zdające sobie sprawy z tego, w czym biorą udział i dlaczego. Mówiąc wprost – dorabianie ideologii do promocji skrajnie niebezpiecznych wzorów i postaw jest wyjątkowo szkodliwe. I oczywiście nie chodzi tylko o rozrywkę i zarabianie na niej pieniędzy.

Organizatorzy tego festiwalu filmów pornograficznych wyszli z założenia, że obecnie patriarchalny model społeczeństwa uniemożliwia jego rozwój. Dlatego konieczne jest upowszechnienie wśród opinii publicznej tego, że „pornografia może być czymś

powinna mieć wpływ na określenie tzw. zapisów w konkluzjach, które mogą okazać się bardziej restrykcyjne niż w przypadku innych państw, które w strukturach europejskich już są. Oczywiste jest, że pełnej jednomyślności w tym zakresie raczej nie będzie i niektóre z państw członkowskich Unii Europejskiej będą zapewne żądać wpisania różnych ważnych aspektów do konkluzji akcesyjnych (biorąc pod uwagę trudną sytuację polityczną w Mołdawii oraz ryzyko związane z ewentualną polityką Federacji Rosyjskiej względem tego niewielkiego powierzchniowo kraju).

Konkluzje te staną się następnie podstawą do rozpoczętych negocjacji członkowskich w poszczególnych obszarach funkcjonowania Unii Europejskiej. Osobiście nie wyobrażam sobie sytuacji, w której kandydatura Mołdawii lub Ukrainy zostanie odrzucona.

Bardziej niepewny w tej sytuacji jest termin ostatecznego spełnienia wszystkich wypracowanych kryteriów akcesyjnych, a co za tym idzie, prognozowana data zakończenia negocjacji z przedstawicielami obu państw.

Większe kraje wspólnoty, tj. Niemcy czy Włochy, oraz kraje Europy Środkowej i Wschodniej (w tym Polska) mogą zapewne silniej wspierać proces akcesyjny obu państw do Unii Europejskiej i ma to wymiar nie tylko gospodarczy, ale również polityczny. Ostatnia wizyta prezydentów Francji i Rumunii, premiera Włoch, a także kanclerza Niemiec w Kijowie stanowiła swoiste preludium dla ogłoszenia rekomendacji szefowej KE w piątek 17 czerwca. Podczas spotkania głowy państw wyraziły swoją aprobatę dla członkostwa Ukrainy w strukturach europejskiej wspólnoty gospodarczo-politycznej, wysyłając – w mojej ocenie jednoznaczny – sygnał dla Rosji oraz Władimira Putina: nie odpuścimy Europy Wschodniej. Jest to ważne o tyle, że w europejskiej przestrzeni medialnej pojawiało się w ostatnim okresie mnóstwo sprzecznych informacji, jakoby największe kraje europejskie grały na szybkie zakończenia działań wojennych i doprowadzenie do równie szybkiego wypracowania założeń pokojowych. Nic z tych rzeczy się nie ziściło. Europa praktycznie jednym głosem wyraziła swoje poparcie dla prowspólnotowych dążeń Ukrainy oraz Mołdawii, nieco odbudowując swoją opinię, nadszarpniętą w ostatnim czasie w wyniku braku jednomyślności i zróżnicowanych kierunków działań względem tych krajów.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

3

WOLNA EUROPA

W

ciągu jednej nocy spadek o 17. Poszliśmy do wyborów z chłodną głową.

Można odetchnąć.

Przed niedzielą media pełne były polityki, ponieważ nadchodziła druga tura wyborów ustawodawczych; od poniedziałku media są znowu pełne polityki, ponieważ wybory ustawodawcze już się odbyły. Co dalej? Zgromadzenie Narodowe zmieniło charakter i kolor. Główną siłą nowego parlamentu francuskiego zostało Zjednoczenie Narodowe, RN. Grupa prezydencka, bardziej od niego liczna, jest amalgamatem – zlepkiem kilku formacji walczących o polityczne przeżycie. Partia Macrona składa się w większości z koniunkturalistów pozbawionych wszelkich przekonań.

Deputowana Rachida Dati określiła ich krótko: „zdrajcy z lewicy i zdrajcy z prawicy”. Przystąpili do Macrona, kiedy wierzyli w jego siłę. Teraz, kiedy okazał słabość i został pobity, nie będzie mógł na nich liczyć w głosowaniu ani w polityce w ogóle.

Podobny obraz prezentuje zjednoczona lewica Melanchona. Główna różnica z makronią, notorycznie pozbawioną charyzmy, jest taka, że lewica ma swojego charyzmatycznego trybuna – Melanchona. Mgławica drobnych partii, połączonych głodem władzy. Socjaliści, komuniści, ekolodzy… Nie czekali długo, żeby oświadczyć, że nie mają zamiaru podporządkować się Melanchonowi i tworzyć z nim wspólnej grupy parlamentarnej. Każdy zostaje własnym żeglarzem i okrętem.

Na ich tle RN prezentuje się jako jedyna formacja jednorodna, której deputowani wygrali sami, dzięki wierności głoszonym poglądom. Marina zrezygnuje z przywództwa partii. Przechodzi do parlamentu, żeby stanąć na czele własnej grupy. Ostatnia pięciolatka zmieniła ją na lepsze. Adwokatka pozbyła się tików, które osłabiały jej wystąpienia. Dzisiaj ma wszelkie dane na wybitnego mówcę parlamentarnego. Przewodnictwo RN obejmie dotychczasowy wiceprezydent – młody i utalentowany Jordan Bardella.

Umysł otwarty, mówca przekonujący,

A

podtytuł to skrót artykułu: „Ludzie uciekający przed wojną ukraińską do Polski mogą tam poruszać się swobodnie. Innych uciekinierów zamyka się w obozach internowania”. „Liberalna” gazeta podaje wprawdzie informację, że w piątek przez Zielonymi Świątkami przybyło do Polski z Ukrainy 22 300 osób, a od początku rosyjskiej agresji wjechało tam ponad 3 800 000 Ukraińców. Gazeta dzieli tych ludzi na obie płci, posługując się wymyślonym genderowskim słowem, nie znajdującym się w słowniku języka niemieckiego Duden, do tego nieprzetłumaczalnym na polski, dziwolągiem z dwukropkiem w środku Ukrainer:innen; przez brak zastanowienia i preferując jedynie dwie z nich, wyrządza gazeta krzywdę, wykluczając dziesiątki innych płci, w jakie sama wierzy zgodnie ze świecką religią neobolszewików, której jest misjonarką. Udało się neobolszewikom w Niemczech znacząco wpłynąć na język powszechnie używany w mediach i na ulicy. Tutaj muszę się cofnąć w czasie do roku bodajże 1992. Wraz z delegacją polskich prawników zwiedzaliśmy byłe więzienie Stasi (niemieckie SB) w Budziszynie. Kiedy w rozmowach, tłumaczonych na oba języki, powiedziałem o niemieckiej minister sprawiedliwości „pani minister” (była nią wówczas Sabine Leutheusser-Schnarrenberger z FDP), towarzyszący nam, rozumiejący polski młody człowiek z „organizacji pozarządowej” zapytał mnie, dlaczego nie mówię „ministerka”, skoro to kobieta. Odpowiedziałem mu, że pani ta reprezentuje tu urząd, a nie płeć, co go nieco dziwiło, ale do końca nie przekonało. Na pewno któregoś dnia pojawi się nowe słowo na określenie osób wszystkich płci razem i osobno, zgodnie z wymogami religii świeckiej w danym okresie. Ale to już inny temat.

TAZ opisuje niesprawiedliwość i dwulicowość Polaków. Otóż ci Ukraińcy/ki mogą się swobodnie poruszać po kraju i pracować, osoby prywatne i państwo oferują im dach nad głową. Im, ale nie wszystkim przybyszom!

Niezorientowany do końca wyznawca neobolszewizmu może mniemać, że w Niemczech, najbardziej demokratycznym od zarania dziejów państwie

precyzyjny, zdolny do subtelnych analiz i jasnych konkluzji.

Polityk Eryk Zemmour przepadł w wyborach prezydenckich. Jego młoda formacja polityczna została całkowicie zmarginalizowana, ale Zemmour-publicysta i komentator polityczny ma dzisiaj prawo do satysfakcji. Idee, które propagował – walka z terroryzmem, ograniczenie imigracji, reforma nauczania, francuska tożsamość narodowa – pociągnęły znaczną część wyborców, jak o tym świadczy sukces Mariny Le Pen. Lewica, panująca we Francji od lat, nazwała jej partię – Rassemblement National (RN), poprzednio Front National – skrajną prawicą. Francuzi tęsknią do spokoju i boją się wszelkiej skrajności.

Wystarczyła groźna etykieta, żeby odstraszyć ich od formacji politycznej i od jej idei. Wystąpienie Eryka Zemmoura zmieniło dane. Skrajna prawica w Zgromadzeniu Narodowym to grupa posłów konserwatywnych siedząca po prawej stronie hemicyklu. Za nimi jest już tylko ściana. Zresztą obelżywy epitet miał do tej pory wyłącznie znaczenie symboliczne; deputowani Rassemblement, zbyt nieliczni, nie stanowili grupy w sensie parlamentarnym. Między nich i ścianę symbolicznie wśliznął się Zemmour. Od tej pory macronia nie mogła już nazywać RN po staremu skrajną prawicą, gdyż epitet zarezerwowano dla groźnego w danym momencie Zemmoura.

Przestano diabolizować Marinę, gdyż diabolizowano Eryka, ale ich idee w wielu punktach były tak do siebie podobne, że naród dziwił się, dlaczego nie połączą się w jedną potężną partię prawicową.

Oboje okazywali sympatię konserwatywnym rządom Polski i Węgier.

Obecnie partia Mariny stała się główną siłą opozycyjną Francji. Pytanie: czy to dobrze dla Polski, czy nie? Czy w nowej konfiguracji znaleźliśmy się bliżej 36 mld € zablokowanych przez Unię? W tej mierze, w jakiej Francją rządzą Unia Europejska i amerykańskie gabinety konsultingowe, albo raczej gabinety i Unia, nowa konfiguracja Zgromadzenia Narodowego nie ma decydującego znaczenia. Niemniej nastawienie wobec Polski ulegnie zmianie.

świata, każdy ubiegający się o azyl ma prawo do mieszkania, pracy i swobodnego poruszania się po Niemczech.

A to nie całkiem tak. Być może nie tylko kwestia językowa sprawia, że Ukrainki (a jest ich znacznie więcej niż Ukraińców) opuszczają Niemcy, udając się na Ukrainę albo do Polski. Wielu Ukraińców karze się tu nadal za pracę na czarno. Fotoreporterzy, robiąc wstrząsające zdjęcia kobiet i dzieci z krajów kultury półksiężyca, przybywających do Europy w poszukiwaniu lepszego życia, musieli się sporo namęczyć, odpowiednio kadrując zdjęcia, usuwając z nich młodych, wysportowanych mężczyzn. W przypadku Ukraińców praca nie sprawia fotoreporterom aż takich trudności, bo tu rzeczywiście przyjeżdżają kobiety i dzieci, szukające schronienia do czasu powrotu do domu, a nie mężczyźni, których celem jest przygotowanie domu dla sprowadzenia w charakterze osadników bliższych i dalszych członków wielopokoleniowej rodziny.

Jeśli berlińska TAZ przejmuje się losem imigrantów nielegalnie przybywających z Białorusi, to nie kieruje się „liberalnym humanitaryzmem”, lecz ma na uwadze własny interes, jakim jest destabilizacja państwa (przynajmniej w tej postaci), instytucji znienawidzonej przez różnej maści lewaków, socjalistów, komunistów, anarchistów czy neobolszewików, którzy zawłaszczyli pojęcie ‘demokracja’. Nauczył ich tego Józef Stalin, dla którego wszystko inne to faszyzm. Liberałowie wszystkich krajów łączą się pod tęczowym sztandarem, dopuszczając – nazwijmy to w fazie przejściowej – jako wyjątek zielony sztandar proroka, tak, jak Stalin zezwalał ma msze polowe w „ludowym” wojsku polskim. Ta faza przejściowa ma dopomóc w obaleniu chrześcijaństwa jako głównej przeszkody we wprowadzeniu rewolucyjnej ideologii lewicy. Uważa ona, zadufana w sobie i bogata, że im w tym pomoże, a potem sobie z islamem już poradzi. I tu się niewątpliwie myli. Zresztą jak zawsze.

Berlińska gazeta nie wspomina ani słowem o biurach podróży Łukaszenki, zarabiających krocie w pożądanej twardej walucie na bogatych osadnikach, zmierzających z Azji i z Afryki głównie do Niemiec, owej „Ziemi Obiecanej” co najmniej od chwili zaproszenia,

P

i

o

t

r

W

i

t

t

W kolorze bleu Marine Wtorek, 21 czerwca 2022. „Francja to ja” Emmanuela Macrona odeszło w zmierzch. W ostatnią niedzielę Prezydent „Republiki w Marszu” utracił w parlamencie większość absolutną.

Wróciliśmy do stosunków prawie normalnych.

Po uderzeniu kanikuły w ubiegłym tygodniu, kiedy temperatura wynosiła w Paryżu 37 do 40°C w cieniu, w niedzielę wyborczą obudziliśmy się z 23°C. Ogólna atmosfera we Francji stanie się bardziej przychylna, wypowiedzi mediów będą nacechowane większą odpowiedzialnością.

Zgodnie z uświęconą tradycją przewodnictwo Komisji Finansów parlamentu przypadnie opozycji, a więc partii Mariny. Pociągnie to za sobą bardziej skrupulatne liczenie sie z wydatkami i co za tym idzie, osłabienie pozycji amerykańskich gabinetów konsultingowych. Na forum międzynarodowym prawica francuska zyska dodatkowy ciężar gatunkowy. Jej przedstawiciele w Unii Europejskiej, głosujący wspólnie z konserwatystami innych krajów, wpłyną

na ogólne decyzje Unii. Jednocześnie osłabnie pozycja europejska Macrona, który po utracie większości absolutnej w parlamencie nie będzie już mógł występować w imieniu całej Francji, jak czynił to do tej pory, a tylko w imieniu własnej partii. Naród odrzucił wojującą europejskość Macrona. Ale ten medal ma także swoją odwrotną stronę. Zarządzanie finansami Francji pozostało funkcją zaszczytną, ale w sytuacji kryzysu stało się zajęciem śmiertelnie niebezpiecznym. Łączy się z ogromną odpowiedzialnością. Najlepsza okazja dla macronii, aby za własne niepowodzenia finansowe i gospodarcze obciążyć następcę. Nie sądzę,

wystosowanego pod ich adresem przez ówczesną kanclerz Niemiec, Angelę Merkel (a które w pewnej mierze zadecydowało o zmierzchu jej ery). Nie wspomina o tym, że tak zwane ucieczki migrantów

J

a

n

(których nazywa bez uzasadnienia uchodźcami) odbywają się pod osłoną białoruskich organów bezpieczeństwa. Rozpowszechnia natomiast równie ckliwe, co fałszywe opowieści o „ludziach z Afryki i Azji” brutalnie traktowanych ( jeśli udało się

B

o

g

a t k o

Polskie obozy Pojawiły się znowu w niemieckich gazetach! Każda metoda jest dobra w walce z przeciwnikiem!

Mowa nienawiści jest w Niemczech zakazana.

Ale nie u neobolszewików. Tam stanowi ona pożądany instrument politycznej walki. Tytuł w berlińskim szmatławcu TAZ (znanym z niewybrednych ataków na Polskę) brzmi: Strajk w polskich obozach internowania. Traktują nas jak zwierzęta. Podpis pod zdjęciem, na którym w ośnieżonej scenerii (wszak mamy dopiero połowę czerwca) widać przy zasiekach z drutu kolczastego patrol polskiej Straży Granicznej, a za nim wóz bojowy, wyjaśnia z kolei, że w obliczu wojny ukraińskiej zapomniano o sytuacji na granicy z Białorusią.

aby RN objął Komisję Finansów bez postawienia twardych warunków.

W obecnej sytuacji żaden projekt rządowy nie przejdzie w parlamencie automatycznie. Będzie poddany dokładnej analizie, krytyce, może zostać zablokowany przez opozycję albo, co gorsza, może spowodować obalenie rządu poprzez wotum nieufności.

Zazwyczaj w historii Republiki partia pokonana grozi narodowi, że bez niej, a raczej bez podległej jej większości, nie będzie już można rządzić Francją.

Słowem – rysuje się groźba potężnego bałaganu, czego żadne społeczeństwo nie boi się bardziej jak Francuzi.

Już w wieczór wyborczy makronia straszyła widmem anarchii, częściowo w tym celu, aby usprawiedliwić nową koalicję, sprzeczną z wolą narodu wyrażoną w urnach. Przecież z kimś trzeba się związać, nie można samemu stawić czoła wyzwaniom naszych czasów, bardziej niebezpiecznych niż kiedykolwiek. A przede wszystkim, w braku własnej większości, skleić większość sztuczną, by móc uchwalać zarządzenia.

Dla makronii wybór nie będzie nastręczał trudności moralnych. Emmanuel Macron starannie baczył, aby nie zadeklarować się po żadnej stronie. Kameleon równie dobrze może zmienić kolor na czerwony, jak i na niebieski.

Kroczyć W Marszu z trockistami albo ze skrajną prawicą.

Trudność zagraża wyłącznie ze strony potencjalnych partnerów. Republikanie od pierwszej chwili oświadczyli, że „nie są na sprzedaż”, co miało oznaczać, ze nie zmienią ideologii za cenę prebend i synekur. Mają dobrze zapisaną w pamięci katastrofę wyborczą, na jaką naraziła partię ich kandydatka, zbliżając swój program do programu Macrona tak, że „dzieliła ich tylko grubość bibułki od papierosa”. Następcy niewydarzonej Valerie Pecresse odrobią wszystko, aby podkreślić odrębność swej partii.

Partia Mariny Le Pen także nie ma ochoty na małżeństwo wbrew naturze.

Córka Jean-Marie Le Pena wywalczyła sobie silną pozycję polityczną za cenę ustępstw, a nawet zaparcia się własnego ojca. Wspomagana przez kryzysy,

pandemię i wojnę zyskała potężną popularność. Osiemdziesięciu dziewięciu deputowanych daje jej realny wpływ na politykę państwa. (Partia Melanchona bez akolitów – 71). Nie będzie chciała kompromitować się z Macronem, jej wyborcy głosujący masowo przeciwko prezydentowi nie wybaczyliby jej koluzji z dotychczasowym przeciwnikiem.

Macrona, nazwana na użytek chwili „Razem” (Ensemble), stanowi najliczniejszy zespół posłów – 241, ale grupa, sklecona ze znanych konformistów przeplatanych koniunkturalistami i wspomaganych przez oportunistów, jest wrażliwa i nie przedstawia siły równej jej liczebności. Na kandydatów Macrona oprócz karierowiczów głosowali przeważnie starcy straszeni pandemią i naiwni łudzący się nadzieją, że prezydent ochroni ich przed przyszłymi niebezpieczeństwami, tak jak ochronił przed covidem. O poparciu ideowym nie ma mowy z powodu braku idei.

Wydarzenia ostatnich dni postawiły Polskę w nowej sytuacji. Kandydatura Ukrainy na członka Unii Europejskiej uwolniła nasz kraj częściowo od szlachetnej, ale niebezpiecznej roli przedmurza, a masowy napływ Ukraińców stworzył problemy uciekinierów znane zachodnim państwom Unii od dawna. Znamy poglądy Le Pen na groźbę imigrantów we Francji, nie wiemy jeszcze, co przewodnicząca RN myśli o tej groźbie gdzie indziej. Nowy rząd i nowy parlament Francji będą musiały poświęcić tym sprawom wiele uwagi.

Pewną sympatię, a w każdym razie zrozumienie okazywane Rosji przez Marinę Le Pen, Putin skompromitował nieodwracalnie swoimi poczynaniami na Ukrainie. Ale i reakcje Unii Europejskiej na inwazję spotkały się z surową krytyką deputowanej Unii, Mariny LP. Dotychczas mieliśmy do czynienia z programem politycznym wyborczym, obecnie weszliśmy w fazę programu realnego. Niekoniecznie musi to być ten sam program albo nawet podobny.

Jaki? Można tylko przewidzieć, że wpłynie nań straszliwy kryzys gospodarczy, ukrywany przez długie miesiące pod maską covidu, a który teraz uderza świat z przerażającą siłą.

K

im przekroczyć granicę białorusko-polską) przez Polaków. I tak z reguły trafiają oni – pisze TAZ – „na wiele miesięcy do jednego z około dziesięciu polskich obozów internowania. Chyba trudno o większą dyskryminację” – narzeka berliński organ neobolszewików.

Na szczęście w tych „polskich obozach” nie są oni narażeni na napaść rasistów, do czego doszło wobec młodych Ukraińców ze strony muzułmanów w ośrodku dla uchodźców w Szwecji. Tę informacje jednak TAZ przemilcza, bo nie pasuje ona jakoś do „wolnościowej” linii gazety.

Te „polskie obozy” okazują się milsze, niż TAZ je maluje na użytek swych czytelników. Bo co to za „obozy”, skoro można do nich telefonować i przeprowadzać wywiady z „!internowanymi”.

Jak na przykład z niejakim Miladem, migrantem z Iranu. Gazeta rozpisuje się o tym, że ów Milad od miesięcy przebywa już w „obozie internowania” w Lesznowoli, 20 kilometrów na południe od Warszawy. Od początku maja 23 migrantów przystąpiło tam do strajku głodowego. Protestują oni przeciwko warunkom w Lesznowoli i domagają się zwolnienia. Są w „obozie” od 7 miesięcy, do Polski przybyli ubiegłej jesieni przez Białoruś. Milad jest ich rzecznikiem – pisze TAZ. O czym TAZ nie pisze, to o powodach przebywania Milada i towarzyszy w Lesznowoli. Ani o tym, że granicę przekroczył nielegalnie, nie starając się na terenie Białorusi w polskiej placówce konsularnej o wizę wjazdową. A trafić do Lesznowoli można jedynie na podstawie postanowienia sądu. TAZ powołuje się na mało wiarygodne informacje OKO. press i Grupa Granica, instytucji o tym samym profilu politycznym, co i TAZ, która to gazeta utrzymuje zgoła, że uczestnikom głodówki zagraża śmierć.

A przecież – zwierza się gazecie TAZ Milad z Iranu który z 85 kilogramów wagi schudł do 65 – („mimo, że jadłem”), „ludzie przyjechali tutaj dla lepszego życia. A teraz żyjemy w więzieniu”. Uczestnicy głodówki zastanawiają się nad rezygnacją z picia, „ale organizacje pomocowe nam odradziły ten krok”, opowiada Milad. I narzeka, że nie ma tam przymusowego odżywiania, strażnikom jest to obojętne, mówi. Jednego uczestnika głodówki przewieziono do szpitala w Grójcu, dodaje. Uważa

on, że mimo ograniczonego dostępu do informacji, wszyscy tu wiedzą, jak Polska postępowała w okresie minionych trzech miesięcy z przybywającymi tam „Ukraińcami/kami”. „Czym się oni od nas różnią? – pyta Milad. „Dlaczego nie zasługujemy na takie samo traktowanie? Czy to się tłumaczy? To pytanie stawiają tu wszyscy”.

Berliński TAZ mógłby na nie odpowiedzieć Miladowi. Ale nie chce. Woli obłudę. Powołuje się na „zielonego” (w istocie polityka PO) posła Tomasza Aniśkę, który zażądał dopuszczenia „niezależnych”, czyli lewicowych, psychologów do „obozu” w Lesznowoli, by mogli porozmawiać z uczestnikami strajku głodowego. Straż Graniczna – podaje TAZ – nie spełniła tego żądania, informując, że przebywający w ośrodku mają zapewnioną optymalną opiekę medyczną i psychologiczną.

Organizacja Grupa Granica ze zrozumiałych względów jest innego zdania.

A TAZ rozpowszechnia niesprawdzone informacje, że od ubiegłej jesieni w lasach przy granicy polsko-białoruskiej umarło z wycieńczenia kilkudziesięciu „uchodźców”. Czytelnicy TAZ stawiają pytania: „Dlaczego nie uważa się Białorusi za bezpieczne państwo? Przecież przewozi ona nawet uchodźców swymi samolotami?” – pyta Alex Foley. Zwraca on zarazem uwagę na niestosowność używania w Niemczech terminu ‘podwójna moralność’: „W Niemczech różnica między tym, co się mówi, co się myśli i co się rzeczywiści robi w związku z konfliktem na Ukrainie, jak głosi fama, trafiło już do leksykonów pod hasłem „podwójna moralność”. Najpierw powinniśmy pozamiatać pod własnymi drzwiami. Tylu „rusolubów” („Russenversteher”) co na niemieckojęzycznych stronach internetowych nie znajdzie się raczej w całej UE. To wstyd!

Jak można to usprawiedliwić moralnie?

Nie da się!”.

A czytelniczka VanessaH z kolei cytuje TAZ: „Ludzie przyjechali tutaj dla lepszego życia. A teraz żyją w więzieniu”. – I zauważa: „Nie wolno uchodźców z Ukrainy wrzucać do jednego worka z uchodźcami ekonomicznymi.

Zagrożenie na Ukrainie jest realne i jako takie jest uznawane przez wszystkie sąsiadujące państwa. Kto poszukuje tylko dobrobytu, temu nie wolno narażać na szwank prawa azylu”.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

4

Był Pan w ambasadzie w Moskwie, gdy Władmir Putin dochodził do władzy. Jak się wówczas na niego zapatrywano? Kim był wtedy, a kim jest teraz? Czy można było przewidzieć to, co się właśnie dzieje?

Tak, pracowałem w czeskiej ambasadzie, gdy Władimir Putin doszedł do władzy na Kremlu. W tamtym czasie był niezbyt znany dyplomatom. Więc kluczowym pytaniem przez kilka lat było: kim jest pan Putin? Były pewne nadzieje, że chce on nie tylko skonsolidować Rosję, ale też przynieść Rosji pewien dobrobyt w wyniku współpracy z Zachodem. Mówił o Rosji jako państwie europejskim, była więc pewna nadzieja. Ale jednocześnie doszedł on do władzy na fali drugiej wojny czeczeńskiej. Było więc jasne, że jest

V I A C A R PAT I A do przeprowadzenia agresji – nie może po prostu porzucić Partnerstwa Wschodniego. Może powiedzieć, że na poziomie rządowym nie będzie uczestniczył w Partnerstwie Wschodnim. Ale Partnerstwo Wschodnie to też społeczeństwo obywatelskie, niezależne media, aktywiści obywatelscy.

I tych ludzi nie powinniśmy rzucać w Łukaszenkowską izolację, swego rodzaju pustkę.

Uważam więc, że Partnerstwo Wschodnie nadal ma wartość, ale trzy państwa, które wnioskują o członkostwo w Unii Europejskiej: Ukraina, Mołdawia i Gruzja, kiedy uzyskają status kandydatów, znajdą się na innej drodze. Nie drodze polityki sąsiedztwa, a na drodze rozszerzenia. Są teraz liczne debaty, jak to będzie wyglądać

europejskie bezpieczeństwo, walczy za nas i musimy ją przyjąć. Stanowisko czeskiego rządu jest bardzo jasne. Jesteśmy za przyznaniem Ukrainie statusu kandydata, bo wierzymy, że polityka Unii Europejskiej zachęcania krajów aspirujących do członkostwa do wdrażania wartości UE, do wdrażania standardów i norm Unii Europejskiej, ale bez otwarcia im drzwi oznacza, że zamknęliśmy te państwa w geopolitycznym impasie, w geopolitycznym więzieniu. Naprawdę musimy dać im tę europejską perspektywę, rozumiejąc jasno, że droga będzie długa, że UE będzie musiała się zmienić, że te kraje będą musiały się zmienić.

I oczywiście będziemy musieli się upewnić, że sytuacja geopolityczna będzie dużo bardziej korzystna w przyszłości. To oznacza, że UE będzie silniejsza.

nie stanie. Myślę, że lekcje wyniesione z historii, czy to doktryna ograniczonej suwerenności Breżniewa, czy Monachium 1938, czy Czechosłowacja…

Myślę, że te lekcje są tak mocne, że nawet podczas kryzysu na początku rosyjskiej agresji państwa Zachodu nie wahały się, po której są stronie. Potrafiły nazwać agresję agresją. Więc nie obawiam się, że sprzedadzą Ukrainę nowemu przywódcy Rosji.

Drugie pytanie, czy druga część pytania, to czy są gotowe do zaakceptowania Ukrainy w pełni jako członka, czy zdają sobie sprawę, co to znaczy etc.

Tutaj mogę powiedzieć tylko, że mam nadzieję, ale to dużo bardziej złożona kwestia. Będzie długa debata o przyszłości Unii Europejskiej i co to znaczy dla Francji, dla Niemiec. Powiedz-

Strategiczny wybór Chin ma dwie opcje. Albo optują za rynkiem, a rynek leży na zachodzie – w Europie, w Unii Europejskiej i w USA. Albo wybierają surowce. A to jest zasadniczo partnerstwo z Rosją. Dziesięć lat temu chińskim wyborem byłby oczywiście rynek, bo chiński eksport do świata zachodniego był tak duży. Dzisiaj Chiny mają dużo większą konsumpcję wewnętrzną i jest ryzyko, że jako rewizjonistyczna siła mogą pójść w stronę sojuszu z Rosją – w Chinach jest obecna pewna retoryka, która wskazuje na to nachylenie – i skłonią się w stronę surowców, które są niezbędne dla chińskiego przemysłu.

Więc takie są opcje Chin i jest rolą chińskiego przywództwa rozstrzygnąć ten dylemat.

największym problemem cywilizowanego świata?

Tak, to bardzo poważny problem. Nie można go lekceważyć. Oczywiście powinniśmy zrobić wszystko, co możliwe, żeby pomóc Ukrainie wydostać jej ziarno, jej zbiory na światowe rynki.

Jednocześnie powinniśmy bardzo dokładnie i jasno tłumaczyć trzeciemu światu, państwom w Afryce, w Azji i gdzie indziej, nawet tym biednym i mało rozwiniętym, że to wina Rosji. Że jest to rezultat rosyjskiego imperializmu i wielkie ilości zboża zostały ukradzione przez Rosjan. Uważam, że to ważne, żebyśmy to komunikowali z naszej strony.

W tej części świata neokolonialna narracja, pamięć o kolonializmie jest tak silna, że zrozumieją, przez

Jesteśmy za przyznaniem Ukrainie pełnego statusu kandydata do UE Z Jaroslavem Kurfürstem, Pełnomocnikiem Ministra Spraw Zagranicznych Czech ds. Partnerstwa Wschodniego, rozmawiał w Pradze Piotr Mateusz Bobołowicz z KGB i jego przeszłość go określała.

To dezorientowało ludzi. Od pierwszego dnia były nadzieje pomieszane z obawami. Ale jest też efekt znany dobrze z historii. Wielu rosyjskich carów zaczynało rządy jako liberałowie, z wielkimi obietnicami reform i europeizacji Rosji. A kończyli jako zasadniczo autokraci. Myślę, że coś podobnego stało się z Władimirem Putinem. Ten imperialny czy postimperialny syndrom nawiedzał go przez cały czas sprawowania urzędu. Zdecydowanie Władimir Putin się zmienił. Zmienił też Rosję, a może też właśnie Rosja i jej imperialna przeszłość zmieniła jego osobowość.

Na gorsze.

w przyszłości, ale wierzę, że zmieni to także Partnerstwo Wschodnie.

Potencjalne rozszerzenie Unii Europejskiej ma też niezwykle ważny wymiar geopolityczny. To, o czym Pan mówi – przejście tych trzech państw od modelu współpracy Partnerstwa Wschodniego do statusu kandydata, a potem członka Unii Europejskiej – ma kolosalne znaczenie dla układu sił w Europie i na świecie.

Tak. I tego dotyczy największa debata w Unii Europejskiej. Bo osoby, które mówią o rozszerzeniu Unii Europejskiej na Wschód, w stronę Ukrainy, rozumieją, że środek ciężkości Unii

Minister ds. europejskich Francji powiedział, że Ukraina ma przed sobą jeszcze 15–20 lat, zanim będzie mogła stać się członkiem Unii Europejskiej. Czy jest to może projekcja niechęci Francji, niechęci Zachodniej Europy? Czy Zachodnia Europa, ta stara Unia, jest jeszcze niegotowa na to mentalnie, czy rzeczywiście istnieją faktyczne przeszkody?

Myślę, że to drugie. Myślę, że chodzi uświadomienie sobie złożoności procesu akcesji. Osobiście głęboko wierzę, że powinniśmy przyznać Ukrainie pełny status kandydata, pełną perspektywę członkostwa w Unii Europejskiej bardzo szybko. I powinniśmy szybko przejść z Ukrainą do procesu akcesji, otworzyć ten rozdział i debatę. Ale tutaj jest bardzo ważne, żeby proces akcesji przebiegał odpowiednio. Żeby Ukraina spełniła wszystkie kryteria, wszystkie standardy. Żeby jej gospodarka była przygotowana, jej społeczeństwo było przygotowane, żeby została wyeliminowana korupcja. To wszystko musi być zrobione.

To będzie długi proces. Osobiście uważam, że jeśli chcemy myśleć o jakiejś liczbie lat, chodzi o dwucyfrową liczbę. Ale może… mam nadzieję, że zaczyna się ona od jedynki, nie więcej.

Musimy przy tym zrozumieć, że

my, dla ich przywództwa na przykład.

Dołączy się kraj o ponad czterdziestomilionowej populacji, podobnej wielkości co Polska. To naprawdę zmieni UE i jej funkcjonowanie. To postawi Unię w trudnej sytuacji geopolitycznej, jak już powiedziałem. To jest bardziej skomplikowana kwestia.

Właśnie. Sytuacja geopolityczna.

Jaka sytuacja geopolityczna nastąpi po tej wojnie? Jak będzie wyglądać nowa architektura bezpieczeństwa nie tylko europejskiego, ale też światowego?

Oczywiście będzie to zależeć od rezultatu wojny. A koniec wojny nie jest blisko. Trudno więc mówić o nowej sytuacji po wojnie. Ten konflikt może być naprawdę długi. Może się przeciągać. Co stanie się z Putinem na koniec wojny? Może zostać, powiedzmy, zdetronizowany przez rosyjskie społeczeństwo, które jest bardzo zmienne. Jeśli spojrzymy na rosyjskich przywódców, jednego dnia mogą być bohaterami na piedestale historii, a kolejnego dnia są wyrzutkami. Jak Stalin na przykład.

Po 1956 roku, po XX plenum partii komunistycznej ruszyła destalinizacja. Pomniki zostały usunięte. Ulicom, górom i miastom zmieniono nazwy. To może łatwo zdarzyć się też Putinowi.

Ale może być też tak, że wyko-

Wierzę, że jest to przebudzenie wspólnoty transatlantyckiej. Przebudzenie Europy jako siły geopolitycznej. I Europa wychodzi z tego, nazwijmy to, wegetariańskiego statusu w tym niebezpiecznym świecie i pokazuje, że ma mięśnie.

Jest bardzo ważne, żeby proces akcesji przebiegał odpowiednio. Żeby Ukraina spełniła wszystkie kryteria, wszystkie standardy. Żeby jej gospodarka była przygotowana, jej społeczeństwo było przygotowane, żeby została wyeliminowana korupcja.

Zmienił się tylko Władimir Putin i Rosja. Zmieniła się także cała wschodnia część Europy. Teraz, po rosyjskim ataku na Ukrainę, po tej agresji, zmieni się także Partnerstwo Wschodnie – bo jak dzisiaj rozmawiać z Białorusią czy z Armenią?

Tak, Partnerstwo Wschodnie i Europa Wschodnia zmieniły się bardzo. Ale musimy rozumieć, co oznacza Partnerstwo Wschodnie. To nie jest organizacja. To polityka Unii Europejskiej wobec sześciu państw sąsiadujących na wschodzie. To oznacza, że na przykład Łukaszenka – bo Białoruś jest agresorem według prawa międzynarodowego, użyczając swojego terytorium

Europejskiej przeniesie się na Wschód.

I oczywiście wraz z członkostwem Ukrainy ta cała presja geopolityczna i geopolityczna złożoność zostanie wciągnięta do Unii Europejskiej.

To dlatego debata o statusie kandydata będzie taka trudna. Oczywiście są na Ukrainie wyzwania ekonomiczne i problemy z zasadą praworządności, ale myślę, że to nie jest główna przeszkoda. Cała ta debata dotyczy funkcjonowania Unii Europejskiej, przyszłości Unii Europejskiej jako podmiotu geopolityki. I to jest ta trudność.

Oczywiście z moralnego punktu widzenia łatwo jest powiedzieć, że Ukraina walczy za europejskie wartości, za

gdy Polska, Czechy, Węgry, inne państwa Europy Środkowej wstępowały do Unii Europejskiej w 2004 roku, była to inna Unia. Teraz jest ona dużo bardziej zintegrowana. I wszystkie nowe osiągnięcia tych ponad 16 lat od naszej akcesji powinny być przyjęte przez Ukrainę. I oczywiście jest cała odbudowa Ukrainy, która będzie trwać równolegle. Uważam więc, że ten proces nie będzie krótki. Są ku temu powody. Ale Ukraina powinna mieć bardzo jasne wsparcie i perspektywę.

Czyli Francja i Niemcy są gotowe mentalnie na przyjęcie Ukrainy?

Nie ma takiej sytuacji, że sprzedadzą Ukrainę za business as usual z Rosją, kiedy tylko będzie taka możliwość, kiedy – nie wiem, dokona się przewrót pałacowy, Putin odejdzie od władzy? Będzie można powiedzieć: oto jest nowy prezydent, z nim możemy rozmawiać – i perspektywy europejskie Ukrainy zostaną błyskawicznie ucięte. Jakie jest ryzyko takiej sytuacji?

Myślę, że w Pana pytaniu są dwa różne problemy. Pierwszy to pytanie, czy, powiedzmy, Niemcy i Francuzi, zachodnia Europa wymieni Ukrainę na coś z Rosją – to jest pierwszy problem. I tu jestem wielkim optymistą. Myślę, że tak się

rzysta aparat siły w państwie i utrzyma władzę przez kolejne dziesięć lat.

W październiku skończy siedemdziesiąt lat, więc jeśli jego zdrowie jest dobre, może kontynuować jeszcze przez, powiedzmy, dziesięć lat. I zobaczymy rodzaj scenariusza północnokoreańskiego, ale na wielką, globalną skalę.

Trudno więc coś przewidzieć, ale odważę się na przepowiednię. Wierzę, że jest to przebudzenie wspólnoty transatlantyckiej. Przebudzenie Europy jako siły geopolitycznej. I Europa wychodzi z tego, nazwijmy to, wegetariańskiego statusu w tym niebezpiecznym świecie i pokazuje, że ma mięśnie.

A Chiny?

Myślę, że Chiny są jednym z państw, które bardzo uważnie obserwują to, co się dzieje. I uczą się płynących z tego lekcji, że wojna może być bardzo trudna, że można się potknąć. Uczą się też, jak Zachód, jak zachodnia, globalna wspólnota demokratyczna może się trzymać razem, że może być silna. Że to nie jest tylko stara, zmęczona, bogata struktura siły z poprzedniego wieku, ale że jest wciąż dynamiczna i silna.

Więc Chiny obserwują. Miejmy nadzieję, że lekcją, którą z tego wyciągną, będzie, że nie warto dążyć do konfliktu.

Pełnomocnik Ministra SZ Czech Jaroslav Kurfurst

FOT. KRZYSZTOF SKOWROŃSKI

Nadal w Rosji jest wiele narodów, które mają poczucie bycia skolonizowanymi. Teraz jest to ukryte, bo jest silna kontrola władzy centralnej.

Ale zdecydowanie narody takie jak Ukraińcy odczuwają to bardzo mocno.

Jaki więc będzie rezultat tej wojny i, co najważniejsze, kiedy nastąpi jej koniec?

Jestem z natury optymistą. Ukraiński heroizm i siła są tak wielkie, że zaskoczyły świat, i wierzę, że zwyciężą rosyjskich agresorów i wypchną okupantów z kraju, przynajmniej z większości terytorium. W dłuższej perspektywie procesu historycznego wierzę, że Ukraina będzie wolna, wolna jako całość. Kiedy to się stanie? Może będą różne fazy. Będzie rodzaj stagnacji w tym konflikcie. Potem, wierzę, że Ukraina może się posunąć naprzód i wyzwolić część kraju. Zobaczymy, co będzie ze wschodem, z Donbasem i Krymem. Ale, jak powiedziałem, w dłuższej perspektywie jestem nastawiony optymistycznie.

Czy myśl o tym, że Rosja może rozszerzyć konflikt i zaatakować inne państwa, jest obecna w czeskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych?

co przechodzi Ukraina. Oni zostali wyzwoleni w latach sześćdziesiątych, kiedy dawne siły kolonialne się wycofały, a Ukraina musiała czekać, aż dekolonizacja nastąpiła w 1991 roku po rozpadzie Związku Sowieckiego.

Uważam, że ta narracja musi być jasno przedstawiona w odległych częściach świata.

Dekolonizacja w 1991, u nas dekolonizacja trochę wcześniej, bo w osiemdziesiątym dziewiątym.

Czy Zachód to tak postrzega, czy tylko my, narody Europy Środkowej, zdajemy sobie sprawę, że byliśmy rosyjskimi koloniami?

To pytanie, które bardzo lubię, bo odpowiedź brzmi: nie. Nie rozumieją, że to rozpad Związku Sowieckiego był ostatnim rozdziałem dekolonizacji. Na przykład akademickie studia nad kolonializmem, skoncentrowane na dekolonizacji w różnych częściach świata, są bardzo rzadko łączone z przestrze-

Nie bardzo widzę, żeby Rosja miała siły, żeby zacząć walczyć z państwem NATO w momencie, kiedy utknęła na Ukrainie i nie radzi sobie tak dobrze, jak liczył na to Władimir Putin.

Powiedziałbym, że w dyplomacji nie można lekceważyć żadnej możliwości, żadnej szansy. Trzeba rozważyć wszystkie opcje. Jednocześnie nie bardzo widzę, żeby Rosja miała siły, żeby zacząć walczyć z państwem NATO w momencie, kiedy utknęła na Ukrainie i nie radzi sobie tak dobrze, jak liczył na to Władimir Putin. Tak więc nie sądzę, żeby była to rozsądna opcja dla Rosjan.

Pytanie na temat głodu na świecie.

Czy konsekwencją wojny może być głód na świecie i może to stać się

nią postsowiecką i całym tym, nazwijmy to, obozem pokoju. Mam na myśli satelity, którymi my byliśmy przed rokiem 1989. Bardzo rzadko można znaleźć tę narrację. Nadal w Rosji jest wiele narodów, które mają poczucie bycia skolonizowanymi. Teraz jest to ukryte, bo jest silna kontrola władzy centralnej. Ale zdecydowanie narody takie jak Ukraińcy odczuwają to bardzo mocno.

K Rozmowę tłumaczył z angielskiego Piotr Mateusz Bobołowicz.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

5

V I A C A R PAT I A Panie Premierze, jaka jest postawa Kosowa wobec wojny na Ukrainie?

To była kompletnie niesprowokowana, nieusprawiedliwiona i nielegalna rosyjska agresja na Ukrainę. Potępiliśmy ją od pierwszego dnia i przyłączyliśmy się do sankcji Unii Europejskiej wobec Federacji Rosyjskiej. Jest oczywiste, że ten atak był przygotowany. Byliśmy zszokowani tym, co ujrzeliśmy na Ukrainie, ale nie byliśmy zdziwieni. Nie tylko z powodu skupienia i przegrupowania sił rosyjskich na wschodniej granicy Ukrainy, ale także z powodu tekstu w lipcu zeszłego roku, długiego na pięć tysięcy słów, napisanego przez despotycznego prezydenta Putina, mówiącego, że zasadniczo Ukraińcy i Rosjanie to ten sam naród. Zaprzeczył więc istnieniu Ukraińców i poprzez swoją wojenną maszynę wyraził swoje ludobójcze intencje.

Kosowo to historia sukcesu pracy i odporności ludzi z jednej strony i interwencji NATO i pomocy UE i USA z drugiej.

Bo kiedy zaprzecza się istnieniu kogoś innego, jest się o krok od ludobójstwa.

I on zrobił także ten krok.

Jako premier Republiki Kosowa okazałem całą moją sympatię, empatię, podziw i solidarność z wysiłkiem wolnościowym Ukrainy. Myślę, że nie tylko demokracja w Europie, ale także przyszłość świata w XXI wieku decyduje się teraz w tej wojnie napastniczej ze strony Federacji Rosyjskiej i wysiłku wolnościowym ze strony Ukrainy.

To jest punkt widzenia Kosowa, a punkt widzenia Serbów jest odmienny.

Serbia ma bardzo dobre relacje z Federacją Rosyjską i służy jako pośrednik Putina na Bałkanach Zachodnich. Mamy długą granicę z Serbią i na tej granicy po stronie serbskiej jest czterdzieści

Premier Kosowa Albin Kurti

Jaka konkluzja wypływa z tych refleksji?

Konkluzja to więcej wojsk sojuszniczych na naszym terytorium, więcej sprzętu, modernizacja naszych sił zbrojnych i w końcu – żadnej współpracy z Rosją, bo to po prostu nie ma sensu. Wszystko to powinno zostać odzwierciedlone w dokumencie.

Więcej sił na Słowacji czy w całej Bukaresztańskiej Dziewiątce?

Więcej sił tam, gdzie te państwa uznają je za potrzebne, nie ma znaczenia, czy to Słowacja, Polska, kraje bałtyckie czy Rumunia. Po prostu musimy z krajów wschodniej flanki NATO stworzyć fortecę. Po tym, co widzimy na Ukrainie, teraz musimy być gotowi na wszystkie możliwe scenariusze, mimo iż mamy nadzieję, że się nie spełnią.

To jest zwyczajnie konieczność dla nas jako ministrów obrony. Musimy robić wszystko, aby nasze państwa pozostały bezpieczne.

Zajęliśmy pierwsze miejsce w rankingu World Justice Project na Bałkanach Zachodnich. Skoczyliśmy o siedemnaście miejsc w indeksie odbioru korupcji Transparency International i w Światowym Indeksie Wolności Prasy Reporterów Bez Granic.

Chcemy pokazać, że demokracja i gospodarka idą ramię w ramię. Że jakościowa demokracja i rozwój gospodarczy nie wykluczają się wzajemnie.

Musimy bronić zarówno NATO w Kosowie, jak i kierunku Kosowa ku NATO.

rdzeniu, w swojej esencji zawiera antyfaszyzm. I ta cecha UE powinna się wzmocnić. Nie tylko NATO, ale UE powinna się wzmocnić w walce z rosyjskim faszyzmem.

Kosowo to historia sukcesu pracy i odporności ludzi z jednej strony i interwencji NATO i pomocy UE i USA z drugiej. W zeszłym roku mieliśmy w Kosowie wspaniały rok. Wzrost gospodarczy był dwucyfrowy. Eksport, bezpośrednie inwestycje zagraniczne i wpływy z podatków wzrosły.

Ostatnie pytanie: czy Putin, Rosja przegrają wojnę z Ukrainą?

Wierzę w pokój i nie widzę innego pokoju, niż zwycięstwo Ukraińców i pełne wycofanie rosyjskich sił z terytorium Ukrainy. Putin przegrał swój blitzkrieg.

Rosyjski blitzkrieg na Ukrainie poniósł porażkę. I myślę, że Rosjanie przegrają także wojnę.

I tego oczywiście życzymy, Panie Premierze. Jeszcze dwa pytania na koniec. Jak wysokie są podatki w Kosowie?

Podatki są dosyć niskie. Podatek dochodowy jest progresywny, ale maksymalny próg wynosi 10%. Podatek od firm wynosi 10%. Ponadto nie ma podatków od eksportu ani dywidend korporacyjnych.

UE i NATO muszą powstrzymać rosyjski faszyzm

FOT. HANNA TRACZ

Wywiad Krzysztofa Skowrońskiego z premierem Kosowa Albinem Kurtim przeprowadzony podczas Forum GLOBSEC w Bratysławie. osiem wysuniętych baz operacyjnych, dwadzieścia osiem wojskowych i dwadzieścia żandarmerii, które stanowią dla nas zagrożenie.

W Kosowie mamy NATO i mamy UE, i chcemy przystąpić do obydwu, UE i NATO. Ale w Serbii 56% przemysłu naftowego należy do Gazpromu.

I w największym magazynie gazu w południowo-wschodniej Europie, który znajduje się w Serbii, również większościowe udziały ma Gazprom. W zeszłym roku Serbowie mieli sto cztery wspólne

ćwiczenia wojskowe z Rosją, podczas gdy Kosowo uczestniczyło w Defence Europe 2021 w liczbie 330 żołnierzy i byliśmy w gronie szesnastu państw gospodarzy z dwudziestu siedmiu.

Jesteśmy bardzo ostrożni, bo centrum Sputnika na Bałkany Zachodnie jest także w Belgradzie. Ale nie boimy się. Chcemy pokojowych relacji, ale Serbia wciąż nas nie uznaje.

Pytam o Serbię, dlatego że prezydent Putin używa często w swojej

propagandzie argumentu, że Kosowo otrzymało niepodległość, bo NATO interweniowało.

Cóż, dla mnie jest jasne, że chce stworzyć tę fałszywą analogię, która nie ma nic wspólnego z historią ani prawdą.

Dwadzieścia trzy lata temu dziewiętnaście państw zebrało się, żeby zbombardować jedno państwo w Europie, Serbię, żeby powstrzymać jej ludobójstwo wobec Albańczyków w Kosowie.

Dziewiętnaście państw, które zawsze były demokratyczne, w których jest

Państwa wschodniej flanki NATO muszą być gotowe na wszystkie możliwe scenariusze

Jak Słowacja przygotowuje się do szczytu NATO w Madrycie?

Nie będzie to zaskoczeniem, że skupiamy się na dwóch sprawach. Pierwsza to oczywiście ta natury bardziej dyplomatycznej, czyli przygotowania do możliwego przyłączenia Finlandii i Szwecji do NATO i związana z tym dyskusja na temat koncepcji strategicznej. Druga dotyczy kwestii militarnej, dotyczy obecnej sytuacji na Ukrainie i na wschodniej granicy NATO. Będzie się koncentrowała również na wzmocnieniu militarnym wschodniej flanki NATO poprzez obecność sił sojuszniczych na tych terytoriach, włącznie z Polską i Słowacją.

Co powinno się zmienić w strategii NATO? Po pierwsze powinno nastąpić odzwierciedlenie rzeczywistości, co oznacza, że jeśli myśleliśmy o możliwej współpracy i partnerstwie z Rosją również w zakresie obronności, to widzimy, że to jest po prostu niemożliwe. Nie przy aktualnej władzy w Moskwie. Tak więc odzwierciedlenie tego powinno się znaleźć w nowej koncepcji strategicznej. I to oznacza również, że należy fizycznie wzmocnić wschodnią flankę NATO poprzez obecność tam wojsk sojuszniczych.

opozycja, zadziałało razem. Sytuacja musiała być bardzo zła, bo jak to możliwe, że dziewiętnaście państw wspólnie postanowiło zbombardować jedno państwo? To państwo musiało postępować źle. A w przypadku Federacji Rosyjskiej to teatr jednego aktora. To tylko despotyczny prezydent Putin robi to wszystko. Śledzę więc bardzo ostrożnie ich fałszywe zarzuty. Ale w przypadku Federacji Rosyjskiej widzimy ekspansjonizm, widzimy hegemonię i widzimy rosyjski faszyzm.

Faszyzm nie jest zarezerwowany dla Niemiec i Włoch w okresie między wojnami światowymi. Faszyzm nie jest zarezerwowany dla Chile Pinocheta pięćdziesiąt lat temu. Faszyzm to plaga, która może spaść na każdy naród i państwo. A teraz plaga ta spadła na Rosję. To jest rosyjski faszyzm. Musimy go powstrzymać polityką antyfaszystowską. Unia Europejska w swoim

Minister Obrony Słowacji Jaroslav Nad'

Czy uważa Pan, że zagrożenie przekroczenia granic NATO przez siły rosyjskie jest realne?

Chciałbym powiedzieć, że dzięki Bogu jesteśmy członkiem NATO. W innym wypadku jestem pewny, że Rosja już by dokonała inwazji na nasze państwa. Faktem jest, że teraz, gdy jesteśmy w NATO, prawdopodobieństwo, że Putin by się na to odważył, jest raczej ograniczone. Ale nadal jest możliwa taka opcja. Po prostu: chcesz pokoju, gotuj się do wojny. Taka jest życiowa rzeczywistość. Musimy więc być gotowi na każdą opcję, nawet jeśli nie wierzymy, że Putin odważyłby się zaatakować NATO, zwłaszcza po rzeczywistości wojny na Ukrainie, gdzie nawet tam nie jest w stanie osiągnąć swoich celów. Tym bardziej wobec trzydziestu państw NATO. W jaki sposób Słowacja wzmacnia swoją siłę?

Kiedy zostałem ministrem obrony w 2020 roku, budżet obronny wynosił 1,62% PKB. Wierzę, że w tym roku osiągniemy dwa procent, a w kolejnych latach nawet więcej. Znacząco modernizujemy nasze siły. Mamy wyższy stopień modernizacji niż kiedykolwiek.

Zwiększamy także liczbę personelu. 20% do końca 2024 roku. Oznacza to więc znaczącą poprawę naszej obronności.

FOT. PIOTR MATEUSZ BOBOŁOWICZ

W ostatnich dniach rząd słowacki zdecydował się wysłać na Ukrainę 8 haubic Zuzana. Jaką bronią Słowacja wspomaga Ukrainę?

Słowacja, podobnie jak Polska, jest oczywiście wśród tych państw, które najbardziej pomogły Ukraińcom.

Przekazaliśmy już sprzęt wojskowy o wartości ponad 150 milionów euro – w cenach katalogowych z lat osiemdziesiątych-dziewięćdziesiątych, więc w rzeczywistości dzisiejszych cen rynkowych oznaczałoby to może jedno zero więcej – 1,5 miliarda euro dostarczonych Ukrainie.

To nie tylko osiem haubic Zuzana, o których Pan wspomniał. Przekazaliśmy także, na przykład, systemy S-300.

Poza tym myślę, że te osiem Zuzan to tylko początek procesu. Pomagamy tym, co tylko Ukraina uzna za ważne.

Wszystkie te donacje były skrojone pod ich oczekiwania. Wiedzieli, co mamy i czego potrzebują, i spełniliśmy to absolutnie odpowiednio.

Wierzy Pan, że Ukraina wygra wojnę?

Musimy być cierpliwi, ale wierzę, że tak. Z całym wsparciem, które mają z dziesiątków, państw, jestem pewien, że Ukraina wygra. I proszę nie liczyć miesięcy, jak w pytaniu, które dostaliśmy dzisiaj z Ołeksandrem Reznikovem

Krzysztof Skowroński rozmawia z Jaroslavem Nad’em, Ministrem Obrony Słowacji, podczas forum GLOBSEC, które odbyło się w dniach 2-4 czerwca w Bratysławie podczas panelu: czy w grudniu nastąpi koniec wojny. Nie wiemy. Ale zrobimy, co w naszej mocy, żeby przyspieszyć ten proces tak bardzo, jak to możliwe, i pomóc Ukraińcom oswobodzić ich kraj, żeby utrzymać pokój na Ukrainie i we wschodniej Europie.

Spodziewał się Pan takiego barbarzyństwa ze strony wojsk rosyjskich?

Starsi ludzie na Słowacji, kiedy wracają do czasów wyzwolenia podczas drugiej wojny światowej, mówią, że były sygnały takiego barbarzyństwa wśród rosyjskich żołnierzy. Pamiętają to. A teraz dokładnie to samo dzieje się na Ukrainie. Bardzo ciężko o tym mówić, ale taka jest rzeczywistość i nie jestem w stanie nawet pojąć, że tacy ludzie mogą żyć na tym świecie.

Jak wyobraża Pan sobie koniec tej wojny?

Bardzo ciężko odpowiedzieć na to pytanie. Myślę, że jedyna opcja to zmiana przywództwa w Rosji albo po prostu jej przegrana w walce. Nie widzę innej możliwości.

Stanowisko rządu Słowacji jest jednoznaczne, społeczeństwo słowackie zaś jest podzielone na tych, którzy uważają, że Rosja jest winna, i na

tych, którzy uważają, że winna jest Ukraina. Jak rząd sobie z tym radzi?

Sytuacja wśród populacji się zmienia.

Jeśli zadałby Pan to pytanie w styczniu, dostałby Pan inną odpowiedź. Teraz widzę, że większość Słowaków rozumie, że to Putin jest odpowiedzialny za tę okropną wojnę. Myślę też, że im bardziej ludzie będą poznawać rzeczywistość na Ukrainie, tym bardziej będą wspierać Ukrainę i słowacki rząd, który stoi po jej stronie.

Oczywista sprawa, że nawet jeśli ktoś wcześniej myślał, że Putin nie jest w stanie zaatakować braci na Ukrainie, jak w przeszłości mówiono, teraz Słowacy przekonali się, że Putin jest zdolny do wszystkiego, co tylko przyjdzie mu do głowy. Ma to realny wpływ na stanowisko Słowaków. Mogę Panu powiedzieć, że aktualne poparcie dla członkostwa Słowacji w NATO jest najwyższe w historii. Ponad 70%, podczas gdy może rok temu było to w okolicach 50%.

Czy wiarygodne są te badania, które znamy, że tylko 16% Słowaków jest gotowych bronić swojej ziemi?

Gdy te sondaże się pokazały, nie zgadzałem się z ich rezultatami. Nie mam pewności co do pytania – jak zostało zadane, jaki jest prawdziwy wynik. Ale

Serdecznie dziękuję za rozmowę.

Wywiad tłumaczył z języka angielskiego Piotr Mateusz Bobołowicz.

mogę powiedzieć, że 16% to prawie 800 tysięcy ludzi. Więc jeśli jest 800 tysięcy Słowaków, którzy byliby gotowi bronić naszego kraju z bronią w ręku, nie jest to mała liczba. Czytałem o podobnym sondażu na Węgrzech dwa tygodnie temu i wynik był 18%. Myślę jednak, że gdyby przyszło co do czego, wszyscy Słowacy byliby gotowi do obrony naszej ojczyzny.

Jak Pan ocenia rolę Polski w konflikcie na Ukrainie? Jakie są relacje między Polską a Słowacją? Jak przebiega współpraca wojskowa?

Polska robi naprawdę fantastyczną robotę, pomagając Ukrainie w bardzo znaczący sposób. Mogę tylko złożyć hołd waszemu państwu i decyzji rządu, by pomagać Ukraińcom tak bardzo. Nie tylko w dziedzinie sprzętu wojskowego, ale także w wielu innych obszarach.

Współpraca Słowacji i Polski, nie tylko przy pomocy Ukrainie, ale także w dwustronnej współpracy obronnej, jest świetna. Mariusz, mój polski odpowiednik, jest moim bardzo dobrym przyjacielem. Jesteśmy w ścisłym kontakcie. Komunikujemy się bardzo często. Polska wkrótce zajmie się ochroną naszej przestrzeni powietrznej, dopóki nie otrzymamy ze Stanów Zjednoczonych F-16, które zakupiliśmy. Więc naprawdę współpraca między naszymi państwami jest doskonała i jestem bardzo wdzięczny polskiemu rządowi za te konkretne działania, które podejmuje.

Panie Ministrze, czy jest pytanie, którego nie zadałem?

Myślę, że zadał Pan wszystkie. Ale jeszcze raz proszę mi pozwolić wyrazić moją wdzięczność tym osobom z polskiego rządu, z polskiego parlamentu, ale i mieszkańcom Polski, którzy jasno opowiadają się po stronie Ukrainy, pomagają Ukraińcom, pomagają milionom uchodźców, którzy przybyli z Ukrainy do Polski. Jest to wyjątkowe i jednoczy nas wszystkich. Tak powinno wyglądać naprawdę słowiańskie braterstwo, a nie tak, jak to widzimy teraz ze strony Moskwy.

Bardzo serdecznie dziękuję za rozmowę.

K Wywiad tłumaczył z języka angielskiego Piotr Mateusz Bobołowicz.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

6

Panie Ministrze, czy niepokoi Pana sytuacja na Morzu Czarnym?

Nie mogę powiedzieć, że się boimy, ponieważ Bułgaria jest członkiem NATO i Unii Europejskiej. Ale jesteśmy poważnie zaniepokojeni sytuacją na Ukrainie, rosyjską wojną na Ukrainie, inwazją wojsk rosyjskich, militaryzacją Morza Czarnego, militaryzacją i nielegalną okupacją Krymu. Nie odczuwamy bezpośredniego zagrożenia militarnego, ale mamy świadomość, że przed nami ważne wyzwania dotyczące naszego bezpieczeństwa.

Na spotkaniu w Bratysławie premier Słowacji podczas rozmowy z kanclerzem Austrii stwierdził, że jest bardzo zaniepokojony tym, co się dzieje wokół Odessy, tym, że eksport zboża ukraińskiego nie może przebiegać normalnie. Powiedział, że NATO nie może dopuścić do tego, żeby Rosjanie zajęli wybrzeże Morza Czarnego. Czy Pan podziela to zdanie?

Najprawdopodobniej jednym z celów Putina jest okupacja całego ukraińskiego wybrzeża Morza Czarnego. To oznacza również zakłócanie dostaw żywności przez Morze Czarne i przez granice Ukrainy z Rumunią. W mojej opinii taki scenariusz w głowie prezydenta Rosji istnieje. Pytanie, czy to jest możliwe, czy nie. I myślę, że Ukraina ma już bardzo wyszukaną obronę w tej części kraju. Poza tym Odessa nigdy nie była przez nikogo okupowana, jeśli chodzi o kontekst historyczny, bo trzeba go wziąć pod uwagę.

Sytuacja budzi obawę, ale nie o Bułgarię, bo my jesteśmy dużym producentem pszenicy. Problem dotyczy Europy, globalnych zapasów żywności i biednych krajów Afryki przede wszystkim. Biedne kraje Afryki będą pierwszą ofiarą tego kryzysu.

Pytam o to, bo wyjechałem z Bratysławy z GLOBSEC z wrażeniem, że jeśli wojna rozszerzy się, to właśnie o Morze Czarne. Że właśnie tam Sojusz Północnoatlantycki nie może pozwolić na to, żeby Rosja odnosiła sukcesy.

Niestety konflikt na Morzu Czarnym już jest i to Rosja ma w tym momencie przewagę. Morskie grupy NATO są poza Morzem Czarnym, co wynika z rosyjskich systemów antydostępowych A2AD na Morzu Czarnym. I jak wiadomo, ukraińskie miasta były ostrzeliwane przez Rosjan również ze statków, które znajdowały się na Morzu Czarnym. Wiemy o sytuacji na Wyspie Węży z pierwszych dni wojny, która jest ważną wyspą ze strategicznego punktu widzenia. Leży tylko 40 kilometrów od Dunaju. Więc tak, Rosja jest w tej chwili na prowadzeniu. Natomiast pytanie brzmi, jak możemy zniwelować tę jej przewagę w nadchodzących tygodniach i miesiącach. I ma Pan całkowitą rację, NATO nie może pozwolić na pozostawienie Rosji na prowadzeniu przez dłuższy okres

V I A C A R PAT I A Jak silna jest rosyjska propaganda w Bułgarii?

Bardzo silna i muszę również dodać, że Bułgaria padła ofiarą rosyjskiej hybrydowej propagandy. Żeby umiejscowić to w szerszym kontekście: od wielu miesięcy, długo przed wybuchem wojny 24 lutego. Ostatnią emanacją tej wojny hybrydowej było odcięcie dostaw gazu, które jest częścią tej propagandy, która

Ministrer Obrony Narodowej Bułgarii Georgij Panajotow

W propagandzie rosyjskiej jest to już wojna między Rosją a Sojuszem Północnoatlantyckim.

Dokładnie tak głosi propaganda. To jest bardzo widoczne w Bułgarii. Wiemy, że Rosja i jej machina propagandowa nawet przed wojną wiele razy deklarowała, że NATO ma swoje instalacje i bazy wojskowe na Ukrainie.

Dziś widzimy, że to nie jest prawda i nigdy nią nie była. Dlatego dziś Rosja mówi: NATO stało się sojusznikiem Ukrainy i wysyła im broń, a więc jest stroną konfliktu zbrojnego. Tak więc rosyjska propaganda pozostanie taką, jaka jest. Pytanie brzmi, jak odpowiedzieć na tę propagandę, co jest prawdą i co my realnie robimy, i w końcu jak kształtujemy opinie naszych społeczeństw.

dokładnie to, czego Putin chciał uniknąć przed wojną. Teraz oczywiście widzi to na swoich granicach. Ale myślę, że skoro NATO jest już na wschodniej flance na dosyć dużą skalę…

Dosyć…

Tak, ale powinno być tylko „dosyć”.

Głównym celem NATO jest zbiorowa obrona, ale także odstraszanie. Tu

FOT. PIOTR MATEUSZ BOBOŁOWICZ

NATO nie może pozostawić Rosji na prowadzeniu Z ministrem obrony narodowej Bułgarii Georgim Panajotowem rozmawiał w Sofii, podczas radiowej podróży Via Carpatia, Krzysztof Skowroński mówi, że jeśli nie zgodzimy się na pewne zasady, to zostaniemy bez gazu. Ale wciąż mamy dostawy, tyle że nie z Rosji.

Jak Bułgaria broni się przed rosyjską propagandą?

Poprzez komunikację. Docieranie do szerszego grona odbiorców, co zresztą czynię od momentu, kiedy objąłem ten urząd, a więc od 1 marca. Kiedy przejąłem kierownictwo w ministerstwie, pamiętam, że w marcu nie było mowy o jakiejkolwiek obecności sojuszników na terytorium Bułgarii. Parę miesięcy później, zdecydowaliśmy, że Włochy będą teraz państwem ramowym grupy bojowej w Bułgarii i nie było ani jedne-

Nie zawsze trzeba kierować się opinią większości.

Przywódcy czasami muszą podejmować słuszne decyzje, zamiast kierować się wynikami sondaży. na obszarze Morza Czarnego, w aspekcie militarnym oczywiście.

Ale dlaczego Rosja ma przewagę w tym wypadku? Dlatego, że NATO chciało uniknąć bezpośredniego z nią konfliktu. Musieliśmy wybrać pomiędzy wejściem w konflikt z Rosją i zniwelowaniem jej przewagi, a pozwoleniem Rosji na tworzenie sobie systemów antydostępowych na Morzu Czarnym. Ale myślę, że to, co teraz NATO robi na wschodniej flance, w najbliższym czasie zostanie skorygowane nie tylko na Morzu Czarnym, ale i w całym regionie.

W jakiej kondycji zastał pan armię bułgarską? Co Pana najbardziej zaskoczyło?

Nie było żadnych niespodzianek, ponieważ będąc ambasadorem przy NATO, a nawet już wcześniej, pracując w sprawach NATO w ministerstwie spraw zagranicznych, byłem w pełni świadomy, jaki jest stan faktyczny naszych sił zbrojnych.

go publicznego sprzeciwu w tej kwestii.

Gdyby zrobić badania opinii publicznej, czy większość Bułgarów podzielałaby Pana stanowisko, mówiłaby: „to nie nasza sprawa, chcemy być neutralni”, czy też przyznałaby rację Putinowi?

Najnowszy sondaż pochodzi z GLOBSEC i jego wyniki są bardzo ciekawe.

Z jednej strony ponad 50% Bułgarów nie wini Putina za rozpętanie wojny.

Jednocześnie mamy wyniki mówiące, że wielu Bułgarów jest w pewien sposób przeciwnych wojnie na Ukrainie, ale także, że popierają Putina ze strachu.

I to jest bardzo interesujące.

Tak więc nie ma potrzeby zmieniać opinii publicznej, bo zawsze jest możliwość, aby ją kształtować i to właśnie próbujemy robić. Obywatelom, którzy mogą mieć pewne przekonania, być ofiarami propagandy, próbujemy pokazywać prawdę i tłumaczymy, jaka jest stawka; także stawka dla ich przyszłości. Nie wiem, czy osiągniemy sukces.

I nie zawsze trzeba kierować się opinią większości. To jest w końcu przywództwo, a przywódcy czasami muszą podejmować słuszne decyzje, zamiast kierować się wynikami sondaży.

Został Pan ministrem w trybie nagłym, pierwszego marca. Przyleciał Pan z Brukseli, gdzie był Pan ambasadorem Bułgarii przy NATO.

Natomiast to, co próbuję zrobić teraz, to naprawdę skupić się na modernizacji sił zbrojnych, uniezależnić się od sprzętu wojskowego z czasów sowieckich tak szybko, jak to możliwe, i oczywiście stworzyć kulturę pracy z sojusznikami zarówno na terytorium Bułgarii, jak i poza nim. Dlatego też w ostatnich miesiącach ciężko pracowałem z moim zespołem, aby przygotować grupę bojową NATO w Bułgarii, z udziałem sojuszników. Mamy tu USA z kompanią strykerów, mamy Brytyjczyków, który dołączyli do kompanii strykerów. I teraz czekamy na Włochów jako państwo ramowe, w sile do ośmiuset członków personelu.

Zbliża się szczyt NATO w Madrycie.

Jakie są oczekiwania Bułgarii? Na ile powinna być wzmocniona obecność NATO i wojsk NATO tu, na terenie Bułgarii?

Myślę, że ten szczyt NATO może okazać się historyczny. Bo poza koncepcją strategiczną na następną dekadę, którą przyjmie ten szczyt i która będzie bardzo istotnym dokumentem w obecnym kontekście, zostaną podjęte także inne istotne decyzje, np. dotyczące funduszu innowacji DIANA i jego implementacji.

Inne ważne decyzje odniosą się zasobów, a także bardzo istotnego tematu odstraszania i obrony, który ustali koncepcję tego, jak NATO będzie się zmieniać przez najbliższe lata, radząc sobie z zagrożeniem ze strony Rosji.

Myślę, że NATO powróciło do swojego pierwotnego zadania, którym jest zbiorowa obrona, co oznacza, że obrona jest słowem kluczowym. Teraz mamy pewien rodzaj wzmocnionej wysuniętej obecności, nie nazywamy tego dokładnie obroną. Moje przypuszczenie jest takie, że NATO będzie zmierzało w kierunku obrony.

Może to oznaczać wysuniętą obronę, nie wysuniętą obecność. To także bardzo ciekawa koncepcja, która będzie ewoluować w nadchodzących latach.

Dlatego też uważam, że najprawdopodobniej poznamy historyczne decyzje, zobaczymy historyczny szczyt.

Czy bazy wojsk NATO powinny być przesunięte na wschód? Takie są oczekiwania Polski i państw bałtyckich.

Moim zdaniem NATO już jest na wschodniej flance. Z sojusznikami, z całkiem poważną liczbą żołnierzy. To

nie chodzi o atakowanie kogokolwiek.

NATO nie jest sojuszem atakującym, tylko obronnym. „Dosyć” oznacza, że tworzymy swoją własną obronę, nie tworzymy zdolności ofensywnych. Sojusz ofensywny musiałby być głośniejszy. To robi Rosja.

Więc z tyloma już istniejącymi obiektami, z tyloma jednostkami wzdłuż wschodniej flanki, pochodzącymi ze strategicznych tyłów, z zachodniej Europy i zza Atlantyku, myślę, że pora ustrukturyzować tę obecności. Bo inaczej pozostanie to tylko wysuniętą obecnością bez struktury. Więc jeśli mówi Pan, że NATO jest „tylko dosyć” obecne, to może po prostu ta obecność jest źle ustrukturyzowana?

Myślę, że właśnie najbliższy szczyt w Madrycie stworzy warunki do ewolucji tej struktury, a szczyt w przyszłym roku będzie istotny dla konsolidacji decyzji, które podejmiemy w tym roku w Madrycie.

Ale czy przy tak agresywnej polityce Putina NATO ma czas na te wszystkie szczyty i podejmowanie decyzji w odległych terminach?

Myślę, że NATO ma wszystkie potrzebne struktury, żeby odstraszać i żeby bronić członków sojuszu. NATO ma także wszelkie zasoby, żeby to robić.

Jestem pewien, że ma też wszystkie zasoby, żeby bronić swojej strefy odpowiedzialności. Więc zadaniem od teraz powinno być ustrukturyzowanie tych wysiłków w najlepszy sposób, żeby być efektywnym. Żeby podsumować: NATO ma wszystko to, co konieczne, żeby się bronić i odstraszyć jakąkolwiek formę agresji z każdego kierunku, w tym z Rosji. Pytanie więc, jak można to zrobić szybciej i w bardziej ustrukturyzowany sposób.

To bardzo optymistyczne zdanie.

Nie wiem, czy z perspektywy Kijowa wygląda to tak samo optymistycznie. Czy podziela Pan zdanie, że na Ukrainie toczy się wojna o przyszłość Europy?

Oczywiście, w jakiś sposób Ukraina walczy o nasze wartości, o demokrację. I wszystkie te wartości są zapisane w traktacie waszyngtońskim. To dlatego mówimy w Bułgarii, że w pełni wspieramy Ukrainę, jej europejską przyszłości, a także eurointegrację Ukrainy. Bo Ukraina udowodniła dziś,

że jest prawdziwym obrońcą naszych wartości.

A jestem optymistą, bo znam NATO od wewnątrz jako były ambasador przy NATO. I mogę z całą pewnością powiedzieć, że NATO ma wszelkie potrzebne narzędzia, żeby się obronić i odstraszyć każdą agresję.

Czy Pana zdaniem wojna na Ukrainie potrwa długo, a jeśli tak, to ile?

Zadano mi tego typu pytanie podczas panelu na forum GLOBSEC. Odpowiedziałem, że o wyniku tej wojny zdecyduje technologia. Bo to, co obserwujemy teraz na Ukrainie, to starcie między technologią XXI wieku z dwudziestowieczną taktyką masy, w tym przypadku rosyjską.

Wierzę, że ostatecznie Ukraina wygra tę wojnę. Takie jest moje prawdziwe przekonanie. Stanie się to wtedy, gdy Ukraina będzie miała dość zdolności, żeby pokonać dwudziestowieczną masę rosyjską. Bo to, co teraz Rosja robi, to masowa inwazja z użyciem dwudziestowiecznej taktyki. Po ukraińskiej stronie wygląda to całkiem inaczej. Widzieliśmy zwłaszcza w ciągu ostatniego miesiąca, że z technologicznego punktu widzenia Ukraina ma przewagę nad rosyjskim sprzętem. Ta wojna jest bardzo dziwna, bo naprawdę widzimy dwudziesty wiek przeciwko dwudziestemu pierwszemu wiekowi. I ostatecznie to będzie decydujące.

A ja z kolei boję się, że rosyjskie bombardowania zamęczą Ukraińców i Ukraińcy będą mieli dość tej wojny.

Ma pan rację. Bombardowania są bardzo ciężkie. Odwiedziłem razem z premierem Ukrainę w kwietniu. Widzieliśmy na własne oczy niszczycielski rezultat zaledwie dwudziestodniowej obecności rosyjskich wojsk na obrzeżach Kijowa, w małych miejscowościach wokół Kijowa, w tym w Buczy, Irpiniu, Borodiance, a także w małych okolicznych wioskach. Nie mogę sobie więc wyobrazić, co zostało po Rosjanach na przykład w obwodzie ługańskim po tylu miesiącach ciężkich walk.

Ale myślę, tak jak mówiłem, że wojna ta będzie trwać, aż Ukraina otrzyma niezbędną technologiczną przewagę nad rosyjskimi jednostkami. Albo do-

ma więc wahań odnośnie do członkostwa tych państw. I chyba takich wątpliwości nie ma też w ramach B9.

Przypuszczam, że ta kwestia zostanie również zawarta w dzisiejszej deklaracji, a także w piątek, w deklaracji ze spotkania głów państw.

Bukaresztańska Dziewiątka nie ma wątpliwości, Turcja i Ankara takie wątpliwości ma. Stawia Szwecji i Finlandii warunki, niekoniecznie takie, które Szwecja i Finlandia mogą spełnić, bo chodzi o prawa człowieka, o prawa Kurdów do tego, żeby mogli istnieć i normalnie żyć i pracować.

Czasem w NATO potrzebne jest więcej czasu, więcej dyskusji, więcej konsultacji, żeby znaleźć dobre rozwiązanie. To nie oznacza długiego czasu tych dyskusji. Naprawdę wierzę, że w ciągu najbliższych trzech tygodni, do czasu szczytu w Madrycie, nastąpi w NATO konsensus. Jest taka sentencja wypisana w Sali nr 1 w siedzibie NATO, która mówi: „Animus in consulendo liber”, co znaczy: nasze umysły są wolne w konsultacjach. Powtórzę znowu: byłem tam. I mogę udowodnić, że w konsultacjach w Sali nr 1 będziemy w stanie znaleźć rozwiązanie.

Prawdziwie w to wierzę.

To jeszcze pytanie na temat polsko-bułgarskiej współpracy militarnej i wzajemnych stosunków. Jakie są te relacje bezpośrednie i jak Pan postrzega rolę Polski?

Cieszymy się świetnymi relacjami z Polską. Nie tylko między ministerstwami obronnymi, ale bilateralnymi, to znaczy w ogóle, na wszystkich poziomach. Zaczynając od prezydentów i w dół aż do ministrów. Próbujemy teraz pracować z Polską w celu wydłużenia cyklu życia naszych MIG-ów 29, żebyśmy mogli sami kontrolować naszą przestrzeń powietrzną, zanim dostaniemy nowe F-16 w wersji block 70 w 2025 roku.

Zapewne pamięta Pan słynną operację obrony ratusza w Karbali, w Iraku, przez polskie i bułgarskie siły. To było wydarzenie historyczne, o którym naucza się teraz w wiodących akademiach wojskowych. Udowodniliśmy więc naszą bilateralną współpracę wojskową faktycznie, na polu bitwy.

Mówiliśmy wiele o aspekcie militarnym, ale broń, której używa Putin,

Ta wojna jest bardzo dziwna, bo naprawdę widzimy dwudziesty wiek przeciwko dwudziestemu pierwszemu wiekowi. I ostatecznie to będzie decydujące. póki ktoś w Moskwie nie zdecyduje się jej przerwać.

Jaka jest szansa na to drugie rozwiązanie?

Chcę wierzyć, że szansa jest duża. Ale realistycznie patrząc, w chwili obecnej nie widzę, żeby była wystarczająco duża.

Jak na tym tle i czy w ogóle ważna dla Bułgarii jest Bukaresztańska Dziewiątka? Jak w tym kontekście wygląda współpraca wśród Bukaresztańskiej 9?

Bukaresztańska Dziewiątka została utworzona jako platforma do konsultacji i to jest właściwie wartością tego formatu. Bo możemy swobodnie dyskutować w tym bardzo ścisłym formacie państw ze wschodniej flanki NATO – wielokrotnie oczywiście z USA, Francją, Sekretarzem Generalnym NATO – jak możemy rozwijać działania odstraszające i obronne na wschodniej flance. Możemy także wysyłać polityczne przesłanie zarówno do naszych sojuszników, jak i do świata zewnętrznego. Mamy dzisiaj spotkania ministrów obrony w formacie B9. W piątek 10 czerwca odbędzie się szczyt B9. Więc będzie to tydzień B9.

Mam nadzieję, że będziemy gotowi, wszystkie dziewięć państw, do wysłania jasnego przesłania, w tym prawdziwej deklaracji z obydwu spotkań. I będziemy w stanie powiedzieć zewnętrznemu światu, co nasza dziewiątka może zrobić i jak może wspomóc Ukrainę w tym trudnym czasie.

Jest pełne zrozumienie i pełna zgoda wśród premierów i ministrów Bukaresztańskiej Dziewiątki, łącznie z tym, że wszyscy chcą rozszerzenia NATO o Finlandię i Szwecję.

Myślę, że jest poza wszelką wątpliwością, że Finlandia i Szwecja powinny być częścią NATO. W Bułgarii dokumenty ratyfikacyjne są już w obiegu, czekając oczywiście na formalności wewnątrz NATO. Ze strony Sofii nie

to także głód na świecie, czyli żywność i energetyka. Jeśli chodzi o energetykę, są sankcje wprowadzone przez państwa zachodnie. Z gazem Bułgaria sobie radzi, dostaje gaz z Azerbejdżanu. Natomiast ropa… Tu jest gorzej, bo Łukoil jest jedyną rafinerią ropy w Bułgarii.

Musimy oddzielić kwestię ropy od gazu, bo to dla nas właściwie dwie oddzielne sprawy. Oczywiście powiązane, ale traktujemy je w nieco odmienny sposób.

Jeśli chodzi o dostawy gazu, w ciągu jednego dnia przeszliśmy od zależności od Rosji ponad dziewięćdziesięcioprocentowej do zerowej.

I nadal dostajemy gaz z różnych źródeł.

W kwestii dostaw ropy sprawa wygląda zupełnie inaczej. Jak Pan powiedział, mamy tylko jedną rafinerię, która należy do Rosjan, do Łukoilu, i to jest dużo bardziej skomplikowane. Właśnie dlatego chcieliśmy wyłączenia z sankcji UE na jakiś czas, żeby znaleźć alternatywne źródło dostaw.

Ale w kwestii gazu jest naprawdę interesujące, jak przez wiele lat nie byliśmy w stanie zmniejszyć zależności od Rosji i w ciągu jednego dnia zeszliśmy do zera procent. I nic złego się nie stało.

Nie było łatwo znaleźć od razu dostawy od sojuszników, od partnerów. Ale teraz mamy już wiele możliwości, nawet będziemy najprawdopodobniej gotowi, żeby zimą zaopatrywać Ukrainę, z południa na północ. I to jest bardzo interesujące.

Jesteśmy w budynku Ministerstwa Obrony Narodowej. Na ścianie w pokoju, gdzie rozmawiamy, jest obraz. Co przedstawia?

To bitwa z pierwszej wojny światowej, w Dobrudży, na północnym wschodzie Bułgarii. Był to jeden z tych historycznych momentów, kiedy rosyjskie wojska dokonały inwazji na Bułgarię. I wygraliśmy. To jedno z naszych zwycięstw.

K Wywiad tłumaczył z angielskiego Piotr Mateusz Bobołowicz.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

7

V I A C A R PAT I A Na wczorajszym panelu, mówiąc o społeczeństwie rosyjskim i jego mentalności, powiedział Pan, że ma ono dostęp do wszelkich informacji, ale świadomie je ignoruje. Co można z tym zrobić?

Na społeczeństwo rosyjskie należy patrzeć poprzez pryzmat dłuższej perspektywy czasowej. Moja osobista opinia jest taka, że to, co obserwujemy, to kolejny etap upadku ZSRR, który jest rozciągnięty w czasie i wciąż trwa, a to, czy to już jest jego ostatnia faza, czy nie – tego nie jestem pewien. I to oznacza, że społeczeństwo rosyjskie wciąż przechodzi zmianę, jest straumatyzowane przez tę niestabilność, a Putin to bardzo mądrze wykorzystał, aby pokazać siebie w roli stabilizatora, kogoś, kto scala Rosję – i tak było przez wiele, wiele lat. I myślę, że wiele osób wybiera wiarę w to, że to prawda. Na tym polega problem, bo społeczeństwo rosyjskie boi się samego siebie, boi się samodzielnie podejmować decyzje, więc przekazuje ten obowiązek Putinowi i klasie rządzącej. A to dotyczy bardzo ważnych decyzji, które Rosjanie powinni podejmować sami. Żeby to zmienić, będzie potrzebne dużo czasu i bardzo konsekwentnego wysiłku polegającego na pracy ze społeczeństwem rosyjskim. To oznacza dwie rzeczy. Po pierwsze – czysto techniczne wyzwanie polegające na pokonaniu wszystkich przeszkód, jakie Putin stawia, aby utrudnić dostęp do alternatywnych informacji – to jest na przykład blokowanie protokołów VPN, blokowanie stron internetowych. Technologicznie można sobie z tym poradzić.

Ale druga kwestia dotyczy treści i tu Putin ma wyraźne braki, ponieważ od lat mówi tylko o przeszłości. Właściwie Rosję Putina można porównać do samochodu, w którym szyby są zasłonięte czarnym materiałem albo zamalowane, a odkryte jest tylko lusterko wsteczne.

Tak więc za każdym razem, kiedy Putin coś mówi, opowiada o wspaniałej przeszłości, o wojnie i tak dalej, ale nigdy, a przynajmniej od co najmniej 10 czy 15 lat, nie malował żadnej wizji przyszłości. Myślę, że to jest właśnie to, co rosyjska opozycja i rosyjskie media muszą odkrywać. Co nas czeka w najbliższej przyszłości? Dlaczego cały

Paweł Bobołowicz: W czwartek w Kijowie odbyła się wizyta europejskich przywódców, na którą Ukraina czekała długo: przybył premier Włoch Mario Draghi, prezydent Rumunii Klaus Janis. Ale osoby, na które chyba najbardziej Ukraina czekała, to prezydent Francji Emmanuel Macron i kanclerz Niemiec Olaf Scholz. Padły ważne deklaracje, przede wszystkim w kwestii nadania Ukrainie statusu kandydata do Unii Europejskiej. Ten status wczoraj pozytywnie został zaopiniowany przez Komisję Europejską. Jak Ukraina ocenia wizytę liderów krajów zachodnich w Kijowie? Jako przełom?

Jurij Banachewicz: Oczywiście, bo to jest bardzo ważny gest ze strony wszystkich 27 państw Unii Europejskiej, które powiedziały Ukrainie, a także Mołdawii „tak” na drodze do Unii Europejskiej. Oczywiście wszyscy rozumieją, że to jest gest symboliczny, pierwszy krok na długiej i mozolnej drodze. Ale w końcu Unia Europejska i te państwa, które były sceptyczne wobec tego, czy warto nadawać nam ten status, w końcu się przełamały. I jest oczywiste, że to przełamanie nastąpiło po wizycie liderów Francji, Niemiec i Włoch, do których dołączył prezydent Rumunii.

Mieliśmy obawy, czy podczas tej wizyty liderzy największych trzech gospodarek UE nie będą próbowali przekonywać prezydenta Zaleskiego i jego otoczenia do tego, żeby Ukraina usiadła do negocjacji z Rosją już teraz. Przypomnę, że Ukraina na tę chwilę straciła 20% swojego terytorium, to jest mniej więcej obszar Grecji. I gdyby Ukraina rozpoczęła negocjacje z Rosjanami, którzy, jeżeli gdzieś postawią swój but, to już nie chcą oddać tego terytorium, to by oznaczało, że te ziemie są dla nas stracone. A tak nie może być.

Dlatego Ukraina cały czas domaga się więcej broni, ciężkiej broni, żeby odbić przynajmniej te tereny, które Rosja okupuje od 24 lutego.

PB Rzeczywiście spekulowano przed tą wizytą, że może dojść do targu: dostaniecie status kandydata w UE, ale musicie pójść na jakieś ugody z Federacją Rosyjską. Nie znamy tych rozmów, ale widzimy pewną sekwencję zdarzeń.

Liderzy wyjeżdżają, przede wszystkim

Konstanty von Eggert

FOT. KRZYSZTOF SKOWROŃSKI

Rosja – tak nie można żyć Z Konstantym von Eggertem, niezależnym rosyjskim dziennikarzem i komentatorem politycznym, podczas konferencji GLOBSEC W Bratysławie rozmawia Hanna Tracz

czas rozmawiamy o wojnie, która zakończyła się 80 lat temu, jako o szczytowym momencie w historii Rosji? Co dalej? I jako ktoś, kto widział przemiany późnych lat 80. i 90., mogę zapewnić, że jedną z sił napędowych, które stały za tamtymi przemianami, było przekonanie – może nie większości społeczeństwa, ale jego znacznej części – że możemy żyć inaczej. Był nawet taki bardzo znany film dokumentalny o tytule Tak nie można żyć. Myślę, że to jest swego rodzaju informacja, że rosyjscy intelektualiści, rosyjska opozycja i do pewnego stopnia rosyjskie media mają za zadanie uświadomić Rosjanom, co czeka nas w najbliższej przyszłości, jak możemy żyć godnie, w dobrobycie i bezpieczeństwie, bez konieczności napadania na

inne kraje. To będzie też oznaczało zaakceptowanie wielu trudnych prawd dotyczących rosyjskiej przeszłości i wielu trudnych prawd o nas samych. I na to trzeba być przygotowanym.

ogłaszają, że są za statusem kandydata, na drugi dzień Komisja Europejska stwierdza, że Ukraina powinna otrzymać ten status. To może jednak zapadły tam jakieś ustalenia, które nie są dobre z perspektywy ukraińskiej, które wymusiły na Ukrainie jakieś ustępstwa w stosunku do Rosji, której – nie oszukujmy się – Emmanuel Macron i Olaf Scholz nie są radykalnie przeciwni.

– nawet jeżeli nie wiemy, o czym rozmawiano – ale czy mieli zaufanie do liderów zachodnich?

Jak rozwinie się, Pana zdaniem, sytuacja na Ukrainie w najbliższych miesiącach?

Jeśli chodzi o czysto militarny aspekt, nie jestem pewien. Wydaje się, że dopiero zobaczymy, ze względu na trwający proces szkolenia, jaki wpływ będą miały dostawy broni z Zachodu na Ukrainę, czy faktycznie zmienią sytuację tam, na miejscu. Również po rozmowach z ekspertami z zakresu wojskowości rozumiem, że Putin wciąż ma jakieś zasoby, dzięki którym może toczyć wojnę,

JB To porozumienie było absurdalne.

Jeden z punktów nakazywał przeprowadzić wybory przed wycofaniem się z tamtych terenów wojsk rosyjskich.

A Steinmeier za tym wszystkim lobbował. Teraz czas gra na korzyść Rosji.

zasoby zarówno ludzkie, jak i zbrojne.

Niestety wiąże się to z tym, że ta wojna będzie z czasem coraz bardziej barbarzyńska. Choćby dlatego, że na przykład brakuje pocisków i będą musiały być zastąpione artylerią z II wojny światowej, co oznacza więcej barbarzyńskich aktów i bardziej barbarzyński sposób prowadzenia tej wojny.

Przypuszczam, że z czasem zobaczymy albo bardzo silny odpór ze strony Ukraińców, albo jakąś stabilizację na froncie i swego rodzaju wojnę statyczną. To będzie politycznie bardzo niebezpieczny moment, bo w chwili, gdy pojawi się myśl, że gorąca faza wojny już minęła, po pierwsze wiele zachodnich społeczeństw odwróci się od Ukrainy, będą już zainteresowane czymś innym.

A po drugie, będzie to oznaczało, że natychmiast wiele osób, które do tej pory milczały, pojawi się na scenie politycznej ze słowem na p, czyli z pokojem. A pokój to bardzo złożony koncept, gdyż zawsze pozostawia pytanie, które brzmi: „pokój za jaką cenę?”. I bardzo się boję, że co najmniej połowa zachodniej wspólnoty politycznej będzie próbowała wymusić na Ukraińcach pokój bez zachowania honoru. Tylko po to, żeby móc powiedzieć, że to naprawili. Co oczywiście będzie niesłuszne, bo taki rodzaj pokoju przyniesie korzyść tylko Putinowi.

Pozwoli mu na przerwę, da mu czas na zregenerowanie sił, przegrupowanie się i prawdopodobnie na kontynuowanie w przyszłości swojej napaści. I myślę, że to jest, niestety, bardzo prawdopodobny scenariusz.

trudne do osiągnięcia, ze względu na pociski przeciwokrętowe, którymi teraz dysponują Ukraińcy.

Uważam, że Zachód powinien być odważniejszy także ze względu na kryzys zbożowy, z którym teraz się mierzy.

Byłoby wskazane, aby NATO przeprowadziło na basenie Morza Czarnego manewry, korzystając z prawa swobodnej żeglugi. Żeby pokazało Putinowi, że Morze Czarne to nie jest jego staw.

A teraz, gdy Flota Czarnomorska jest osłabiona przez ukraińskie uderzenia z ostatnich miesięcy, prawdopodobnie jest najlepszy moment, żeby to zrobić.

Szczerze mówiąc, obawa, że cokolwiek by się zrobiło, skończy się eskalacją, gra na korzyść Putina. On zawsze zachowuje się tak, jakby mówił: „O, jak coś traficie, będę tak wściekły, że mnie

Czy Putin odważy się zaatakować Odessę?

Myślę, że to zależy od czysto militarnych kalkulacji. Atak na Odessę jest skomplikowany, bo jak rozumiem, trzeba ją zaatakować z dwóch stron, z morza i z lądu. Nie sądzę, że Putin ma teraz warunki do tego. Ale z drugiej strony, jeśli zajmie Odessę i Mikołajów, to odetnie Ukrainę od morza i chyba to jest cel, który sobie stawia, bo jest on bardziej realistyczny niż zajęcie Kijowa czy Charkowa. Dlatego myślę, że jeśli Rosjanie wierzą, że militarnie są w stanie tego dokonać, to zaatakują. Jednak z tego, co wiem, to będzie bardzo

Czy odbiór propagandy Putina przez Rosjan mieszkających w Europie jest inny niż tych żyjących w Rosji?

Myślę że większość Rosjan, którzy wyjechali z Rosji, nie wspiera Putina. Inną sprawą jest to, że część z nich doszła dość późno do przekonania, że Putin jest złem dla Rosji i dla nich. Niektórzy zrozumieli to dawno temu, niektórzy mieli ekonomiczne motywacje, żeby wyjechać, inni polityczne. Ludzie są różni, więc każdy miał inne powody do wyjazdu. Myślę, że z czasem będzie się stawać coraz bardziej oczywiste, że Putin jest po prostu zły dla Rosji, nieważne jaką ma się wizję Rosji,

otrzymała. I ponosi ciężkie straty na wschodzie. A żeby zorganizować kontrofensywę, potrzebna jest po prostu ciężka broń. Bez niej Ukraina nie da rady kontratakować na kierunku charkowskim, iziumskim i siewierodonieckim, ani odbić Chersonia, Melitopola – to ukraińskie miasto na południu kraju.

Dla Ukrainy bardzo ważne jest wsparcie, ale nie tylko polityczne, a wojskowe

się przygotowywać kolejne sankcje Unii Europejskiej w stosunku do Rosji, to Macronowi trzeba zabrać telefon.

Szczerze mówiąc, obawa, że cokolwiek by się zrobiło, skończy się eskalacją, gra na korzyść Putina. On zawsze zachowuje się tak, jakby mówił: „O, jak coś traficie, będę tak wściekły, że mnie rozsadzi”. rozsadzi”. Tak nie jest, on zna swoje ograniczenia i jego generałowie też znają swoje. Rosyjska armia nie jest w dobrym stanie. Rosyjska marynarka na pewno nie jest w dobrym stanie. Trzeba zrozumieć, że buńczuczność i propaganda Putina to tylko zasłona dymna.

JB Podobno on nawet w Kijowie przyznał się, że nie był za bardzo chętny do tej wizyty, ale poniekąd został wywołany do tablicy, bo z przywódców krajów Unii Europejskiej, tych największych – bo Wielka Brytania już nie jest człon-

Status kandydata do UE – za jaką cenę?

O nadaniu Ukrainie statusu kandydata do UE i wizytach w Kijowie przywódców państw europejskich rozmawiali 18 czerwca w studiu Radia Wnet na Krakowskim Przedmieściu Paweł Bobołowicz i Jurij Banachewicz, korespondent Ukrinformu w Polsce JB Właśnie, my nie wiemy do końca, jakie decyzje zapadły, jakie rozmowy toczyły się za zamkniętymi drzwiami.

Niemiecki magazyn „Die Welt” pisał, że to jest początek większych wydarzeń, które mogą być niezbyt korzystne dla Ukrainy. Czy Francja i Niemcy, dając coś Ukrainie, nie będą chciały w zamian jakichś ustępstw? Powiedzą: widzicie, co się dzieje, za chwilę może będzie głód w Afryce, w niektórych krajach Azji; za

I jeżeli ta sytuacja będzie się przedłużała, jeżeli państwa, które mogą dostarczyć Ukrainie broń, a są bardzo sceptyczne wobec tej kwestii –chodzi głównie o Niemcy, Francję – to z każdym tygodniem, miesiącem Rosja będzie mówiła: nie chcecie negocjacji, a widzicie, co się dzieje na świecie – głód, bo nie ma zboża, inflacja rośnie, paliwo kosztuje dwa razy więcej niż pół roku temu…

Gdyby Ukraina rozpoczęła negocjacje z Rosjanami, którzy, jeżeli gdzieś postawią swój but, to już nie chcą oddać tego terytorium, to by oznaczało, że te ziemie są dla nas stracone. chwilę inflacja będzie zżerała pieniądze naszych obywateli. Musimy coś z tym zrobić, musimy pójść na ustępstwa.

PB Przypomnijmy sobie ustalenia porozumień mińskich. To też był przecież nacisk zewnętrzny Francji i Niemiec.

Ta słynna formuła Steinmeiera, która głównie zmusiła Ukrainę do wycofania swoich wojsk z tych miejsc, gdzie dzisiaj toczą się walki. Czy Ukraińcy w ogóle

I to ciągłe zwlekanie, obawa, że Putin będzie zły czy rozwścieczony – to po prostu infantylizm, który pokazuje, że niektóre państwa nie są przygotowane mentalnie do stawiania oporu tyranii nacierającej od wschodu. Wciąż oczekujemy, że w końcu ta obawa przed Rosją, że ona wykorzysta broń taktyczną, jądrową i tak dalej, zostanie przełamana. Ustawa o Lend-Leasie została przyjęta, a Ukraina jeszcze tej broni nie

socjaldemokratyczną, monarchiczną, prawicową, lewicową, centrową. Putin jest dla Rosji szkodliwy. On stłamsił możliwość debaty. Skorumpował naród. Wypatroszył wszystkie instytucje.

To jest państwo kartonowego parlamentu, kartonowej policji, kartonowej prokuratury, kartonowych mediów publicznych. To wszystko jest fasadą.

Rosja Putina stała się sceną teatralną, i to zgniłą. Uważam, że należy utrzymać rosyjskie społeczeństwo razem. Należy zapobiec jego dalszemu, jeszcze głębszemu podziałowi, niż ten, który już teraz istnieje, spowodowany ciągłym praniem mózgów przez Putina. To, co Putin sprzedawał rosyjskiemu społeczeństwu przez co najmniej ostatnie 10 lat, było bardzo proste – to był cynizm i kompleks ofiary. Potrzeba bar-

i finansowe. Zdajemy sobie sprawę, że nasza gospodarka nie jest w najlepszym stanie i ta pomoc krajów wielkich, ale też krajów sąsiadujących jest nam potrzebna. Polska ma tutaj decydującą rolę, jest hubem logistycznym.

Ciekawe, że w tej sytuacji dość dobrze się odnajduje premier Wielkiej Brytanii Boris Johnson, który ze swoimi dość przełomowymi, muszę powiedzieć, inicjatywami dysonuje z liderami niektórych krajów, przede wszystkim z Scholzem.

kiem Unii, Scholz nie ma doświadczenia politycznego, a Merkel już jest poza polityką – on pozostaje jedynym, który ma doświadczenie polityczne na

PB Boris Johnson przyleciał do Kijowa z niezapowiedzianą wizytą i to jest jego druga wizyta na Ukrainie. W tych wizytach ważny jest aspekt nie tylko kluczowych decyzji, przekazania kolejnej partii broni, ale też fakt, że Boris Johnson przeszedł się na przykład Chreszczatikiem i okazuje pewną swobodę w funkcjonowaniu w Kijowie. I w ogóle robi wrażenie, jakby był w ciągłej łączności z Kijowem – telefonicznej, online.

Scholz i Macron byli dopiero pierwszy raz, chociaż można się zastanawiać, czy coś by pomogło, jakby byli już wcześniej, tak samo jak nad tym, czy pomagają w czymkolwiek rozmowy telefoniczne Macrona i Putina.

Słyszałem taką anegdotę, że jak będzie

najwyższym poziomie. I dlatego on został jakby wywołany przez tę sytuację do tablicy i pełni rolę negocjatora, muszę przyznać – niewdzięczną, aczkolwiek nie wiem naprawdę, czy robi to chętnie. No, ale przecież przed wyborami musi pokazać, że jest pokojowo nastawiony i że próbuje jakoś łagodzić sytuację, i tę wojnę kończyć. Dlatego myślę, że on w ten sposób sobie parę punktów procentowych doda do wyniku wyborów. Zresztą to jest chyba jego obowiązek, bo Francja przewodniczy teraz Radzie Europy.

dzo długiego czasu, żeby Rosjan z tego wyciągnąć, ale kiedyś trzeba zacząć.

Jaka jest w tym wszystkim rola mediów?

Media będą musiały w tym odegrać swoją rolę, społeczeństwo cywilne, jednostki, bo teraz każdy kto ma coś ważnego do powiedzenia i może być medium.

Dziennikarze tracą monopol w zakresie swojej pracy. Trzeba mieć realistyczny optymizm w stosunku do Rosji, ale nie można myśleć o stanie tego społeczeństwa w sposób romantyczny; nie można też Rosji zostawić i się od niej odwrócić.

Odwrócenie się od Rosji też będzie niebezpieczne, bo to jest mocarstwo nuklearne i jeśli zacznie się załamywać, wszyscy to odczujemy. Więc trzeba pracować nad tym społeczeństwem i dać mu się zregenerować. To musi zostać zrobione, ale to będzie bardzo długotrwały projekt. K Rozmowę z języka angielskiego tłumaczyła Hanna Tracz.

krajem pod względem udzielanej Ukrainie pomocy wojskowej, po Stanach Zjednoczonych; od następnych państw dzieli nas po prostu przepaść, jak popatrzymy na wykresy publikowane także w ukraińskich mediach. Ale, co ciekawe, w Polsce opozycja podniosła krzyk, że oto prezydent Duda powinien być razem z Macronem, Scholzem i z Draghim w Kijowie w czasie ich wizyty. Co o tym sądzą Ukraińcy?

Czy rzeczywiście zabrakło tam przywódcy Polski?

JB Moim zdaniem tego tematu praktycznie nie ma. Nikt nie podejmuje kwestii, dlaczego prezydenta Polski nie było w Kijowie, ale nie w tym sensie, że to jest jakaś zdrada. Jest oczywiste, że po pierwsze prezydent Polski nie może być wszędzie, we wszystkich inicjatywach; po drugie – nie wiemy do końca, co to była za inicjatywa i czy rzeczywiście prezydent Polski chciałby ją firmować. Nie wiemy też, czy liderzy Francji i Niemiec, Scholz i Macron, chcieliby, żeby prezydent Duda był razem z nimi, znając jego stanowisko. Przecież on od miesięcy powtarza, że nie może być żadnych ustępstw terytorialnych wobec agresora i chyba czuliby się bardzo nie-

Po pierwsze prezydent Polski nie może być wszędzie; po drugie – nie wiemy do końca, co to była za inicjatywa i czy rzeczywiście prezydent Duda chciałby ją firmować.

PB W kontekście wizyty liderów krajów zachodniej Europy pojawił się wątek Polski. Polska, po pierwsze, jest drugim

zręcznie, jeżeliby on był z nimi, a oni by forsowali taką inicjatywę.

PB Przypomnijmy słowa prezydenta Dudy, że nie ustanie, aż Ukraina znajdzie się w Unii Europejskiej. To zdecydowanie kontrastuje ze stanowiskiem państw, które zastanawiają się, czy nadać Ukrainie status kandydata. Chociaż wiele mediów i ekspertów ukraińskich zwraca uwagę, że status kandydata w stosunku do umowy stowarzyszeniowej, którą posiada teraz Ukraina, praktycznie niewiele zmienia, a Ukraina nie dostanie aż tak dużo więcej dzięki temu statusowi. Bo przypomnijmy, że to wciąż nie chodzi o członkostwo.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

8

Trwa wojna na Ukrainie. Czy można przewidzieć, kiedy się zakończy?

Amerykanie mówią: może pod koniec roku, inni – może we wrześniu.

Czy w ogóle możemy prognozować, co się stanie w tym konflikcie?

Uważam, że trudno jest podejmować dyskusję na temat terminu zakończenia wojny, bo po pierwsze, jest to decyzja polityczna, a po drugie, zakończenie wojny zależy od przebiegu operacji wojennych, a więc od stanu sił zbrojnych obydwu stron walczących. Jeżeli jedna armia zostaje pobita, a druga jest zwycięska, wtedy politycy mają możliwość decydowania o zawarciu pokoju, oczywiście na warunkach zwycięzcy. Natomiast sytuację, którą obserwujemy na Ukrainie, trudno przewidzieć, ze względu na to, że trzeba też pamiętać o tym, że Rosja jest potężnym państwem – obszarowo, pod względem zasobów demograficznych, jak również potencjału militarnego, surowców, ale też żywności. Mamy teraz przykład m.in. walki o eksport zbóż z Ukrainy.

Tak na marginesie, to jest rywalizacja między Ukrainą i Rosją.

Z drugiej strony mamy państwo, które się broni, Ukrainę. Też miała własne zasoby, teraz jest wspierana przez mocarstwa światowe, przede wszystkim Stany Zjednoczone. I nie mówimy tylko o wsparciu politycznym, ale przede wszystkim ekonomicznym i militarnym, o dostarczaniu uzbrojenia. I nie można pomijać faktu zaangażowania naszego państwa, dostarczania broni dla Ukraińców, wspierania – już

Jeżeli Ukraina będzie otrzymywała z naszych państw rytmicznie dostawy broni na uzupełnienie strat, wojna może się znacznie przedłużać i może strony zdecydują się rozmawiać. nie mówię o pomocy humanitarnej, ale wręcz militarnej. To leży w interesie Polski i uważam, że to powinno być robione.

W związku z tym strony mają jeszcze zasoby na prowadzenie działań wojennych. Pytanie, jak wielkimi zasobami rezerw dysponuje Federacja Rosyjska, mam na myśli siły zbrojne.

Czy to już jest ostatni ich ruch w takim układzie, jak walczą w tej chwili na wschodniej Ukrainie, czy gromadzą jakieś rezerwy? Jakie mają odwody strategiczne? To trudno przewidzieć.

Nie mamy dostępu do źródeł, które by wskazywały na to, jaki potencjał jest gromadzony po stronie rosyjskiej.

A Amerykanie mają taką wiedzę.

Mówi się, że przekazują bardzo dużo informacji wywiadowczych.

Amerykanie mają dane wywiadowcze z rozpoznania elektronicznego. Rosjanie jednak potrafią maskować swoje działania, jeżeli chodzi o przegrupowania wojsk itd.

Da się tak zrobić? Ukryć przed satelitą?

Oczywiście, że się da. Można wykonywać różne manewry ruchami wojsk.

Przecież satelita nie wisi cały czas nad danym miastem, ale krąży wokół Ziemi.

Co prawda tych satelitów jest dużo, ale są takie możliwości, że można maskować się w różny sposób; na ten temat w sztuce wojennej jest dużo rozważań i nawet we współczesnych czasach, kiedy technologie odgrywają zasadniczą rolę, można takie rzeczy stosować.

Czyli da się przerzucić korpus pancerny i nikt tego nie zauważy?

Nie, wtedy wiemy o przerzucie. Ale mogą to być ruchy wojsk w innym kierunku itd., żeby maskować kierunki uderzenia. Można też w zakresie maskowania podejmować różne przedsięwzięcia mające na celu uzupełnienie strat czy gromadzenie nowych pododdziałów. Są na to różne sposoby.

Chciałbym jednak powiedzieć coś o Ukraińcach. Powtórzę jeszcze raz wypowiedź prezydenta Zełenskiego, że mają zasoby rezerw około 5 milionów wyszkolonych żołnierzy. Myślę, że Zełenski mówi prawdę, nie sądzę, żeby to była propaganda. Ale jest pytanie, jak długo Zachód będzie wspierał Ukrainę w zakresie dostarczania uzbrojenia. I nie mówię o uzbrojeniu lekkim

KONFLIKT ZBROJNY

Rosja prowadzi wojnę tak jak zawsze – na wyniszczenie Z generałem broni Wojska Polskiego Bogusławem Samolem, byłym dowódcą Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego, wykładowcą Akademii Sztuki Wojennej rozmawiał 8 czerwca na antenie Radia Wnet Łukasz Jankowski – broni ręcznej, karabinach maszynowych, granatnikach, nawet wyrzutniach przeciwlotniczych typu Stinger czy naszych Piorunów. Tu trzeba mówić i rozważać sprawy dostarczenia Ukraińcom ciężkiego sprzętu – czołgów, samolotów, systemów obrony przeciwrakietowej, systemów obrony powietrznej, a więc systemów rakietowych do zwalczania celów, rakiet, jak również środków artyleryjskich do zwalczania lotnictwa rosyjskiego. Poza tym trzeba by wyposażać ukraińskie pododdziały komponentu lądowego w zasadnicze uzbrojenie. Zasadnicze uzbrojenie, według mnie, to są czołgi, transportery, artyleria lufowa, rakietowa i jeszcze wiele, wiele innych systemów walki. Jeżeli Ukraina będzie otrzymywała z naszych państw rytmicznie dostawy broni na uzupełnienie strat, ta wojna może się znacznie przedłużać i być może strony zdecydują się rozmawiać. Ale nie sądzę, że dojdzie do zawarcia pokoju na warunkach rosyjskich, bo Ukraińcy cały czas powtarzają, że pokój tak, ale kiedy Ukraina będzie w granicach sprzed 2014 roku.

Jeżeli nie będzie politycznej decyzji o zakończeniu wojny, to będzie to typowa wojna nowoczesna, do wyczerpania zasobów gospodarczych.

A co to znaczy wojna stara albo nowoczesna? Wojna polega na starciu stron walczących, czy to koalicji, czy dwóch stron, w tym wypadku Rosji i Ukrainy.

I w wojnie zawsze – tak jak Clause-

Rosjanie prowadzą tę wojnę na wyniszczenie strony przeciwnej, zarówno na zniszczenie sił zbrojnych, jak i załamanie społeczeństwa ukraińskiego. witz powtarzał swoim dziele o wojnie – przede wszystkim trzeba dążyć do rozbicia siły zbrojnej przeciwnika.

Ale może być tak jak w wojnie roku 1871, kiedy Prusacy szybko zajęli Paryż i było po wszystkim, a może być wojna lat 1914–1918, kiedy 4 lata żołnierze tkwili w okopach.

Oczywiście. Ale zawsze wojna ma na celu jedno: zniszczenie strony przeciwnej – to cel każdego państwa, które rozpoczyna agresję: zniszczenie strony przeciwnej. A jeżeli chodzi o prowadzenie wojny, wykorzystuje się jak najnowsze technologie, żeby zaskoczyć przeciwnika, buduje się nowoczesne systemy walki. Można mówić o technologiach, bo one wpływają na przebieg wojny i charakter również. Ale czy obecna wojna różni się od II wojny światowej? Nie. Rosjanie prowadzą tę wojnę w ten sam sposób, co zawsze, to znaczy – na wyniszczenie strony przeciwnej, zarówno zniszczenie sił zbrojnych, jak i załamanie społeczeństwa ukraińskiego.

Może jednak czymś się różni.

II wojna światowa to jednak były manewry, pewien ruch, a tutaj widzimy od początku miarowe, codzienne przesuwanie się wojsk rosyjskich na niektórych kierunkach, ale nie o dziesiątki kilometrów, tylko o dziesiątki metrów.

II wojna światowa charakteryzowała się masowością użycia sił zbrojnych. Rosjanie pod koniec wojny, w 1945 roku wystawili siły

zbrojne w granicach 10–11 milionów.

Amerykanie co prawda mniej, ale też ich armia była milionowa. Wojna toczyła się na wielkich obszarach.

Praktycznie cała Europa Środkowa, Zachodnia, część Europy Wschodniej były objęte działaniami zbrojnymi, nie mówiąc o Pacyfiku, tam, gdzie Amerykanie prowadzili wojnę z Japończykami. Natomiast ta obecna wojna ma charakter, można powiedzieć, lokalny, jest to starcie dwóch stron. Ale proszę zauważyć, że linia frontu, na którym walczą pododdziały rosyjskie i ukraińskie, ma tysiąc kilometrów. My sobie często nie wyobrażamy, jak wielka to jest odległość.

Ale bardzo duża część granicy ukraińsko-rosyjskiej jest militarnie bierna. Dlaczego Rosjanie nie dokonują kolejnych uderzeń, tylko się koncentrują na konkretnych wycinkach? Na północy granica jest spokojna, nic się nie dzieje. To jest ciekawe.

Tak, to jest ciekawe. Kiedy 24 lutego rozpoczęła się agresja i były pokazywane kierunki uderzeń wojsk rosyjskich, mogło się wydawać, że generalnie Rosja dąży do podporządkowania Ukrainy, bo głównym celem był Kijów, ale też i wschód Ukrainy, chociaż w czasie, kiedy zasadnicze działania koncentrowały się w okolicach na wschód i na zachód od Kijowa, to tam wielkich działań nie było. Było to spowodowane tym, o czym rozmawialiśmy na początku. Ja sam nawet przypuszczałem, że Rosjanie będą prowadzili napaść siłami około 40 tysięcy, biorąc pod uwagę ilość armii zaangażowanych do tej operacji wojennej przeciwko Ukraińcom. Później, kiedy rozwijał się konflikt, zaczęły przybywać do nas dane i informacje były znacznie bardziej bogate, okazało się, że Rosjanie wykonywali zadania pododdziałami, a nawet nie mieli pełnych załóg czy w bazach bojowych, czy w transporterach opancerzonych, i ponosili ciężkie straty. Ukraińcy to wykorzystali, zwłaszcza że dodatkowo termin rozpoczęcia operacji wojennej przeciwko Ukrainie był bardzo źle wybrany.

A może na odwrót, przekazywali, ale władza polityczna się z nimi nie liczyła, tylko chciała szybko osiągnąć sukces.

I to była pomyłka ze strony władz Federacji Rosyjskiej. Dzisiaj, kiedy obserwujemy przebieg działań, ja sądzę, że Putin zdecydował się ograniczyć cele polityczne do opanowania wstępnie wschodniej części Ukrainy, a przynajmniej całych obwodów ługańskiego i donieckiego. Gdyby do tego doszło, to połowa Donbasu, a więc najbogatszego regionu Ukrainy, znajdzie się pod panowaniem rosyjskim.

Przecież wojny nie prowadzi się tylko po to, żeby sobie powalczyć, rozbić siły zbrojne wroga. Siły zbrojne się rozbija po to, żeby zapanować nad terytorium, które się zakłada zdobyć. A przecież ten obszar Donbasu jest najbogatszy w Europie w zasoby naturalne, ale też w zboże, a więc w żywność itd. Uważam, że Rosja chce podporządkować sobie gospodarczo ten obszar, żeby osłabić Ukrainę, a jednocześnie sama się wzbogacić. W historii wojen – z wyjątkiem wojen religijnych – nigdy nie chodziło o nic innego, jak przejęcie państwa czy danego obszaru, który był bogaty, i o zdobycie bogactwa. Po co Szwedzi przyszli do Polski kilkaset lat temu? Po bogactwo.

Doprowadzili do tego, że zrujnowali nasz kraj, co spowodowało niesamowite skutki, które my do tej pory odczuwamy, bo i rozbiory, i społeczeństwo polskie zostało wybite dosłownie 40-50 procentach, a już nie mówię o zrujnowanej gospodarce, która się nigdy nie podniosła.

Wracając do współczesności – czołgi T-62 pojawiły się w armii rosyjskiej. Czy to jest sygnał, że już im brakuje sprzętu, bo nie są w stanie wystawić w pierwszej linii nawet czołgów T-72? Żeby było jasne – pytam generała Bogusława Samola – czołgistę, dowódcę.

Tak, jestem czołgistą. Uważam, że przede wszystkim z tych 20 tysięcy czołgów, jakie Rosjanie zapowiadali, część została zmodernizowana do wersji T-72, 3b itd. Później powstały różne inne wersje – T-90, Czarny Orzeł i zmodernizowane T-80. A więc gama czołgów rosyjskich jest dość rozległa i trafiły generalnie do jednostek pierwszego rzutu. Można tak powiedzieć, bo ten sprzęt pojawiał się

Rosjanie się pomylili wywiadowczo, militarnie i również politycznie. Ja rozumiem, że Rosja to nie Związek Sowiecki, ale dlaczego nie wystawi dwóch, trzech milionów?

Nie ma możliwości, nie chce?

To jest ciekawe pytanie, ale dotyczy obszaru działań politycznych Federacji Rosyjskiej. Na początku na pewno Rosjanie źle ocenili Ukraińców, a więc morale narodu ukraińskiego, stan zdolności operacyjnej sił zbrojnych Ukrainy, nie przygotowali się solidnie. Ja sądzę, że kolesiostwo w dowództwie rosyjskim, począwszy od szczebla strategicznego w dół – bo tak to widzimy dzisiaj – doprowadziło do przekazywania władzom politycznym nieprawdziwych informacji.

zwłaszcza w zachodnim okręgu wojskowym, szczególnie w pierwszej armii i w tych dwóch armiach ogólnowojskowych. Na pewno Rosjanie ponieśli ciężkie straty, bo mówi się o ponad tysiąc trzystu czołgach zniszczonych w czasie tej operacji. Trzeba tak przyjąć, nie sądzę, że te liczby są przeszacowane, zwłaszcza że Ukraińcy posiadają bardzo dużo systemów przeciwpancernych zarówno artyleryjskich, jak i ręcznych. Chodzi teraz o to, że Rosjanie, obserwując przebieg operacji, być może przy tych ograniczonych celach politycznych przyjęli strategię: opanować tylko obwody ługański i doniecki, a jednocześnie utrzymać Chersoń, a więc pas wzdłuż Morza Azowskiego. I być może kalkulują, że ten sprzęt, który jest, a teraz

W historii wojen – z wyjątkiem wojen religijnych – nigdy nie chodziło o nic innego, jak przejęcie państwa czy danego obszaru, który był bogaty, i o zdobycie bogactwa. używają starego – to jest moje przypuszczenie i wróżenie przeze mnie z fusów – że te stare czołgi, starszych typów, będą zwalczać T-72 dostarczone przez Polskę i przez inne kraje.

A będą zdolne je zniszczyć?

Oczywiście, środki przeciwpancerne, przede wszystkim pociski podkalibrowe, armaty 115 mm i gładkolufowe też mają możliwość przebijania pancerzy starszych czołgów. To trzeba powiedzieć o tym i pamiętać. …że na Ukrainie walczy Muzeum Techniki.

Muzeum Techniki dosłownie, z małą ilością sprzętu zmodernizowanego – zarówno po stronie ukraińskiej, jak i po stronie rosyjskiej, i Rosjanie zdają sobie z tego sprawę. I teraz pytanie: czy oszczędzają nowoczesne czołgi, czy już ich nie mają?

Na odpowiedź trzeba będzie poczekać. Ale do tego Muzeum Techniki wjeżdżają perełki nowoczesności, np. polskie Kraby. Czy to może zmienić sytuację na froncie?

Sytuacji na froncie nie zmienią pojedyncze jednostki. Musimy wiedzieć, ile tych Krabów zostało dostarczonych.

Około dziesięciu.

No to dziesięć Krabów może decydować o przebiegu walki na szerokości frontu 5 do 10 kilometrów i na głębokość do 30 kilometrów. A to jest bardzo mało.

Mamy też haubice kanadyjskie, francuskie. Ta różnorodność rodzi kłopoty logistyczne.

Ale jeżeli będą dostarczone części zapasowe do uszkodzonego sprzętu, jak również amunicja, Ukraińcy sobie z tym poradzą. Właśnie chodzi o to, żeby państwa te dostarczały środki bojowe, a więc amunicję, części zapasowe. Ale pytanie znowu:

Haubica Krab na podwoziu K9PL FOT. WIKIPEDIA

jak dużo? Przecież trzeba pamiętać o tym, że – jak przed chwilą powiedziałem – linia frontu wynosi tysiąc kilometrów, a więc potrzebne jest nasycenie dużą ilością artylerii tych odcinków frontu, ażeby przyniosło to określone rezultaty. Słyszy się o siedmiu haubicach z Niemiec. Ileś tam haubic jest duńskich; oczywiście niemieckich, tylko z Danii. Ileś tam norweskich. Oczywiście to pomaga Ukraińcom, ale jeżeli mówimy i myślimy o przełomie w tym konflikcie, żeby dać zwycięstwo czy przewagę stronie ukraińskiej, to trzeba tam skierować duże masy wojska, to znaczy wielkie ilości tego nowoczesnego sprzętu.

I teraz pytanie, czy Ukraina walczy już w tej chwili tymi jednostkami, czy ma tylko odwody taktyczne w postaci batalionów; czy zgromadziła odwody operacyjne do, przykładowo, wykonania kontrataku? Bo słyszymy od kilku dni, że Ukraińcy podejmują próby kontrataku z kierunku Charkowa na południe, jak również w kierunku na Chersoń, z północy. Pytanie, czy mają takie zdolności, żeby te kontrataki wykonać i zepchnąć Rosjan na przykład gdzieś w głąb, w kierunku Krymu albo zmusić ich do wycofania w kierunku wschodnim? Czy mają odwody strategiczne na kolejny etap wojny? Jest wiele pytań. My nie wiemy o tym i Ukraińcy skrzętnie to ukrywają, bo tak powinno być. Plany wojenne powinny być okryte tajemnicą.

Czy po tej wojnie Rosja przynajmniej czasowo przestanie być groźna dla Polski?

Ta wojna daje Polsce czas na modernizację sił zbrojnych. Ten proces się rozpoczyna bardzo szybko w tej chwili w naszych siłach zbrojnych.

A może nie ma sensu? Może Rosja już jest rozbita i nie ma co wydawać pieniędzy na nowe zbrojenia?

Przepraszam, ale to jest bardzo niebezpieczne pytanie, szczególnie ze względu na tych polityków, którzy nie chcą wydawać pieniędzy na zbrojenia, bo widzą inne cele. Uważam, że dzisiaj Polska zyskuje szansę. Bo Rosja zawsze się odbudowywała po klęskach. Przypomnijmy 1812 rok – inwazja francuskich sił na Rosję. Rosja je pobiła i aż gdzie widzie-

Nie wierzę w Rosję uspokojoną, a jeszcze jak Dugin głosi tę swoją ideologię, że państwo polskie, ukraińskie nie powinno istnieć – to o czym możemy dyskutować? liśmy wojska? Pod Waterloo. Następnie pierwsza wojna światowa. Oczywiście rewolucja bolszewicka doprowadziła do upadku Rosji, ale Rosja bolszewicka się odrodziła. Czy ona zaprzestała budować czy określać cele imperialne?

No przecież pamiętamy o tym, co towarzysz Lenin sobie wymyślił z Europą, że trzeba nieść wolność robotnikom, chłopom w całej Europie, żeby zaprowadzić dobroć bolszewicką.

Mamy drugą wojnę światową.

Nazajutrz po II wojnie światowej Stalin ogłasza plan 5-letni rozbudowy sił zbrojnych, bo uważa że Związek Sowiecki nie może współpracować z Zachodem. Po smucie, za Jelcyna, do czasu objęcia prezydentury przez obecnego prezydenta Putina, wszyscy mówili: wreszcie mamy Rosję pokojowo nastawioną, relacje gospodarcze rozwijamy, przyjazne stosunki nawiązujemy…

2001 rok – jeszcze się nikt nie budzi, ale w 2008 roku już jest prysznic zimnej wojny na głowy zachodnich polityków, a też i w Polsce.

Wcześniej była Czeczenia.

A jeszcze Czeczenia. Już nie mówię o tych wojnach lokalnych, wewnętrznych Rosjan, gdzie ludy czy narody nierosyjskie starały się odzyskać niepodległość. My byliśmy świadkami. Nie wierzę w Rosję uspokojoną, a jeszcze jak Dugin głosi tę swoją ideologię, że państwo polskie, ukraińskie nie powinno funkcjonować – to o czym tu dyskutować? Jakie przyjaźnie, jakie uspokojenie Rosjan? Po prostu Polska otrzymuje czas na to, ażeby zbudować zdolność odstraszania Rosji.

Dziękuję bardzo za rozmowę, Panie Generale.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

9

KRONIKA WOJNY

k

a

l

e

n

d

a

r

i

u

m

p

o

l

i

t

y

c

z

n

e

Adam Gniewecki

24 maja – dzień 90 • „W czasie wojny na Ukrainie bezpieczeństwo

jest głównym tematem; jeśli myślimy o inicjatywie Trójmorza, mamy na myśli bezpieczeństwo energetyczne, myślimy o dostawach gazu, ropy do naszej części Europy” – powiedział w Davos prezydent Andrzej Duda.

• Premier Węgier Viktor Orban ogłosił stan

wyjątkowy w swoim kraju. Powodem tej decyzji jest wojna na Ukrainie. W nagraniu opublikowanym na Facebooku Orban oświadczył: „Rząd potrzebuje pola manewru, by móc szybko reagować na pojawiające się wyzwania”.

• Były kanclerz Gerhard Schroeder poinfor-

mował, iż nie przyjął proponowanego mu stanowiska w radzie nadzorczej Gazpromu.

• „Apelujemy do amerykańskich sojuszni-

ków i NATO, by nie żałowali sił i środków na wsparcie Ukrainy. Bez dostaw broni na Ukrainę Rosja może osiągnąć przewagę, a to będzie oznaczało upadek Ukrainy i porażkę całej demokratycznej Europy” – powiedział w wywiadzie dla portalu interia.pl premier Mateusz Morawiecki.

się do propozycji przedstawionej przez rosyjskiego wiceministra spraw zagranicznych Andrieja Rudenki.

• Premier Słowacji Eduard Heger powiedział

w Davos, że jeśli Ukraina upadnie, to przyjdzie kolej na jego kraj. Jednocześnie stwierdził, że kompromisy zawierane z Władimirem Putinem spowodowały wojnę na Ukrainie.

26 maja – dzień 92 • „Były amerykański sekretarz stanu Henry

Kissinger oświadczył, że trzeba oddać Rosji fragment Ukrainy, aby nie zniszczyć związków Moskwy z Europą. Widocznie u niego w kalendarzu wciąż jest rok 1938, a nie 2022 i wydaje mu się, że przemawiał w Monachium, a nie w Davos” – skomentował prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.

• Tego samego dnia Zełenski wezwał spo-

łeczność międzynarodową do bardziej zdecydowanego opowiedzenia się po stronie jego kraju, odpierającego rosyjską agresję,

światowa” – oświadczył doradca prezydenta Ukrainy, Mychajło Podolak.

• Podczas wideokonferencji ośrodka anali-

tycznego w Dżakarcie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział, iż Rosja nie chce prawdziwych rozmów pokojowych i że próbował kilkakrotnie zorganizować spotkanie z prezydentem Władimirem Putinem, aby zakończyć tę wojnę, chociaż Ukraińcy nie chcą, żeby z nim rozmawiał.

• Na prośbę władz w Kijowie USA przygo-

towują się do wysłania na Ukrainę zaawansowanych systemów rakietowych dalekiego zasięgu – poinformowała stacja CNN za anonimowymi źródłami w amerykańskiej administracji.

• „ Jestem optymistą, jeżeli chodzi o perspek-

tywę rozszerzenia NATO o Szwecję i Finlandię. Jestem przekonany, że ta kwestia zostanie rozstrzygnięta w duchu jedności i solidarności” – oświadczył szef polskiego MSZ Zbigniew Rau, gdzie uczestniczył w trójstronnym spotkaniu Polska-Rumunia-

rozwiązania „konfliktu”. Prezydent Rosji, ze swojej strony, przestrzegł rozmówców przed dostawami broni na Ukrainę, ponieważ są one „niebezpieczne”, a w ich wyniku „sytuacja będzie się dalej destabilizować, zaś kryzys humanitarny pogłębiać”. Według Kremla, Putin podkreślił gotowość do wznowienia negocjacji.

• „Sytuacja w Donbasie jest dramatyczna, żoł-

30 maja – dzień 96 • Traktat NATO-Rosja, podpisany przed 25 laty, nie ogranicza już możliwości wzmacniania obecności Sojuszu na wschodzie, ponieważ, najeżdżając Ukrainę, Rosja naruszyła porozumienie – powiedział agencji BNS zastępca sekretarza generalnego NATO, Mircea Geoana.

nierzom od tygodni brakuje ciężkiej broni i amunicji” – przypomniał portal dziennika „Bild” oraz zauważył: „Nie dość, że samo opóźnianie dostaw jest czymś złym, to kanclerz, celowo lub nieumyślnie, wprowadza chaos komunikacyjny, który psuje wizerunek Niemiec w świecie”.

• Prezydent USA Joe Biden powiedział, że

• W najbliższym czasie Madryt wyśle na Łotwę

powiedziała, że UE nie osiągnęła jeszcze porozumienia ws. unijnych sankcji na rosyjską ropę, dodając: „ale jestem przekonana, że później będzie taka możliwość”. Węgierski premier Viktor Orban ze swojej strony oświadczył: „Cała sytuacja, w której się znaleźliśmy, jest trudna i została stworzona przez Komisję Europejską. Odpowiedzialność za to, że nie mamy porozumienia, spoczywa na KE”.

dodatkową liczbę żołnierzy w celu wzmocnienia wschodniej flanki NATO oraz powiększenia swojego kontyngentu do 600 osób – poinformowała minister obrony Hiszpanii Margarita Robles.

• Prezydent USA Joe Biden zatwierdził prze-

USA nie wyślą Ukrainie rakiet o zasięgu pozwalającym uderzyć w cele położone na terytorium Rosji. Dotyczy to ewentualnego przekazania systemu artylerii rakietowej M270 MLRS albo HIMARS.

• Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen

• „Rosja jest gotowa do zwiększenia ekspor-

tu produktów rolnych i nawozów pod warunkiem zniesienia sankcji” – powtórzył Władimir Putin w rozmowie telefonicznej z prezydentem Turcji to, co już powiedział premierowi Włoch, kanclerzowi Niemiec i prezydentowi Francji.

25 maja – dzień 91 • „Rosyjska blokada ukraińskich portów unie-

możliwia wysyłanie zbóż z tego kraju drogą morską i jest mało prawdopodobne, by można było zastąpić powstałe w ten sposób braki eksportem szlakami lądowymi” – oświadczyło brytyjskie ministerstwo obrony.

• „Będziemy nadal wzmacniać obronność Ukrainy” – zapewnił na Twitterze przewodniczący Rady Europejskiej, Charles Michel, w trakcie szczytu UE w Brukseli.

• Komisja Europejska zaproponowała doda-

nie naruszeń sankcji wobec Rosji do wykazu przestępstw Unii Europejskiej. Ma to zapewnić skuteczną konfiskatę majątków osób i podmiotów naruszających środki ograniczające.

• Wołodymyr Zełenski rozmawiał z prezy-

• „Nie wiemy na pewno, czy to niekompeten-

• Unijni przywódcy, zgromadzeni na szczycie

• Według źródła dyplomatycznego PAP

• Podczas brukselskiego szczytu szefowie rzą-

dentem Turcji o wywołanych przez Rosję zagrożeniach bezpieczeństwa żywnościowego i sposobach odblokowania portów ukraińskich.

cja, czy brak woli politycznej, ale niekończąca się saga niepowodzeń niemieckich dostaw broni na Ukrainę sprawia, że Niemcy coraz bardziej stają się pośmiewiskiem polityki międzynarodowej” – napisał dziennik „Welt”. w Brukseli, podejście Węgier, Czech i Słowacji wyhamowało prace UE nad szóstym pakietem sankcji na Moskwę, czyli embarga na rosyjską ropę. Ponadto brak jest zabiegów Niemiec i Francji w celu szybkiego przyjęcia pakietu. Osłabia to unijną jedność i solidarność.

• „Węgry muszą niezwłocznie wzmocnić swoją

armię i w tym celu stworzą specjalny fundusz, na który część swoich zysków będą musiały wpłacać m.in. banki” – oświadczył na Face­ booku premier Viktor Orban.

• „Podczas wojny zawsze opadają maski i uka-

zują się prawdziwe oblicza; ujrzeliśmy rewolucyjne, nowatorskie działania Unii Europejskiej, wspierające Ukrainę, ale zobaczyliśmy też NATO, które dosłownie nie zrobiło nic” – powiedział w Davos ukraiński minister spraw zagranicznych Dmytro Kułeba.

• „NATO pomaga Ukrainie, ale chce uniknąć

eskalacji konfliktu” – powiedział w wywiadzie udzielonym grupie korespondentów europejskich mediów sekretarz generalny Sojuszu, Jens Stoltenberg.

• „Stany Zjednoczone nie złagodzą sankcji wobec Rosji w zamian za odblokowanie ukraińskich portów” – oświadczył rzecznik Departamentu Stanu USA, Ned Price, odnosząc

w Brukseli, zaaprobowali przyznanie rządowi w Kijowie 9 mld euro na pokrycie bezpośrednich potrzeb finansowych, by, odpierając rosyjską agresję, państwo mogło funkcjonować.

Pomoc humanitarna z Polski

i podkreślił, że nadal zbyt wielu ogląda się na Rosję i własne interesy.

• „Propozycje zachodnich polityków i eksper-

tów, by w imię pokoju oddać Rosji część terytorium Ukrainy, są niebezpieczne dla Litwy” – powiedział minister spraw zagranicznych tego kraju, Gabrielius Lansbergis.

• „Nawet podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę

Stany Zjednoczone będą koncentrować się na Chinach, które postrzegają jako najpoważniejsze długoterminowe wyzwanie dla porządku międzynarodowego” – oświadczył sekretarz stanu USA, Antony Blinken.

• Premier Włoch Mario Dragi powiedział, że

podczas rozmowy telefonicznej z Władimirem Putinem nie wyczuł z jego strony sygnałów świadczących o szansie na pokój na Ukrainie. Szef włoskiego rządu mówił, iż próbował przekonać rosyjskiego prezydenta do odblokowania eksportu ukraińskiego zboża.

27 maja – dzień 93 • „ Jeśli Rosja wygra wojnę z Ukrainą, rosyjski

szowinizm się wzmocni i będzie III wojna

FOT. PAWEŁ BOBOŁOWICZ

-Turcja, dotyczącym m.in. wejścia wspomnianych w oświadczeniu państw nordyckich do NATO.

28 maja – dzień 94 • „Dwa największe państwa UE, Niemcy i Fran-

cja, starają się, jak mogą, doprowadzić do porozumienia z prezydentem Rosji Władimirem Putinem. Agresja rosyjska wobec Ukrainy pokazała też, jak ograniczona jest rola instytucji unijnych, Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej w sytuacji zagrożenia” – powiedział PAP polski europoseł prof. Zbigniew Krasnodębski.

• Z własnej inicjatywy kanclerz Niemiec Olaf Scholz i prezydent Francji Emmanuel Macron odbyli 80-minutową rozmowę telefoniczną z rosyjskim prezydentem Władimirem Putinem. Dotyczyła ona trwającej na Ukrainie wojny, możliwości negocjacji pokojowych, sytuacji humanitarnej i dostaw broni. Zachodni przywódcy zaapelowali do W. Putina o natychmiastowe zawieszenie broni i wycofanie wojsk oraz o podjęcie poważnych i bezpośrednich negocjacji z Kijowem w celu znalezienia dyplomatycznego

kazanie Ukrainie systemów rakietowych dalekiego zasięgu, podał „New York Times”.

Decyzja w tej sprawie ma być ogłoszona oficjalnie w ciągu kilku dni.

29 maja – dzień 95 • Komisja Europejska i prezydencja francu-

ska w UE przedstawiły nową propozycję dotyczącą sankcji na ropę naftową z Rosji, która ma przełamać dotychczasowy brak porozumienia w tej sprawie wśród krajów Unii. Sankcje miałyby ograniczać się do ropy transportowanej drogą morską, co stanowi około dwóch trzecich eksportu rosyjskiej ropy.

• Węgry kontynuują blokowanie unijnego em-

barga na rosyjską ropę. Na spotkaniu ambasadorów państw UE w Brukseli Budapeszt zwrócił się już nie tylko o wyłączenie z sankcji dostaw ropy rurociągami, ale także tankowcami – za źródłem unijnym podała PAP.

• Polska zabiega, by tworzone przez ONZ centrum funduszu wsparcia odbudowy Ukrainy znajdowało się w Warszawie – poinformował wicepremier Jacek Sasin.

dów państw Unii osiągnęli porozumienie w sprawie embarga na rosyjską ropę – napisał na Twitterze przewodniczący Rady Europejskiej, Charles Michel. Porozumienie stanowi sankcję odcinającą ⅔ importu ropy z Rosji.

31 maja – dzień 97 • Gazprom powiadomił o całkowitym prze-

rwaniu dostaw gazu dla holenderskiej spółki GaSTerra z powodu niepłacenia przez nią za rosyjskie paliwo w rublach. Z tych samych powodów od dnia następnego rosyjski dostawca ma wstrzymać dostarczanie gazu do duńskiego odbiorcy Ørsted oraz niemieckiego Shell Energy Europe.

• Ukraińska Rada Najwyższa odwołała Ludmi-

łę Denisową ze stanowiska Rzecznika Praw Człowieka. Była rzecznik uważa, iż za jej odwołaniem stoi biuro prezydenta. „Ukraińska Prawda” podała, że wśród zastrzeżeń do pracy Denisowej znalazła się jej drastyczna retoryka dotycząca przestępstw seksualnych, jakich dopuszczali się Rosjanie, a przeciwko której protestowali w otwartym liście dziennikarze oraz lekarze.

• Podczas szczytu NATO w 2008 r. USA chciały,

aby Ukraina i Gruzja przystąpiły do Sojuszu.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

10

KRONIKA WOJNY Jednak przywódcy Niemiec i Francji byli temu niechętni – powiedział holenderskiemu dziennikowi „Trouw” były szef NATO, Jaap de Hoop Scheffer.

• „W ramach NATO Niemcy będą wkrótce

dysponować największą armią konwencjonalną w Europie” – powiedział Olaf Scholz niemieckiej prasie. Dzięki specjalnemu funduszowi RFN ma zainwestować w swoje siły zbrojne ponad 100 mld euro.

1 czerwca – dzień 98 • Uzgodnione w pierwszym dniu unijnego

szczytu w Brukseli porozumienie otwiera drogę do przyjęcia szóstego pakietu sankcji – embarga na ropę, z wyłączeniem tej przesyłanej rurociągami, co stanowi tymczasowy wyjątek. De facto chodzi o przesył ropy tylko południowym odcinkiem rurociągu „Przyjaźń” przez Ukrainę na Słowację, do Czech i na Węgry. Dostawy tą drogą stanowią 10% importu rosyjskiej ropy do UE. Dla unijnego embarga na ropę z Rosji przewidziano dostosowawczy okres przejściowy. Restrykcje na ropę importowaną tankowcami wejdą w życie do końca 2022 r., a na produkty rafineryjne na początku 2023 r.

Na żądanie Węgier z pakietu wykreślono restrykcje wobec patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Cyryla, uważanego za długoletniego sojusznika prezydenta W. Putina i jednego z głównych zwolenników rosyjskiej agresji na Ukrainę. Następnego dnia aprobata dla wdrożenia szóstego pakietu sankcji została potwierdzona przez Radę UE.

• Wielka Brytania przekazała Ukrainie wyrzut-

nie pocisków M270 MLRS, a także przeszkoli ukraińskich żołnierzy na swoim terytorium w ich obsłudze – poinformował brytyjski minister obrony Ben Wallace.

• „Musimy być przygotowani na to, że wojna

na Ukrainie potrwa jeszcze długo, naszą rolą zaś jest wspieranie pozycji negocjacyjnej Ukrainy, a nie decydowanie o tym, co powinna robić – oświadczył sekretarz generalny NATO, Jens Stoltenberg, po spotkaniu z prezydentem Joe Bidenem w Białym Domu.

3 czerwca – dzień 100 • W opublikowanym na Facebooku z okazji

tu sankcji to miliardy euro, których nie otrzyma Rosja i których nie będzie mogła wykorzystać do finansowania terroru – oświadczył prezydent Wołodymyr Zełenski.

setnego dnia wojny z Rosją wideo prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił: „ Jest z nami cały naród Ukrainy – zwyciężymy”. W tle widać również premiera Denysa Szmyhala, szefa kancelarii prezydenta, Andija Jermaka, prezydenckiego doradcę Mychajłę Podolaka i szefa frakcji parlamentarnej Sługa Narodu, Dawyda Arachamija.

• „Dostarczymy Ukrainie bardziej zaawanso-

• 71 rosyjskich i białoruskich podmiotów zna-

• Praktyczny rezultat szóstego unijnego pakie-

wane systemy rakietowe i bardziej precyzyjną amunicję” – zadeklarował prezydent Joe Biden na łamach „New York Timesa”. Biały Dom zapowiedział, że nowy pakiet pomocy wojskowej będzie wart 700 mln USD. Ma on zawierać m.in. system artylerii rakietowej HIMARS, śmigłowce i radary. Ukraińcy mieli zobowiązać się do nieużywania otrzymanych rakiet do ataków na obiekty znajdujące się na terytorium Rosji. Chodzi o systemy artylerii rakietowej HIMARS wraz z rakietami o zasięgu do ok. 80 km – wyjaśnili wysocy rangą przedstawiciele Białego Domu.

• „Poprzez dekret upraszczający nadawanie

rosyjskiego obywatelstwa ukraińskim dzieciom Władimir Putin de facto zalegalizował porywanie dzieci z Ukrainy” – oświadczyło kijowskie MSZ.

lazło się na „czarnej liście” Departamentu Handlu USA, która objęła kilka firm lotniczych i stoczniowych oraz instytuty naukowo-badawcze pracujące na potrzeby rosyjskich sił zbrojnych. Restrykcje zabraniają tym podmiotom m.in. eksportu do USA i dostępu do amerykańskiej technologii.

• Po analizie rosyjskiego uzbrojenia pocho-

dzącego z wojny na Ukrainie amerykańscy badacze stwierdzili, że prawie cały najnowszy sprzęt zawierał podzespoły pochodzące od firm z USA i krajów UE, w tym mikroprocesory, płytki drukowane, silniki i anteny – poinformował „New York Times”.

• 200–300 zbrodni wojennych popełniają

Rosjanie codziennie na Ukrainie – łącznie już ponad 15 tys. Wojna skończy się porażką

może być negatywnie odebrane w krajach Europy Wschodniej”.

4 czerwca – dzień 101 • Wzywając burmistrzów amerykańskich miast

do zerwania stosunków z Rosją, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski poinformował, że wojska rosyjskie wystrzeliły na ukraińskie miasta i miejscowości prawie 2,5 tys. pocisków rakietowych.

• Wojna z Rosją, która nadal dąży do przeję-

cia całej Ukrainy, według optymistycznych prognoz może zakończyć się do końca roku – powiedział minister obrony Ukrainy, Ołeksij Reznikow.

5 czerwca – dzień 102 • Wizyta rosyjskiego ministra spraw zagranicz-

nych Siergieja Ławrowa w Serbii w dniach 6–7 czerwca została odwołana, ponieważ trzy kraje sąsiadujące z Serbią – Bułgaria, Macedonia Północna i Czarnogóra odmówiły udostępnienia swojej przestrzeni powietrznej rosyjskiemu samolotowi rządowemu – za komunikatem rosyjskiego MSZ podało BBC.

• Po rosyjskim ataku rakietowym na kijowskie

zakłady remontu wagonów kolejowych wiceminister obrony Ukrainy Hanna Malar ostrzegła, że „Kijów jest wciąż miejscem zagrożonym z powodu wojny i wciąż pozostaje głównym celem Federacji Rosyjskiej”.

• Liderka białoruskiej opozycji, Swietłana Ci-

chanouska, na łamach włoskiego dziennika „Corriere della Sera” poinformowała, że w skład batalionu ochotników z Białorusi, którzy przyłączyli się do armii ukraińskiej, wchodzi 1500 mężczyzn, a następni już się szkolą.

6 czerwca – dzień 103 • Wysłana na Ukrainę przez władze Hiszpanii amunicja armatnia wystarczyła zaledwie na dwie godziny walki – powiedział ambasador Ukrainy w Madrycie, dziękując zaś hiszpańskiemu ministerstwu obrony za gotowość do przeszkolenia czołgistów z jego kraju, stwierdził, iż ważniejsza byłaby wysyłka czołgów do Kijowa.

• „Rosja szantażuje świat, blokując eksport

ukraińskiego zboża, oraz eksportuje głód i cierpienie daleko poza Ukrainę, m.in. do Afryki” – powiedział szef dyplomacji USA Antony Blinken podczas wirtualnego spotkania na temat kryzysu żywnościowego i zaakcentował, że reszta świata musi pilnie odpowiedzieć na ten kryzys.

7 czerwca – dzień 104 • Przewodniczący komisji ds. Unii Europej-

skiej w Bundestagu, Anton Hofreiter, żąda debaty na temat „paternalistycznej” postawy Berlina wobec krajów leżących między Niemcami a Rosją. Dziennikowi „Welt” powiedział, że ludzie z Europy Środkowej i Wschodniej, którzy ostrzegali przed Putinem, mieli rację.

• Dzięki stworzeniu Południowego Dowódz-

twa Operacyjnego siły zbrojne Białorusi powiększą się do 80 tys. osób – poinformował Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy. w obliczu sceptycyzmu sojuszników, prezydent Joe Biden odtajnił dane wywiadowcze dotyczące planów Kremla – poinformował dyrektor wywiadu narodowego Avril Haines.

• Premier Bułgarii Kirił Petkow oświadczył, że

• Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski

• „Rosyjskie okręty wycofują się z ukraińskie-

• Bank Światowy poinformował, iż zatwierdził

jego kraj nie wyśle broni Ukrainie, o co prosił w nocie do sofijskiego MSZ ambasador Ukrainy. Bułgarski szef rządu wyjaśnił, że nie dopuszcza tego umowa między czterema partiami koalicji rządzącej i określił sprawę jako zamkniętą. Dodał, iż istnieje możliwość remontowania przez Bułgarię ukraińskiego sprzętu wojskowego. go wybrzeża na Morzu Czarnym, obawiając się starcia z flotą NATO, która miałaby zapewnić eskortę dla statków przewożących zboże z Ukrainy” – napisał włoski dziennik „Il Messaggero”, cytując byłego naczelnego dowódcę wojsk NATO w Europie, admirała marynarki wojennej USA Jamesa Stavridisa.

• W otwartej dla publiczności rozmowie

z dziennikarzem tygodnika „Spiegel” Angela Merkel określiła rosyjską inwazję na Ukrainę jako „brutalny, naruszający prawo międzynarodowe atak, dla którego nie ma żadnego usprawiedliwienia”.

tagu lider opozycji Friedrich Mers (CDU) zaatakował kanclerza Scholza za jego niejasne stanowisko w sprawie wojny na Ukrainie i braku dostaw ciężkiej broni do tego kraju.

Olaf Scholz wyjaśniał, iż Niemcy pomagają Ukrainie finansowo i gospodarczo, a ponadto poinformował o planie dostarczenia jej nowoczesnego systemu obrony powietrznej i obiecał dalsze dostawy broni. W kilka godzin później kanclerz ogłosił, że jego kraj przekaże Ukrainie system obrony przeciwlotniczej IRIS-T. Niemiecka minister spraw zagranicznych podkreśliła, że dostawa zajmie kilka miesięcy.

• „By doszło do przełomu i Ukraina mogła wy-

grać z Rosją, Zachód musi zwiększyć dostawy broni dla Ukrainy” – powiedział za pośrednictwem łącza wideo prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski do uczestników forum bezpieczeństwa GLOBSEC 2022 w Bratysławie.

• Ambasadorowie państw członkowskich UE

przyjęli szósty pakiet sankcji wobec Rosji.

9 czerwca – dzień 106 • „Angela Merkel miała całkowite i bezgra-

niczne zrozumienie dla Rosji, a UE poszła za jej przykładem” – napisał belgijski dziennik „De Standaard” w komentarzu do wywiadu z byłą kanclerz Niemiec, w którym Merkel podkreśliła, że jeśli chodzi o politykę wobec Rosji, „nie ma się o co obwiniać”. Dziennik przypomniał, że „Niemcy to jeden z najważniejszych krajów w UE, a Merkel mogła rozmawiać z Putinem po rosyjsku i niemiecku, oboje należeli do tego samego pokolenia i wychowali się w podobnych reżimach”. „De Standaard” przypomina, że „pod koniec swojej kadencji niemiecka kanclerz jako jedyna (między szefami rządów w UE) znała Putina od początku jego kariery, dlatego w sprawie związków z Rosją Europa poszła za nią”.

Gazeta dodaje, iż „państwa takie, jak Polska i kraje regionu bałtyckiego, które chciały być bardziej stanowcze, zostały odsunięte na margines jako »straumatyzowani tchórze«”.

10 czerwca – dzień 107

• „Ukraina i Polska wzmacniają partnerstwo

Baerbock stwierdziła w niemieckiej telewizji publicznej, że „Ukraina musi wygrać tę wojnę”, w ten sposób idąc dalej niż kanclerz Olaf Scholz, który wypowiadał się ostrożniej: „Rosja nie może wygrać tej wojny”.

dodatkowe finansowanie dla Ukrainy w wysokości 1,49 mld USD, zwiększając w ten sposób łączne wsparcie dla Kijowa do ponad 4 mld USD.

bienia sankcji wobec Rosji na tle przygotowywania aneksji wschodu i południa Ukrainy są kategorycznie niedopuszczalne” – oznajmił doradca prezydenta Ukrainy, Mychajło Podolak.

w Bernie nie zgodził się, by Dania przekazała Ukrainie 20 pojazdów opancerzonych produkcji szwajcarskiej. Jednak, według SRF (Szwajcarskie Radio i Telewizja), pod narastającą presją Rada Federalna może zmienić stanowisko.

• Minister spraw zagranicznych RFN Annalena

powiedział, że w rozmowie telefonicznej z niemieckim kanclerzem Olafem Scholzem poruszył kwestie traktowania ukraińskich jeńców wojennych w rosyjskiej niewoli, a także wzmocnienia pomocy wojskowej dla Kijowa i umożliwienia Ukrainie eksportu zbóż drogą morską oraz kwestię integracji Ukrainy z Unią Europejską.

• „ Jakiekolwiek rozmowy o możliwości osła-

• Powołując się na politykę neutralności, rząd

2 czerwca – dzień 99

• Ambasador Ukrainy w Ankarze potwierdził

swoje ostatnie oskarżenie o kupowanie przez Turcję od Rosji zboża ukradzionego na Ukrainie i dodał, iż transakcje przeprowadzane są na podstawie fałszywych dokumentów stwierdzających, że jakoby zboże wyprodukowane zostało w Rosji.

• W przededniu rosyjskiej inwazji na Ukrainę,

• W trakcie debaty budżetowej w Bundes-

oraz pracują wspólnie nad odbudową Ukrainy i jej zwycięstwem” – zakomunikował na Twitterze ukraiński premier Denys Szmyhal, który w ten sposób podsumował wizytę polskiej delegacji rządowej w Kijowie. Premier Morawiecki oświadczył, że podpisane polsko-ukraińskie memoranda stanowią wstęp do takiej współpracy, jakiej do tej pory Ukraina nie miała z żadnym innym państwem; być może będą stanowiły przedsionek do nowego traktatu polsko-ukraińskiego. Premier Ukrainy dodał, że „zostanie powołane wspólne polsko-ukraińskie przedsiębiorstwo produkujące broń i sprzęt wojskowy”.

że Kreml zdaje sobie sprawę, iż Rosjanie nie wiedzą, o co chodzi w prowadzonej wojnie, wiedzy tej nie pogłębia zaś propagowanie symbolu „Z”, prześladowanie działaczy antywojennych ani zakaz wydawania krytycznych wobec władz gazet. Autorzy dokumentu uważają, że: „Początek operacji i koncepcja denazyfikacji nie były poparte tłem emocjonalnym (…). Zbyt mało było informacji o zamordowanych dzieciach w tzw. republikach ludowych i masakrach Rosjan przez nacjonalistów”. Oceniają, iż „za mało jest relacji naocznych świadków ze strony Ukrainy, co dodałoby emocjonalnego wsparcia operacji specjalnej”. „Bild” wnioskuje, że „w ten sposób kremlowska propaganda przyznaje się, że zawiodła”. Instrukcja zawiera długą listę sektorów „do poprawy”, takich jak: telewizja, zmiana retoryki w stosunku do Ukraińców na „wyzwoleńczą” oraz niezatajanie liczby własnych zabitych i wziętych do niewoli, ponieważ w przeciwnym razie temat ten zostanie „przejęty przez wroga”.

• „Embargo Unii Europejskiej na import rosyj-

skiego gazu zniszczyłoby europejską gospodarkę, która już teraz zmaga się z gwałtownie rosnącą inflacją spowodowaną wyższymi cenami energii” – powiedział premier Viktor Orban w węgierskim radiu państwowym.

Żołnierze w budynku administracji w Żytomierzu, 3 marca 2022 r.

Rosji oraz trybunałem dla Władimira Putina i innych zbrodniarzy – oświadczyła delegacja ukraińska podczas debaty w Radzie Bezpieczeństwa ONZ.

• „Turcja jest jednym z państw, które kupują

zboże skradzione Ukrainie przez Rosję” – oświadczył ukraiński ambasador w Ankarze, Wasyl Bodnar.

• „Washington Post” podał, że Moskwa co naj-

mniej dwukrotnie naciskała na Pekin, by ten zaoferował jej nowe formy wsparcia ekonomicznego. Według dziennika, podczas wojny na Ukrainie Chiny starają się balansować między Rosją i Zachodem, realizując swoje interesy.

• „Nie powinniśmy poniżać Rosji, aby w dniu,

w którym ustaną walki, można było zbudować dalsze relacje dyplomatyczne” – powiedział prezydent Francji Emmanuel Macron w wywiadzie dla francuskiej prasy. Agencja AFP zwróciła uwagę, że „takie podejście

• Amerykański resort finansów nałożył sankcje na prezydenta Federacji Bośni i Hercegowiny, Chorwata Marinka Czavarę, i ministra zdrowia Republiki Serbskiej, Alena Seranicia (Federacja BiH i Republika Serbska stanowią dwie części Bośni i Hercegowiny) za destabilizowanie sytuacji i zagrażanie porozumieniom pokojowym. Podsekretarz stanu Brian Nelson napisał w oświadczeniu, że obaj „dążyli do realizacji etnonacjonalistycznych i politycznych celów kosztem demokratycznych instytucji i obywateli Bośni i Hercegowiny. „Wojna na Ukrainie budzi demony innych konfliktów” – skomentował sprawę wysoki rangą urzędnik NATO.

• Prezydent Wołodymyr Zełenski spodziewa

się, że w najbliższych tygodniach Ukraina otrzyma status kandydata do UE. „Uważam, że będzie to decyzja ważna nie tylko dla samej Ukrainy, lecz dla całego europejskiego projektu” – powiedział i dodał: „To zdecyduje, czy Unia Europejska ma przyszłość, czy też nie”.

FOT. РАТИНСЬКИЙ В'ЯЧЕСЛАВ / UNIAN

• W rozmowie telefonicznej z prezydentem

8 czerwca – dzień 105

Ukrainy prezydent Emmanuel Macron zapewnił, że Francja nadal będzie dostarczać Kijowowi ciężką broń do obrony przed rosyjską agresją – poinformował Pałac Elizejski.

• Raport ONZ ostrzega przed zbliżającymi

• Szef sztabu włoskiej marynarki wojennej po-

się kryzysami żywnościowymi wywołanymi wojną na Ukrainie, ostatnią pandemią oraz wstrząsami klimatycznymi” – np. suszą, które spowodowały gwałtowny wzrost cen paliw oraz żywności. Według dokumentu, w Etiopii, Nigerii, Sudanie Południowym, Jemenie, Afganistanie i Somalii 750 tys. osób jest zagrożonych śmiercią głodową.

• Niepowodzenia Kremla są zatajane, a tzw.

operacja specjalna przedstawiana jako sukces, pisze niemiecki dziennik „Bild”, który zapoznał się z tajną kremlowską instrukcją prowadzenia propagandy, ujawnioną przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU). Podkreślając, iż informacje są „porażające”, gazeta pisze: „Ten dokument nie tylko mówi o perfidnej naturze kremlowskiej propagandy, ale także podkreśla fiasko inwazji tyrana z Kremla – Władimira Putina”. Z opracowania wynika,

wiedział, że na Morzu Śródziemnym trwa obserwacja 18 znajdujących się tam rosyjskich okrętów i dwóch okrętów podwodnych. Podkreślił, iż włoskie jednostki są gotowe płynąć w kierunku brzegów Ukrainy, by pomóc w ich rozminowaniu.

• Premier Japonii Fumio Kishida zapowiedział dozbrojenie japońskich sił i wzrost nakładów na Armię w związku z wojną na Ukrainie i postawą Chin. „To, co się dzieje na Ukrainie, może wydarzyć się w Azji” – podkreślił, nawiązując do gróźb Pekinu dotyczących Tajwanu.

• „Priorytetem Ukrainy jest otrzymanie cięż-

kiego uzbrojenia” – powiedział prezydent Wołodymyr Zełenski w rozmowie z brytyjskim ministrem obrony, Benem Wallace’em w Kijowie. Politycy omówili też sposoby odblokowania portów ukraińskich.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

11

KRONIKA WOJNY • „To szaleństwo! Mimo agresywnej rosyjskiej

wojny Niemcy w okresie styczeń–kwiecień 2022 r. zwiększyły import z Rosji o 60% w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego i przekazały do Moskwy prawie 6 mld euro” – oznajmił ambasador Ukrainy w Berlinie, Andrij Melnyk, powołując się na dane Komitetu ds. Wschodnioeuropejskich Relacji Gospodarczych. W tym samym czasie wymiana handlowa Niemiec z Ukrainą spadła o 11,8%.

11 czerwca – dzień 108 • Ministrowie spraw zagranicznych Polski

i Ukrainy odbyli rozmowę telefoniczną, w której minister Zbigniew Rau zapewnił Dmytra Kułebę, że Polska wspiera ideę wprowadzenia siódmego pakietu sankcji wobec Rosji.

• „Rosyjska inwazja na Ukrainę niszczy zasady,

które chronią nas wszystkich” – powiedział szef Pentagonu, Lloyd Austin, na spotkaniu Dialogu Shangri-La w Singapurze. Chinom zaś zarzucił, iż stają się „bardziej agresywne” w roszczeniach terytorialnych.

z państw, który wypowiedział je na dwa miesiące przed rosyjską agresją na Ukrainę.

• „On i jego rząd muszą się zdecydować. Potrzebujemy od kanclerza Scholza zapewnienia, że Niemcy wspierają Ukrainę” – powiedział w wywiadzie dla niemieckiej telewizji ZDF prezydent Wołodymyr Zełenski.

• „Nie robimy wystarczająco dużo, by bronić

Ukrainy. Wzywam, abyśmy robili znacznie więcej, abyśmy dostarczyli broń, artylerię na Ukrainę” – powiedział premier Mateusz Morawiecki w Hadze po spotkaniu grupy państw UE należących do NATO.

• Minister obrony Ukrainy powiedziała, że jej

kraj otrzymał od zachodnich sprzymierzeńców 10% broni, o którą prosił.

15 czerwca – dzień 112 • „W pewnym momencie, po tym, jak pomogliśmy w stawianiu oporu, będziemy musieli negocjować. Prezydent Ukrainy będzie musiał negocjować z Rosją, a my, Europejczycy,

Kijowa. Po rozmowie z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim poinformowali, że popierają natychmiastowe nadanie Ukrainie statusu kraju kandydującego do Unii Europejskiej. Zełenski po wspólnej konferencji przekazał: „Rozmawialiśmy o koordynacji wsparcia dla Ukrainy i jej odbudowie. Im więcej broni dostaniemy, tym prędzej wyzwolimy nasze ziemie”. Stwierdził też, że „Rosja chce wojny” i „szuka nowych sposobów na zastraszenie Europy”.

kanclerza Niemiec i premiera Włoch. Natomiast Ukraińcy w rozmowach prywatnych oceniają, że powodem wizyty prezydenta Francji jest trwająca właśnie walka o głosy wyborców w toczącej się francuskiej kampanii parlamentarnej, dla kanclerza Niemiec zaś i premiera Włoch to okazja do poprawienia swoich wizerunków.

• Emmanuel Macron, w imieniu Francji, Nie-

• Komisja Europejska wydała pozytywną opi-

miec, Włoch i Rumunii, wyraził „poparcie dla natychmiastowego nadania Ukrainie statusu kandydata do Unii Europejskiej”, zapewniając jednocześnie, że Ukraina może liczyć na Francję. Dodał, że jego kraj nigdy nie zażąda od Ukrainy ustępstw w konflikcie z Rosją, a sprawa bezpieczeństwa Europy rozstrzyga się teraz, na ukraińskiej ziemi. Oświadczył, że Francja przekaże Kijowowi dodatkowe sześć systemów artyleryjskich Caesar.

• Kanclerz Scholz podkreślał, że Rosja musi wy-

cofać swoje wojska i zgodzić się na rozmowy pokojowe oraz zadeklarował pomoc wojskową.

17 czerwca – dzień 114 nię w sprawie przyznania Ukrainie i Mołdawii statusu państw kandydujących do Unii Europejskiej. Co do Gruzji, Komisja uznała, że kraj ten „zasługuje na taką perspektywę, ale na status kandydata jest dla niego jeszcze za wcześnie”.

• Gazprom ogranicza dostawy gazu do Włoch

o 50%. Rosja twierdzi, iż jest to rezultat sankcji, które powodują braki części zamiennych do serwisu rurociągów.

• „Będę nadal rozmawiał z prezydentem Ro-

sji Władimirem Putinem, gdy tylko będzie

• „Komisja intensywnie pracuje nad oceną

13 czerwca – dzień 110 • W okresie rozpatrywania wniosku o akcesję

do NATO, Szwecja może czuć się bezpieczna.

Gdyby została zaatakowana, Pakt nie pozostanie bezczynny – powiedział Jens Stoltenberg po spotkaniu z premier Szwecji Magdaleną Adersson w okolicach Sztokholmu.

• „Papież Franciszek chciałby odwiedzić Ukra-

inę, ale na przeszkodzie stoi choroba kolan.

Z tego powodu lekarze zabronili mu nawet myśleć o podróżach zagranicznych” – poinformował prorektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie.

• Prezydent Wołodymyr Zełenski uważa, że

walki trwające w Donbasie „wejdą do historii wojskowości jako jedna z najokrutniejszych bitew w Europie”. Jego zdaniem wywiad i wojsko ukraińskie „ogrywają taktycznie” armię rosyjską.

• 10 września w teatrze w Mariupolu, gdzie zginęły setki ludzi, ma się odbyć otwierający sezon, zorganizowany przez władze okupacyjne spektakl estradowy.

14 czerwca – dzień 111 • Papież Franciszek powiedział mediom jezuickim, że słowa o „szczekaniu NATO u drzwi Rosji” powtórzył za przywódcą jednego

trwać lata. Nie możemy zaprzestać wspierania Kijowa, nawet jeśli cena tej pomocy jest wysoka, nie można jej porównać z ofiarą Ukraińców” – powiedział w wywiadzie dla niemieckiej gazety sekretarz generalny NATO, Jens Stoltenberg.

20 czerwca – dzień 117

zostanie członkiem UE” – skonstatował prezydent USA Joe Biden i dodał, iż na razie nie planuje wizyty w Kijowie.

w wywiadzie dla prasy niemieckiej powiedział, że praca Gerharda Shroedera dla rosyjskich firm energetycznych spowodowała wiele poważnych zastrzeżeń i postawiła jego kraj w trudnej sytuacji w Europie, szczególnie wobec wschodnich sąsiadów.

przeżywa falę emigracji, szczególnie osób z sektora IT, których wg różnych szacunków wyjechało 150 do 300 tys., głównie do państw byłego ZSRR.

• „Wojna Rosji przeciwko Ukrainie może po-

• „ Jest bardzo prawdopodobne, że Ukraina

• Prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier

• Po ataku na Ukrainę z 24 lutego br. Rosja

brytyjska armia musi być gotowa do ponownej walki w Europie” – napisał w liście do podkomendnych nowy dowódca brytyjskich sił lądowych, gen. Patrick Sanders.

w ONZ. Ten tydzień ma przynieść kluczowe rozmowy w celu odblokowania portów i eksportu ukraińskiego, ale także rosyjskiego zboża przez Morze Czarne pod flagą ONZ” – powiedział ambasador polski przy ONZ, Krzysztof Szczerski.

12 czerwca – dzień 109

suwane przez ten kraj w sprzeciwie wobec członkostwa Szwecji i Finlandii w NATO, mają swoje uzasadnienie – oświadczył sekretarz generalny Sojuszu Jens Stoltenberg w Helsinkach, podczas wspólnej konferencji prasowej z prezydentem Finlandii Saulim Niinisto.

Cytując Stoltenberga, agencja Reutera podała: „To uzasadnione obawy. Chodzi tutaj o terroryzm i o eksport broni”.

• „W związku z rosyjską napaścią na Ukrainę

• „Potencjalna klęska głodu to temat nr 1

wniosku unijnego aplikacyjnego Ukrainy i o tym właśnie rozmawiałam dzisiaj w Kijowie. Te rozmowy pozwolą nam zamknąć ten dokument do końca przyszłego tygodnia” – powiedziała Ursula von der Leyen w oświadczeniu dla mediów wygłoszonym w towarzystwie prezydenta Zełenskiego.

• Obawy Turcji co do bezpieczeństwa, wy-

19 czerwca – dzień 116

cji i Rumunii oraz kanclerza Niemiec i premiera Włoch „pojawiły się tematy dotyczące konieczności podjęcia dialogu z Rosją, jakichś koncesji i ustępstw. Rozmawiano o tym, w jaki sposób rzekomo mogłoby dojść do rokowań pokojowych” – poinformował wiceminister spraw zagranicznych Marcin Przydacz.

się do ataku, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nie chciał tego słyszeć” – powiedział prezydent USA Joe Biden, cytowany przez agencję AP. Władze Ukrainy uznały tę opinię za „nieuzasadnioną”.

przekazała mediom, że uzgodnienie stanowiska krajów UE w sprawie przyjęcia w swój skład Ukrainy będzie wyzwaniem i dodała, iż ma nadzieję, że za 20 lat będzie można uznać ten krok za słuszny. Oceniła, że w ciągu ostatnich lat Ukraina osiągnęła wiele, ale nadal pozostaje dużo do zrobienia.

zwali prezydenta Joe Bidena, by jasno określił odpowiedź USA na ewentualne użycie broni jądrowej przez Rosję na Ukrainie.

Autorzy apelu twierdzą, iż jest to niezbędne, by zniechęcić Moskwę do sięgnięcia po taką broń.

• Podczas wizyty w Kijowie prezydentów Fran-

• „Gdy wywiad USA ostrzegał, że Rosja szykuje

• Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen

• Czołowi republikańscy kongresmeni we-

• Niemiecki dziennik „Bild” dotarł do doku-

Zniszczony rosyjski czołg

będziemy przy tym stole” – powiedział Emmanuel Macron podczas wizyty w Rumunii.

• Think tank European Council on Foreign Rela-

tions (ECFR) opublikował sondaż wskazujący, iż więcej obywateli 10 państw Europy (Hisz­ panii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Włoch, Francji, Niemiec, Finlandii, Szwecji, Rumunii i Polski) woli jak najszybsze zakończenie wojny na Ukrainie – nawet kosztem ustępstw wobec Rosji – od zdecydowanej porażki Kremla. Jedynie w Polsce więcej osób popiera ukaranie Moskwy za dokonanie agresji.

• Turcja odrzuciła zaproszenie NATO do roz-

mów trójstronnych z Finlandią i Szwecją. Przed wyrażeniem zgody na rozmowy Ankara żąda od Sztokholmu i Helsinek konkretnych propozycji „rozwiania jej obaw związanych z terroryzmem” – podał „Financial Times”.

• Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zo-

stanie zaproszony na szczyt NATO, który będzie miał miejsce w dniach 29–30 czerwca w Madrycie, gdzie będzie mógł przemówić do wszystkich liderów przez łącze wideo – zapowiedział sekretarz generalny NATO, Jens Stoltenberg.

FOT. PAWEŁ BOBOŁOWICZ

• Premier Draghi powiedział, że „chciałby

widzieć Ukrainę w Unii Europejskiej” i zadeklarował: „Będziemy wspierać ją w tych dążeniach. Wartości związane z wolnością i niepodległością są częścią europejskiego projektu – nie możemy hamować tego procesu” Włoski premier oświadczył: „Musimy zorganizować eksport zboża z Ukrainy, odważnie walczyć z wywołanym przez Rosję problemem, tak jak walczy prezydent Zełenski”.

• Prezydent Rumunii Klaus Iohannis powiedział, że mamy do czynienia z „przełomowym momentem w historii Europy”, a „nadzwyczajne czasy wymagają nadzwyczajnych kroków i strategicznej wizji”. I dodał: „Musimy zadbać o stabilność i bezpieczeństwo w naszym regionie”.

• Kanclerz Olaf Scholz podziękował na Twit-

terze prezydentowi Ukrainy za przyjęcie zaproszenia na szczyt G7 pod koniec czerwca w Niemczech. Jednocześnie podziękował Wołodymyrowi Zełenskiemu za „otwartą rozmowę”.

• Ambasador Ukrainy w Berlinie, Andrij

wym pakiecie pomocy militarnej dla Ukrainy o wartości 1 mld USD, w tym artylerii i rakiet przeciw celom nawodnym. Jednocześnie zapowiedział kolejną transzę pomocy humanitarnej w wysokości 225 mln USD.

Melnyk, powiedział niemieckiej prasie, iż „Ukraińcy mają nadzieję, że wizyta kanclerza Olafa Scholza będzie miała nie tylko znaczenie symboliczne, ale i przełomowe”.

Podkreślił, że pomoc wojskowa Niemiec musi zostać podniesiona „na nowy jakościowo poziom”.

• Po rozmowie telefonicznej w sprawie dal-

• „Wyłącznie Ukrainie należy zostawić decy-

• Prezydent USA Joe Biden powiadomił o no-

szych relacji Pekinu z Moskwą prezydent Chin Xi Jinping potwierdził dobre stosunki ze swoim „starym przyjacielem” Putinem – za chińskimi mediami podała AFP.

16 czerwca – dzień 113 • Były ambasador USA w Kijowie, Wiliam Tay-

• Angela Merkel w wywiadzie dla BND powie-

działa, że w przyszłości będzie mogła pełnić rolę mediatora pomiędzy Rosją i Ukrainą.

Chodzi o późniejszy etap. W tej chwili ta kwestia nie jest dyskutowana.

• Premier W. Brytanii Boris Johnson złożył nie-

zapowiedzianą wizytę w Kijowie, podczas której zaoferował Ukrainie szeroki wojskowy program szkoleniowy, który zapewniłby przeszkolenie 10 tys. żołnierzy w ciągu 120 dni.

• Raport „Ukraine Support Tracker” Instytutu

Gospodarki Światowej w Kilonii (If W) omawia m.in. różnice między tym, co Ukrainie obiecano, i tym, co dostarczono, szczególnie w zakresie broni ciężkiej. Raport wskazuje na fakt, iż Polska dostarczyła 100% obiecanej pomocy, a USA i Niemcy zobowiązały się do dostarczenia znacznie większego wsparcia, niż przekazały. Pod względem wartości USA dostarczyły już 10 razy więcej broni niż Niemcy. Dokument podaje, że „od połowy maja znacznie wzrosła deklarowana pomoc finansowa, szczególnie ze strony instytucji unijnych. W sumie najważniejsi darczyńcy obiecali Ukrainie ponad 30 mld euro, ale od lutego br. wpłynęło zaledwie 6 mln, co powoduje rosnącą lukę w finansowaniu”.

18 czerwca – dzień 115

zję, kiedy i na jakich warunkach rozpocząć rozmowy z Rosją” – oświadczył polski minister spraw zagranicznych Zbigniew Rau w odniesieniu do stanowiska prezydenta Francji wzywającego do rozpoczęcia rozmów ukraińsko-rosyjskich.

• Była kanclerz Niemiec Angela Merkel w wy-

• Doradca prezydenta USA ds. bezpieczeń-

• „Z Putinem koniecznie trzeba rozmawiać,

lor, powiedział PAP, że deklaracje prezydenta Bidena o tym, że USA nie będą naciskać na Ukrainę w sprawie rozmów z Rosją oraz ustępstw na jej rzecz są rzeczywistą polityką Waszyngtonu. Odrzucił też sugestie, iż „Zachód musi być ostrożny i nie upokarzać Putina”.

stwa narodowego, Jake Sullivan, powiedział, że systemy artylerii rakietowej HIMARS przekazywane są partiami ze względu na ograniczone możliwości „wchłaniania” nowego sprzętu przez wojska ukraińskie, dodając, że oczekuje, iż w następnym pakiecie pomocy dla Kijowa znajdą się kolejne wyrzutnie tego systemu.

• Premier Włoch Mario Draghi, prezydent

• „Ukraina odczuła wsparcie czterech silnych

Francji Emmanuel Macron, kanclerz Niemiec Olaf Scholz, a także prezydent Rumunii Klaus Iohannis przybyli pociągiem via Polska do

to przydatne” – powiedział prezydent Emmanuel Macron w wywiadzie telewizyjnym.

krajów UE” – powiedział prezydent Wołodymyr Zełenski, podsumowując wizytę w Kijowie prezydentów Francji i Rumunii oraz

wiadzie dla portalu RND broni swoich decyzji w sprawie Nord Stream 2, utrzymując, iż był to projekt ekonomicznie najtańszy.

Jednocześnie oświadczyła, że „słowa Putina powinno się brać poważnie”.

mentów świadczących, iż długoletni szef do spraw komunikacji Nord Stream 2, bezpośredni pośrednik między zarządem firmy i premier Meklemburgii-Pomorza Przedniego Manuelą Schwesig z SPD, był informatorem NRD-owskiej służby specjalnej Stasi. Gazeta napisała: „Z ujawnionej korespondencji wewnętrznej wynika, że Elbert jest uważany za głównego łącznika pomiędzy Nord Stream 2 a Schwesig i władzami landu”. Z akt Steffena Eberta wynika, że deklarację dotyczącą współpracy podpisał on „dobrowolnie” w 1984 r., a „Stasi oceniła go jako rzetelnego i uczciwego informatora”.

• „Ukraina będzie partnerem uczestniczącym

Inicjatywy Trójmorza”, jako beneficjent nowego rodzaju partnerstwa stworzonego dla państw-kandydatów do UE – postanowili przywódcy państw Inicjatywy podczas szczytu w Rydze. Podczas spotkania online z uczestnikami szczytu prezydent Wołodymyr Zełenski powiedział, że Ukraina powinna być członkiem Inicjatywy Trójmorza. Zełenski odbył także rozmowę z prezydentem Dudą.

• Węgierski portal Budapest Times poinformował, że premier Viktor Orban popiera nadanie Ukrainie, Mołdawii, Gruzji oraz Bośni i Hercegowinie statutu kandydata do Unii Europejskiej.

• „Putin najwyraźniej się boi, że iskra demokra-

cji może roznieść się w Rosji. Dlatego od lat prowadzi politykę zmierzającą do rozpadu NATO i UE. Chce wrócić do polityki stref wpływów. Ale to mu się nie uda” – napisał na Twitterze kanclerz Olaf Scholz.

21 czerwca – dzień 118 • „Z pewnością odbudujemy Ukrainę i nie mówię

tu tylko o Unii Europejskiej, ale także o międzynarodowych instytucjach finansowych i o innych przyjaciołach Ukrainy, takich jak Wielka Brytania i USA” – powiedziała w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej” przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen.

• Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski

będę to nadal robić, podobnie jak prezydent Francji” – powiedział w wywiadzie telewizyjnym kanclerz Niemiec Olaf Scholz.

podał do wiadomości, że zaprosił do Kijowa prezydenta Węgier Viktora Orbana oraz podziękował mu za poparcie w sprawie nadania Ukrainie statusu kandydata do Unii Europejskiej.

• Podczas dorocznego Międzynarodowego

• Na swoich stronach internetowych rząd

Forum Ekonomicznego w Petersburgu Władimir Putin wezwał rosyjskie przedsiębiorstwa do zwiększenia krajowych inwestycji, by wykorzystać „gigantyczny potencjał” kraju i przeciwstawić się sankcjom oraz stwierdził, że Unia Europejska utraciła „suwerenność polityczną” i wkroczyła na ścieżkę, która doprowadzi ją do radykalizmu i zmiany elit.

niemiecki zamieścił listę broni, sprzętu wojskowego i innych form pomocy militarnej przekazanej lub obiecanej Ukrainie przez RFN. Na liście znajdują się materiały i broń pochodzące z zasobów Bundeswehry oraz sprzęt wyprodukowany przez niemiecki przemysł zbrojeniowy, a sfinansowany przez rząd.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

12

WALK A PSYCHOLOGIC ZNA

Rosyjska gra Lwowem

O

czywiście służby prasowe polskiego rządu te informacje dementują, ale gra Rosji jest niegłupia. Otóż nie warto zaprzeczać, że znaczna część Polaków z sentymentem patrzy na te ziemie. Co prawda Roman Kołakowski kiedyś śpiewał, że „Lwów to dla mnie zagranica”, ale emocje to emocje. Dlatego warto wziąć pod uwagę i taki czynnik, że minister Ławrow, który straszy Ukraińców Polakami, zwraca się też do Polaków, którzy takimi emocjami właśnie gotowi się kierować. Rosjanie głoszą przy okazji, że są obrońcami integralności terytorialnej Ukrainy, a Łukaszenka ponoć nawet wojsko gromadzi na okoliczność, gdyby Polacy chcieli zbrojnie wkroczyć do Lwowa, ale podniesienie i umiędzynarodowienie kwestii Lwowa wydaje się być grą operacyjną, która może zostać szybko przeniesiona na różne poziomy.

Pierwszy wspomniałem: Rosja i Białoruś występują w obronie integralności terytorialnej Ukrainy przeciwko roszczeniom Polski, vide USA, których to kraj nasz jest „sługusem”. Na poziomie publicystyki nie jest trudno ten pomysł ciągnąć. Przede wszystkim idea Międzymorza, czy też używana w Polsce koncepcja przestrzeni pojagiellońskiej może być użyta jako pała, a to, że postawiona w ten sposób kwestia jest aberracją, nie ma tu nic do rzeczy. Obrona tak pojmowanej „integralności” Ukrainy wpisuje się w pewną koncepcję, znaną od kilkuset lat, w której Moskwa ma moralny, eschatologiczny wręcz obowiązek zebrać wszystkie ziemie „ruskie” i nie uronić z nich ani kawałeczka. W takim ujęciu chodzi

przez dziennikarzy, mają Polaków ponownie rozemocjonować na punkcie posiadania Lwowa, wzbudzić nastroje nacjonalistyczne (w pewnym znaczeniu słowa ‘nacjonalizm’), obudzić wrogość do Ukrainy i… No właśnie, co by miało być potem? Chyba tylko wysunięcie roszczeń terytorialnych i ewentualne proszenie Moskwy o dopuszczenie do stołu rokowań w kwestiach podziału terytorium obecnego państwa ukraińskiego. Gdyby nawet zabieg ten się udał,

PRENUMERATA ROCZNA KRAJOWA K ‒ U ‒ R ‒ I ‒ E‒ R

G

A

Z

E

T

A

N

I

E

C

O

D

Z

I

E

N

N

A

Zamawiam 12 kolejnych numerów Kuriera WNET: 1 egzemplarz za 99 zł 2 egzemplarze za 180 zł

Imię i Nazwisko

Adres

Telefon

W terminie 7 dni od wysłania formularza zamówienia należy dokonać opłaty na rachunek bankowy Alior Bank: nr 24 2490 0005 0000 4600 3762 4548 W przelewie należy podać imię i nazwisko Zamawiającego i dopisać „Kurier Wnet”.

Zamówienie należy dostarczyć na adres: Radio Wnet Sp. z o.o.

Krakowskie Przedmieście 79 00-079 Warszawa Zamówienia przez internet: www.kurierwnet.pl Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celu świadczenia usługi prenumeraty oraz w celach marketingowych przez administratora, którym jest Radio Wnet Sp. z o.o., z siedzibą przy ul. Zielnej 39, 00108 Warszawa, KRS 0000333607, REGON 141961180, NIP 5252459752. Informujemy, że dane będą przetwarzane w sposób zgodny z ustawą z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, a także, że posiada Pan/ Pani prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania oraz zwrócenia się z żądaniem usunięcia podanych danych osobowych. Zbierane dane przetwarzane będą wyłącznie w celu wskazanym powyżej. Podanie przez Pana/Panią danych osobowych jest całkowicie dobrowolne.

mocną, że to chłop polski bił się z bolszewikami w roku 1920, będąc żywiej zainteresowany sprawą narodową niż proletariacką.

Jak wspomniałem, nie wszystkie możliwości geopolityczne i społeczne udało się Polakom wyzyskać, niemniej ostatnie 100 lat chyba możemy zamknąć bilansem dodatnim, biorąc pod uwagę punkt wyjścia i tragizm XX wieku. Po co o tym piszę? Po to, byśmy przestali żyć w świecie kreśle-

Ukrainy, a także przeniesienia się konfliktu na zachód. I nie idzie o dwa czy trzy powiaty, choć w sytuacji całkowitej fragmentaryzacji Ukrainy mogą one mieć znaczenie, ale o tworzenie wielkiego narodu, takiego, jakim go chciał widzieć np. Adam Doboszyński, gdzie „człowiek nie może być odosobniony, lecz czuć oparcie w rodzinie, organizacji zawodowej i stanowej oraz ojczyźnie”. Projekt ten, zdaje się, ciągle czeka na realizację.

W mediach widzimy coraz więcej komunikatów wysyłanych przez rosyjskich polityków oraz, co podkreślę dodatkowo, białoruskiego przywódcę Aleksandra Łukaszenkę, informujących świat, Ukraińców i swoją opinię publiczną o tym, że Polacy chcą zająć, czy też już powoli zajmują obszar stanowiący najdalej na zachód wysuniętą część obecnego państwa ukraińskiego, w naszej historii nazywany Małopolską lub Galicją Wschodnią.

Glosy do wojny na Ukrainie Piotr Sutowicz

byłby tylko chwilowym cofnięciem się o krok, np. tak jak z Litwą w 1939 roku, której Stalin ochoczo oddał Wilno, ale tylko po to, by za rok połknąć ją całą.

Zresztą do takich zabiegów zdolni są nie tylko Rosjanie. Warto przypomnieć, że kilka miesięcy przed napaścią na Polskę, hitlerowskie Niemcy zgodziły się, by ta zajęła Zaolzie. Jednym słowem, gdyby Rosja próbowała realizować taki scenariusz, to od takiego daru należałoby się trzymać z daleka. Pamiętajmy też o możliwości pośredniej: rozemo-

Integralność terytorialna Ukrainy została poważnie zagrożona. Na naszych oczach dokonuje się dekonstrukcja układu państw, którą nieopatrznie, jak się okazuje, uznawaliśmy za trwałą. o całą Ukrainę jako część „Wielkorosji”. Ukraińcy raczej nie chcą być częścią składową takiego „imperium”, ale warto przypomnieć, że Rosjanie mają plan wykonania na społeczeństwie tego kraju wielkiej pracy „denazyfikacyjnej”, która miałaby za kilkadziesiąt lat zaowocować powstaniem pożądanej przez nich mentalności. Tu Polska jest wrogiem, i tyle. Jest to możliwy punkt wyjścia i wyraz stanowiska, że Rosja z nikim niczym dzielić się nie będzie, bo wszystko, co dzisiejszą Ukrainę stanowi, należy do niej.

Druga możliwość jest taka, że wypowiedzi Ławrowa, Miedwiediewa i innych polityków, przerobione potem

napaść byłaby początkiem wojny z całym NATO, a przynajmniej ze Stanami Zjednoczonymi? Możliwe, ale może – jak piszą niektórzy rosyjscy propaństwowi publicyści, i nie tylko oni – Rosja ma to wliczone w koszty; może już na jakimś szczeblu układa ze swoimi „wypróbowanymi przyjaciółmi” nowy układ europejski od Lizbony do Władywostoku. W każdym razie rosyjska gra Lwowem jest dla nas niebezpieczna.

cjonujemy się i my, i Ukraińcy, a to może doprowadzić do czegoś złego, choćby w wyniku prowokacji, a wtedy Rosja może okazać się „stabilizatorem” i „jedynym gwarantem pokoju”. Takie działania znamy, a ich skutki widzimy choćby w kilku poradzieckich enklawach.

Kolejna opcja gry prowadzonej z Moskwy wydaje się być najbardziej niebezpieczna z krótkiej perspektywy.

Rosja może chcieć umiędzynarodowić konflikt na Ukrainie, stworzyć zarzuty względem Polski, dokonać jakichś prowokacji i zaatakować nas w ramach kolejnej operacji specjalnej. To też może być początek czegoś dużego. Czy taka

Plan dla Polski Polska nie jest mała. Co prawda zmarnowaliśmy wiele szans geopolitycznych i społecznych, które pewnie dałyby nam, Polakom, lepsze pozycje wyjściowe niż te posiadane obecnie, ale nie powinniśmy mieć kompleksów małości i znikomości. Nie jesteśmy, jak chciał to widzieć jeden z naszych ministrów spraw zagranicznych, „biedną, brzydką panną na wydaniu”. Mimo pewnego kryzysu, jesteśmy państwem o społeczeństwie niemal 40-milionowym, co prawda starzejącym się, ale ten problem mają też inni. Trzeba go na pewno rozwiązać tak na poziomie demograficznym, jak i tożsamościowym, poprzez absorbcję dla kultury polskiej społeczności pozostających poza jej zasięgiem, ale skłonnych do wpisania się w nasz kod kulturowy. To nie są wyzwania nowe, taki zabieg, wbrew państwom rozbiorczym, przeprowadzono siłami społecznymi w końcu XIX stulecia i pewnie na początku XX na ludności chłopskiej, która

Nie wiem, jak miałaby być zorganizowana obecność kultury rosyjskiej na Zachodzie, w tym także w Polsce, aby była ona wyrazem autentycznej wymiany kulturalnej, a nie pretekstem do działania propagandy i wywiadu. w stosunkowo krótkim czasie uzyskała polską świadomość narodową, na tyle

Postępowcy gorsi od komuchów Henryk Krzyżanowski

Z

nia planów bardzo małych, oddawania rządów sobą obcym i podporządkowywania się im. Oczywiście jako państwo możemy robić różne wolty i wpasowywać się w czyjeś zamierzenia, jeśli są nam na rękę, ale Polska i Polacy zasługują na wielkie cele. Ten temat podejmuję w charakterze pewnego uzupełnienia do powyższego omówienia rosyjskiej gry Lwowem. Chcę bowiem stwierdzić, że odmawiam politykom rosyjskim prawa do frymarczenia ziemiami, które do nich nigdy nie należały.

Ruś Halicka w swej historii nigdy moskiewską nie była, a nawet po II wojnie światowej imperium rządzone z Moskwy sprawowało tu władzę poprzez rząd w Kijowie. Obecnie ten rząd broni swej suwerenności nad tym obszarem.

Prawdą jest, że terytorium, że je tak nazwę, lwowskie, odgrywa w naszej historii rolę ogromną i nie mamy prawa ani względem dziejów, ani względem przyszłości roli tej umniejszać, ale naszym zamierzeniom nadać o wiele szerszą i dalekosiężną perspektywę.

a komuny i my, i czerwoni traktowaliśmy wolność słowa z całą powagą. O „nas” nie muszę mówić – poświęcaliśmy dla niej swój czas, pieniądze, a jak źle poszło, to i wolność. Ale komuchy, paradoksalnie, też były teoretycznie za wolnością słowa. Ich posłuszni sędziowie nie skazywali nas za treść bibuły (no, może poza samym stanem wojennym), a za jej bezdebitowość – rozpowszechnianie bez pieczątki z urzędu cenzury. Treść ocenie sądu nie podlegała.

Dzisiejsi postępowcy wolność słowa zwalczają całkiem jawnie przy pomocy słów-wytrychów z arsenału politycznej poprawności. Kluczowym pojęciem jest oczywiście ta okropna MOWA NIENAWIŚCI, brrr.... W 1968 zaczęło się, co prawda, od „zakazuje się zakazywać”, ale jakoś tak szybko zastąpiono to utopijne, więc niepraktyczne hasło bardziej użytecznym „zakazuje się nienawidzić”. Utopię zastąpił totalitaryzm w najczystszej postaci.

Najświeższy przypadek z naszego podwórka opisał w świetnym tekście na witrynie SDP red. Sławomir Jastrzębowski, pastwiąc się nad wyrokiem skazującym (na razie w pierwszej instancji) prof. Tadeusza Żuchowskiego z UAM za rzekome zniesławienie prof. Ingi Iwasiów. Owa progresywna dama na wiecu w Szczecinie użyła słów „j.....ć” i „wy.....ć”, co konserwatywny historyk sztuki z Poznania określił jako „zachowanie, które uwłacza etosowi profesora”. W ocenie sędzi ta krytyka była „nacechowana złośliwością i miała na celu obrażenie” powódki.

Złośliwość zakazana! Nareszcie! To przypomnę, że Stanisław Barańczak (kolega z tego samego rocznika filologii) bywał bardzo złośliwy w ocenie pisarzy, nawet tych znanych. Jednak nikomu z tak potraktowanych nie przyszło do głowy, żeby się z nim sądzić. A postępowej p. Iwasiów, owszem, jak najbardziej! O tempora!

W latach osiemdziesiątych, do zmiany solidarnościowej ustawy o uczelniach, byłem członkiem senatu UAM jako jeden z wybranych w wolnych wyborach przedstawicieli tzw. młodszych pracowników. Mieliśmy wtedy wspólny front z reprezentacją studentów. No, gdyby komuchom przyszło do głowy skazywać za złośliwe względem władzy wypowiedzi, to wszyscy w komplecie poszlibyśmy siedzieć. Ale wtedy nikt nie słyszał o mowie nienawiści, którą, jak czytam, mój uniwersytet umieścił ostatnio w swoim oficjalnym dokumencie.

K

Polska nie jest samotną wyspą. Od wieków była i nadal jest usytuowana pomiędzy Rosją i Niemcami, dwiema siłami, które przy sprzyjających okolicznościach próbują nami zawładnąć, co im się niekiedy w historii udawało.

Aby więc nasza siedziba narodowa była bezpieczna, musi być posadowiona w szerokim, pewnym układzie geopolitycznym, opartym na jedności cywilizacyjnej. Obecnie wokół nas bezpiecznie nie jest. Integralność terytorialna Ukrainy została poważnie zagrożona.

Na naszych oczach dokonuje się dekonstrukcja układu państw, którą nieopatrznie, jak się okazuje, uznawaliśmy za trwałą. Być może jest to dopiero początek czegoś całkiem nowego.

Ukraina to dla nas obszar niezmiernie ważny, potencjalnie bogate terytorium, które zarówno pod względem surowcowym, jak i ludnościowym mogłoby stać się istotną częścią składową środkowoeuropejskiego ładu, w którym my też mielibyśmy szansę odgrywać znaczącą rolę. Niestety sprawy, o których piszę, nie są niewidzialne dla innych. Odessa, ważne dla tego terenu okno na Morze Czarne, jest w tej chwili zablokowana i trzeba liczyć się z opcją, w której przejdzie ona we władanie rosyjskiego ośrodka siły, choć zdaje się, że i Turcja chciałaby, by ten port stał się jej protektoratem.

Prymas Stefan Wyszyński na łożu śmierci wyznaczył biskupom zadanie, by przez Ukrainę nieśli na wschód cywilizację łacińską. Od tego zaczęły się rządy ostatnich Piastów nad Rusią Halicką, stamtąd nasza cywilizacja winna kroczyć ku wybrzeżom Morza Czarnego. Czy jest to w dzisiejszych warunkach realne? Wydaje się, że zależy to od rozwiązań militarnych, które na razie są słabo przewidywalne. Ale oczywiste jest też, że musimy mieć jakiś plan na wypadek odcięcia nas, środkowych Europejczyków, Polaków, od portu w Odessie; na wypadek ponownego zamknięcia przed nami obszaru

Punkt widzenia ministra Ławrowa 27 maja Minister Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej, Siergiej Ławrow, na posiedzeniu rosyjskiej Rady Ministrów miał oskarżyć Europę o wypowiedzenie Rosji wojny totalnej, przy czym zwrócił uwagę na wynikające z rusofobii wykluczenie z obiegu światowego rosyjskiej kultury.

Wypowiedź ministra może być uważana za mało ważną, ale prawdopodobnie jest wyrazem tego, co rosyjskie ośrodki władzy boli w sposób szczególny. Szeroko rozumiany Zachód chyba rzeczywiście ograniczył obecność rosyjskiej kultury w swojej przestrzeni, podobnie zresztą uczyniono ze sportem.

Jeżeli wziąć pod uwagę konsekwencje bezpośrednie, to działania te nie powinny być dla Rosjan tak dotkliwe, jak te związane z wymianą gospodarczą.

Zresztą od czasu do czasu, tak na dalszym Zachodzie, jak i u nas, pojawiają się opinie w jakiś sposób wychodzące naprzeciw wypowiedzi Ławrowa, że przecież dzieła kultury nie są winne wojnie. Może to i racja, ale wydaje się, że irytacja ministra wynika z czegoś innego niż troska o samą kulturę.

W ostatnich miesiącach na Zachodzie dokonało się bowiem swoiste zaciągnięcie żelaznej kurtyny. Nie możemy zapominać o tym, co wiedzą rosyjskie elity polityczne, że poprzez instytucje i ludzi kultury Rosja dokonywała penetracji krajów Zachodu i coś, co wyglądało na działalność kulturalną, często

słuszną – ostatnie tygodnie wiele zmieniły w podejściu ludzi Zachodu do rosyjskości jako takiej. Nie wiem, czy ta negatywna reakcja uczuciowa będzie długotrwała, nie wiem, czy w ogóle powinna mieć miejsce. Nie wiem też, jak miałaby być zorganizowana obecność kultury rosyjskiej na Zachodzie, w tym także w Polsce, aby była ona wyrazem autentycznej wymiany kulturalnej, a nie pretekstem do działania propagandy i wywiadu. Zresztą, co do kultury będącej narzędziem indoktrynacji, problem z całą pewnością jest znacznie szerszy.

Geopolityka głodu Widmo głodu, to coś czego – co zrozumiałe – boimy się, a więc straszenie głodem może być skutecznym narzędziem propagandowym. Sięgają po nie obydwie strony konfliktu na Ukrainie. Strona ukraińska mówi, że Rosjanie zboże już to niszczą, już to kradną, ewentualnie uniemożliwiają jego eksport z ukraińskich portów. Biorąc pod uwagę wielkość ukraińskiej produkcji, szczególnie kukurydzy i pszenicy, sytuacja taka może doprowadzić do światowego głodu, a ten – do globalnych przemieszczeń ludności z obszaru Afryki do Europy.

Wyjątkowo Rosjanie wydają się iść w sukurs tej narracji, może nie w odniesieniu do kradzieży, ale na pewno co do blokady portów i widma głodu.

Deklarują przy tym, że są gotowi odblokować ukraiński eksport, ale nie za darmo. Ceną miałoby być zniesienie sankcji gospodarczych nałożonych na Rosję przez Zachód, także tych odnoszących się do sprzedaży nawozów. Widać stąd jasno, iż sankcje są dla Rosji na tyle dokuczliwe, że publicznie podała taki warunek.

Straszenie globalnym głodem jest tu wszakże czynnikiem kluczowym. Może rzeczywiście ilości zboża zablokowane w ukraińskich magazynach mogą wpływać na braki w zaopatrzeniu. Ale wyobrażam sobie też sytuację, w której ktoś – Rosja lub kto inny – poprzez pewne działania wywoła sztuczne przerwy w łańcuchach dostaw żywności, generując głód, który może doprowadzić do olbrzymich wędrówek mas ludności.

W końcu wielkie rewolucje często zaczynały się od sztucznie wykreowanych braków żywnościowych.

Czy Rosji na czymś takim zależy?

Wydaje się, że może tak być. Im więcej kłopotów ma tzw. Zachód, tym większa swoboda działania Moskwy tu, gdzie chce ona coś załatwić. Granie czynnikiem imigranckim jest możliwe. Jeżeli przyjrzymy się naszej granicy białoruskiej, to zobaczymy małą namiastkę tego, co się może dziać.

W tej sytuacji logiczne wydaje się pytanie, czy Rosja szczerze deklaruje po-

Pojawia się propozycja rozwiązania obu problemów naraz: zboże się wywiezie, gaz i ropa od nowa popłyną, trzeba tylko zakończyć wojnę.

Być może kontrolę nad tym, co wpływa i wypływa z Odessy, przekazać Rosjanom. było ofensywą ideologiczną czy akcją wywiadowczą. Tak było za Sowietów, ale już wcześniej Rosja carska operowała w obszarze szeroko rozumianej kultury.

Warto w tym kontekście przypomnieć opisującą realia aktywności na tym polu w czasach sowieckich, powieść Vladimira Volkoffa Montaż, zaznaczając, że autor lubił rosyjską kulturę i w kwestii wojny na Ukrainie jego poglądy mogłyby być dla nas nieoczywiste.

Za Putina podtrzymywano taką aktywność. Raczej nie jest tajemnicą, że międzynarodowe związki sportowe były bogato finansowane przez rosyjskie czynniki, niekiedy prywatne, a niekiedy państwowe. Praca propagandowa ludzi opłacanych przez Kreml z pewnością odbywała się zgodnie z zasadą pasów transmisyjnych. W jednym środowisku była nim muzyka poważna czy balet, w innym film, gdzie indziej prasa.

Wszystkie te kanały w tej chwili stoją nieczynne. W warunkach propagandy wojennej Rosja może zrobić naprawdę niewiele. Jak się wydaje, w drugą stronę działa to podobnie. W rosyjskich kinach pewnie nie gra się nowych zachodnich filmów, a wymiana w innych obszarach kultury chyba również została zatrzymana. Tyle, że tzw. Zachód jakoś z tym żyje i nie narzeka. Z drugiej strony, jak widać, jest inaczej. Ławrow zarzuca Zachodowi rusofobię. Cokolwiek pod tym pojęciem się kryje, może w określonej sytuacji politycznej być diagnozą częściowo

moc w rozwiązaniu tego kłopotu w zamian za zniesienie sankcji? Wątpię, chyba że mamy do czynienia z czymś jeszcze – z kolejną próbą zakończenia wojny na warunkach akceptowalnych dla Rosji.

Sprawa z tego akurat punktu widzenia wyglądałaby tak: opinia światowa jest szczerze przestraszona: żywność to jedno, rosyjskie surowce to drugie, i oto pojawia się propozycja rozwiązania obu problemów naraz: zboże się wywiezie, gaz i ropa od nowa popłyną, trzeba tylko zakończyć wojnę. Być może kontrolę nad tym, co wpływa i wypływa z Odessy, przekazać Rosjanom właśnie, zabezpieczyć im kanały komunikacyjne na linii Krym i wybrzeża Morza Czarnego – Rosja właściwa i sprawa będzie zamknięta. Rosyjska operacja specjalna przyniesie swoje efekty bez konieczności gruntownego zniszczenia władzy w Kijowie. Ukraina zostanie sprowadzona do roli producenta zboża, pozbawionego możliwości samodzielnego obrotu nim. Właściwie będzie trzymana za gardło jak kiedyś Rzeczpospolita bez portu w Gdańsku. Ale świat Zachodu będzie zadowolony. W Berlinie będzie ciepło, sucho i ponoć niegłodno.

Patrząc szerzej, z tego pokoju wyniknie coś jeszcze: powstanie Ukraina na miarę tej wymarzonej przez Niemcy w 1918 roku, wykreślonej traktatami brzeskimi. Rosjanie staną się tego projektu strażnikami, a Niemcy będą mogły wygrać kolejną wojnę, tym razem całkowicie cudzymi rękami. K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

13

MEDIA „W tym roku Dzień Dziennikarza ma gorzki smak. Trwa czwarty miesiąc wojny na pełną skalę i straciliśmy 32 dziennikarzy. W ciągu ośmiu lat wojny straciliśmy ich jeszcze więcej” – powiedział 6 czerwca ukraiński minister kultury i polityki informacyjnej Ołeksandr Tkaczenko z okazji obchodzonego tego dnia na Ukrainie dziennikarskiego święta.

Wolność słowa AD 2022

czerwiec Jolanta Hajdasz

W

kontekście tych słów jak banalne wydają się nasze problemy z wolnością słowa, jak błahymi de facto sprawami zajmują się sądy, analizując dziennikarskie teksty i rozpatrując każdy, nawet najbardziej dziwaczny pozew o rzekome zniesławienie. Na Ukrainie dziennikarze giną, wykonując swoją pracę na froncie i w objętych walkami miastach.

Wśród zabitych są reporterzy, którzy stali się ofiarami ostrzałów, i tacy, którzy pełnili służbę wojskową i zginęli

w trakcie działań bojowych. Z tej perspektywy żadna z opisywanych poniżej spraw nie ma sensu, a zarzuty wobec reporterów i publicystów trudno byłoby przetłumaczyć na ukraiński. Ci dziennikarze, którzy relacjonują wojnę na Ukrainie, nie mają złudzeń, że wojna zagraża także naszemu krajowi.

W obliczu takiego niebezpieczeństwa jak byłoby dobrze, gdyby oskarżyciele wycofali swoje pozwy i zostawili dziennikarzy w spokoju. Choćby ze względu na ten absolutnie dramatyczny czas.

Codziennie”, Tomaszowi Sakiewiczowi. Ostatecznie jednak sprawa została nagle zdjęta z wokandy. Decyzją marszałka Grodzkiego proces toczy się w trybie niejawnym. Chodzi o proces, jaki z oskarżenia prywatnego Tomasz Grodzki wytoczył redaktorowi Tomaszowi Sakiewiczowi z art. 212 kodeksu karnego. Sprawa dotyczy wpisów w mediach społecznościowych naczelnego GP na temat byłego ordynatora Szpitala Szczecin-Zdunowo w zakresie odnoszącym się do podejrzeń o przyjmowa-

to wytłumaczyć, bo innego uzasadnienia nie znam”.

W związku z prowadzonym wobec marszałka Grodzkiego śledztwem prokuratura przesłuchała już blisko 250 świadków. Część z nich bezpośrednio obciąża Grodzkiego; pozostali mówią o działalności przestępczej, która była prowadzona w szpitalu i przy szpitalu, którego ordynatorem był Tomasz Grodzki. Wniosek Prokuratury Rejonowej w Szczecinie o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej marszałka Senatu Tomasza Grodzkiego został przekazany do Senatu RP w marcu ubiegłego roku. Jak policzyli dziennikarze portalu niezależna.pl, marszałek Senatu już od ponad 450 dni nie poddaje pod głosowanie tego wniosku.

CMWP SDP objęło tę sprawę monitoringiem ze względu na zagrożenie naruszenia praw red. Tomasz Sakiewicza w zakresie wolności słowa i prasy.

14 czerwca 2022 Wygrał z Giertychem Pozwany z 212 kk Samuel Pereira z TVP wygrał w sądzie z adwokatem i politykiem Romanem Giertychem.

10 czerwca br. Sąd Okręgowy w Warszawie – XXIV Wydział Cywilny umorzył proces karny z art. 212 kk przeciwko redaktorowi Samuelowi Pereirze, redaktorowi naczelnemu portalu tvp. pl. Prywatny akt oskarżenia z powodu rzekomego zniesławienia skierował

WYBRANE SPRAWY Z DZIAŁALNOŚCI CMWP SDP

6 czerwca 2022 CMWP SDP solidarne z dziennikarzami z Ukrainy Z okazji obchodzonego 6 czerwca na Ukrainie Dnia Dziennikarza, Sergiy Tomilenko, prezes Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, przesłał do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i do Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP podziękowanie za solidarność i pomoc dla dziennikarzy ukraińskich w czasie wojny. Dzień Dziennikarza na Ukrainie obchodzony jest od 1994 r., a 6 czerwca jest datą historyczną, po-

stosunków konkurencyjnych to rynek powinien zdecydować, czy konsumenci będą, czy nie będą nadal korzystać z tej prasy wydawanej przez Polska Press”.

Na początku marca zeszłego 2021 RPO odwołał się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od decyzji prezesa UOKiK w sprawie zgody na koncentrację polegającą na przejęciu przez PKN Orlen kontroli nad Polska Press. Prezes UOKiK zgodził się na przejęcie Polska Press przez PKN Orlen na początku lutego ub.r. RPO w swym odwołaniu chciał, by sąd uchylił zgodę prezesa UOKiK. CMWP SDP pod-

Podziękowanie Narodowego Związku Dziennikarzy Ukraińskich dla CMWP za solidarność i pomoc uchodźcom z Ukrainy FOT. ARCH. CMWP SDP

nieważ tego dnia Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy został przyjęty do największej, ogólnoświatowej organizacji dziennikarskiej – Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (IFJ).

7 czerwca 2022 Przegrana byłego RPO Adama Bodnara w sporze z UOKiK. Decyzja sądu zbieżna ze stanowiskiem CMWP SDP CMWP SDP odnosiło się do tej sprawy wielokrotnie, konsekwentnie podkreślając, iż zakup wydawnictw Polska Press przez PKN Orlen nie narusza w żaden sposób realizacji zasady wolności słowa demokratycznego państwa.

7 czerwca to stanowisko potwierdził Sąd Okręgowy w Warszawie rozpatrując odwołanie Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące tej transakcji. W Sądzie Okręgowym w Warszawie podczas jawnej rozprawy sędzia Witold Rękosiewicz oddalił odwołanie Rzecznika Praw Obywatelskich od decyzji prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie zgody na zakup Polski Press przez PKN Orlen. Wyrok jest nieprawomocny i sędzia poinformował pełnomocników RPO, że warunkiem odwołania jest dotrzymanie ustawowego terminu jego złożenia.

W ustnym uzasadnieniu wyroku sędzia stwierdził: „Odwoływanie się przez stronę powodową do okoliczności o charakterze wyższym, czyli wolności prasy, pluralizmu i tak wskazywanego przez stronę powodową dostępu konsumentów do wolnych mediów – cóż, w tym zakresie, na gruncie

kreślało, iż zakup wydawnictw Polska Press przez PKN Orlen nie narusza w żaden sposób realizacji zasady wolności słowa demokratycznego państwa.

Nasze stanowisko opublikowaliśmy na stronie internetowej cmwp.sdp.pl, gdyż Sąd nie zgodził się na przyjęcie do akt sprawy opinii amicus curiae, przesłanej przez Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP.

11 czerwca 2022 Tomasz Grodzki przeciwko red.

Tomaszowi Sakiewiczowi. Relacja obserwatora CMWP SDP 7 czerwca przed Sądem Rejonowym Warszawa-Wola miała odbyć się kolejna rozprawa karna w procesie, który marszałek Senatu Tomasz Grodzki wytoczył redaktorowi naczelnemu „Gazety Polskiej” i „Gazety Polskiej

Roman Giertych przegrał w sądzie z pozwanym przez siebie z par. 212 kk red.

Samuelem Pereirą z TVP FOT. ARCH. CMWP SDP

nie przez Tomasza Grodzkiego korzyści finansowych. Zarzuty te były i są formułowane publicznie przez świadków tych zdarzeń oraz przez prokuraturę, która na ich podstawie sporządziła akt oskarżenia przeciwko marszałkowi Senatu. Tomasz Grodzki nie zgodził się, by sprawa była prowadzona w trybie jawnym, o co wnioskował red. Tomasz Sakiewicz.

Dzień przed planowaną rozprawą sąd poinformował o odroczeniu terminów posiedzeń przewidzianych na 7 oraz 14 czerwca. Jak powiedział Tomasz Sakiewicz, „sytuacja jest zupełnie niezrozumiała, bo przecież terminy były ustalane w taki sposób, żeby wszystkim pasowały. Miało dojść do przesłuchania marszałka Grodzkiego i do przesłuchania jednego z ważnych świadków. Chociaż sąd nie podał powodu odroczenia wczorajszej rozprawy, to jednak odwlekanie w czasie tej sprawy może mieć bezpośredni związek z zatrzymaniem przez CBA lekarzy związanych z Fundacją Pomocy Transplantologii, założoną przez Tomasza Grodzkiego. Tuż przed rozprawą dowiedzieliśmy się, że aresztowano dwóch prezesów fundacji, którą zakładał Tomasz Grodzki, i pojawił się tam zarzut zorganizowania grupy przestępczej. Ten zarzut może poszerzyć zakres zarzutów wobec samego marszałka. Nie wykluczam, że może się pojawić ponowny wniosek o uchylenie immunitetu. Być może Tomasz Grodzki za wszelką cenę teraz próbuje opóźnić nagłośnienie tych spraw.

To jest wyjątkowo rujnujące jego wizerunek, ale też wizerunek Platformy Obywatelskiej. Tylko tak potrafię sobie

przeciwko niemu Roman Giertych, żądając skazania dziennikarza na 1 rok więzienia oraz m.in. aż 200 000 złotych odszkodowania. Była to reakcja polityka i adwokata na publikacje dotyczące jego zatrzymania przez Centralne Biuro Antykorupcyjne w październiku 2020 r.

CMWP SDP wspierało dziennikarza w publicznych wypowiedziach.

Według przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, Roman Giertych miał działać na szkodę spółki Polnord, z którą był związany, a z której miało dojść do wyprowadzenia ponad 90 mln złotych. Adwokat zasłabł podczas zatrzymania i trafił na krótko do szpitala, co było przedmiotem szeregu publikacji medialnych towarzyszących zatrzymaniu Romana Giertycha. Roman Giertych złożył akt oskarżenia z tego powodu także przeciwko red. Cezaremu Gmyzowi, red. Piotrowi Nisztorowi oraz przeciwko red. Michałowi Adamczykowi. W marcu br. Sąd Rejonowy Warszawa-Wola umorzył sprawę karną wytoczoną przez prawnika Piotrowi Nisztorowi.

CMWP SDP w publicznych stanowiskach i wypowiedziach prasowych wspierało dziennikarzy pozwanych przez Romana Giertycha. W ocenie CMWP SDP wnoszone w niniejszej sprawie akty oskarżenia stanowią tzw.

SLAPP (strategic lawsuit against public participation), tzn. akcję procesową nakierowaną na faktyczne ograniczenie niezależności dziennikarskiej oraz ograniczenie praw obywatelskich w zakresie wolności słowa, poprzez zniechęcenie zarówno red. Cezarego Gmyza, red.

Samuela Pereiry, red. Piotra Nisztora i red. Michała Adamczyka, jak i innych dziennikarzy, do podejmowania tematyki zarzutów wobec Romana Giertycha.

Powoduje to tzw. efekt mrożący (tzw. chilling effect), wielokrotnie opisywany na gruncie prawa polskiego i międzynarodowego. Jest to naruszenie niezależności dziennikarzy, którzy w interesie społecznym mają prawo wyrażać publicznie swoje poglądy nawet w trudnych i kontrowersyjnych sprawach, broniąc w ten sposób państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Jeśli będzie taka potrzeba, CMWP SDP będzie nadal nieodpłatnie wspierać dziennikarzy w tej sprawie.

13 czerwca 2022 Tomasz Grodzki, marszałek Senatu, przeciwko red. Tomaszowi Sakiewiczowi.

Rozprawa z art. 212 odbywa się w trybie niejawnym FOT. ARCH. CMWP SDP

Krok w dobrą stronę. Sąd Apelacyjny przychylił się do wniosku

red. Tomasza Sakiewicza pozwanego przez prezesa fundacji Otwarty Dialog.

Sąd Okręgowy w Warszawie – IV Wydział Cywilny na rozprawie 13 czerwca

Przemysława Jarasza i jej redaktora naczelnego, Jakuba Lazara. Fabian Pawlak wytoczył im trzy procesy karne z art. 212 o zniesławienie. W 2018 roku w „Głosie Zabrza” redakcja ujawniła, iż jest on ab-

Sąd Apelacyjny podczas rozprawy zdalnej przychylił się do wniosku red. Tomasza Sakiewicza, pozwanego przez prezesa fundacji Otwarty Dialog FOT. ARCH. CMWP SDP

br. zdecydował o dalszym rozpoznawaniu sprawy redaktora Tomasza Sakiewicza, redaktora naczelnego „Gazety Polskiej”, pozwanego przez Bartosza Kramka, prezesa fundacji Otwarty Dialog. Na kolejnej rozprawie 15 lipca ma być przesłuchany przez sąd red.

Tomasz Sakiewicz, który wnioskował o to formalnie od pierwszych rozpraw w tej sprawie, a którego zdania sąd niższej instancji nie uwzględnił. Rozprawa odbyła się w trybie zdalnym. Bartosz Kramek zarzuca Tomaszowi Sakiewiczowi, redaktorowi naczelnemu „Gazety Polskiej” i wydawnictwu Niezależne Wydawnictwo Polskie Sp. z o.o., wydawcy „Gazety Polskiej”, naruszenie dóbr osobistych w postaci godności, szacunku, czci, dobrego imienia i reputacji poprzez umieszczenia na okładce „Gazety Polskiej” z 16.08.2017 r. fotomontażu przedstawiającego jego twarz wmontowaną w postać niemieckiego żołnierza łamiącego polską barierę graniczną. Wyrokiem z dnia 28 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał pozwanym publikację przeprosin oraz zasądził od nich solidarnie na rzecz powoda zadośćuczynienie w kwocie 15 000 zł, a także kwotę 10 000 zł na rzecz Fundacji Centrum Praw Kobiet. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik pozwanych wywiódł apelację. CMWP SDP broni dziennikarza w tej sprawie. Bartosz Kramek zasiada we władzach fundacji Otwarty Dialog, która – zdaniem wielu mediów i CMWP SDP – prowadzi działalność wymierzoną w rząd Rzeczypospolitej Polskiej. Powód zresztą osobiście angażuje się w te działania. Udział z manifestacjach, także tych organizowanych

solwentem prawa, który nie uzyskał, jak dotąd, uprawnień adwokackich ani radcowskich i prowadzi jedynie kancelarię doradztwa prawnego, co oznacza, że nie może wykonywać pewnej części usług, jak np. prowadzenie w sądzie spraw karnych czy rozwodowych. Niestety, część zwyczajnych ludzi nie rozróżnia terminów i znaczenia określeń „radca prawny – doradca prawny” i była przekonana, że ma do czynienia z zawodowym prawnikiem o pełnych uprawnieniach.

Zdaniem redakcji potwierdzała to jego oficjalna strona internetowa, na której wśród swych ofert zawarł niemal pełny zakres usług prawnych, dodatkowo powołując się wyraźnie na pracę w Sądzie Rejonowym w Lublinie.

Sprawa została opisana przez „Głos Zabrza”, gdy do redakcji zaczęły docierać informacje o tym, że poszkodowani klienci Fabiana Pawlaka zgłaszają się do zabrzańskiego biura poselskiego posła Borysa Budki oraz do miejscowej prokuratury z prośbami o interwencje. To niestety było nieskuteczne, bo prokuratura ostatecznie umorzyła kilka wszczętych postępowań, gdy się okazało, że na umowach z klientami drobnym druczkiem były adnotacje, że Fabian Pawlak jest doradcą, a nie radcą. Wtedy zaczął on nękać redakcję aktami oskarżenia.

Jak zazwyczaj w przypadku 212 kk, toczyły się one z wyłączeniem jawności.

W sumie przeciwko dziennikarzowi oraz redaktorowi naczelnemu „Głosu Zabrza i Rudy Śląskiej” w Sądzie Rejonowym w Zabrzu prowadzone były trzy sprawy, a łączna suma roszczeń sięgała blisko miliona złotych. Ze względu na niejawność toczących się spraw oraz obawy oskarżonych, by nie narazić się

Red. Przemysław Jarasz i Jakub Lazar, red. nacz. „Głosu Zabrza i Rudy Śląskiej”

FOT. ARCH. CMWP SDP

przez Obywateli RP czy Akcję Demokratyczną, to tylko część jego działalności. Często występuje on w mediach, gdzie wygłasza komentarze, wręcz manifesty dotyczące jego działalności politycznej, przez co stał się politycznym celebrytą. Wraz ze swoją żoną Ludmiłą jest twarzą fundacji Otwarty Dialog.

Dlatego też Bartosz Kramek jest osobą powszechnie znaną, a inkryminowany fotomontaż jest zrozumiały dla czytelników „Gazety Polskiej”. Okładka, o którą toczy się proces, jak również treść artykułu, są uzasadnione, w ocenie CMWP SDP, działalnością polityczną powoda.

20 czerwca 2022 Dziennikarz uniewinniony, redaktor naczelny jeszcze nie. Wyrok w sprawach z 212 kk przeciwko „Głosowi Zabrza i Rudy Śląskiej” 20 czerwca Sąd Rejonowy w Zabrzu wydał wyrok w sprawie karnej z art.

212 kk z oskarżenia Fabiana Pawlaka, opisywanego przez dziennikarzy gazety „Głos Zabrza i Rudy Śląskiej” red.

Sądowi przez jej naruszenie, CMWP SDP, zgodnie z wolą oskarżonych, nie zabierało publicznie głosu w tej sprawie, razem z nimi oczekując na orzeczenie Sądu. 20 czerwca został ogłoszony wyrok, w którym Sąd uniewinnił dziennikarza Przemysława Jarasza od wszystkich zarzutów, ale warunkowo umorzył jeden z zarzutów o zniesławienie przeciwko Jakubowi Lazarowi, redaktorowi naczelnemu „Głosu Zabrza i Rudy Śląskiej”. Chodzi o użycie przez niego słów „podszywa się pod adwokata” w emitowanej w lokalnej telewizji zapowiedzi treści najnowszych artykułów, co w ustnym uzasadnieniu wyroku zostało uznane za zniesławienie i za co red. Jakub Lazar ma zapłacić nawiązkę 2 tysiące zł. W ocenie CMWP SDP narusza to zasadę wolności słowa i niezależności dziennikarskiej, dlatego CMWP SDP protestuje przeciwko temu orzeczeniu i zapowiada, że będzie wspierać publicznie apelację redaktora naczelnego „Głosu Zabrza” od tego wyroku.

K Dr Jolanta Hajdasz jest dyrektorem CMWP SDP i wiceprezesem SDP.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

14

KRONIKA WOJNY

R E K L A M A

FORUM WOLNYCH NARODÓW ROSJI 8 maja w Warszawie odbyła się konferencja pt. Forum Wolnych Narodów Rosji.

Uczestniczyli

w

niej

przede

wszystkim

uchodźcy

polityczni

i

przedstawicie-

le narodów wchodzących w skład Federacji Rosyjskiej, ale też eksperci i politycy z Ukrainy, Rosji, Polski, Stanów Zjednoczonych, Białorusi, Litwy, Estonii, Kazachstanu i innych krajów. W konferencji uczestniczyli między innymi Ilja Ponomariow, były poseł do Dumy, jedyny który głosował przeciwko aneksji Krymu w 2014, dziś uchodźca na Ukrainie, Anna Fotyga i Pawło Klimkin, byli ministrowie spraw zagranicznych kolejno Polski i Ukrainy, czy były szef Pentagonu, Christopher Miller. Konferencja podzielona była na cztery panele dyskusyjne: deimpreializacja Rosji, demilitaryzacja Rosji, deputynizacja Rosji oraz przyszłość ekonomiczna.

ŻEBY DOSZŁO DO ZMIANY WŁADZY W ROSJI POTRZEBNY JEST JEJ ROZPAD – powiedział Ilja Ponomariow, jedyny poseł do Dumy, który w 2014 roku zagłosował przeciwko aneksji Krymu, za co został pozbawiony immunitetu.

ODTWORZYĆ KONFERENCJĘ MOŻNA NA KANALE YOUTUBE FUNDACJI SOLIDARNOŚCI DZIENNIKARSKIEJ

PAVEL MEZERIN

ANNA FOTYGA

PAWEŁ ŁATUSZKA

Od lewej: Pawło Klimkin, były minister spraw zagranicznych Ukrainy, Irina Kurochkina, dziennikarka na uchodźstwie oraz Ilja Ponomariow, były poseł do Dumy

Od lewej: Paweł Łatuszka, białoruski opozycjonista, szef Narodowego Zarządzania Antykryzysowego Białorusi i członek prezydium Rady Koordynacyjnej Swietłany Cichanouskiej. Anna Fotyga, Europosłanka, minister spraw zagranicznych Polski w latach 2006–2007. Pavel Mezerin, aktywista polityczny, zwolennik autonomii

YERZHAN TURGUMBAY

VADIM SHTEPA

NAFIS KASHAPOV

i statusu republiki Petersburga w Federacji Rosyjskiej.

Od lewej: Nafis Kashapov - urodzony w Republice Tatarstanu Federacji Rosyjskiej. Od 1989 roku działa aktywnie na rzecz niepodległości Tatarstanu. Od 17 lat mieszka poza granicami FR. Przez osiem lat mieszkał w Ukrainie, gdzie ówczesna prorosyjska władza nie udzieliła mu azylu. Uczestnik Euromajdanu. Od 2014 roku uchodźca polityczny w Polsce. Vadim Shtepa, autor trzech książek o historii i filozofii rosyjskiego regionalizmu, a także publicysta. Od 2015 mieszka w Estonii w związku z prześladowaniem w Rosji za swoje poglądy polityczne. Yerzhan Turgumbay - urodził się w Kazachstanie w 1966 roku. Ukończył wyższe studia prawnicze. Od maja 2018 r. przebywa we Włoszech, gdzie otrzymał status uchodźcy politycznego. Od 2018 r. aktywnie działa w kazachskiej opozycji politycznej.

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

15

MYŚL JP II z religijnych na świeckie; 2) humanitarianizm; 3) doktryna, nastawienie lub sposób życia skoncentrowane na ludzkich dążeniach i wartościach, a w szczególności filozofia przyznająca ludzkim bytom ich samoistną wartość i zwykle odrzucająca wiarę religijną.

Z kolei ‘humanitarianism’ to postawa bycia humanitarnym, tzn. promującym ludzki dobrostan lub niosącym ulgę cierpiącym.

W The New Lexicon Webster’s Encyclopedic Dictionary of the Enaglish Language z 1990 roku, w haśle ‘humanism’ występuje w porównaniu z powyższym nowe jego rozumienie, wskazujące na nurty, które rzekomo (purporting) opowiadają się za podejściem uniwersalnie ludzkim, a nie za utylitarnym albo skoncentrowanym na emocjonalności (jak w roman­tyzmie).

Redaktorzy mieli tu zapewne na uwadze chrześcijański uniwersalizm w ujęciu katolickim.

Ludzkość znajduje się na etapie niedawno rozpoczętej 4. rewolucji przemysłowej (Industry 4.0), którą charakteryzują: powszechna automatyzacja; IoT (Internet of Things), czyli tworzenie sieci połączeń między różnymi obiektami za pośrednictwem komunikacji w Internecie lub w innej sieci; tworzenie inteligentnego środowiska pracy i życia, integrującego wytwory sztucznej inteligencji z człowiekiem; nowe modele prowadzenia biznesu w postaci tzw. smart factories, wyposażonych w systemy interoperacyjne, pracujące na wielkich bazach danych (big data), zdolne w sposób ciągły modelować proces wytwarzania i go ulepszać, usprawniać; itp.

W

The Fontana Dictionary of Modern Thought z 1983 roku ‘humanism’ jest określony jako termin o wielu znaczeniach.

Oznaczać ma teorię (koncepcję) lub doktrynę ześrodkowaną przede wszystkim na bycie ludzkim, czyli antropocentryczną, w opozycji do teocentrycznej albo do naturalistycznej, ale także do pragmatycznej (wywodzącej się od sofistów), w której człowiek jest bardziej narzędziem niż unikalnym samodzielnym bytem.

W Słowniku języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (1927– 1985), z 1995 roku (opartym na wydaniu z lat 1976–1981), ‘humanizacja’ to „wprowadzanie, głoszenie, propagowanie zasad humanizmu – postawy intelektualnej i moralnej”. Przedmiotem humanizacji może być np. życie, przemysł, technika, praca, służba zdrowia, stosunki w wojsku, warunki odbywania kary w więzieniu. Narzędziem humanizacji jest np. architektura lub urbanistyka.

‘Humanizm’ jest zdefiniowany podobnie jak w The New English Dictionary, przy czym nie jest – jak tam – wprost utożsamiony z humanitaryzmem.

W Słowniku współczesnego języka polskiego z 1996 roku, pod red. Bogusława Dunaja, ‘humanizacja’ oprócz tego, że przypisano jej znaczenie ze słownika pod red. M. Szymczaka, jest określona jako „wprowadzanie w życie postaw koncentrujących się na człowieku jako najwyższej wartości”. W definicji humanizmu są zaś mocniej podkreślone: odrzucenie scholastyki i teocentryzmu średniowiecza oraz jego związek z racjonalizmem. ‘Humanizowanie’ oznacza nie tylko wdrażanie idei humanizmu, ale także podnoszenie rangi nauk humanistycznych w przeciwstawianiu się technicyzacji oraz biurokratyzacji życia, które niosą zagrożenie ludzkiej wolności, godności i indywidualności.

W Dictionary of Philosophy, angielskojęzycznym wydaniu z 1984 roku, które ukazało się Związku Sowieckim, definicja humanizmu jest rozbudowana. Powtarzają się w niej już wspomniane jego wyznaczniki, przy czym w postaci renesansowej jest nazwany ideologią, która okazała się częścią szerszej, tzw. burżuazyjnej.

Ta zaś miała osiągnąć swoje apogeum w okresie Oświecenia. Przyniosło ono

Humanizacja w duchu Industry 5.0 a nowy humanizm Teresa Grabińska również – jak napisał redaktor sowiec­ kiego słownika – „hasła wolności, równości i braterstwa oraz proklamowało prawo ludzi do wolnego rozwijania ich »naturalnej istoty«”. Mimo to sowiecka redakcja ubolewała nad sprowadzaniem ideałów humanistycznych do prywatnej własności i indywidualizmu, a więc do modelu społeczeństwa kapitalistycznego. Podniosła za to równościowy model majątkowy, a także wskazanie na antyhumanistyczność kapitalizmu przez takie postaci, jak Thomas More (1478–1535), Tommaso Campanella (1568–1639), Thomas Muentzer (1489–1525), utopijni socjaliści i nade wszystko marksiści-leniniści, dla których „[k]omunizm jest najwyższym ucieleśnieniem humanizmu, ponieważ usuwa wszelkie ślady nierówności i ustanawia zasadę »od każdego według jego zdolności, każdemu według jego potrzeb«, zapewniając niezbędne warunki do wszechstronnego rozwoju jednostki”.

Okupant musi być świadom, że też poniesie straty 21 czerwca · Rozmawiają: Borys Tynka i Paweł Bobołowicz Paweł Bobołowicz: Jak sytuacja w Odessie?

Dzisiaj spokojniej niż wczoraj?

Borys Tynka Dzisiaj zdecydowanie spokojniej, chociaż koło dziewiątej było słychać sygnały alarmowe, na szczęście bez żadnych konsekwencji. Wczoraj faktycznie było bardzo intensywnie, słyszeliśmy nie tylko sygnały alarmowe, ale przede wszystkim wybuchy rakiet, zwłaszcza około siódmej i czternastej.

Dzisiaj rano otrzymałem wiadomość, że jedna z rakiet trafiła w jakiś magazyn żywności.

Niestety jest ofiara śmiertelna, ochroniarz.

Znowu zginął człowiek.

PB Wiemy, że rakiety poleciały też w drugą stronę, zostały wystrzelone przez ukraińskie wojska. Tym razem ci, którzy okupują Krym i tereny morskie wokół Krymu, a dokładnie

z innymi organizmami i wytworami kultury. Porzucony w renesansie humanizm teocentryczny, zwalczany w przytaczanych definicjach „[d]rugi rodzaj dopuszczalnego humanizmu, to humanizm religijny. Jeśli ktoś wierzy, że Bóg w Swojej niepojętej dla nas mądrości wybrał to szczególnie okrutne zwierzę, jakim jest człowiek, i uczynił go Swoim przyjacielem, ten ma oczywiście prawo przyznawać się do humanizmu”.

Z FOT. POSSESSEDPHOTOGRAPHY / UNSPLASH.COM

W

drażany program 4. rewolucji przemysłowej niesie uzasadnione obawy o dehumanizację ludzkiego bytowania w wielu wymiarach. Toteż jako panaceum już teraz planuje się szybkie przejście do etapu 5. rewolucji przemysłowej (Industry 5.0), który ma się skupić na współpracy ludzi i maszyn. Ma być w nim położony nacisk nie – jak w poprzednim etapie – na maszynach, lecz na „unikalnym twórczym potencjale istoty ludzkiej”.

Proces dehumanizacji środowiska życia człowieka niewątpliwie postępuje, ale też zapowiadany i już częściowo realizowany jest proces przekształcania samego człowieka, tj. ulepszanie (enhancement) tzw. człowieka naturalnego do kolejno bionizowanych i cyborgizowanych postaci transczłowieka (vide eseje w „Kurierze WNET’ nr 81, 86, 89). Zresztą, skoro w 4. rewolucji ma następować systematyczne sprzęganie człowieka z maszyną (machine-human interaction), to ów człowiek, dotąd naturalny, musi się upodobnić w jakimś stopniu do maszyny. Dlatego nie do końca zrozumiały jest manifest humanizacji technicyzowanego środowiska w duchu Industry 5.0. Do czego ma się ono z kolei upodobnić? Do społeczności ludzi naturalnych, z przywróceniem relacji między różnego rodzaju tworami ludzkimi, antropoidalnymi i sztucznymi, symulujących więzi międzyludzkie w tradycyjnych społecznościach?

Czyżby chodziło o odwrócenie procesu technologizacji wszystkiego co naturalne, jak głoszą propagatorzy idei 5.0 Industry? Nie wydaje się to realne, tym bardziej że ich celem jest uzyskanie takiej równowagi, aby sprzężenie maszyna-człowiek dawało jeszcze większe korzyści. Cel utylitarny (vide esej w „Kurierze WNET” nr 76) jest jasno postawiony, a niepokój budzi to, czym i dla czyjej korzyści owa zagadkowa humanizacja ma się objawić.

Przyszłościowy program humanizacji stechnicyzowanego świata (trans) ludzkiej egzystencji wyrażany jest za pomocą swoistych słownych sformułowań brzmiących jak zaklęcia: niech ludzie współpracują z robotami (co prawda nie wiadomo, w jakiej postaci techno-biologicznej mieliby być owi ludzie), nie zaś stają się przedmiotem działań robotów lub są przez nie powszechnie zastępowani; niech powstają koboty (cobots), czyli roboty ukierunkowane na współpracę z ludźmi!

Temu, kto rozumie humanizację w tradycji antyczno-łacińskiej, trudno jest dostrzec jej przejaw w projekcie Industry 5.0. Słusznie zwróciła uwagę na znaczenie tego pojęcia Anna Bugajska, zajmująca się m.in. językoznawstwem.

Idąc tym tropem, warto zanalizować słownikowe znaczenie humanizacji w leksykonach polskich, angielskich i rosyjskim (z okresu Związku Sowieckiego).

W The New Penguin English Dictionary z 2001 roku ‘humanization’ (‘humanisation’) jest rzeczownikiem pochodzącym od czasownika ‘humanize’ (‘humanise’) i oznacza nadawanie czemuś cech ludzkich. ‘Humanism’ zaś to: 1) ruch kulturowy, zwłaszcza w epoce Renesansu, który przywracał kulturę klasyczną i zmieniał akcenty

Sergiej Aksjonow, szef okupacyjnej administracji na Krymie, poinformował, że rakiety ukraińskie uderzyły w platformy wiertnicze.

Czarnomor-Naftogazu, znane jako wieże Bojka. Prawdopodobnie trzy z tych czterech platform zostały uszkodzone przez ukraińskie rakiety i zginęły osoby, które na nich przebywały.

Rosyjskie media nie informują, co to były za osoby. Te wieże Bojka, te platformy wiertnicze, to to bardzo ciekawe obiekty.

BT Nie wiem, czy Państwo wiedzą – nazwa tych platform wiertniczych pochodzi od ministra energetyki, który nazywał się Jurij Bojko. Od wczoraj interesowałem się troszeczkę tym tematem. W związku z tymi wieżami wybuchła afera, bo zostały postawione za kwotę chyba dwa razy większą niż naprawdę

O. Józef M. Bocheński w książce Sto zabobonów potraktował humanizm (vide esej w „Kurierze WNET” nr 86) jako „najbardziej rozpowszechniony współcześnie zabobon”. I porównał idee humanizmu, rozumianego jak w przytoczonych w zasadzie wszystkich słownikowych definicjach, jako zbieżne z bałwochwalstwem człowieka. Z drugiej strony owo bałwochwalstwo konfrontuje się z unaukowieniem przedmiotu badań, jakim jest człowiek.

B

ocheński krytykował wywyższanie człowieka jako organizmu biologicznego spośród wszystkich innych zwierząt w tzw. humanizmie naukowym, który powoływał się m.in. na zarzuconą już darwinowską makroewolucję. Argumentował, co prawda dość pobieżnie, że naturalistyczna koncepcja człowieka nie uzasadnia jego dominacji w naturze.

Przeczuwał tym paradoksalne transhumanistyczne zrównanie człowieka

powinny kosztować. Oczywiście w 2014 roku zostały zagarnięte, można powiedzieć ukradzione przez Federację Rosyjską i przesunięte w stronę Krymu; wcześniej znajdowały się w odległości około stu kilometrów od Odessy. Myślę, że Rosja raczej nie ma prawa mieć pretensji do Ukrainy, że strzela do obiektów, które należą do Federacji Rosyjskiej. To jest chyba zrozumiałe. I w ogóle oburzenie ze strony Rosji brzmi, powiedziałbym, bardzo śmiesznie. Kraj, który ostrzeliwuje ukraińskie miasta, ma pretensje o to, że Ukraina się broni.

PB Rzeczywiście sytuacja jest specyficzna.

Ukraina udowadnia, i chyba skutecznie, że infrastruktura tych platform należy do niej.

Z jednej strony to są obiekty, które służą wydobywaniu gazu i dlatego ich uszkodzenie ma poważne znaczenie ekonomiczne. Ale z drugiej strony ukraińskie źródła informują, że te platformy były wykorzystywane przez Rosję do prowadzenia działań wywiadowczych. Ja sprawdzałem na mapie i wygląda na to, że przynajmniej jedna z tych platform nadal znajdowała się około stu kilometrów od Odessy. To jest dosyć bliska odległość, zwłaszcza jeśli chodzi o morze.

BT Trochę zmienię temat. Wczoraj było też bardzo gorąco w okolicy Wyspy Węży. Od

aprzeczenie humanizmowi religijnemu otwiera drogę transhumanizmowi oraz niepohamowanej technicyzacji człowieka i jego otoczenia, a w konsekwencji – pełnej niejasności i sprzeczności humanizacji, jak w projekcie Industry 5.0. I znów naprzeciw wychodzi personalizm z jego koncepcją humanizmu chrześcijańskiego, którego rzecznikiem był Jan Paweł II (1920–2005), a który jest skierowany do szerszego kręgu niż katolicki. W swoim Przesłaniu do uczestników Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Rady ds.

Kultury, 18–20.11.1999 r. głosił, że „[c] hrześcijański humanizm może połączyć najlepsze zdobycze nauki i techniki dla najwyższego szczęścia człowieka. Jednocześnie zażegnuje on niebezpieczeństwa godzące w jego godność osoby posiadającej prawa i obowiązki, oraz w samo jego istnienie, tak poważnie dziś zagrożone, od chwili poczęcia aż po naturalny kres ziemskiej egzystencji. W istocie, jeśli człowiek prowadzi życie godne osoby dzięki kulturze, to nie istnieje kultura prawdziwie humanistyczna poza kulturą człowieka, przeżywaną przez człowieka i dla człowieka, to znaczy kulturą każdego człowieka i wszystkich ludzi”.

Ocalenie osoby ludzkiej (vide np. eseje w „Kurierze WNET” nr 73, 76, 77) w transczłowieku, jak i kultury prawdziwie humanistycznej w technokulturze powinno już teraz być warunkiem realizacji projektu Industry 4.0, bo na następnym etapie mogą wystąpić przeszkody trudne do przebycia w planowanej, zresztą zagadkowej humanizacji.

Druga połowa XX w. dla jednych stała się refleksją nad kondycją człowieka uzbrojonego w nowe technologie, opracowane na bazie rozwijanych nauk przyrody nieożywionej, które pozwoliły mu w obu wojnach światowych na nieporównywalne z niczym w dziejach mordowanie milionami swych pobratymców. Dla innych, wprzęgniętych w arkana technokultury, ten sam czas stał się jeszcze bardziej dynamicznym okresem rozwoju nauk fizycznych, a następnie przede wszystkim biologicznych, który sam w sobie jest amoralny, lecz w świecie skomercjalizowanym i zantagonizowanym politycznie i społecznie jego wytwory stają się coraz bardziej powszechnym narzędziem odczłowieczania i denaturalizacji warunków życia. Coraz dokładniejsze rozpoznanie praw biologii organizmów staje się asumptem do brutalnej ingerencji w podstawy życia organizmów, w tym ludzkich.

George Weigel w artykule Ocalić „Gaudium et spes”. Nowy humanizm Jana Pawła II stwierdza, że w tytułowej konstytucji duszpasterskiej w krytyce tzw. człowieka współczesnego nie

Federacja Rosyjska raczej nie ma prawa mieć pretensji do Ukrainy że strzela do obiektów, które należą do Federacji Rosyjskiej. I w ogóle oburzenie ze strony Rosji brzmi bardzo śmiesznie.

Kraj, który ostrzeliwuje ukraińskie miasta, ma pretensje o to, że Ukraina się broni. drugiej w nocy było tam słychać naprawdę bardzo głośny ostrzał. Mam znajomych, którzy mieszkają w Wilkowie – to taka ukraińska Wenecja, miasto położone w ujściu Dunaju.

Z tego, co wiem, została zniszczona infrastruktura rosyjska umieszczona właśnie na Wyspie Węży. Rosjanie muszą sobie zdawać

przewidziano: gwałtownego rozwoju nauk biomedycznych, dominacji utylitaryzmu, zmian profilu rodziny, sieciowej komunikacji globalnej, wielu nowych trendów społecznych itd.

Nie przewidziano, że wszystkie nowe osiągnięcia ludzkiej myśli przyspieszą formowanie człowieka według ponowoczesnego wzoru. Nie przewidziano, że „niczym kulturowe tsunami, w świat Zachodu uderzy nowy gnostycyzm głoszący radykalną plastyczność natury ludzkiej i że w mariażu z rewolucją biotechnologiczną będącą skutkiem nowej genetyki zaproponuje on remake kondycji człowieka na drodze przemysłowego tworzenia (lub przetwarzania) istot ludzkich”.

Dlatego tym bardziej, co także podkreśla Weigel, należy docenić doniosłość ochrony i obrony człowieka, podjętej przez Karola Wojtyłę już na Soborze Watykańskim II w rozwijanym przez niego personalizmie, a potem w nauczaniu papieskim. W obliczu katastrofy myśli humanistycznej, która oderwana od technokultury przyczyniła się do hekatomby XX w., za Jacquesem Maritainem (1882–1973) podjął budowę humanizmu integralnego.

Jednak „nowy humanizm” Wojtyły ma szerszą (trojaką) podstawę, którą syntetycznie przedstawia Weigel.

Po pierwsze od „św. Jana od Krzyża Karol Wojtyła zaczerpnął pogląd, że cechą dystynktywną bytu ludzkiego jest wnętrze człowieka, którego korzenie sięgają początku wszelkiego bytu – Boga”. Ten zwrot ku człowiekowi, wykonany inaczej niż w kartezjańskim dualizmie, tj. jak personalizmie, nadbudowanym na odrzuconej przez ideologów humanizmu renesansowego scholastycznym tomizmie, jest właściwą racją uświęcenia ludzkiego bytu.

Po drugie, to właśnie na filozofii św. Tomasza z Akwinu (1225–1274), odrzuconej przez renesansowych humanistów, Wojtyła w dziele Osoba i czyn stworzył antropologię personalistyczną (osoby ludzkiej jako jedni psychofizycznej), w której uwydatnił znaczenie człowieczego doświadczenia w czynie (vide esej w „Kurierze WNET” nr 73). Pozwala ono odkrywać zarówno porządek moralny, jak i kosmiczny (w sensie starogreckim) świata. Przekracza tym pesymizmy: Immanuela Kanta (1724–1804)) i Davida Hume’a (1711–1776).

Po trzecie, to myśl fenomenologów, a zwłaszcza Maxa Schelera (1874–1928) pozwoliła Wojtyle wzbogacić nieco twardy racjonalizm człowieka Arystotelesa (384–322 przed Chr.) i Tomasza o sferę emocjonalną, która uczestniczy w odkrywaniu prawd moralnych i metafizycznych, w Tomaszowym splocie rozumu i woli.

W encyklice Fides et ratio Jan Paweł pisał: „W perspektywie tych głębokich dążeń [obrony godności człowieka i głoszenia Ewangelii], wpisanych przez Boga w ludzką naturę, jaśniejsze staje się też ludzkie i zarazem humanizujące znaczenie słowa Bożego. Dzięki pośrednictwu filozofii, która stała się też prawdziwą mądrością, człowiek współczesny będzie się mógł przekonać, że tym bardziej jest człowiekiem, im bardziej otwiera się na Chrystusa, zawierzając Ewangelii”.

K

sprawę z tego, że jeżeli okupują terytorium należące do Ukrainy – a przecież wyspa Węży należy do Ukrainy – to Ukraińcy będą do nich strzelać, a oni – ponosić straty,.

PB Wielokrotnie wspominamy tę nazwę „Wyspa Węży.” Jest to właściwie punkt, który otwiera Rosjanom możliwość inwazji w kierunku ukraińskiej Besarabii. Ale też, jak popatrzymy na mapę, widzimy, że jest to wyspa, która umożliwia kontrolowanie delty Dunaju. Bardzo często umyka nam, że Ukraina jest krajem naddunajskim i posiada też porty dunajskie, i to porty pełnomorskie.

Izmił, położony nad Dunajem, teraz przejął w części rolę Odessy. Stamtąd też wypływa zboże. Ten, kto ma wyspę Wężową, może kontrolować ujście Dunaju.

BT Ja jednak, mimo wszystko, jestem optymistą i myślę, że Wojska Federacji Rosyjskiej nie umieszczą tutaj na dłużej swoich systemów rakietowych i w ogóle swoich baz.

Wierzę mimo wszystko w siły zbrojne Ukrainy i nie tylko ja, ale również mieszkańcy Odessy, przyjaciele, z którymi codziennie rozmawiam.

PB Serdecznie dziękuję. Borys Tynka, przewodnik i pisarz, z Odessy.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

16

KO M E N TA R Z E

W

szystko zależy od okoliczności i czasu.

W wielu z tych narracji Putin jest tym złym, którego usunięcie ma doprowadzić do pokoju i normalizacji sytuacji, do powrotu rzeczywistości sprzed 24 lutego br. Nie brakuje również publicystycznych głosów rozsądku, które zadają pytanie, niestety retoryczne: co by się niby miało zmienić po Putinie?

W niniejszym tekście chciałbym się zabawić w nieco fantastyczną układankę na temat tego, co by się mogło w Rosji stać w sytuacji eliminacji obecnego prezydenta. Zaznaczam, że podejmując się tego, nie zajmuję stanowiska na rzecz konkretnego scenariusza, każdy bowiem miałby swoje plusy i minusy oraz elementy mocno niebezpieczne.

Powrót do imperium Na ogół wiążemy nazwisko rosyjskiego prezydenta z tym, co wydarzyło się w ostatnich miesiącach na Ukrainie: z wojną, ludobójstwem i planami podboju przez Rosję wszystkich ziem rus­ kich i uczynienie z niej pełnoprawnego światowego mocarstwa. To Putin uosabia w tej wizji siłę, która zdecydowała się włączyć Rosję do gry o panowanie nad Eurazją, a może i nad światem.

Oczywiście prezydent Rosji odpowiada za to, co się dzieje, i nie wolno go od kluczowej odpowiedzialności w procesie rozpętania konfliktu z Ukrainą i chyba całym Zachodem zwalniać.

I takie bowiem głosy tu i ówdzie się odzywają, skłaniając się ku narracji, że Car nie jest aż taki zły, to urzędnicy są wszystkiemu winni. Gwoli ścisłości, Putin nie jest samotnym myślicielem, który sam układa plany i sam je realizuje. Plany polityczne i militarne związane z obecną sytuacją na pewno były opracowywane w szerokim gronie funkcjonariuszy państwa.

Chwilowo przyjmę tezę minimalistyczną, że prezydent w tym układzie był, ale pełnił funkcję „delikatną”, nie chciał wojny pełnoskalowej, ale po taniości chciał uzyskać dla Rosji to i owo, np. zająć terytoria przylegające do Krymu, a jakby się udało, to nawet obalić rząd w Kijowie i z tym nowym, powstałym po prorosyjskim zamachu stanu, zawrzeć z Ukrainą pokój. Operacja ta miałaby zająć kilka dni, po których sytuacja europejska i światowa wróciłaby do normy. Nie było tu miejsca na eskalację,

O tym, że Putin zginie w zamachu, umrze na raka albo zostanie odsunięty od władzy, można przeczytać wszędzie. Ostatnio wyczytałem, że wywiad, chyba brytyjski, zauważył, że na jakimś spotkaniu prezydent ledwo stał i cały się trząsł.

Wyjścia mamy dwa: albo brać takie doniesienia na poważnie, albo uznać, że w większości wynikają z prowadzenia przez Rosję albo przeciwne jej ośrodki siły polityki dezinformacyjnej, mającej oddziaływać na morale czy to w Rosji, czy poza nią.

Co po Putinie?

Piotr Sutowicz

np. na siłowe wyrąbanie korytarza lądowego między obwodem kaliningradzkim a np. Białorusią. Jednym słowem, w planach były lekkie zmiany w dotychczasowym status quo. Ich realizacja się nie powiodła. Trzeba założyć, że w Rosji byli tacy, którym takie podejście od początku się nie podobało. Są tam ludzie, którzy pożądają całej Ukrainy, a połączenie z Kaliningradem chcieliby uzyskać, likwidując wszystkie niepodległe, należące do NATO państwa bałtyckie, czyli Litwę, Łotwę i Estonię. Na pewno w FR istnieją środowiska, które mają wizję powrotu Rosji do granic z czasów ZSRR. Tym środowiskom może zależeć na usunięciu prezydenta Putina jako człowieka nijakiego, niezdolnego do myślenia w kategoriach wielkiego imperium, a wraz z niepowodzeniami na froncie ukraińskim frustracja tych ludzi musi wzrastać.

Odsunięcie Putina od władzy przez tę grupę mogłoby doprowadzić do eskalacji konfliktu, przekształcenia go w wojnę materiałową z użyciem wielomilionowych zmobilizowanych mas żołnierzy i broni masowego rażenia; jednym słowem, w imię Wielkiej Rosji zostałby podpalony świat. Rezultat takiego scenariusza jest trudny do przewidzenia, chyba że twardzi imperialiści okazaliby się ze względów taktycznych względnie spolegliwi, coś jak Stalin, i na razie nie ruszyliby na Europę, lecz zamknęliby się w Rosji na pewien czas, by się do wojny przygotować. Ale to jest tylko pytanie o czas, w którym wybuchłby konflikt globalny, a nie co do jego zaistnienia.

Ź

ródło historyczne bowiem daje niezliczone możliwości mniej lub bardziej dowolnych interpretacji i autor zawsze spada na cztery łapy, bo przecież prezentuje swój pogląd, a nie portret opisywanych wydarzeń. Po prostu licentia poetica. Jedna rzecz jest tu dobra: te rewelacje mają krótkie nogi. Bo źródła są bezwzględne: jeśli ich się nie zniszczy, nie odpuszczą.

Okupacja i los Żydów na całym obszarze władania III Rzeszy to pasmo okrucieństwa i pogardy dla człowieka. Można sobie darować szersze roztrząsanie tego. Nieludzki był także stosunek Niemców do Polaków, których zginęło tyle co Żydów, a w dodatku za pomoc Żydom groziła śmierć całej rodziny i spalenie domu. A jak zachował się tzw. wolny świat? Czy wierzono tam raportom Jana Karskiego? Dlaczego samobójstwo w Londynie popełnił Szmul Zygielbojm? Jak się zachowali Żydzi amerykańscy? W tej sytuacji mówienie o tym, że Polacy masowo pomagali Niemcom tępić Żydów, albo choćby, że ludobójstwo spotykało się z obojętnością lub nawet zadowoleniem Polaków, jest po prostu bezprzykładnym kłamstwem, wręcz oszczerstwem wobec całego narodu, gdzie

Scenariusz liberalny Załóżmy opcję odwrotną, że to prezydent Putin reprezentuje twardogłowych i że w Rosji do głosu dojdą elity bardziej liberalne, coś w rodzaju spisku oligarchów, którzy przede wszystkim chcieliby się bogacić na interesach z Zachodem i Rosja interesuje ich jedynie jako źródło dochodów dla swoich geszeftów.

Jeżeli oni doprowadziliby do zamachu stanu, to dążyliby albo do zamrożenia konfliktu na Ukrainie, albo do pokoju, przy czym też nie byłby to chyba powrót do sytuacji sprzed roku 2014.

Bawiąc się czasem przyszłym, stawiam tezę, że na Ukrainie musiałaby powstać władza skłonna do ustępstw, a do tego nastawiona mniej wrogo do Rosji. Być może taką właśnie chcieliby widzieć tam prezydent Macron, kanclerz Scholz i niektórzy inni europejscy przywódcy. Mogłoby na tym zależeć i Stanom Zjednoczonym, które obecnej Rosji nie popierają, ale gdyby reżim był bardziej spolegliwy względem nich, to by się mógł przydać w rozgrywce bardziej globalnej. Rosyjska opinia publiczna, która, wbrew pozorom, istnieje i nie może być nakarmiona komunikatem o klęsce, też byłaby zaspokojona.

Kto wie, czy rządy liberalne, gdyby się utrwaliły, nie przyczyniłyby się do westernizacji Rosji? Nigdy nikomu nie udało się dotąd takiego procesu przeprowadzić ani na dobre zacząć, ale i taką opcję weźmy pod uwagę.

Władza oligarchów perspektywicznie mogłaby doprowadzić do rozwiązania dziś najbardziej abstrakcyjnego,

Rozpad Obecna Rosja nie może się poszczycić bardzo dawną historią. Jej rdzeń stanowiło Księstwo Moskiewskie, które urościło sobie prawo do bycia Wszechrosją, a przy okazji Trzecim Rzymem. O tym napiszę innym razem, ale w swoim imperialnym rozroście Rosja, oprócz połykania rzeczywistych państw ruskich, pożerała też organizmy i terytoria o zupełnie innej etnogenezie: już to chanaty powstałe po Złotej Ordzie, już to państwa środkowej Azji, już to ludy kaukaskie. Do tego należy dodać Rzeczpospolitą Obojga Narodów i spore obszary Szwecji. Scalanie tego wszystkiego było procesem długotrwałym i chyba do dziś niekoniecznie zakończonym; albo inaczej: łatwo elementy składowe Rosji skierować przeciwko sobie nawzajem. Gdyby więc wybuchła wojna domowa, której front przebiegałby po linii imperialiści–liberałowie, to na pewno na peryferiach państwa, wcale nie takich odległych, odezwałyby się wszystkie te siły odśrodkowe, które nie dość mocno się z Rosją zrosły, albo

Żyjemy w czasach, kiedy słowa niegdyś w pełni zrozumiałe tracą tradycyjne znaczenie. Może dlatego panuje w obecnym świecie taki mentalny bałagan, a ludzie, mówiąc do siebie językiem urodzenia, nie rozumieją się. Ten bałagan pomaga bardzo różnego rodzaju – nie chcę powiedzieć cwaniakom, ale takie określenie byłoby może najlepsze – rozgrzebywać historię i pisać ją na nowo z pozycji jej pogrobowca.

Dobrali się i do Bartoszewskiego Józef Wieczorek bejsbolowym, używanym przez niektórych żydowskich autorów do wyładowywania swej nienawiści do Polski i Polaków. Ponieważ jednak dla wielu to wszystko zbyt mało, wzięto na warsztat jedną z pierwszych, obok Szymona Datnera i kilku publikacji wspomnie-

O Władysławie Bartoszewskim opinie były zróżnicowane. Zawodowym historykiem nie był, ale był amatorem i hobbystą najwyższej klasy. Wobec Żydów wielce życzliwy, ale zbyt dobrze znał temat, nie z książek, ale z tego, co sam przeżył. znalazły się jednostki, którym coś takiego można zarzucić, ale zarazem, mimo że śmierć groziła za pomoc, wielu jej udzielało i uczciwie byłoby postarać się o rzetelne dopracowanie liczby w ten sposób ocalonych. Gdy chodzi o wydawanie Żydów Niemcom, to szmalcowników było sporo także pośród samych Żydów, a co robiła policja żydowska, to jeszcze inna sprawa. Często się ich usprawiedliwia, że ratując życie, człowiek jest zdolny do wszystkiego.

Nie chcę się rozwodzić nad problemem, który jest od długiego czasu swoistym kijem

ale niewykluczonego, a więc powolnej prywatyzacji i fragmentaryzacji kraju.

Zresztą ten scenariusz mógłby zaistnieć również w innych okolicznościach, gdyby np. w wypadku obalenia obecnej władzy z prezydentem Putinem na czele doszło do wojny domowej. Pamiętajmy, że Rosja monolitem nie jest i jeszcze w XX wieku, tuż po październikowej rewolucji i wojnie domowej, taki obrót spraw był chyba dość realny.

niowych, prób skonstruowania obrazu losu Żydów polskich w czasie okupacji.

O

becnie, w setną rocznicę urodzin Władysława Bartoszewskiego, za nicowanie jego i Zofii Lewinówny popularnej książki: Ten jest z ojczyzny mojej: Polacy z pomocą Żydom, wydanej w 1966 r., wziął się znany z wielu prac poświęconych tej problematyce Tomasz Żukowski, oczywiście z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Trudno byłoby swoimi słowami oddać ideę przyświecającą tej

bardzo swoistej inicjatywie, dlatego posłużę się wprowadzeniem do artykułu Tomasza Żukowskiego i Mateusza Szczepaniaka, jaki ukazał się w lutym 2022 roku: „Książka Władysława Bartoszewskiego i Zofii Lewinówny ustanowiła kanoniczną wersję polskiej narracji o ratowaniu Żydów podczas Zagłady w okupowanej Polsce. Po pięćdziesięciu pięciu latach od jej wydania przyszedł czas na weryfikację zaprezentowanego wtedy obrazu postaw społeczeństwa polskiego wobec Zagłady. Przez minione dziesięciolecia badania nad tym zagadnieniem bardzo się rozwinęły. Nakreślony przez Bartoszewskiego – współautora książki i uczestnika przedstawionych w niej wydarzeń – obraz masowego udziału Polek i Polaków w akcji ratowania Żydów, zarówno o wymiarze indywidualnym, jak i instytucjonalnym, należy dzisiaj poddać zasadniczej korekcie. Ten jest z ojczyzny mojej... – przez wielu traktowany jako wierny zapis prawdy o okupacji niemieckiej – jest przede wszystkim dokumentem swojej epoki, źródłem do badania pamięci społecznej”.

Jak się chce stworzyć sobie pole do mętnych wywodów, trzeba zagmatwać pojęcia.

Bo gdzież jest ten „obraz masowego udziału Polek i Polaków w akcji ratowania Żydów”?

U Bartoszewskiego i Lewinówny – nie. Ale ich dzieło, a także wiele innych poświęconych

takie, w których siedzą duchy na tyle niespokojne, że wykorzystają konflikt do działania dla działania.

Pierwotny rozpad rozpocząłby się dość klasycznie, od linii podziału religijnego między prawosławiem a islamem. Wyznawcy tej drugiej religii stanowią dziś w Rosji około 12 procent jej mieszkańców, z tendencją rosnącą.

Wydaje się, co prawda, że są oni dosyć lojalni względem imperium, ale w sytuacji rozdwojenia władzy nie pozostaliby bierni. Możliwe, że poparliby ośrodek imperialny, który mógłby posłużyć się względem nich retoryką podbojową, co – jeśli się weźmie pod uwagę turańskie tradycje części z nich – mogliby uznać atrakcyjne. Jednak w wypadku pogłębiającego się konfliktu nic nie trzymałoby ich po stronie władz centralnych, a wręcz przeciwnie. Większość z nas pamięta antyrosyjską postawę Czeczenów w latach 90. ubiegłego wieku. Co prawda dzisiejszy przywódca Czeczenii zdaje się być skrajnie serwilistyczny względem Putina, ale ile te deklaracje są warte na dłuższą metę, tego nie wiemy, a raczej nawet skłonny jestem postawić tezę o znikomej ich wartości.

Do tego ewidentnego konfliktu dołączyłyby się inne. Rosja to konglomerat etniczny i religijny, poza tym wiele obszarów państwa jest słabo skomuni-

Kaliningrad Dla Polski realizacja scenariusza rozpadu imperium oznaczałaby konieczność wytyczenia zupełnie nowej linii politycznej na wschodzie. Rozważania na ten temat warto zacząć od rzeczy najmniejszej, ale ważnej: enklawy królewieckiej, czy też kaliningradzkiej

Niektórzy komentatorzy piszą o możliwości rozpadu Federacji Rosyjskiej na państwa nawiązujące w swej tradycji do historycznych republik kupieckich Nowogrodu czy Pskowa. kowanych ze sobą i „odpinanie” się poszczególnych terytoriów mogłoby wynikać z samej logiki wydarzeń. Jednym słowem, pęknięcia powstałyby na wielu różnych liniach, pogrążając obszar porosyjski na długo w fazie anarchizacji.

Niektórzy komentatorzy piszą też o możliwości rozpadu Federacji Rosyjskiej na państwa nawiązujące w swej tradycji do historycznych republik kupieckich Nowogrodu czy Pskowa. Nie wiem, jak by do tego miało dojść, ale historia nie takie zwroty pokazywała.

Dla porządku wymienię jeszcze jedną możliwość. Otóż załóżmy, że siły niezadowolone z obecnej władzy wypowiedzą jej posłuszeństwo i przeprowadzą operację obalenia prezydenta,

Zagładzie, nie jest również wyłącznie, może nawet wcale, „dokumentem swojej epoki, źródłem do badania pamięci społecznej”.

Ludobójstwo bowiem w każdej epoce ma ten sam wymiar i tylko fakty obiektywnie je odsłaniają.

T

ale zamach się nie powiedzie. Może to doprowadzić do wojny domowej, obecna elita zachowa władzę, ale długotrwałe skutki będą takie, same jak w przedstawionych wcześniej scenariuszach. Walcząca sama ze sobą Rosja nie miałaby możliwości prowadzenia działań wojennych na Ukrainie i konflikt zakończyłby się nie traktatem pokojowym, a ucieczką, czy też, inaczej rzecz ujmując, całkowitą porażką wojsk rosyjskich na Ukrainie, opuszczeniem przez Rosjan całego obszaru Ukrainy, a może nawet gorszymi dla nich konsekwencjami.

Jedno jest pewne: rozpad państwowości rosyjskiej pociągnąłby za sobą nowe uporządkowanie przestrzeni, jaką zajmowała, i konieczność zastanowienia się nad jej miejscem w porządku świata, w tym także, co oczywiste, jej miejscem w globalnym procesie wymiany dóbr.

rudno o mniej uczciwe potraktowanie dzieła dwojga autorów, z których Władysław Bartoszewski w czasie, o którym w książce mowa, uczestniczył w akcji organizacji Żegota i wprawdzie nie znał problemu w wymiarze globalnym, ale jak nikt znał mechanizm ratowania Żydów; mało tego, dysponował potężnym archiwum BiP-u i zapewne dokumentacją Żegoty, na ile takowa była.

Rzecz jasna, badania nad Zagładą od 1966 r. poczyniły znaczne postępy, ale nie zmieniły one w sposób istotny narracji o holokauście, gdyż ani Bartoszewski nie twierdził, że Polacy masowo ratowali Żydów, ani że podobnie kolaborowali z Niemcami. Bartoszewski po prostu wiedział to, czego obaj wymienieni panowie nigdy wiedzieć nie będą, bo okupację, tak naprawdę, trudno sobie wyobrazić.

Czytając o korekcie dzieła Bartoszewskiego i Lewinówny, można się tylko uśmiać.

Korekty tej i innych prac na temat Zagłady szukać trzeba w całej literaturze poświeconej tej tematyce od 1966 r. A prawdę mówiąc, takim sprostowaniom i uzupełnieniom podlega każda publikacja traktująca o losie Żydów w okupowanej Polsce, podobnie zresztą jak każda inna praca historyczna. Ale dziwić powinno, do czego odwołali się autorzy, inicjując – jak się można domyślać – korektę książki Bartoszewskiego i Lewinówny.

Oto załączona do artykułu bibliografia: • J. Grabowski, „ Ja tego Żyda znam!”. Szantażowanie Żydów w Warszawie, 1939–1943, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2004.

• J. Grabowski, Ratowanie Żydów za pieniądze: przemysł pomocy, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, nr 4, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2008.

• J. Tokarska-Bakir, Bracia miesiące. Studia z antropologii historycznej Polski 1939–1945, Wydawnictwo IBL, Warszawa 2021.

• Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945, oprac. Wł. Bartoszewski, Z. Lewinówna, Wydawnictwo Znak, Kraków 2013.

– terytorium, które nigdy nie było rosyjskie. W obecnym kształcie politycznym Rosji obszar ten wydaje się niezmiernie niebezpieczny jako baza militarna skierowana zarówno na Bałtyk, jak i na terytorium polskie. Jest on jednym elementów układanki nadbałtyckiej Rosji. Najlepiej by było, gdyby całość tego terytorium przypadła Polsce lub Litwie. Ciekawym rozwiązaniem byłoby, gdyby owa fragmentaryzacja Wielkiej Rosji doprowadziła do wybicia się owej enklawy na niepodległość.

Co prawda nie byłoby to państwo duże i ludne, powstałby kolejny podmiot nad Bałtykiem, ale byłoby to rozwiązanie korzystniejsze z naszego punktu widzenia niż to, co mamy obecnie. K

• M. Urynowicz, Zorganizowana i indywidu-

alna pomoc Polaków dla ludności żydowskiej eksterminowanej przez okupanta niemieckiego w okresie drugiej wojny światowej, w: Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945. Studia i Materiały, red. A. Żbikowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2006.

• A. Zawadzka, Ręka w rękę. Powoływanie świadków polsko-żydowskiego braterstwa, w: Opowieść o niewinności. Kategoria świadka Zagłady w kulturze polskiej (1942–2015), red. M. Hopfinger, T. Żukowski, Wydawnictwo IBL, Warszawa 2018.

• A. Żbikowski, Morderstwa popełnione na Żydach w pierwszych latach po wojnie, w: Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944– 2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011.

Nikomu, kto się jako tako orientuje w literaturze antypolskiej niektórych środowisk, nie tylko żydowskich, nazwiska i wymienione prace dostatecznie dużo mówią o celu i charakterze podjętej korekty.

A tak na marginesie: nie warto szukać dziury w całym. O Władysławie Bartoszewskim opinie były zróżnicowane. Zawodowym historykiem nie był, ale był amatorem i hobbystą najwyższej klasy. Wobec Żydów wielce życzliwy, ale zbyt dobrze znał temat, nie z książek, ale z tego, co sam przeżył. To, co pisał o Żydach i Polakach, było może fragmentaryczne, ale nigdy bez podstawy w źródłach. Jednym z nich była jego pamięć.

Co tu dużo mówić, taka korekta to jest jeden głos więcej w chórze koncertującym dziś na całym świecie, wyśpiewującym lamenty na temat zbrodni polskich na Żydach.

Wielu w to uwierzyło. Do tego stopnia, że tu i ówdzie ludzie są przekonani, że Niemcy po prostu zezwolili Polakom za dokonanie tzw. mokrej roboty na Żydach. Co w tym wszystkim robi Polska Akademia Nauk? To zagadka warta wyjaśnienia. Myślę, że na wartości przywołanej tu korekty poznają się choćby ci, którzy okupację znają z sagi rodzinnej.

Moje pokolenie ją przeżyło, ja osobiście bardzo boleśnie.

Nie łudźmy się: takie „korekty” będą na porządku dziennym, dezinformacja to dziś broń skuteczniejsza niż najpotężniejsza haubica.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

17

EGZEGEZA

O

czywiście katolikowi, którego nie obowiązuje protestanckie pryncypium sola Scriptura („tylko Pismo”, ew. „tylko przez Pismo”), wystarczy odwołać się do rozumienia, jakie podpowiada nauczanie Kościoła. Ale dla potrzeb dyskusji z chrześcijanami-niekatolikami niech mi wolno będzie w kolejnych tekstach przywołać jedynie racje zdroworozsądkowo-rozumowe, teologiczne oraz wewnątrzbiblijne. Zacznijmy od argumentacji „na chłopski rozum”, czyli na rozum stworzony na obraz Boży (por. Rdz 1,26). Przywołajmy 6 racji za tym, że nie można twierdzić, iż stworzenie nastąpiło w 6 dni.

Już to powinno wystarczyć, żeby opowiedzieć się przeciw dosłownej interpretacji Księgi Rodzaju.

Znajomy zapytał mnie, jak interpretuję pierwsze wersety Pisma Świętego.

Sam wydawał się skłaniać ku temu, że należy odczytywać Księgę Rodzaju dosłownie, przyjmując, że świat rzeczywiście został stworzony w sześć dni.

dni. Jeszcze mocniej wybrzmiewa to w końcówce opisu stworzenia: „Oto są dzieje początków po stworzeniu nieba i ziemi” (Rdz 2,4). Wobec tego należałoby zachować wstrzemięźliwość przed tworzeniem „kroniki stworzenia”.

Stworzenie w sześć dni na „chłopski rozum”

4.

Sławomir Zatwardnicki

Napisałem „dosłownej”, ale w rzeczy samej chodzi raczej o odczytywanie „literalistyczne”. Sens dosłowny znaczy bowiem coś innego niż zwykło się to przyjmować w lekturze typowej dla niektórych środowisk (np. fundamentalistów biblijnych). Mylą oni sens dosłowny z potocznym rozumieniem słów, jakby same słowa istniały poza czasem i dlatego zawsze miały być tak samo rozumiane. Jeśli w Biblii stoi „dzień”, chodzi ich zdaniem na pewno o dobę dwudziestoczterogodzinną. Jeśli „na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” (Rdz 1,1), to znaczy że Stwórca stworzył najpierw niebo, a potem ziemię – niebo to niebo, a ziemia to ziemia, nie może być inaczej.

Nie tak jednak należy rozumieć sens dosłowny. Dla przykładu, św. Augustyn (354–430), persona ważna również dla teologii reformacyjnej, twierdził, że jest możliwe, iż Bóg stworzył wszystko jednym aktem stwórczym.

Dopiero autorzy biblijni w takiej, a nie innej szacie literackiej przekazali to „wydarzenie” – jako dokonujące się w kolejnych etapach. Biskup Hippony nie wykluczał, że „pierwszy dzień stworzenia” obejmuje cały czas, a nie jedynie pierwszy dwudziestoczterogodzinny jego odcinek. W obu wypadkach była to dla niego interpretacja dosłowna (swoje dzieło zatytułował nawet O dosłownym znaczeniu Księgi Rodzaju), cokolwiek my, współcześni, chcielibyśmy o takiej lekturze sądzić.

Należy zatem, zanim zacznie się interpretować teksty natchnione, dobrze zinterpretować sam termin ‘sens dosłowny’, zwany inaczej ‘sensem wyrazowym’. Chodzi tutaj o sens, jaki wynika ze znaczenia poszczególnych słów oraz ich układu filologicznego i logicznego. Jako taki musi być dopiero odkryty w egzegezie biblijnej, nie jest podany „na tacy”. Egzegeza uwzględnić musi zatem cały mentalny świat i ówczesne sposoby wyrażania się, w jakich poruszał się autor natchniony, a które różnić się muszą od naszych. Bez tego nie jest możliwe odkrycie przesłania, które pozostawił on – a przez niego dający natchnienie Duch – potomnym.

C

ANTONIO TEMPESTA, BÓG STWARZAJĄCY ZWIERZĘTA, ŹRÓDŁO: WIKIPEDIA

1.

Często będzie tak, że sens dosłowny okaże się inny od tego „narzucającego się” w pierwszej chwili odczytania. Tak zresztą jest już w tym rozpatrywanym przez nas przypadku początkowych wersetów biblijnych.

2. Żeby się o tym przekonać, wystarczy przeczytać zwłaszcza drugi rozdział Biblii. Bez większego trudu znaleźć tam można wyrażenia, których nie wolno przyjmować literalistycznie. Bóg, ukończywszy dzieło, „nad którym pracował”, „odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie” (Rdz 2,2). Bóg, na podobieństwo człowieka, pracuje i to do tego stopnia się męczy, że musi jeszcze odpocząć (i to, dodajmy, przed upadkiem, od którego, według pisarza natchnionego, datuje się męcząca praca „w pocie czoła” – Rdz 3,19). Pan Bóg lepi człowieka z prochu ziemi (Rdz 2,7) i sam – własnymi rękami? – sadzi ogród w Eden (Rdz 2,8). Z kolei w rozdziale pierwszym Bóg nie dość, że używał głosu, to jeszcze ktoś ten głos musiał odbierać – kto? Nie człowiek na obraz Boży, lecz Bóg jawi się tutaj jako stworzony na obraz człowieka.

Takie są niestety prawidła różnicy między Stwórcą i stworzeniem, że to ostatnie może o Nim mówić jedynie swoim ograniczonym, „stworzonym”

elem tych przemian miało być odrzucenie niewydolnego systemu ekonomicznego i przejście na gospodarkę rynkową, a w sferze ideologii odejście od gorsetu bzdurnej filozofii marksistowskiej i wprowadzenie pozorów demokracji.

Dziś wiemy, że jednym z celów pierestrojki było też przekonanie świata zachodniego, że komunizm nie stanowi już zagrożenia, a Rosję można z radością powitać w gronie państw cywilizowanych. Rzeczywiście, aby pomóc „młodej demokracji”, natychmiast podjęto współpracę gospodarczą i zredukowano znacznie wydatki na zbrojenia. Ponieważ „wygraliśmy zimną wojnę”, utrzymywanie kosztownej armii wydawało się zbędne.

Niemcy do 2015 ograniczyły siły lądowe z 240 tys. do 63 tys., liczbę okrętów z 31 do 21, liczbę eskadr samolotów wielozadaniowych z 16 do 8, liczbę dywizji pancernych i 5000 czołgów w roku 1991 do 320 czołgów dzisiaj. Francuzi zredukowali armię z 220 tys. do 115 tys., marynarkę wojenną z 42 okrętów nawodnych i 14 podwodnych do 23 nawodnych i 10 podwodnych, eskadry samolotów wielozadaniowych z 12 do 9. Co ciekawe – te działania kontynuowane były także w czasach, gdy wiadomo już było o ogromnych rosyjskich zbrojeniach i powołaniu 70 nowych uczelni wojskowych przez Putina. Dlatego możemy przypuszczać, że decyzje o tych redukcjach suflowane były przez polityków „sponsorowanych” czyli „przyjaznych” Rosji. Głos ekspertów (niezbyt licznych) zakłócających miłą atmosferę, którzy trafnie odczytali istotę sowieckiej pierestrojki, był ignorowany.

językiem. Jeśli w ogóle waży się mówić o tajemnicach wiary, może to czynić z utrzymywanym przez cały czas „w tyle głowy” zastrzeżeniem, że przecież to tylko obrazowy sposób przedstawiania rzeczywistości przekraczającej ludzkie zrozumienie. Powiedziałbym zatem, że kto na sposób literalistyczny odczytuje opis stworzenia, zapominając o wyższości Stwórcy nad stworzeniem, popada w czyny wprost zabronione przez Boga (Wj 20,4), czyniąc z Niego wewnątrzświatowego bożka. Biblia jednak ukazuje Jahwe jako przekraczającego (transcendującego) świat stworzony.

Dlatego cały opis stworzenia trzeba czytać mając to właśnie na uwadze.

3.

Również w przypadku słowa ‘dzień’, zamiast interpretować je literalistycznie, trzeba poszukać jego różnych – dosłownych – znaczeń. I rzeczywiście, można ‘dzień’ rozumieć przynajmniej na kilka sposobów, jak to zresztą podpowiada sam autor natchniony. Skoro „nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą” (Rdz 1,5), dzień nie może oznaczać dwudziestoczterogodzinnej doby. Choć w tym samym wersecie czytamy, że „tak upłynął wieczór i poranek – dzień pierwszy”. Dzień składa się zatem z dnia i nocy, które razem tworzą dzień – co naturalnie sugeruje

jakieś różne rozumienia słowa ‘dzień’ w obu przypadkach.

Dalej: siódmy dzień wyraźnie różni się od poprzednich; nie pojawia się w tym przypadku fraza „i tak upłynął wieczór i poranek – dzień siódmy”. Wydaje się to sugerować, że dzień ten się nie skończył, lecz trwa; stworzenie jest zakończone, a Bóg odpoczywa. Coś tutaj gra, a coś nie gra; Bóg przecież cały czas stwarza, nie wycofał się ze swojej „pracy”, z drugiej strony rzeczywiście w jakimś sensie świat został już ukończony. Nie musimy teraz zastanawiać się nad teologicznym znaczeniem tego wszystkiego, wystarczy nam podkreślić, że to kolejny przykład, iż słowo ‘dzień’ może mieć – ma – różne znaczenia zamierzone przez autorów (Boskiego i ludzkiego) Księgi Rodzaju.

Znamienne jest również, że dzień pierwszy pojawia się już po wersecie pierwszym, w którym jest napisane, iż „na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”. Wyraźnie ten „początek” odróżnia się od pierwszego dnia, jakby ten nie był początkiem. Nie sposób zatem, jak czynią to niektórzy, wyprowadzać jakichkolwiek wniosków na temat wieku ziemi z tego opisu. Nawet gdyby przyjąć, że sześć „dni” = sześć dni, co w świetle prezentowanych tutaj argumentów wydaje się niewłaściwe, i tak nie znalibyśmy „momentu początkowego”, od którego należałoby liczyć te

Zwraca uwagę wszystkich, nie wyłączając zwolenników literalistycznej lektury, że światłość i ciemność powstały wcześniej niż słońce i księżyc – odpowiednio w pierwszym i czwartym dniu. Jest to zrozumiałe, gdy tekst czyta się według klucza teologicznego, który tutaj jest najważniejszy, i który, o zgrozo, może umykać tym, którzy koncentrują się na zadawaniu tekstowi pytań, na które on nie odpowiada. Gdyby chcieć czytać tekst na sposób „kronikarski”, trzeba by dokonywać karkołomnych wygibasów intelektualnych, żeby „dowodzić” sensu takiej, a nie innej kolejności oraz niesprzeczności z opisem drugim (Rdz 2) czy innymi miejscami Biblii. Nie sądzę, żeby tego rodzaju „gimnastyki” i „szpagatów” wymagał Bóg od rozumu ludzkiego. Sama w sobie Biblia do takich czynności nie zachęca. Ten Bóg, który rzekł: „Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam” (Rdz 1,26), oczekuje poważnego traktowania również stworzonego przez siebie rozumu. „A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1,31).

5.

Warto zadać sobie pytanie o stworzenie czasu. W którym „momencie” ono się dokonało? Czy dopiero po szóstym dniu, gdy Bóg odpoczął po pracy, stworzenie czasu można uznać za skończone, razem z całym światem? W takim przypadku nie można byłoby liczyć poprzedzających ten „moment” „dni”, które jako miara czasu nie mogły przecież poprzedzać samego czasu. Może zatem czas został stworzony na samym początku? Ale akurat w tym temacie panuje „Boże milczenie” – autor natchniony nie odpowiada na pytania, które interesują bardziej nas niż jego.

(Swoją drogą, już w tym jednym fakcie kryje się przestroga przed doszukiwaniem się „na siłę” odpowiedzi na kwestie poruszane dopiero przez współczesnych).

A może jednak coś nam zostawił, przynajmniej drobną podpowiedź?

Jest godne uwagi, że opis stworzenia w każdym dniu zaczyna się od Boskiego „niechaj”. Wszystko powstaje na słowo Boże: „Bóg rzekł”. Wiemy, że Stwórca wypowiada swoje słowo z wieczności, w której żyje, a zatem spoza czasu.

A jednak nie w jednym „momencie” wszystko się dokonuje, skoro, jak czytamy, „tak upłynął wieczór i poranek”, czyli „dzień”. Wyglądałoby na to, że czas zaistniał zatem wraz z tym, co wydarzyło się pierwszego dnia (Rdz 1,5).

Z kolei jednak dopiero słońce i księżyc stanowią miarę czasu, pierwszy i niezawodny „zegar” (Rdz 1,16). Jak więc można mówić o kolejnych odcinkach

Nieco zapomniane już pojęcie pierestrojki kojarzy się nam z zapoczątkowanymi w 1986 roku przez ostatniego sekretarza generalnego KPZR, Michaiła Gorbaczowa, przemianami, które doprowadziły do „upadku komunizmu” i rozpadu ZSRR.

Dzisiejszy triumf wczorajszej pierestrojki Jan Martini

Jeffrey Richard Nyquist – pracownik amerykańskiej Agencji Wywiadu Wojskowego, ekspert od Związku Sowieckiego i Rosji – tak pisał w latach 90. ub. wieku: „Reagan utrzymał w mocy traktat ABM, zaufał Gorbaczowowi i poszedł tą samą drogą, co jego poprzednicy, drogą ustępstw i negocjacji. Komuniści wykiwali Ronalda Reagana, tak jak wykiwali Cartera, Forda, Nixona. Nikt nie powinien wierzyć w coś, czego w żaden sposób nie można zweryfikować. Nigdy nie powinno się ufać totalitarnej oligarchii zamieszanej w oszustwo i w potajemne magazynowanie broni masowego rażenia, nawet jeśli przekonują do tego tysiące rozbrojeniowych inspektorów. Ofiarą podstępu padł nie tylko Reagan, ale także »konserwatyści« wiodących krajów Zachodu. Oszukani zostali eksperci i politycy – od Helmuta Kohla w Niemczech po Margaret Thatcher i Johna Majora w Wielkiej Brytanii.

Niemal wszyscy uznali zmiany w komunistycznym imperium za prawdziwe i pozytywne.

Amerykańska broń atomowa została wycofana z kontynentu europejskiego. Triumf Zachodu nad Związkiem Sowieckim otworzył drogę dla optymizmu i politycznej choroby opartej na rzekomym zwycięstwie”.

O

oszustwie pierestrojki pisał płk Anatolij Golicyn – zbieg z KGB (który po prostu znał plany Sowietów) i brytyjski sowietolog Christopher Story. Ale najpełniejszy opis przemian, który uznaliśmy za „upadek komunizmu”, przedstawił dr Jerzy Targalski – znawca Rosji i poliglota (analizował dokumenty w dziesięciu językach) – w swoim fundamentalnym dziele pt. Służby specjalne i pierestrojka. Wielotomowa praca, będąca wynikiem kilkuletniej kwerendy po archiwach wszystkich krajów „demokracji ludowej” i republik wchodzących w skład ZSRR, ujawniła rolę komunistycznych służb specjalnych w demontażu komunizmu i budowaniu „demokracji”.

Ciekawe jest porównanie harmonogramu zdarzeń w różnych krajach bloku sowieckiego. Zawsze podstawowym „kamieniem milowym” przemian była prywatyzacja banków, inne wydarzenia (powstanie „inicjatyw obywatelskich”, partii politycznych, „wolnej prasy”, zniesienie cenzury, powołanie fasadowych instytucji demokratycznych itp.) przebiegały niemal równocześnie w całym bloku. Nad harmonijnym przebiegiem przemian czuwał krążący po wszystkich krajach

tow. Aleksandr Jakowlew. Działacze krajów pozostających w tyle byli ponaglani. Przywódcy przeciwni przemianom – starający się, aby „było tak, jak było” – źle skończyli. Do „budowy demokracji” wszędzie wyznaczono najbardziej sprawdzonych towarzyszy, a wśród nich najwyższym zaufaniem sowieckiego kierownictwa cieszyli się członkowie rodzinnych dynastii będących trzecim pokoleniem rosyjskich kolaborantów (polityk PO Cimoszewicz junior ma szanse). Takim był np. „ojciec rumuńskiej demokracji” Iliescu, który „zneutralizował” poprzedniego „kondukatora”. Tylko na najtrudniejszym terenie – w Polsce – został zainscenizowany „okrągły stół”, ale wszędzie najistotniejszym elementem było uwłaszczenie nomenklatury (wytworzenie „kapitalistów”) przy zachowaniu „sprawstwa kierowniczego” moskiewskiej centrali nad pozornie suwerennym krajem. Powstały ustrój łudząco przypominał demokrację parlamentarną, ale miał jedną zasadniczą różnicę, którą opisał Christopher Story – obojętnie, która partia wygrywa wybory, zawsze wygrywa KGB, gdyż wszyscy kandydaci są nominatami komunistycznych służb.

czasu – o dniach – przed dniem czwartym, od którego te dni można w ogóle liczyć?

6.

Ciekawe, że również termin „ziemia” nie jest w naszym opisie jednoznaczny.

Już na początku Bóg stworzył ziemię (Rdz 1,1), a potem, gdy rozdzielił wodę od powierzchni suchej, ta została nazwana ziemią, choć już wcześniej jest ziemią, tyle że będącą bezładem i pustkowiem (notabene zalanym wodą) (Rdz 1,2.10). W tekście oryginalnym, w pierwszym przypadku wyraz „ziemia” posiada rodzajnik określony (Rdz 1,1), a w drugim, gdy mowa o ziemi w znaczeniu przestrzennym (Rdz 1,10), takiego rodzajnika już nie ma.

Wskazuje to na różnicę między jednym a drugim znaczeniem słowa „ziemia”. Pierwszy werset mógłby zatem dotyczyć całego procesu stwarzania, a „niebo i ziemia” oznaczać wszystko, co zaistniało jako rezultat działania stwórczego (oddanego hebr. bereszit). Czy w takim razie należy widzieć w kolejnych wersetach „rozpisanie” na kolejne akordy tego stwórczego dzieła?

Stworzenie ciał niebieskich (dzień czwarty) zostaje poprzedzone stworzeniem ziemi, o której jest mowa już od pierwszego dnia. Oznaczałoby to, że ziemia zaistniała wcześniej niż cały wszechświat. Gdzie zatem i w jaki sposób ziemia „wisiała” w tym wszechświecie, którego jeszcze nie było? Nie w próżni, bo ta nie jest niczym, lecz ewentualnie brakiem czegoś; musiałaby istnieć w nicości, skoro świat został stworzony ex nihilo (por. 2Mch 7,28; Hbr 11,3). Innymi słowy, sam Bóg musiałby podtrzymywać tę ziemię, jak czarodziej królika wyczarowanego z kapelusza. To zaś znów sugeruje, że Bóg i świat (ziemia) znajdowaliby się na jednym „poziomie”, co, powtórzmy, przeczy przesłaniu Biblii. Teksty natchnione ukazują wyraźną i nieprzekraczalną granicę – w istocie przepaść – między Stwórcą z jednej strony i stworzonym światem z drugiej.

To samo w gruncie rzeczy można by odnieść do całego opisu stworzenia. Podobnie jak nie sposób wyobrazić sobie ziemi wyabstrahowanej z całego stworzonego uniwersum, nie ma potrzeby „upierania” się przy takiej, a nie innej kolejności, a tym bardziej wpisywania następujących po sobie sekwencji zdarzeń w kolejne dni. Które, notabene, „płyną” inaczej w różnych miejscach kuli ziemskiej (ktoś właśnie smacznie chrapie nocą, gdy ja dniem piszę ten tekst). Raczej autorzy natchnieni ukazują „niebo i ziemię” jako całość istniejącą jedynie we wzajemnej więzi (harmonii) wszystkiego. Bazują na ówcześnie panującym rozeznaniu „budowy” świata, w którą wpisują pewne przesłanie.

Jeśli wyróżniają „etapy stworzenia”, to z motywów teologicznych, a nie kronikarskich. Całe stworzenie zmierza ku uczynieniu człowieka na obraz i podobieństwo Boże, czego jednym z wyrazów ma być panowanie nad światem stworzonym (Rdz 1,28).

K

M

odelowym przykładem tego zjawiska były pierwsze wolne wybory w Polsce w roku 1991, kiedy do Sejmu wprowadzono 64 agentów komunistycznych służb. Gdyby umieszczono ich na wspólnej liście, ta partia wygrałaby wybory i powołała rząd (zwycięska wówczas Unia Demokratyczna uzyskała 62 mandaty), ale zasoby agenturalne gen. Kiszczaka zostały równomiernie rozprowadzone po całym spektrum sceny politycznej. Jedyną partią w Sejmie wolną od agentury było Porozumienie Centrum Jarosława Kaczyńskiego, wściekle atakowane przez „wolne” media. W lutym 1990 roku gen. Kiszczak zachęcał swój personel, by zakładać różne organizacje, „a nawet partie polityczne (…) głęboko infiltrować istniejące. Gremia kierownicze tych organizacji na szczeblu centralnym i wojewódzkim, a także na szczeblach podstawowych, muszą być przez nas operacyjnie opanowane. Musimy sobie zapewnić operacyjne możliwości oddziaływania na te organizacje, kreowania ich działalności i polityki”.

D

ziś przykładem wyborów, „w których zawsze wygrywa KGB”, są wybory we Francji, gdzie wszystkie najważniejsze siły polityczne – od nacjonalistów przez liberalne centrum aż po marksistowską lewicę (a także nobliwy konserwatysta, ulubieniec katolików Fr. Fillon) – okazują się prorosyjskie. Świadczy to o stopniu penetracji życia politycznego krajów Zachodu przez sowieckie służby. Ta ponura konstatacja tłumaczy też pokrętne stanowisko wiodących krajów UE wobec wojny na Ukrainie.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

18

P·O·L·S·K·A

R E K L A M A

UKRYTE SKARBY AUDYCJE RADIA WNET - ZAPRASZA ELŻBIETA RUMAN I ETAP: 4-8.07.2022 | II ETAP: 18-22.07.2022 OD PONIEDZIAŁKU DO CZWARTKU | GODZ. 10:30

To co najważniejsze czasami nie jest widoczne na pierwszy rzut oka.

W podróż po miejscach i wydarzeniach niekoniecznie znanych zabierze nas Elżbieta Ruman.

SP O NS O R AU DYC JI

WARSZAWA 87.8 | KRAKÓW 95.2 | WROCŁAW 96.8 | SZCZECIN 98.9 BIAŁYSTOK 103.9 | BYDGOSZCZ 104.4 | ŁÓDŹ 106.1 | WWW.WNET.FM

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

19

LEKTURY

K

rótko mówiąc, na każdym obywatelu francuskim, czy wie o tym, czy nie wie, wisi obowiązek spłaty należności c. 35–40 000 €. Na starcach, kalekach i noworodkach. Podobnie jest w innych państwach europejskich. Doktór Modelska-Creech była bardziej od innych powołana do napisania książki o dramacie pożyczonych pieniędzy.

Pracując jako tłumacz dla Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Białego Domu, Departamentu Stanu i NASA, nasłuchała się wystarczająco wiele o Bardzo Wielkiej Forsie i jako wykształcony socjolog pracy potrafiła wyciągnąć wnioski.

Jej książka, mimo oficjalnych tytułów autorki, ma bardzo osobisty charakter. Wzięła się z urazów wyniesionych z dzieciństwa i nostalgii za rajem utraconym. Dwór rodzinny Modelskiej, którego sama nazwa wprawia w sen – Stara Hańcza na pojezierzu Suwalsko-Augustowskim – został zlicytowany za długi w 1910 roku. Autorka słyszała historię utraty majątku od swojej babki Stanisławy, dla której ta afera finansowa była przyczyną osobistego dramatu. O rękę babci Stasi – panny Musiałowiczówny starał się Tadeusz Daszewski – postać legendarna, słynny w swoim czasie jeździec-olimpijczyk, piękny i elegancki mężczyzna. Historię tych zabiegów opisał po wielu latach i opublikował w „Przekroju”. Zamieścił tam również opis dworu w Czarnej Hańczy, gdzie w jadalni „na ścianach wisiały rogi łosie, sarnie i jelenie, a pod nimi widniała galeria starych rodzinnych portretów (...)

Szlachta w czamarach, kontuszach, przy

T

ak nazwana została choroba tocząca środowisko wymiaru (nie)sprawiedliwości, znana u nas dzięki spektaklom teatru telewizyjnego pod tytułem Trąd w Pałacu Sprawiedliwości, opartym na powieści Ugo Bettiego, odnoszącej się do sytuacji we Włoszech przed kilkudziesięciu laty, ale znanej i z innych krajów, także z Polski, nie tylko przed laty, ale i dziś. Niestety podobnych spektakli nie doczekało się zjawisko trądu toczącego środowiska akademickie, może z wyjątkiem znanego filmu Krzysztofa Zanussiego z roku 1977 Barwy ochronne, w którym pewne przejawy patologii życia akademickiego zostały zobrazowane.

Trąd nie tylko w Pałacu Sprawiedliwości Po obejrzeniu spektaklu Trąd w Pałacu Sprawiedliwości w czerwcu 1987 r. dostrzegłem podobieństwa do klimatu, jaki był mi znany w środowisku akademickim na najstarszej polskiej uczelni.

Tym spostrzeżeniem podzieliłem się z rektorem in statu nascendi Uniwersytetu Jagiellońskiego, który wówczas z ramienia uczelni kierował akcją politycznej weryfikacji kadr akademickich, eliminującej niewygodnych dla systemu socjalistycznego pracowników naukowych o odmiennej od obowiązującej etyce i generalnie swoim anty-

Tytuł książki nie pozostawia obojętnym. Problem dotyczy nas wszystkich. Jesteśmy zadłużeni – my, nasze dzieci i dzieci tych dzieci. Długi zaciągnięte przez państwo będą spłacali jego obywatele przez długie lata. W bieżącym 2022 roku amortyzacja długu francuskiego wyniesie nieco ponad 144 mld € przy dochodzie narodowym 588 mld.

LICHWA Piotr Witt

karabeli (...) matrony w staroświeckich czepkach i koronkowych chustkach na głowie...”. Romans rozwijał się w dekoracji wielkich jezior i cieniu starego (XVII w.) dworu jak romantyczna bajka, dopóki nie nadszedł dzień oświadczyn. Zjechali się sąsiedzi, krewni i kuzyni z Litwy, podano wystawny obiad, były tańce. „Sprowadzona z Suwałk orkiestra żydowska umieszczona w holu grała głośno i wyśmienicie”. A potem odbyła się rozmowa z ojcem o przyszłym posagu panny na wydaniu. Daszewski – ziemianin z Mazowsza i dobry gospodarz – zerwał zaręczyny, kiedy dowiedział się prawdy o stanie majątkowym Czarnej Hańczy, bliskim katastrofy. Panna bez posagu skazana była w tamtych czasach i tamtym środowisku na staropanieństwo albo w najlepszym razie – na klasztor.

Autorka, zakochana w swej babci Stasi, przeżywa po latach jej dramat.

Wierzyciele – bracia Szewel i Josel Jefraimowie – natchnęli ją na resztę życia

Trąd degraduje Pałac Nauki Gdy w okresie transformacji ustrojowej zaistniało zagrożenie, że mogę wrócić na uczelnię, argumentowano, iż to ja byłem sprawcą dolegliwości

T

ragedia Musiałowiczów nie była wyjątkiem wśród rodzin ziemiańskich. Bankructwo majątku ziemskiego było zjawiskiem na porządku dziennym w epoce zwycięskiego kapitalizmu przemysłowego i zmierzchu gospodarki rolnej. Doczekało się obfitej literatury, posłużyło za kanwę wielu dramatów i powieści. Czyż słynne W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta nie opowiada podobnej historii? Najbardziej eksponowane stanowisko w życiu towarzyskim Paryża, na miejscu księżnych i hrabin o niekończących sie rodowodach, zajmuje „nieurodzona” pani Verdurin ze

Mira Modelska-Creech, Lichwa. Likwidator życia, szczęścia i majątku, 3DOM, Częstochowa 2021, 307 s.

Trąd to choroba zakaźna, uleczalna, ale nieleczona jest groźna i się rozprzestrzenia. Tą nazwą określa się też patologiczne stany życia społecznego dotkniętego korupcją, nepotyzmem, pajęczyną powiązań przestępczych, mafijnych…

Trąd wydostał się z Pałacu Nauki Józef Wieczorek

akademickich, bo po moim odejściu wszystko kwitnie. Z innych wypowiedzi – w tonie alarmistycznym domagających się zwiększenia finansowania kwitnącej rzekomo pozostałości akademickiej – wynikało jednak, że uczelnia stała nad przepaścią i obawiała się zrobić krok do przodu.

Po latach, mimo ogromnej poprawy infrastruktury uczelnianej, budowy znakomitych, pięknych nieruchomości, wielokrotnego wzrostu kadry, i to wysoko utytułowanej, oraz wielokrotnego wzrostu wynagrodzeń, poziom nauki i nauczania – jak wynika z opinii niemal powszechnych, a także z rankingów – obniżył się.

Można było to przewidzieć, bo po zerwaniu pozytywnych relacji mistrz-uczeń uczniowie pozostali bez mi-

Zanik zainteresowania stroną intelektualną i moralną na rzecz strony seksualnej świadczy o naturalnym zaniku instytucji określanych jeszcze mianem uniwersytetów. socjalistycznym postępowaniem oddziałujących negatywnie na młodzież akademicką. Szczególne niebezpieczeństwo dla systemu socjalistycznego stanowiło skłaniania studentów do krytycznego myślenia. Po latach można też ocenić, że i dla transformacji.

Niestety moja diagnoza obecności trądu w Pałacu Nauki nie znalazła uznania w oczach rektora i wolał się pozbyć mnie, a nie samego trądu. Nie zamierzał nawet zbadać schorzenia (był z wykształcenia medykiem), nie mówiąc o podejmowaniu działań na rzecz zapobieżenia jego rozprzestrzenianiu się. Postąpił zgodnie ze znaną zasadą: stłucz pan termometr, nie będziesz miał gorączki.

Ja gabinet rektora opuściłem, ale trąd pozostał, i to na długie lata.

pewną niechęcią do Żydów, zaś związek uczuciowy, rodzinny z bohaterami dramatu osłabił nieco obiektywizm (co zresztą nie przeszkodziło znanemu krytykowi, Janowi Peczkisowi, w napisaniu bezstronnego i życzliwego omówienia książki; Polish-Jewish Relations, Indexed Book Reviews, March 1, 2022).

wzbogaconej rodziny mieszczańskiej.

Mieszka się wciąż w pałacach, arystokracja nadal jest w cenie, ale życie na pańskiej stopie opłaca renta z przemysłu i banków, gdyż dochody z ziemi nie wystarczają. Młodziutka panna Turenne – potomkini wielkiego wodza, diuka Tureniusza, wychodzi za mąż za Artura Meyera – Żyda, starszego o lat pięćdziesiąt; hrabia de Brosse pojmuje Kronenbergównę, córkę bankiera polsko-żydowskiego. Książę Polignac żeni się z panną Singer, spadkobierczynią maszyn do szycia; markiz de Castellane – z Guldówną, córką króla kolei amerykańskich.

Ruinę Musiałowicza, doskonałego rolnika i przezornego gospodarza, przyspiesza lichwa – zjawisko dzisiaj

strzów, co raczej podnoszeniu poziomu nauczania nie służy. Wbrew obowiązkowi poszukiwania prawdy, ciążącemu na uniwersytetach od początków ich istnienia, uczelnie zaczęły abdykować z prawdy, jakby dla uwolnienia się od krępujących je zasad na drodze do postępu. To objaw trądu toczącego uniwersytety zatrudniające na etatach teoretyków prawdy, którzy sami jej nie praktykują. Nawet w okresie komunistycznym z rozstawaniem się z prawdą się nie afiszowano, choć uniwersytety pozostawały w sytuacji schizofrenicznej, zmuszone do funkcjonowania w systemie kłamstwa.

Następuje stopniowe zastępowanie nauki przez ideologię, która na uniwersytetach zaczyna dominować, a profesorowie boją się mówić, a nawet myśleć. To działo się już w systemie komunistycznym: nonkonformistycznych akademików eliminowano, a i biologia zrobiła swoje. Po transformacji kolorystycznej uczelni – z czerwonych na tęczowe – proces jakby przyspieszył.

Próba zobrazowania trądu w Pałacu Nauki Z setek moich tekstów poświęconych różnorodnym patologiom życia akademickiego, kilkadziesiąt zebrałem w książkę Plagi akademickie i ostatnio Trąd w Pałacu Nauki, aby zwrócić uwagę na zjawiska degradujące domenę akademicką w Polsce, a pomijane na ogół milczeniem, unieważniane w ramach stosowania cancel culture.

We Włoszech, gdzie przed laty rozpoznano trąd w Pałacu Sprawiedliwości i stwierdzono też degradujący domenę akademicką trąd w Pałacu Nauki, od kilku lat wdrażana jest operacja „Universita bandita”, gdyż uznano, że dalsze trwanie takiego stanu rzeczy ogranicza nie tylko potencjał nauki, ale i całego kraju, którego rozwój zależy od jakości elit formowanych na uniwersytetach.

Mimo że potencjał gospodarki i poziom nauki we Włoszech są wyższe niż w Polsce, sprawa plag akademickich została naświetlona we włoskich mediach i skierowana na wokandy sądowe (Z ziemi włoskiej do Polski. Rzecz o konieczności odwirusowania nauki, „Kurier WNET” nr 72/2020). To, co we Włoszech uznaje się za patologie, u nas niestety jest standardem i nie budzi dezaprobaty. O „ustawianych” konkursach na etaty czy przejawach nepotyzmu wiedzą wszyscy, także decydenci, a mimo licznych reform, te plagi przetrwały do dziś.

Niestety dla struktur polskiej domeny akademickiej (i nie tylko) to nie jest temat na tyle atrakcyjny, aby się nim zajmować. Konferencja rektorów – KRASP – świętuje swój jubileusz 25-lecia, nagłaśniając swoje sukcesy, a milcząc na temat degradacji domeny, za co w niemałym stopniu rektorzy odpowiadają. W ostatnim czasie skupili się na polityce równościowej, polegającej na nierównym traktowaniu społeczności akademickiej poprzez tworzenie przywilejów dla osób o odmiennej orientacji seksualnej.

Kto by tej polityki nie respektował, musi się liczyć z konsekwencjami.

Natomiast zupełnie, i to od lat, nie interesuje rektorów niewłaściwe, szkodliwe dla domeny traktowanie

osób o odmiennej od współcześnie promowanej orientacji moralnej i intelektualnej. Ci, którzy są zorientowani na respektowanie stanowiącego fundament cywilizacji łacińskiej Dekalogu, na którym w średniowieczu uniwersytety zostały posadowione, nie mają wiele szans na przetrwanie na współczesnych uniwersytetach.

Powszechne unieważnianie 7 przykazania (Nie kradnij!) w domenie akademic­kiej przejawia się nierespektowaniem własności intelektualnej, powszechnym plagiatowaniem na wszelkich szczeblach akademickich,

z rektorskim włącznie. Kto by ośmielił się podnosić te kwestie publicznie, zostaje skasowany w domenie.

Wyjątki tylko potwierdzają regułę.

Zresztą nie tylko chodzi o plagiaty, ale i zjawisko „dostaw obowiązkowych” – dostarczanie płodów intelektualnych na konto baronów akademickich lub powszechne dopisywanie się tych baronów do cudzych prac, aby te mogły w ogóle zaistnieć na akademickich polach.

To tylko przykłady objawów trądu toczącego Pałac Nauki.

Zanik zainteresowania stroną intelektualną i moralną na rzecz strony seksualnej świadczy o naturalnym zaniku instytucji określanych jeszcze mianem uniwersytetów. Zamiast stanowić ośrodki promieniujące poziomem intelektualnym i moralnym na całe społeczeństwo, są źródłem trądu przenoszonego poza mury Pałacu Nauki.

już prawie nieznane, w każdym razie uważane za przestępstwo i karane więzieniem.

Czterdzieści lat temu, kiedy przyjechaliśmy do Paryża, o pieniądze było bardzo trudno. Wobec postępującej dewaluacji i niepewnej sytuacji rynkowej banki, do których zwracano się o pożyczkę, żądały żelaznych gwarancji, zanim podjęły decyzję. „Francuski bankier – powiedział nam znajomy przemysłowiec – może panu pożyczyć co najwyżej parasol, ale tylko wtedy, kiedy się upewni, ze w najbliższym czasie nie będzie padał deszcz”. Oprocentowanie długu – bardzo wyśrubowane – wynosiło przy tym średnio 12,5% rocznie. Dla bankiera cena ryzyka. Ale w czasach pana Musiałowicza, pradziadka dr Creech, wierzyciel niczym nie ryzykował. Pieniądz, oparty na parytecie złota, stanowił najbardziej stałą walutę w historii i praktycznie nie dewaluował się przez cały XIX wiek, aż do I wojny światowej. Zabezpieczenia – nieruchomości, majątku ziemskiego – nie można było ani ukryć, ani przenieść gdzie indziej. A mimo to stopa oprocentowania pożyczki wynosiła od 33,4% do 50%. Nawet wobec stałego spadku wartości gospodarstw ziemskich były to warunki gangsterskie, lich­wiarskie, wykorzystujące przymusową sytuację dłużnika – ziemianina, którego „czysty zysk z hektara przy właściwym gospodarowaniu i dobrej pogodzie wynosił średnio około 7%”.

W przypadku Musiałowicza chodziło o stare długi na majątku zaciągnięte przez poprzednich właścicieli.

Trąd wydostał się z Pałacu Nauki Z egzemplarzem mojej książki Trąd w Pałacu Nauki wszedłem do największej, głównej księgarni naukowej Krakowa, mając nadzieję, że zainteresuje się ona jej rozprowadzaniem. W witrynie widziałem m.in. książkę Jana Hartmana Etyka życia codziennego, wydaną i rozpowszechnianą jako pomoc w nabyciu „umiejętności dokonywania analizy moralnej w realnych sytuacjach, jakie niesie życie”, sądziłem zatem, że dokonując analizy moralnej w realnych sytuacjach, jakie niesie życie akademickie, zainteresuję moją książką czołową naukową księgarnię Krakowa. Wszak szary obywatel akademicki i pozaakademicki winien mieć szansę porównać różne propozycje etyczne.

Co więcej, na poczesnym miejscu po wejściu do księgarni zauważyłem książkę jakby z mojej dziedziny, na temat współżycia naszych przodków z dinozaurami. Ścięło mnie to z nóg, bo o czymś takim kiedyś słyszałem z ust samej byłej premier polskiego rządu (Ewy Kopacz), która objaśniała, jakie straszne skutki pociągnęło za sobą obrzucanie dinozaurów przez naszych przodków kamieniami.

Zwróciłem na to uwagę kierownictwu księgarni, bo książka nie była umieszczona w dziale „Kurioza”, tylko wśród prac naukowych. I jak zwykły obywatel ma oddzielić ziarno od plew, skoro pani premier nie zdołała, a jagiellońska uczelnia tych, co to potrafili, ze swoich murów wypędzała? Ja akurat wykładałem na tej uczelni dzieje życia na Ziemi i wiem, że od wymarcia dinozaurów do pojawienia się człowieka minęło więcej niż 50 mln lat. Tymczasem to mnie wyrzucono (negatywne oddziaływanie na studentów – sic!), a takie brednie się wydaje i oficjalnie rozpowszechnia, i to w księgarniach nauko-

Dr Creech znacznie rozszerza klasyczną definicję lichwy. Rozciąga ją na wiele ujemnych zjawisk współczesnego świata – „lichwiarska grabież, raz zwana komunizmem, a kiedy indziej kapitalizmem czy socjalizmem” – pisze (s. 124).

Zresztą nie jest to książka do opowiadania, ale do czytania.

Ż

yjemy w czasach wszystkich zagrożeń, z końcem świata włącznie – z woli prezydenta Putina. Nadchodząca inflacja, kryzys energetyczny, recesja, wzrost cen zboża i co za tym idzie, żywności w ogóle, zrobiły z zadłużenia problem o palącej aktualności. Wielkie banki zrezygnowały dzisiaj z wysokiej stopy oprocentowania. Niektóre gotowe były nawet dopłacać do transakcji, byle dłużnik zechciał przyjąć pożyczkę. Nazywało się to „zyskiem ujemnym”. Bankierzy zrekompensowali sobie zysk ujemny, wykupując niekiedy całe miasta i podnosząc niebotycznie ceny mieszkań, których są właścicielami.

Na razie stopa oprocentowania wciąż jest śmiesznie niska, ale nikt nie może zaręczyć, że pozostanie taka na zawsze, jeżeli nie zastrzeżono tego w kontrakcie lub nie zaindeksowano. Jeżeli wzrośnie pewnego dnia, to niechaj ręka Boska broni tych młodych ludzi, którzy kupili mieszkania po paskarskiej cenie. Dzisiaj zmuszeni są do pracy dla banków przez całe przyszłe życie; przy wyższej stopie procentowej nie starczy nawet życia ich dzieci. W tym kontekście stary dramat rodziny ziemian polskich na Suwalszczyźnie nabiera niepokojącej aktualności i dostarcza wiele materiału do refleksji.

K

pałacu. Współautor tej książki, z której chyba wynika, że historia się skończyła, a przynajmniej została przerwana, ostatnio został na UJ wyróżniony za przedkładanie rozumu nad siłę (nagroda Plus ratio quam vis). Po rezygnacji z prawdy… To jest prawdziwy HiT edukacyjny i ciekawe, jak z tym poradzą sobie wprowadzający nowy przedmiot „Historia i Teraźniejszość” (HiT)?

Księgarnia naukowa – pozostająca pod wpływem intelektualnym i moralnym porażonego trądem Pałacu Nauk – mojej książki Trąd w Pałacu Nauki, podobnie jak i wcześniejszej, Plagi akademickie, rzecz jasna nie przyjęła po rzuceniu okiem na jej zawartość, niewątpliwie niemieszczącą się w ramach etyki Hartmana czy na arenie rzekomych walk naszych przodków z dinozaurami. Wystarczyło, że książka przestrzega przed lewackim marszem przez uniwersytety, czyli przenoszeniem trądu – niekoniecznie drogą płciową – aby jej do obiegu nie dopuścić.

W innych księgarniach – na ogół podobnie. Wyjątki tylko potwierdzają regułę. Wystarczy spojrzeć na 2–3 zdania na okładce, skojarzyć trąd ze zdjęciem Pałacu Nauki (Collegium Novum UJ) opanowanym przez trąd, aby odmówić jej przyjęcia: „Bo wie pan, my wynajmujemy ten lokal, a wiadomo, jak się może to skończyć, gdyby się ujawniało trąd. Od trądu trzeba się trzymać z dala”. Rezygnując z takiego rozpowszechniania książki, uratowałem nieliczne już w Krakowie księgarnie, które jeszcze się utrzymują, sprzedając kompletne bzdury razem z publikacjami mniej chodliwymi, nawet dobrymi, ale nie traktującymi o patologiach systemu.

W dawnym Krakowie książkami interesowały się elity, stąd w centrum Krakowa księgarń było wiele. Ostatnio, wraz ze wzrostem kadry akademickiej, liczby studentów, poziomu

Wystarczyło, że książka przestrzega przed lewackim marszem przez uniwersytety, czyli przenoszeniem trądu – niekoniecznie drogą płciową – aby jej do obiegu nie dopuścić. wych, pod bokiem najstarszej polskiej uczelni. Nic mi nie wiadomo, aby jakiś etatowy profesor wobec takiego stanu rzeczy zaprotestował.

Tak samo się rzeczy mają ze słynnymi już Dziejami Uniwersytetu Jagiellońskiego, niedostępnymi obecnie w księgarniach, ale polecanymi do nauki kandydatom na studentów jagiellońskiej wszechnicy. Przypomnę, że w tej historycznej książce wykreślono z historii najstarszej polskiej uczelni komunizm, stan wojenny i przewodnią siłę narodu, więc, rzecz jasna, nie wiadomo, skąd się wziął trąd w tym

udyplomowienia i utytułowania społeczeństwa, księgarnie znikają. Znawcy życia krakowskiego twierdzą, że w centrum Krakowa więcej jest obecnie domów publicznych niż księgarń, co jakoś koreluje z nasilonym zainteresowaniem (i promowaniem) wielością orientacji seksualnych przy zaniku zainteresowania orientacją moralną i intelektualną. To jest cecha współczesnych zmian cywilizacyjnych, ale odpowiedzi na postawione w książce pytanie: Ku jakiej cywilizacji zmierza świat akademicki? do tej pory nie otrzymałem.

K

KURIER WNET · LIPIEC 2O22

20

O S TAT N I A S T R O N A

Historia Białystok, czerwiec 2021 roku. Słoneczny dzień na samym początku lata. Tego dnia w Białymstoku odbywał się półmaraton, pierwsza tak duża impreza w Polsce od wybuchu pandemii koronawirusa. Pierwszy moment normalności. Rok później Białystok znajduje się tuż obok obszaru według niejednego biegowa których ekspertów najbardziej zagrożonego rosyjską inwazją – Przesmyku Suwalskiego. Kilkaset kilometrów dalej trwa wojna. Rosja bombarduje domy, Fot. Piotr Mateusz Bobołowicz zdjęcia… morduje cywilów. Ograniczenia koronawirusowe są tylko odległym wspomnieniem. A normalność?

P

rzestało być zabawnie, gdy rumuński dyktator, dla niepoznaki nazywany prezydentem, ogłosił konieczność odzyskania Rzymu, kolebki rzymskiej, czyli rumuńskiej, cywilizacji, okupowanego bezprawnie przez germańskich najeźdźców. Najeźdźców, którzy zawzięcie zwalczali kulturę i język, prześladując łacińskojęzycznych tubylców i zmuszając ich do posługiwania się germańsko-romańskimi dialektami. Armia rumuńska ruszyła tedy na Rzym, napadając na początek brutalnie Serbię, było nie było też kiedyś terytorium Cesarstwa Rzymskiego. Mimo oporu zaskoczonych Serbów, prze do przodu, zostawiając za sobą zgliszcza po zdobytych miastach i wioskach.

Zaraz, zaraz! – zawoła czytelnik – czy to Rumuni zwariowali, czy autor tych wypocin?

Spieszę uspokoić: Rumuni nie zwariowali, to normalny naród, wywodzący swój rodowód raczej od starożytnych Daków, choć nie unikający podkreślania związków z Wiecznym Miastem. Nie ma też zamiaru napadać na sąsiadów.

Nawet idea połączenia z Mołdawią, krajem o niekwestionowanej bliskości etnicznej, kulturowej i językowej, nie wzbudza w nich wielkiego entuzjazmu. Co do mnie, sprawa nie jest do końca pewna, choć moja żona ma wyrobione zdanie na ten temat.

Zwariował za to kraj leżący nieco na północny wschód od Rumunii. Zwariował, bo do napaści na Ukrainę posłużył Rosji księżycowy zarzut istnienia tam nazistowskiej dyktatury.

Ruszyła zatem wyzwalać Ukrainę od Ukraińców, tak jak kilkakrotnie wyzwalała Polskę od Polaków. Wypowiadany wprost przez kremlowskiego samodzierżawcę cel likwidacji Ukrainy i narodu ukraińskiego oraz powoływanie się na dziedzictwo Rusi Kijowskiej, do którego jedynie Rosja ma, według niego, prawo, to przecież tak, jakby Rumunia chciała wyzwolić Rzym od Włochów i uważała się za jedyną jego spadkobierczynię.

Jednak gdy piszę o Rumunii ruszającej na Rzym, każdy widzi, że to nawet nie political fiction, a zwykłe brednie, natomiast kremlowskie banialuki tylu, wydawałoby się poważnych ludzi, bierze poważnie. Kolejny raz okazało się, że armia „rozumiejących Rosję”, zwolenników „Realpolitik” ani nie rozumie Rosji, ani nie jest realistami. Okazało się, że krytykowani i wyśmiewani oszołomy, dyplomatołki i rusofobi nie kierują się bujającym w chmurach idealizmem ani nienawiścią do Moskali, a trzeźwą oceną Rosji, jej historii, kultury politycznej i zachowań nią rządzących. Kolejny raz okazało się, że jedynym skutecznym argumentem w relacjach z Rosją jest argument siły, a przynajmniej gotowości do jej użycia. Inicjatywy służące do porozumienia z Rosją, usiłowania

Ostatnimi laty nasila się w Rumunii powrót do dziedzictwa starożytnego Rzymu. Zaczęło się od grupy pasjonatów, później rozlało się coraz szerzej, aż większość narodu uznała, że to Rumuni są jedynymi prawowitymi Rzymianami, tymi, którzy przetrwali stulecia po upadku cesarstwa, zachowali język i kulturę. Zresztą nazwa kraju mówi sama za siebie.

Realiści i wizjonerzy Zbigniew Kopczyński

uratowania jej twarzy, a tym bardziej jednostronne ustępstwa, odczytywane są na Kremlu nie jako okazanie dobrej woli, a słabości i są zachętą do wysuwania dalszych żądań i bardziej agresywnej postawy. Tak właśnie działała, działa i, wszystko na to wskazuje – będzie działać kremlowska wierchuszka, bez względu na to, kim będzie aktualny car.

Z

biegiem wojny odwołanie do Rusi Kijowskiej coraz bardziej ustępuje głoszonej od lat i popularnej w Rosji idei euroazjatyckiej. Być może niespodziewane sankcje nałożone na Rosję przez kraje Zachodu spowodowały chęć zdystansowania się od Europejczyków. A może przyczyną są pewne trudności w dotarciu do Kijowa. W każdym bądź razie jest to podkreślanie odmienności cywilizacyjnej Rosji i Europy, co akurat jest faktem. Rosja to specyficzna euroazjatycka cywilizacja, związana bardziej z Mongołami niż z Rusinami znad Dniepru. Nieprzypadkowo o imperium wielkiego Dżyngis-chana wspomniał również niemiłościwie panujący car Władimir.

A cywilizacja mongolska to łupieżcze napady, podboje i niszczenie jako metoda funkcjonowania państwa. Azjatyccy koczownicy niczego prawie nie produkowali, podobnie dzisiejsza Rosja żyjąca z eksportu surowców.

Obcy był im pomysł budowania dobrobytu pracą i myślenie o przyszłości. Mongolski rabuś palił wioski, uprowadzając uprzednio jasyr i bydło i do głowy mu nie przyszło, że, gdyby był mniej barbarzyński, mógłby ściągać z tej wioski kontrybucję przez długie lata. A najlepiej samemu gospodarzyć i zbierać tego owoce, zamiast narażać również swoje życie w wojennych awanturach.

Układy, umowy, rozejmy przestrzegane były tak długo, jak długo trwało poczucie słabości wobec przeciwnika. Gdy Mongołowie/Moskale poczuli się mocniejsi, traktaty nie były warte papieru, na którym je zapisano.

Ot, choćby polsko-sowiecki pakt o nieagresji.

Sowieci respektowali go tak długo, jak długo pamiętali o pogromie nad Wisłą i Niemnem.

Gdy Polska powstrzymywała niemiecką nawałę, pakt wyparował. Słychać jednak wcale liczne głosy „realistów”, by nie przesadzać z wojenną retoryką i pomocą Ukrainie. Przecież Rosja po wojnie nie zniknie i jakoś trzeba będzie z nią współżyć. Zniknie czy nie zniknie, to się okaże. Historia jest nieprzewidywalna.

Może jest czas na list biskupów polskich do biskupów ukraińskich różnych wyznań, w którym przebaczymy i o przebaczenie poprosimy? Tak, dysproporcje win są oczywiste, ale z Niemcami były jeszcze większe.

Bez względu na to, jak skończy się wojna, Rosja, jeśli przetrwa ją w niezmienionej formie, będzie traktować Polskę jak zawsze, czyli jak wroga. Nasze wzajemne relacje będą lepsze lub gorsze w zależności od stosunku sił między nami i mizdrzenia do kremlowskich carów nic w tej materii nie zmienią.

N

ie wiem, czym skończy się wojna na Ukrainie i czy w ogóle się skończy, a nie zamieni w ogólnoświatową jatkę. Wiem jednak, że bywały w historii zwroty zupełnie niespodziewane, upadki „niezniszczalnych” imperiów. Moje pokolenie przeżyło gwałtowny i zupełnie niespodziewany przełom.

Kto w roku, powiedzmy, 1986 przewidział tak szybko wolną Polskę, upadek Związku Sowieckiego, Rosję bez Ukrainy, Zakaukazia i Kazachstanu, zjednoczenie Niemiec, kraje

Układu Warszawskiego, łącznie z sowieckimi republikami bałtyckimi, w NATO? A jednak.

N

ieco wcześniej, gdy w I wojnie światowej starły się z sobą milionowe armie, do walki o wolną Polskę ruszyło 150 młodych ludzi, cała kompania. Osąd realistów był jasny: idioci albo samobójcy. A jednak po czterech latach powstała Rzeczpospolita, a po kolejnych dwóch pobiła wielką Rosję. Armia Ukraińska ma potencjał większy od Pierwszej Kadrowej, więc różnie może być.

W czasach wielkich przełomów należy dążyć do realizacji wielkich idei, nawet gdyby nie wyglądały na realne. Zasada jest prosta: jeśli zaczynasz negocjacje z niskiego poziomu, nie dostaniesz więcej. Gdy zaczynasz wysoko, nawet jeśli ustąpisz, jesteś do przodu. Dlatego przed Wielką Wojną Dmowski jeździł po świecie i opowiadał o konieczności wskrzeszenia wolnej Polski, co brzmiało wtedy tak, jak dziś namawianie do walki o wolny Kurdystan lub Tybet. Inni ćwiczyli młodzież w posługiwaniu się bronią, choć szans w starciu z regularnymi armiami zaborców nie miała żadnych. Polski nie było od ponad stu lat i zapowiadało się drugie albo i trzecie tyle. Dziś Polska ma szansę na znaczne wzmocnienie swojej pozycji i wybicia się na faktyczną niepodległość, o ile tę szansę wykorzysta. Można to zrealizować poprzez ścisłą współpracę, sojusz lub unię z Ukrainą, co byłoby korzystne dla obu stron.

Nasze dwa narody razem mogłyby stanowić skuteczną zaporę przed rosyjską presją militarną i niemiecką gospodarczą. O tym mówi się coraz częściej, po obu stronach, pewne kroki, a raczej gesty, wykonują politycy, o wiele dalej są zwykli obywatele.

Unia polsko-litewska, na której możemy się wzorować, bo też może być wzorem dla innych, przetrwała ponad 400 lat i była krajem wolnych obywateli różnych narodowości i religii. Żałować tylko należy, że zbyt późno podjęto starania przekształcenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Rzeczpospolitą Trojga Narodów.

Unia powstawała stopniowo, od luźnego związku opierającego się na małżeństwie władców, po skonsolidowaną republikę wolnych obywateli. Od unii w Krewie – pierwszego takiego aktu – do Unii Lubelskiej – kończącej proces jednoczenia obu narodów – minęły prawie dwa wieki. To nie rządzący zmuszali podwładnych do większej integracji, jak dzisiaj w Unii Europejskiej, to prawo zapisywało osiągnięty stan faktyczny. Dziś status ukraińskich uchodźców w Polsce i obiecany przez prezydenta Zełenskiego status Polaków na Ukrainie, to poważny krok do takiej integracji.

Związek Polski i Litwy zrodził się ze wspólnego zagrożenia przez Zakon Krzyżacki, podobnie jak dziś Polsce i Ukrainie grozi Rosja.

W roku 1413 w Horodle 47 polskich rodów szlacheckich zaadoptowało do swoich herbów 47 rodów litewskich bojarów, czyli zaadaptowało ich do swych rodzin. My przyjęliśmy około trzech milionów Ukraińców. Większość z nich mieszka lub przez jakiś czas mieszkała u polskich rodzin. Mieszkamy razem, stanowiąc de facto jedną rodzinę. Trudno o lepszy fundament pod przyszłą unię. Polacy zobaczyli, że Ukrainki nie mają noży w zębach, a Ukrainki zobaczyły, że Polacy nie gryzą.

Tak, pamiętam, był Wołyń, morderstwa polskich żołnierzy w 1939, Lwów 1918, a wcześniej wiele innych krwawych wydarzeń.

O tym nie możemy zapomnieć, my i Ukraińcy, i o tym musimy rozmawiać. Pamięć nie może jednak być między nami barierą nie do przebycia i zamykać nam drogę do lepszej, wspólnej przyszłości. Tak jak pamięć o zbrodniach niemieckich nie przeszkodziła nam w byciu w Unii Europejskiej razem z Niemcami.

Dziś Kościół katolicki nie ma w Polsce tej pozycji, jaką miał w latach 60. ubiegłego wieku, niemniej może jest czas na list biskupów polskich do biskupów ukraińskich różnych wyznań, w którym przebaczymy i o przebaczenie poprosimy? Tak, dysproporcje win są oczywiste, ale z Niemcami były jeszcze większe. A jednak, w dużej mierze dzięki autorom owego listu (pamiętam wściekłą kampanię komunistów przeciw nim), dzisiaj razem z Niemcami tworzymy zjednoczoną Europę.

Czas wielkich wydarzeń, czas przełomów, to czas wielkich szans i zagrożeń, wielkich wizji, dążeń do ich realizacji i czas próby charakterów. Czy uda nam się wykorzystać ten czas?

Nie wiem. Wiem jednak, że jeśli nie podejmiemy działań, nie osiągniemy niczego. Jeśli nie będziemy współdziałać z Ukraińcami, obojętnie w jakiej formie, i zamkniemy się w rozpatrywaniu doznanych krzywd, współczesny Dżyngis-chan zrobi nas po kolei swoimi rabami albo po prostu wyrżnie.

K