Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego z dnia 22 czerwca 2023 w sprawie wprowadzania cewników pośrednich i opieki nad tego rodzaju dostępem przez ratowników medycznych na podstawie skierowanego zapytania o następującej treści: Czy ratownik medyczny, który odbył szkolenie certyfikowane z praktycznej nauki implantacji cewników naczyniowych pośredniej długości może w warunkach postępowania szpitalnego wykonywać zabiegi zakładania oraz sprawować profesjonalny nadzór nad tego rodzaju dostępem naczyniowym (czyli monitorować umocowanie, położenie, sprawdzać drożność, podawać płyny infuzyjne oraz leki, wykonywać zmiany opatrunków mocujących, dokumentować wykonaną procedurę? Zawód ratownika medycznego polega na „udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym medycznych czynności ratunkowych w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1720 i 1733) udzielanych samodzielnie lub na zlecenie lekarza, o czym mówi Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych [1]. Zgodnie z pkt. 16. załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego ratownik medyczny jest uprawniony do „wykonywania kaniulacji żył obwodowych (…)” [2]. W tym obszarze posiada kompetencje tożsame do posiadanych przez pielęgniarki opisanych w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego oraz w Rozporządzeniu MZ z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę ̨ albo położną ̨ samodzielnie bez zlecenia lekarskiego [3, 4]. Zgodnie ze Stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Anestezjologicznego i Intensywnej Opieki oraz Konsultant Krajowej w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
intensywnej opieki w w sprawie wykorzystania przez personel pielęgniarski ultrasonografii do identyfikacji naczyń żylnych celem ich kaniulacji oraz do wprowadzenia obwodowego cewnika pośredniego do naczynia żylnego z dnia 14 września 2021 roku nie ma prawnych przeciwskazań, aby pielęgniarki przeprowadzały implantację cewników pośrednich do obwodowych naczyń żylnych z wykorzystaniem techniki Seldingera, ponieważ w/w procedura mieści się w kompetencjach określonych jako „kaniulowanie naczyń żylnych kończyny górnej i dolnej” [5]. W związku z powyższym Stanowiskiem oraz tożsamymi kompetencjami ratowników medycznych i pielęgniarek w analizowanym obszarze ratownik medyczny może kaniulować naczynia obwodowe, także z wykorzystaniem techniki Seldingera. Co więcej tego rodzaju dostęp dożylny może być dostępem z wyboru, a ratownik medyczny na podstawie rozdziału 3 art. 35 Ustawy ma „obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością” [1]. Do wymienionych czynności ratownik medyczny jest przygotowany w toku kształcenia przeddyplomowego określonego w Rozporządzeniu w następującej formie: umie „podawać pacjentowi leki i płyny, oraz zna „zasady i technikę wykonywania opatrunków; wskazania do wykonania kaniulacji żył obwodowych kończyn górnych i dolnych oraz żyły szyjnej zewnętrznej, a także technikę jej wykonania; wskazania do podawania leków drogą dożylną, w tym przez porty naczyniowe, domięśniową, podskórną, dotchawiczą, doustną, doodbytniczą, wziewną doszpikową oraz techniki tego podawania” [2]. Udzielający świadczeń zdrowotnych ratownik medyczny w warunkach szpitalnych, gdzie zasadne jest stosowanie cewników pośrednich jako elementu strategii właściwego dostępu naczyniowego dla pacjentów, u których planowana jest terapia dożylna >5 dni i/lub w trudnym dostępie dożylnym niewymagających linii centralnej może zatem wykonywać w/w procedurę zgodnie z posiadanymi kompetencjami opisanymi w w/w aktach prawnych. Od momentu implantacji cewnik pośredni jest dostępem naczyniowym, z którego może korzystać personel medyczny posiadający kompetencje do podaży leków drogą dożylną, a przestrzeganie zasad prawidłowego jego wykorzystania wraz z dokumentowaniem wykonanych czynności jest nie tylko ustawowo zawodowym, ale także etycznym obowiązkiem. Obecnie w Polsce nie istnieją dodatkowe przepisy, które regulują przedmiot zapytania; nie wydaje się jednak zasadne, aby w świetle przytoczonych przepisów regulujących wykonywanie świadczeń zdrowotnych przez ratowników medycznych i pielęgniarki istniała potrzeba doprecyzowania zapisów w tym zakresie.
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
Na chwilę obecną nie istnieje także krajowy rejestr certyfikowanych ośrodków prowadzących edukację w tym zakresie, zatem stwierdzenie nazywane „szkoleniem certyfikowanym” odnosi do się „certyfikacji” ośrodków, które takie szkolenie organizują. Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego rekomenduje, aby w/w „certyfikacji” udzielały prowadzące kształcenie podyplomowe ośrodki akademickie i organizacje zrzeszające specjalistów zajmujących się dziedziną, w której mieści się zagadnienie implantacji i utrzymania dostępu pośredniego.
Prezes PTPI (-) mgr Maciej Latos Autorzy opracowania: 1.
Mgr pielęgniarstwa Maciej Latos, specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki
2. Mgr pielęgniarstwa Jolanta Wołosianka, specjalistka pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki, ratownik medyczny 3. Mgr pielęgniarstwa Agata Bryk, specjalistka pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki 4. Artur Szymczak, specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki, ratownik medyczny 5.
Mgr pielęgniarstwa Grzegorz Cichowlas, specjalista pielęgniarstwa chirurgicznego, anestezjologicznego i intensywnej opieki
6. Mgr pielęgniarstwa Marceli Solecki, specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki
Piśmiennictwo: 1.
Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz.U. 2022 poz. 2705).
2.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz.U. 2023 poz. 1180).
3.
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz.U. 2019 poz. 1573).
4.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę̨ albo położną̨ samodzielnie bez zlecenia lekarskiego (Dz.U. 2017 poz. 497).
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl 5.
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Anestezjologicznego i Intensywnej Opieki oraz Konsultant Krajowej w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki w w sprawie wykorzystania przez personel pielęgniarski ultrasonografii do identyfikacji naczyń żylnych celem ich kaniulacji oraz do wprowadzenia obwodowego cewnika pośredniego do naczynia żylnego [www: https://ptpaio.pl/aktualnosci/dokumenty/139.pdf, dostęp: 22.06.2023].
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785