Klik editie 7 - 2021 by Prelum

oktober 2021

Vakblad voor de verstandelijk gehandicaptenzorg

FOTOREPORTAGE

VERSCHIL MAKEN GEEFT VOLDOENING

Golfen als dagbesteding

50 jaar Klik

Tijdloos begeleiden CASUS OMGEKEERDE PARTICIPATIELADDER TALENTENCLUB CLIËNTEN EN MEDEWERKERS

Alle boodschappen... sj e h et taxibu hte n ! ac staat te w

pak maar wat le kke rs

ik zal we l stofzuige n

lu st j e n koffi e og ?

w e ga a wan de n zo le n

Wat ga j e d o e n?

zal b o o ds i k d e kom e n chappe n b e zo r g e n?

...bezorgd wanneer het jullie uitkomt

Ga naar Jumbo.com/zorg

ditnummer

26 Als Je Het Mij Vraagt zet wensen en talenten van cliënten centraal

16 Golfen als gezonde en rustige dagbesteding Plezier voorop in Hunebedcity

Rubrieken 4

Klik Actueel De vele rollen van de verwant | Burn-out voorkomen | 3D-printen | Woonbescherming Ontvangen reacties Echt gebeurd

14 Gedragsdeskundige Aandacht voor driehoek 15 Dokter Weet je nog? 23 Persoonlijk Nieuw personeel 24 Casus De participatieladder

Thema: 50 jaar Klik

Tijdloos begeleiden Er is veel veranderd in 50 jaar zorg. Is er uit al die jaren ook een kern van goede zorg te halen, die tijdloos is voor het vak van begeleider? Een gesprek hierover met Truus Harink, die eerst als Z-verpleegkundige werkte en later via leidinggevende functies opklom tot directeur. “Toen ik begon waren we verpleegkundigen en ging het vooral om verzorging; later werd het werken aan ontwikkeling van cliënten, werken aan een mooi leven voor hen.”

27 Seksuoloog Verbinding 28 Verschenen Specialisme Artsvg | Inclusief werk | Psychiatrie in de gehandicaptenzorg 31 Volgende Klik | Colofon

Doen wat leuk is We vieren deze maand 50 jaar Klik, een halve eeuw aan verhalen over de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking. En die verhalen blijven maar komen, inmiddels ook in andere vormen dan op papier. Zoals de podcastserie die we zijn gestart met Vilans over het vernieuwingstraject Begeleiding à la carte. Klik-columnist en orthopedagoog Lot de Swart is daarbij de gespreksleider. Zij raakte enorm geïnspireerd tijdens de opnames bij Stichting Bont, die persoonsgerichte activiteiten en zorg bieden. “Het lijkt zo vanzelfsprekend wat jullie doen, terwijl jullie in alles onderscheidend zijn. Met als bestuurder een jonge, slimme, enthousiaste, met gezond verstand redenerende vrouw met een hoodie en een pet achterstevoren. Met een visie; niet met dure vaktermen en keurmerken en allianties met instituten, maar gewoon, dichtbij elkaar staan, doen wat leuk is, waar iedereen blij van wordt. Met een team; niet een homogene groep zorgverleners; maar een afspiegeling van mensen die iedereen in het dagelijkse leven ontmoet. En met een mentaliteit: niet van ‘moeten’, maar van ‘willen’, gewoon, samen.” Deze kern van het vak van begeleiden lees je ook terug in het thema over 50 jaar Klik (pagina 8) en is nog steeds iets om scherp op te blijven. | Tjitske Gijzen, redactie Klik Benieuwd naar de podcast bij Stichting Bont? Luister deze op www.klik.org/podcast

klikactueel

Onderzoek

Een burn-out voorkomen DE ROL VAN LEIDINGGEVENDE VAN BEGELEIDERS IN GEHANDICAPTENZORG

Zorgrelaties Welke rol spelen verwanten bij de zorg van hun naaste door een zorginstelling, en hoe zijn hun ervaringen? Wat kan daaruit geleerd worden over zorgrelaties in de zorgdriehoek? Die vragen stonden centraal bij een onderzoek dat het Zorginstituut heeft gedaan. Een aantal thema’s kwam naar voren: hoe praten zorgmedewerkers met en over de cliënten? Hoe is de relatie tussen zorgpersoneel en de verwanten? Waarom is er steeds wisselend personeel als dat niet in het belang van de naasten is? De onderzoekers ontdekten 7 rollen die verwanten kunnen hebben, waarbij er soms overlap en soms sprake van tegenstrijdigheid is: belangenbehartiger, mede-signaleerder, mede-begeleider, geheugen en kennisdrager, mantelzorger, escalator en de-escalator. Wanneer beide partijen - verwanten en zorgprofessionals hun verwachtingen naar elkaar uitspreken, kan de relatie tussen hen meer in balans komen. Want die is nu vaak verstoord, omdat verwanten zich niet gehoord voelen. | Download het onderzoeksrapport ‘Zinnige zorg - Samen een modus zoeken’ op zorginstituutnederland.nl of lees meer op klik.org, zoek op ‘zinnige’.

Klik 7 2021 | www.klik.org

Begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en uitdagend gedrag hebben een groter risico op burnoutklachten. Een groep Nederlandse onderzoekers onderzocht hoe dat risico verminderd kan worden. De leidinggevende van de begeleiders blijkt hier een grote rol in te spelen, evenals trainingen die iemands zelfvertrouwen in het omgaan met uitdagend gedrag verbeteren. Wie burn-outklachten heeft, is vaak minder tevreden over zijn werk en meldt zich sneller ziek. De kans dat iemand met burn-outklachten uitkijkt naar een andere baan is groot. Daarom is het van belang te weten hoe deze klachten voorkomen kunnen worden. Voor dit onderzoek vulden 1271 zorgprofessionals een online-enquête in. Uit de onderzoeksgroep die voor 89 procent uit vrouwen bestond, voldeed 14 procent aan de criteria van een klinische burn-out. De onderzoekers ontdekten dat met name de sociale steun vanuit de leidinggevende heel waardevol is in het bestrijden van burn-outsymptomen. Ze zien het als een belangrijke conclusie, omdat veel begeleiders in de praktijk juist vooral steun zoeken bij collega’s, en niet zo snel op een leidinggevende afstappen om hun verhaal kwijt te kunnen. Het team zag in de uitkomsten van de enquête dat het zelfvertrouwen van een begeleider in het omgaan met uitdagend gedrag het ontwikkelen van een burn-out tegen kan gaan. Dit is iets dat je middels trainingen zou kunnen leren en daarmee een belangrijk aandachtspunt. Ook bleek in dit onderzoek dat

veerkracht (het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag) het risico verminderde op het ontwikkelen van burn-outklachten. Verder kwam naar voren dat begeleiders die zichzelf als zeer extravert bestempelden, minder symptomen van burn-out kregen. | Download het onderzoek ‘Exposure to challenging behaviours and burnout symptoms among care staff: the role of psychological resources’ door hoofdonderzoeker Marian Klaver op platformevbplus.nl of lees een langer artikel op klik.org, zoek op ‘Klaver’.

‘Het zelfvertrouwen van begeleiders in het omgaan met uitdagend gedrag kan een burn-out voorkomen’

klikactueel

Ontwikkelingen in de verstandelijk gehandicaptenzorg, meer nieuws op www.klik.org

Opleiding

Kwaliteiten Het Kwalificatiedossier Maatschappelijk Zorg wordt vernieuwd. Onderdeel hiervan zijn de opleidingen Begeleider gehandicaptenzorg en Persoonlijk begeleider gehandicaptenzorg.

3D-printer bewijst steeds meer zijn waarde In de gehandicaptenzorg wordt op verschillende plekken bekeken op welke manieren 3D-printers handig zijn in te zetten voor hulpmiddelen en ook als dagbesteding voor cliënten. Sinds een jaar is zorgorganisatie ’s Heeren Loo bij het Living Lab – een dagbestedingslocatie voor technologie en innovatie in de zorg in Ermelo, bezig met de 3D-printer. Voordeel van zo’n printer is dat deze maatwerk levert. Dat vond de orthopedische schoenmakerij van ’s Heeren Loo wel interessant, want elke leest moet op maat gefreesd worden. Dat duurt zo’n vijf tot acht werkdagen. De 3D-printer kan het binnen twee werkdagen. Ook het kostenplaatje valt in het voordeel van de printer uit. Een gefreesde leest kost zo’n 110 tot 130 euro per paar, terwijl de geprinte leesten 70 tot 85 euro per paar kosten. Reden voor de orthopedische schoenmakerij om een samenwerkingsverband met het Living Lab aan te gaan. Mogelijk kunnen ook steunzolen geprint worden. De wens is om cliënten het printen zelfstandiger te laten uitvoeren, als ontwikkeling binnen hun dagbesteding. Ook ergotherapeuten kijken met belang-

stelling naar de 3D-printer; die kan bijvoorbeeld aangepast bestek of bekers printen. Dat proberen ze momenteel in België uit. Daar heeft zorgorganisatie Sint-Oda servies met een verhoogde bordrand laten printen en probeert Sint-Gerardus eveneens met studenten van de Thomas More hogeschool om speciale bekers met neusuitsparingen te printen, met tulpvormige rand (voor een goede lipsluiting), met handvaten en licht buigbaar. “Momenteel snijden we uit bekers met handvaten een neusuitsparing, maar hierbij ontbreekt dan de tulpvormige rand. Bij de buigbare bekers met neusuitsparing die wel verkrijgbaar in de handel zijn ontbreken weer handvaten,” legt ergotherapeute Marijke Moors uit. De door hen 3D-geprinte bekers voldoen nog niet aan alle eisen. Handvaten en een verzwaarde bodem zijn nog uitdagingen voor de toekomst, evenals de beschikbaarheid van verschillende maten voor peuters tot volwassenen. |

De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland liet onderzoek doen naar de beroepsinhoud van (persoonlijk) begeleiders. Belangrijke kwaliteiten daaruit zijn: goed kunnen observeren, signaleren, stimuleren, communiceren, meedenken, coachen, samenwerken, plannen en organiseren, methodisch werken en problemen kunnen oplossen, ﬂexibel zijn. Andere eigenschappen zijn het goede voorbeeld geven, niet oordelen, cliënten in hun waarde laten, geduld en doorzettingsvermogen, creativiteit, digitaal vaardig zijn. En vooral kunnen reﬂecteren op wat goed gaat of beter moet. Deze kwaliteiten komen terug in de vernieuwde opleidingen die vanaf augustus 2022 worden aangeboden. | Zie www.vgn.nl, zoek op ‘Beroepeninformatie’

Klik 7 2021 | www.klik.org

klikactueel

Verkeerde diagnose door afwezigheid spraak Mensen met non-verbaal autisme of die om een andere reden niet kunnen communiceren, krijgen soms onterecht het label verstandelijk beperkt opgeplakt. Daardoor ontvangen ze niet de zorg die ze nodig hebben. In een onlineinspiratiesessie van Opaz (ministerie van VWS) en Cliëntondersteuning Plus over ‘Onderschatting van intelligentie bij mensen met non-verbaal autisme’ op 25 juni was er aandacht voor deze groep. Het verhaal van de tweeling Brett en Mitchell diende als voorbeeld. Brett en Mitchell hebben non-verbaal autisme. Tussen hun 2e en 3e levensjaar viel hun spraak weg. Toen ze 5 jaar waren konden ze vier woorden na elkaar spreken. Daarna verloren ze hun spraak en raakten ze opgesloten in hun hoofd. Door zorgverleners werden de jongens aangemerkt als verstandelijk beperkt. Een diagnose die door de familie van de jongens altijd in twijfel is getrokken. Door hun non-verbaal autisme konden Brett en Mitchell niet terecht in het speciaal onderwijs. Samen met de oma van de tweeling begonnen de ouders uit nood de jongens zelf onderwijs te geven. Het onderwijs hield op toen de jongens op hun 10e het huis uit gingen. De jongens wisten

Klik 7 2021 | www.klik.org

Zoals Brett en Mitchell zijn er meer kinderen die niet in staat zijn om te praten en daardoor mogelijk een verkeerde diagnose krijgen

niet hoe ze met hun frustraties, innerlijke ongemakken en onbegrip vanuit hun omgeving om konden gaan wat zich uitte in onverantwoorde en soms gevaarlijke situaties. Daardoor waren de ouders niet meer in staat om voor hen te zorgen. Hans Kroon, onafhankelijk cliëntondersteuner van Cliëntondersteuning Plus, schetste in zijn presentatie hoe de tweeling bij een zorgorganisatie behandeld is. Daar kwam door gebrek aan inzicht in wat de jongens nodig hebben, de focus steeds meer op het beheersen van hun gedrag te liggen. Hans: “De tweeling kreeg er te weinig aangeboden; er was sprake van wat ik ‘dagverveling’ noem. Daardoor gingen ze steeds vaker moeilijk verstaanbaar gedrag vertonen. Mitchell ging bijvoorbeeld zichzelf ernstig verwonden. Dat leidde dan weer tot vergaande vrijheidsbeperking, zoals opsluiting en vastbinden.” Ingrid Claassen, vanuit VWS betrokken bij de tweeling, kreeg in 2019 de vraag of er geen betere plek voor Brett en Mitchell te vinden is. Een lastige opgave, zo bleek. Maar uiteindelijk kon de tweeling bij ASVZ terecht, waar ze net nieuwe plekken hebben gecreëerd voor mensen die niet in het bestaande systeem passen. De tweeling, ondersteund door toegewijde begeleiders, krijgt bij ASVZ een dagprogramma aangeboden. Sindsdien vertonen ze veel minder moeilijk verstaanbaar gedrag. Maar nog

steeds blijft de vraag naar een passend leerprogramma voor de tweeling openstaan. Met behulp van Personal Future Planning (PFP) hoopt Hans de tweeling een toekomstperspectief te geven. “Met de familie en het netwerk gaan we in kaart brengen wie de jongens zijn. Van daaruit gaan we verder met hen.” Het aan het licht brengen van verborgen intelligentie begint met een goede diagnose. Dat lukt vaak niet met behulp van een IQ-test. Er is een manier die beter bij deze kinderen aansluit, namelijk dynamische diagnose. Bij deze manier van diagnosticeren wordt eerst een vertrouwensband opgebouwd tussen het kind en de tester. Er zijn daarom meerdere sessies. Kennisbank Om geïnteresseerden kennis te laten maken met Brett, Mitchell en vele andere kinderen die opgesloten zitten in hun hoofd ontwikkelt VWS een kennisbank. De oma van Brett en Mitchell heeft het grootste deel van de informatie verzameld die door de kennisbank ontsloten gaat worden. In de kennisbank staan naast praktijkvoorbeelden, ook informatie over alternatieve manieren van communiceren. | Mariët Ebbinge Zie www.regelhulp.nl/onderwerpen/ kennisbank

ontvangenreacties

Reageren kan via redactie@klik.org, @klikredactie op twitter of in de Klik groep op LinkedIn of Facebook.

Woonbescherming De Tweede Kamer heeft begin juni unaniem ingestemd met het voorstel van GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld om te onderzoeken hoe gedwongen verhuizing van bewoners van zorginstellingen zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Bewoners die onder de Wet langdurige zorg (Wlz) vallen hebben op dit moment geen recht op woonbescherming, terwijl huurders dit wel hebben. In de praktijk leidt het ertoe dat bewoners zonder instemming kunnen worden overgeplaatst, waarbij ze hun vertrouwde omgeving – vrienden, hobby’s en soms zelfs geliefden – achter moeten laten. Actualiteitenprogramma EenVandaag besteedde aandacht aan het onderwerp. Aan het woord kwam de 34-jarige Rick Baars, die een meervoudige beperking heeft. Dertien jaar lang woonde hij met veel plezier bij een zorginstelling in Woerden, toen hij plotseling te horen kreeg dat hij daar weg moest. Als reden gaf de zorgaanbieder op dat men niet meer voor alle bewoners zorg kon garanderen. Petitie Rick was boos en ontsteld en sliep er slecht door. Hij startte een petitie tegen de sluiting van zijn woonvorm en haalde 1100 handtekeningen op. De petitie zorgde ervoor dat de locatie niet geheel gesloten werd, maar er moesten wel zeven mensen weg. En Rick was een van hen. Hij kwam terecht in Katwijk, waar hij goede zorg ontvangt. Maar hij mist zijn vrienden nog elke dag, vertelde hij in het item bij EenVandaag. De noodgedwongen verhuizing had ook gevolgen voor zijn zus. Zij verhuisde ooit speciaal naar Woerden om dichter bij Rick te kunnen zijn. Zij moet nu toch weer 50 minuten rijden voor ze bij hem is. Geen inspraak Volgens Tweede Kamerlid Lisa Westerveld is het voorbeeld van Rick er slechts een van vele. “We weten niet eens hoe vaak het voorkomt, omdat we het kennelijk normaal vinden dat in Nederland mensen die in een instelling wonen, geen inspraak hebben. Dat moet anders. De opdracht aan de minister van Medische Zorg om dit te onderzoeken, is een belangrijke eerste stap.” |

Een hond vo een bewoner Het artikel over een hond die voor bewoner Mark veel goeds bracht in Klik 5 leverde veel reacties op, een greep hieruit:

mee tijdens mijn diensten. Een tussenoplossing. Wel stofzuigen aan het eind van de dienst.” | Ineke Datema

“Heel leuk, maar ook spannend: hoe gaat het over een aantal jaar?” | Anneke Colenbrander

“Een onderwerp dat mij aan het hart gaat. Ik onderzoek het psychologisch welbevinden van mensen met een verstandelijke beperking met een hond. Te vaak wil begeleiding geen hond, ze zien het als extra werk. Terwijl ik denk dat het probleemgedrag kan verminderen. Dus minder werk voor de begeleider uiteindelijk.” | Caroline Rosseel Info over het onderzoek via caroline.rosseel@philadelphia.nl

“Dieren geven veel liefde. Met een toeziend oog zou het moeten kunnen.” | Silvia de Jong “En de hond? Ook deze mag niet vergeten worden.” | Peter van den Heuvel “Ik had m’n Duitse Herder Floor

Echt Gebeurd - Verbinding Melina werkt met mensen met een verstandelijke beperking en psychische/gedragsproblemen. Verbinding maken is onontbeerlijk om met hen op weg te kunnen gaan. Een bewoonster ligt graag onder haar bed. De besloten ruimte is haar veilige plek. Melina ervaarde dat praten met deze vrouw gemakkelijker gaat als ze mee onder het bed kruipt. Ze hebben er ernstige, maar ook leuke gesprekken. Een begelei-

der beetnemen als deze de kamer binnenkomt, ‘Boe’ roepen, de begeleider zien schrikken en dan samen giechelen onder het bed. Door deze momenten is er een sterke band gegroeid tussen de twee. Ook bij moeilijke momenten kan Melina beroep doen op dit vertrouwen. Het lukt steeds vaker om zonder escalatie door een moeilijk moment te geraken. | Marinka Coulier

Heb je iets bijzonders meegemaakt in je werk? Maak kans op een cadeaubon en stuur je verhaal in 140 woorden naar redactie@klik.org

Klik 7 2021 | www.klik.org

Tekst Hilde Zevenbergen Fotografie Nicole Herink

Voormalig Z-verpleegkundige en manager deelt haar ervaringen met een halve eeuw zorg

Thema: 50 jaar Klik

ruus kwam uit een klein dorp, van een boerderij. “Eigenlijk was het de bedoeling dat ik thuis ging werken. Ik heb het moeten bevechten dat ik de Z-opleiding mocht gaan doen.”

Waarom wilde je dit graag? “Vanaf mijn vijftiende werkte ik bij een gezin in de buurt. Zij hadden negen kinderen, waaronder Robert. Robert had het syndroom van Down

gonnen. Een groep van 24 jongvolwassen vrouwen, van verschillend niveau, ook een aantal met wat we nu noemen moeilijk verstaanbaar gedrag. Wat ik had verwacht was een voortzetting van de dingen die ik met Robert deed, maar hier was er een groepsprogramma. Om 7 uur begon je, met z’n tweeën, en om 9 uur moesten ze alle 24 gewassen, aangekleed en ontbeten op de arbeidstherapie zitten. Dan begon je taak van

De vraag was vo al: hoe houden we de rust ? en dat was mijn eerste kennismaking met een kind met een verstandelijke beperking. Er werd me niets verteld over zijn beperking, ik had er eigenlijk ook geen vragen over. Je deed gewoon. Ik nam hem overal mee naar toe en hij vond het leuk. Daar is het ontstaan, het gevoel dat ik met deze kinderen wilde werken. Ik solliciteerde en ben in 1969 be-

Klik 7 2021 | www.klik.org

bedden verschonen, soppen enzovoort. Wat tegenviel was dat er geen tijd was om naar het individu te kijken, maar dat is wel altijd in mijn achterhoofd blijven zitten.”

Wat werd je verteld dat de bewoners nodig hadden? “Dat werd nooit expliciet benoemd, maar je zou nu kunnen zeggen dat

het samen te vatten was in rust, reinheid en regelmaat. Er was een strak programma gericht op de verzorging en er waren vaste gewoontes, zoals de bezoekdagen. Als ik terugdenk aan de allereerste groep waar ik kwam te werken, denk ik aan Bert. Een forse man, ik zie hem nog staan: een hand geleund tegen de deurpost en in de andere hand een sigaret. Bert hoefde niet vaak in actie komen, hij kon de begeleiding grotendeels verbaal af, terwijl de cliënten toch van behoorlijk laag niveau waren. En met zijn blik natuurlijk. Cliënten hadden ontzag voor hem. Of ze waren bang, zo kun je het misschien beter noemen. Ik denk dat hij zelf vond dat hij een hele goede was. Hij had de boel onder controle. Dat was toch wel een belangrijk punt. Zorgen dat ze geen loopje met je namen. Bij moeilijk gedrag was er geen vaste lijn. Gaandeweg ontdekte ik dat het me hielp om mezelf af te vragen: als ik deze cliënt was, wat zou ik willen dat de begeleiding nu zou doen? En daar handelde ik dan maar naar, wat vaak goed uitpakte. X

Truus Harink: ‘Ben je bereid om met die ander een stuk op te lopen en de ander te helpen om het maximale uit zichzelf te halen?’

Achteraf denk ik dat dat gevoel van ‘je moet zorgen dat jij de baas blijft, anders wordt het een janboel’ voortkwam uit onmacht. Ga er maar aan staan met 24 bewoners. Soms waren er excessen. Een van de bewoners, Anja, was geobsedeerd door koffie. Altijd vroeg ze om koffie of probeerde het te pakken te krijgen. Als ze de kans kreeg dronk ze restjes uit de kopjes van anderen. ‘Ik zal het haar wel eens aﬂeren,’ zei Bert op een dag. ‘Kom eens hier Anja, zitten.’

En hij gaf haar een kop koffie. Anja liet zich dat geen twee keer zeggen. Maar na één kop volgde er nog een en nog een. De eerste drie-vier kopjes vond Anja nog ﬁjn, maar daarna was het nee-nee-nee. Maar Bert ging door. Ook nadat Anja al had overgegeven. Mijn eigen maag draaide ervan om, ik was helemaal ontdaan, maar ik was niet bij machte om iets te zeggen. Het was zeker niet zo dat iedereen zo dacht en deed. Ik weet zeker dat

meer collega’s van toen hier niets van moesten hebben. Er was ook geen begeleiding in hoe je moest omgaan met ‘de kinderen’, zoals we ze noemden, ook al waren het inmiddels twintigers. Er was een arts en een psycholoog, één voor de hele instelling, en één keer per week werd er ‘de ronde gelopen’, net als in een ziekenhuis. Dan liepen deze mannen, de dokter in een witte jas, samen met het hoofd van de afdeling langs de groepen. Maar wat ze be-

Klik 7 2021 | www.klik.org

10 Thema: 50 jaar Klik

f X

spraken ging alleen over medicatie. Na drie maanden werd ik overgeplaatst naar een zaal waar alleen bedlegerige kinderen lagen, een zogenaamde bedzaal. Daar lagen bijvoorbeeld kinderen met ernstige vergroeiingen. De sfeer was er anders, warmer, maar ook hier ging het altijd over de verzorging en nooit over hoe de kinderen dingen beleefden. Ik vroeg me soms af, is dit nou leven? Wat voor zin heeft dit? Ik zong vaak als ik voor de kinderen zorgde. Bij elk kind had ik een eigen liedje, waarin ik de naam van het kind noemde. Weet je, ik vond het eerlijk gezegd heerlijk om in m’n eentje avonddienst te hebben. Ik wist niet of het mocht, maar soms, als ik alle kinderen (ook hier weer ruim 20) ’s avonds gewassen en in hun pyjamaatjes had, dan nam ik ze een voor een uit bed en zong voor elk kind het eigen liedje, waarbij ik, met het kind in mijn armen, dansend tus-

Het gaat om de intentie waarmee je er wil zijn vo de ander

sen de bedden door ging. Dan kreeg ik lachende gezichten en toen wist ik, ja, dit heeft zin.”

Meer visie en middelen “Halverwege de jaren 70 werden de groepen verkleind naar 12 cliënten per groep. Er werd een individualisering ingezet, die doorzette in de jaren 80. Er kwam een pedagogische visie, waarbij gezien werd dat verschillende cliënten verschillende dingen nodig hadden. Dat paste beter bij me. Er kwamen ook meer middelen, cliënten kregen activitei-

Tijdmachine Stel dat je in 1969 in een tijdmachine zou stappen en gedropt zou worden als begeleider anno 2021. Waar zou je dan verbaasd over zijn? In het gesprek van Hilde en Truus noemen zij: X De marktwerking en de mega-organisaties, de veelheid van functies en de begeleider die onvoldoende wordt gezien en gewaardeerd. X Tegelijkertijd de rijkdom nu, aan bijzondere spullen zoals elektrische rolstoelﬁetsen en dat je aan sommigen een-op-eenbegeleiding kunt geven. X De visie op de cliënt, toen groepsmens en nu een mens in een groep. De kennis nu over diagnoses als autisme. Misschien zou er destijds dan met meer begrip naar Anja gekeken zijn. X Alle administratie en wat je allemaal moet registreren, terwijl er 50 jaar geleden nog niet eens computers bestonden. En jij? Wanneer ben je begonnen? En waar zou jij nu verbaasd over zijn? Reageren kan via redactie@klik.org.

Klik 7 2021 | www.klik.org

ten in hun vrije tijd, er kwam een zwembad. Ouders werden betrokken bij de zorg, dat was een grote stap! De uniformen werden afgeschaft; leerlingen droegen een blauw uniform, gediplomeerden een wit. Ik weet nog dat ouders er bezwaar tegen hadden dat we in burgerkleding gingen lopen, nu waren we niet meteen herkenbaar. Eind jaren ‘80 kwam er een nieuwe kijk op zorg, waarbij het streven was om alle mensen met een verstandelijke beperking in de samenleving te laten wonen. Mensen verhuisden naar het dorp, om er meer bij te horen. Maar omdat bewoners niet verkeersveilig waren, kwam er al gauw een hek om de tuin, terwijl ze op het instellingsterrein altijd zelfstandig hun gang konden gaan. Sommigen zijn op den duur ook weer teruggekomen naar de instelling.”

Keek je anders naar het werk van begeleiders toen je leidinggevende werd? “Ik werd clusterhoofd, later hoofd van meerdere dagcentra, maar ik wilde altijd contact houden met degenen die het werk uitvoerden. Ik wilde de cliënten zien en de begeleiding aan het werk zien. In de beginjaren als leidinggevende nam ik nieuwe mensen altijd zelf aan, ook vakantiekrachten. Niet iedereen kon met clienten werken, en ik wilde de cliënten niet zomaar overlaten aan iedereen. Natuurlijk moet je ook afstand kunnen nemen en mensen ruimte geven. Maar dan moet de basis wel geborgd zijn, dat er voldoende kennis en ervaring is, er goed samengewerkt wordt en nieuwkomers goed worden inge-

Ervaringen met veranderingen in de zorg en het vak van begeleider

De hele organisatie moet erop gericht zijn dat begeleiders goed hun werk kunnen doen, aldus Truus Harink, hier in gesprek met Hilde Zevenbergen

werkt. Ik volgde nieuwe begeleiders: gaat het goed, wat heb je nodig? In mijn ogen moet de hele organisatie, van bestuurder en ondersteunende diensten, erop gericht zijn dat de medewerkers die met de cliënten werken goed hun werk kunnen doen.”

Ontsloeg je wel eens mensen, omdat ze niet goed genoeg voor cliënten zorgden? “Jazeker. Kijk, bij misbruik of diefstal was het helder, dat betekende meteen ontslag, maar ook in andere situaties ging ik het wel aan. Natuurlijk was er een tweede en een derde kans, maar als cliënten onheus bejegend werden en er zat geen verbetering in, dan werd het afscheid nemen. Als hoofd stond ik dicht bij het team. Dat raakte ondergesneeuwd toen organisaties groot, groter, grootst werden. Een grote fusiegolf vanaf de jaren 90, samen met verdergaande professionalisering (leidinggevenden werden managers) zorgde

voor steeds meer afstand van de top naar de werkvloer. De menselijke maat verdween. Na 2000 werd er met een economische blik naar de zorg gekeken. Financiën bepaalden veel. Wie heeft ooit bedacht dat zorgorganisaties met elkaar moeten concurreren? Alsof je als concurrenten van elkaar meer kunt betekenen voor de cliënt. Het omgekeerde is waar! Door zo groot te zijn krijg je een hele groep mensen die ver van de basis staan, maar die wel veel invloed hebben. Mensen die alleen elkaar tegenkomen, collega’s in dezelfde functie, beleidsmedewerkers, bestuurders. Ik kreeg te maken met begeleiders die zich in de kou voelden staan. ‘We krijgen dingen voorgeschoteld die we niet uit kunnen voeren’, hoorde je dan. Of: ‘Wat ik vind maakt niet uit, maar ik mag wel de rotzooi oplossen.’ In de jaren 70 kon je je in de kou voelen staan als je, met nauwelijks kennis, in je eentje op een groep van 20 stond. Maar je voelt je ook in de

kou staan als mensen een visie doordrukken en de macht hebben om te bepalen wat er in de groep gebeurt, zonder nieuwsgierig te zijn naar jouw cliënten en naar jouw visie.”

In 50 jaar veranderde de visie van het medische model, via het ontwikkelingsmodel, naar vraaggericht werken en het burgerschapsmodel. Hoe beïnvloedde dat de functie van begeleider? “Toen ik begon waren we verpleegkundigen en ging het vooral om verzorging, later werd het werken aan ontwikkeling. In de loop van de tijd gingen we steeds individueler kijken. De vraag bij een groep van 24 was vooral: hoe houden we de rust. Nu vraag je je af: hoe zorgen we voor een mooi leven voor deze mensen?”

De functie veranderde, maar ook dat wat iemand een goede begeleider maakt? X f Klik 7 2021 | www.klik.org

12 Thema: 50 jaar Klik

f X

Wat is tijdloos aan het vak van begeleider? “Een goede begeleider kan goed kijken en luisteren. Veel cliënten kunnen het niet zeggen met woorden, maar zeggen veel met hun gedrag. Daar oog voor hebben, nieuwsgierig zijn naar wat de ander je te vertellen heeft, ja, dat maakt iemand door alle jaren heen wel een goede begeleider. Eigenlijk gaat het om de intentie waarmee je er wil zijn voor de ander. Ben je bereid om met die ander een stuk op te lopen en de ander te helpen om het maximale uit zichzelf te halen. Als ik denk aan de begeleidingsstijl van Bert, dan zie ik dat dat eigenlijk ook van alle tijden is: dat bepaalde

cliënten als ‘lastig’ gezien worden, ‘zij doet het erom’ en dat men gedrag wil aﬂeren, zonder te kijken waar het vandaan komt, zonder te zien dat je eigen gedrag er misschien wel mee te maken heeft. Of begeleiders die meer met zichzelf bezig zijn dan met de client, die het zelf gezellig hebben en bijvoorbeeld de bewoner veel te lang op bed laten liggen. Een goede begeleider heeft altijd het belang van de cliënt voor ogen. Daarom is zelfreﬂectie zo belangrijk, in alle tijden: kun je kijken naar je eigen gedrag en zien wat dat voor de cliënt betekent? En durf je fouten toe te geven, durf je vragen te stellen als je iets niet weet?

Dat allemaal was toen en nu hetzelfde. De visie verandert in de loop der tijd, maar dit ligt blijkbaar dieper. Eigenlijk komt het neer op betrokkenheid: een tijdloos goede begeleider heeft liefde voor het vak en liefde voor de mensen die zij of hij begeleidt.” | Truus Harink begon in 1969 als leerlingZ-verpleegkundige op Nieuwenoord, waar zij later clusterhoofd werd. Zij werkte bij Amerpoort, de Wendel en Pluryn. Van hoofd van een dagactiviteitencentrum is zij via de functie van sectormanager opgeklommen tot directeur. In 2014 ging zij met pensioen, maar ze is nog altijd als vrijwilliger werkzaam in de gehandicaptenzorg.

Begeleider aan het woord Begeleider Elly van Tol reageerde op de oproep in Klik over jullie ervaringen met de veranderingen in de zorg: “Ikzelf ben sinds 1980 in dienst bij Reinaerde, en ik werk daar nog steeds naar volle tevredenheid. Al die jaren werkte ik 32 uur, maar sinds ik 1 juni 60 ben geworden werk ik heerlijk 24 uur. In deze 41 jaar werken zag ik wel het een en ander veranderen. Zo was vroeger niets te gek en deed je bijna alles om het goed te maken voor de bewoners, terwijl nu de focus op het privéleven erg groot is: past mijn werk wel bij mijn leven daarnaast. Gelukkig zie ik ook dat veel collega’s op de momenten dat ze er zijn zich voor de volle 100 procent inzetten. Ook de ondersteuningsplannen veranderden. Schreven we eerst alles op één A4’tje, nu zijn het boekwerken vol, en gaan we juist weer terug naar een compacter ondersteuningsplan. En de ideeën over hoe je bepaalde dingen benaderde, vanuit het medische model: overal is een pil voor, tot niet meer denken aan een oogarts, ondanks dat de cliënt soms met zijn neus tegen de tv aan zit. Maar wat ﬁjn dat we nu echt kijken naar wat iemand wil. We proberen goed te luisteren, mee te bewegen en soms ook cliënten zo vooruit te helpen dat ze weer verder gaan, naar woonplekken buiten de instelling. Was vroeger het paviljoenshoofd de baas, samen met de assistent en de dokter, gingen we vervolgens van teamleider naar unithoofd, naar meewerkend hoofd, managers en nu managers op afstand. En waar we vroeger familie soms niet eens zagen of hoorden, zijn we nu met driehoekskunde echt met elkaar in gesprek en proberen we samen te zorgen dat een cliënt het goed heeft. Leuk om naar aanleiding van jullie oproep daar over na te denken en bij stil te staan.”

Klik 7 2021 | www.klik.org

Tekst Tjitske Gijzen Fotografie Wijgert IJlst - WIJ Fotografie

Begeleiders vertellen wat hun energie geeft in hun werk

‘Verschil maken geeft voldoening’ “Het geeft veel voldoening als je verschil kunt maken in het leven van cliënten,” zegt coördinerend begeleider Anne Richel. Samen met collega Hanna IJlst vertelt ze over hun werk bij zorgorganisatie Sherpa in Baarn met mensen met een ernstig meervoudige beperking (EMB).

m het jubileum van Klik te vieren organiseert Klik op 1 oktober een congres, waarbij we het vak van begeleiders in het zonnetje zetten. Daarvoor verlootten we gratis kaarten, waarvan Hanna en Anne de gelukkige winnaars waren. De motivatie van Hanna, die vond dat collega Anne wel een extraatje had verdiend, zegt veel over de liefde van begeleiders voor hun vak. Hanna nomineerde Anne vanwege haar inzet voor cliënten en collega’s: “Anne heeft een eindeloos creatief probleemoplossend vermogen. Ze denkt altijd vanuit de cliënt en daarbij ook écht altijd, wat kan er wel? En wat als we het proberen? Het lukt haar ook om de teams die zij als coördinerend begeleider ondersteunt daarin mee te krijgen. Anne zet de cliënt centraal, maar vergeet nooit om hierbij iemand te betrekken die ervan kan leren of kan ondersteunen. Samen met de verwanten trekt ze hierin op. Het afgelopen jaar toen cliënten en veel collega’s getroffen waren door corona, was Anne vliegende keep voor zo’n beetje de hele straat EMBwoningen en maakte zij ook nog een gemalen kerstdiner voor de cliënten in de isolatie-unit.” Anne vat samen wat voor haar het

Patrick, Hanna, Anne en Bas

mooiste is aan het werken met mensen met een verstandelijke beperking: “Het geeft veel voldoening als het lukt de tijd te nemen en echt contact te maken, om te zien hoeveel verschil je dan kunt maken in het leven van deze mensen. Bijvoorbeeld als je iemand vrolijk zijn dag kan laten beginnen. Of als het iemand lukt zich zelfstandig aan te kleden, dat is bij mensen met een ernstige meervoudige beperking een enorme winst, daar word ik heel gelukkig van.” Ze noemt Bas haar ‘werkman’. “Toen ik hem voor het eerst zag ben ik als een blok voor hem gevallen. Hij

is een hele vrolijke, lieve man met een uitbundige lach. Als hij lacht, lacht alles aan hem en is mijn dag weer goed.” Ook Hanna krijgt veel positieve energie van de cliënten, zoals Patrick. “Als ik binnenkom en zeg ‘hé lieve Patrick’, dan slaat hij zijn ogen op met zo’n blik van ‘ik ken jou’. En voor eventjes voel ik mij dan de leukste.” | Lees hun hele verhaal en een recept uit het gemalen kerstdiner dat Anne serveerde tijdens een corona-uitbraak in de isolatie-unit op www.klik.org, zoek op ‘voldoening’. X

Klik 7 2021 | www.klik.org

gedragsdeskundige

In deze column vertellen deskundigen over de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking

Aandacht voor de driehoek In mijn boekenkast neemt het tijdschrift Klik inmiddels ruim 1,5 meter in beslag. Een halve eeuw Klik is een mooie aanleiding om eens te kijken hoe de aandacht voor het samenwerken in de driehoek ouder, begeleider, cliënt door de jaren heen is gegroeid.

ij het herlezen van vijftig jaar Kliks valt me op hoeveel advertenties er in de begintijd in staan voor vacatures in de zorg. Samen bieden ze een aardige staalkaart van de toenmalige zorg. Verder kom ik opvallend veel politiek tegen. Een nieuw kabinet is voor Klik aanleiding om getekende portretten van alle voor de zorg belangrijke bewindslieden te publiceren. Hun politieke daden worden zeer kritisch gevolgd, zoals vrijwel alles in die tijd en niet in het minst de grote inrichtingen en de opleidingen. Op de achterkant van Klik van oktober 1979 lees ik dat staatssecretaris Veder-Smit ouderparticipatie eist in voorzieningen. Volgens redactielid Karel van Koppen had ene Erica Verkerk-Terpstra van de VVD dat voor elkaar gekregen. Verder is Forum een veel gebruikt podium om kritische geluiden te laten horen. Niet alleen door professionals (in die

Klik 7 2021 | www.klik.org

tijd overigens nooit zo genoemd) maar zeker ook door ouders. Die komen trouwens opvallend vaak voor in de Klik van de beginjaren. Twee thema’s springen eruit: X de nog altijd te zwakke positie van ouders; X de zware belasting die het opvoeden van een zwakzinnig/geestelijk gehandicapt kind (de omslag van de ene naar de andere term vindt halverwege de jaren 70 plaats) met zich meebrengt. In die jaren valt voor het eerst de term ouderparticipatie. Tot de jaren 70 waren ouders nauwelijks in beeld. Nadat hun kind werd opgenomen in een inrichting mochten ze de eerste weken of zelfs maanden niet eens hun kind zien; dat zou het hechtingsproces met de nieuwe opvoeders verstoren. Het heeft die eerste generatie ouders veel strijd en tranen gekost om een plek op het toneel te krijgen. Het woord part

maakt duidelijk dat de ouders in die beginjaren slechts deels mee mochten doen. Het toneel was en bleef van de professionals. Pas met de komst van het persoonsgebonden budget (ook nu was Erica Terpstra de motor) zou dat pas echt veranderen. Typisch Nederlands is dat dit weer leidde tot een nieuwe eenzijdigheid. Soms was het toneel zozeer van de ouders dat professionals slechts mochten ﬁgureren in bijrollen. In augustus 1977 verschijnt er een themanummer over gezinsbegeleiding. Fraai is wat medewerker Jaap van Bloemendaal erover schrijft: “Als we gezinsbegeleiding beschouwen als een nieuwe methodiek, die je in voorkomende gevallen moet toepassen, dan maak je een fout. Wil deze vorm van begeleiding zin hebben, dan zullen de organisatie van de zorg én de houding van de hulpverlener als allesweter, drastisch moeten veranderen… Het meest belangrijke is echter dat

dokter

de hulpverleners ouders een stuk zelfvertrouwen geven.” Hoe herkenbaar is dat vanuit de driehoekskunde! Ook die is als het goed is méér dan de zoveelste methodiek in de professionele koﬀer. Gelukkig kan anno 2021 geconcludeerd worden dat we hebben bijgeleerd. De zorg is net zo goed van ouders als van professionals. En sinds de jaren 90 mag je daaraan toevoegen: en (natuurlijk!) van de cliënt zelf. Dát inzicht was er toen nog niet. Inmiddels wel. Soms lijkt het wel of alles om die cliënt draait. Maar wat is die cliënt zonder zijn ouders, zonder zijn begeleiders? De zorg is van hen alle drie. De zorg is van de driehoek. Een kritische noot tot slot: we zéggen wel dat de zorg (in de eerste plaats) van de cliënt is, maar handelen we er ook naar? Hebben ze bijvoorbeeld inspraak in wie hun persoonlijk begeleider wordt? Of zijn we bereid om net als zij hun (al of niet symbiotische) moeders te respecteren, zelfs als hun mening botst met die van ons en vooral met onze mening over wat goed is voor onze cliënt? Volgens mij valt er ook na bijna 20 jaar columns over de driehoek nog een hoop werk te doen in de volgende 50 jaar. | Chiel Egberts

klik

In d e s te e k ge late To ch n is he t e en go e d e ke u s

g e we

est

Maandbla d voor de verstand oktober elijk geha 2012 ww ndicapten w.klik.org zorg

Arts verstandelijk gehandicapten (Avg) Monique Doeswijk-van der Wolf bespreekt de medische kant van de zorg.

Weet je nog? Met de familie van Rina raak ik na een zorgplanbespreking in gesprek over haar levensloop. Rina is een dame van 53 jaar met een zeer ernstige verstandelijke beperking. Zij is rolstoelgebonden. Rina is het jongste kind van een familie van zes kinderen. Rina kwam 50 jaar geleden bij ons wonen. De instelling werd toen geleid door nonnen die er dag en nacht waren en het hele reilen en zeilen op zich namen. Nu lopen er veel verschillende mensen rond in de instelling, zowel voor als achter de schermen. 50 jaar geleden sliep Rina op een grote slaapzaal. Vandaag de dag heeft ze een eigen kamer met badkamer en aan het plafond een rail voor haar tillift. Een heel verschil. Rina geniet van snoezelen overdag. In de loop der jaren zijn daar steeds meer en mooiere dingen voor ontwikkeld. Toen ze hier kwam wonen had ze eigenlijk alleen haar houten blokje, dat ze mee had gekregen vanuit huis, en waar ze erg aan gehecht was. Ze heeft last van de vallende ziekte. Althans, dat was vroeger de benaming voor epilepsie. Gelukkig waren er 50 jaar geleden al medicijnen beschikbaar om de aanvallen te onderdrukken. Tegenwoordig is het arsenaal aan medicatie vele malen groter en is er veel meer bekend over de bijwerkingen op korte en langere termijn. Haar aanvallen worden nu dag en nacht in de gaten gehouden. In de nacht gebeurt dit door middel van een epimelder. Dat is een matras dat een signaal geeft als ze begint te schudden. Wie had 50 jaar geleden kunnen denken dat dit nu een veelgebruikt hulpmiddel zou zijn? Medisch is er nog veel meer veranderd. Omdat de bevalling van Rina lang duurde en moeizaam was, werd door de artsen altijd gezegd dat deze bevalling de oorzaak van haar ernstige verstandelijke beperking was. Tegenwoordig heeft Rina een syndroomdiagnose en weten we dus de echte oorzaak van haar verstandelijke beperking. De mogelijkheden van klinisch-genetisch onderzoek zijn nu vele malen groter en er worden dan ook steeds meer problemen op genetisch gebied blootgelegd. Waar Rina vroeger één arts had die af en toe eens om hulp gevraagd werd, heeft ze nu twee artsen: een huisarts en een AVG. Ze heeft nu jaarlijks een zorgplanbespreking om de doelen door te nemen voor het jaar daarna en te evalueren hoe het het afgelopen jaar is gegaan. Ook de onvrijwillige zorg wordt daar nauwkeurig besproken. 25 jaar geleden lag Rina bij onrust nog wel eens in een Zweedse band. Nu krijgt ze een verzwaringsdeken tijdelijk over zich heen, omdat we weten dat ze diepe druk prettig vindt en daardoor rustig wordt. ‘Wat is er veel veranderd in 50 jaar,’ verzuchten we. Er hebben zoveel ontwikkelingen plaatsgevonden. Hoe zal de zorg eruitzien als we nog weer 50 jaar verder zijn? Is er dan nog meer technologie en worden mensen echt deels vervangen door een robot? Er is de komende jaren nog veel meer te ontdekken en nog veel meer te doen. Uiteraard valt alles te lezen en te volgen in Klik. Gefeliciteerd met dit mooie jubileum. Op nog vele jaren! Klik 7 2021 | www.klik.org

fotoreportage Tekst Tjitske Gijzen Fotografie Martine Sprangers

Golfen als dagbesteding “Een hele slag maken, meer zand meepakken,” zegt golfpro en verpleegkundige Cora van Rongen tegen Piet, die zijn best doet de bal uit de bunker te krijgen. Samen met begeleiders en golfers John en Nicolien loodst ze al een paar jaar vijf deelnemers een keer per week door de golfsport bij hun dagbesteding op golfclub Liemeer in Nieuwveen. Die genieten vooral van de rust op de golfbaan en het buiten bezig zijn.

Klik 7 2021 | www.klik.org

Reportage over de golfsport als rustige en gezonde dagbesteding voor mensen met een beperking

fotoreportage

‘Ze heeft hier nooit een epileptische aanval, omdat er zo weinig prikkels zijn’ We zijn aangekomen bij een van de moeilijkste onderdelen van de golfsport: de bunker. “Je moet zowel bal als massa verplaatsen,” zegt Cora van Rongen tegen een van de deelnemers van de dagbesteding voor mensen met een beperking die ze heeft opgezet op golfbaan Liemeer in het Groene Hart van Nederland. Terwijl het zand en de ballen de lucht in vliegen bij de pogingen van de deelnemers, legt

ze uit: “Ik zie golfen als een soort ganzenbord. Je komt hindernissen onderweg tegen, zoals waterpartijen, en als je daarin komt dan moet je weer terug naar het begin.” Piet, Leen, Bert (allen niet-aangeboren hersenletsel) en Aad en Miriam (epilepsie, geheugenstoornissen en een verstandelijke beperking) zijn vandaag na een warming-up begonnen op de driving range, een afslagplaats. Daar

lieten ze al zien hoe ver en hoog ze de ballen kunnen slaan. Leen verplaatst zich over de baan met zijn rollator en Bert in een paragolfer, een golfrolstoel die ondersteunt om in de juiste houding een golfswing te kunnen maken. Vervolgens gaan ze door naar de kleinere 9-holes baan, “uitgelezen voor mensen met beperkingen, vanwege de korte afstanden,” vertelt f Cora. Klik 7 2021 | www.klik.org

fotoreportage

“Deze groep golft nu twee jaar iedere dinsdag, voorheen op vrijdag, en heeft corona doorstaan. Alleen als het heel slecht weer is doen we binnen spelletjes, maar doorgaans zijn we vooral buiten bezig.” Tijdens de dagbesteding leren ze de basisvaardigheden (skills) van de golfsport: X De afslag X Korte balletjes X Lange slag X Puttertechniek Cora: “De instructies houd ik het liefst zo simpel mogelijk. Ik zeg altijd: meer informatie, is minder resultaat.”

Niet duur Met een paar honderd euro per jaar voor een lidmaatschap is de golfKlik 7 2021 | www.klik.org

sport niet voor mensen met een smalle beurs weggelegd, “maar als je het doet als dagbesteding is het absoluut niet duur,” benadrukt Cora. Doordat zij en haar collegabegeleiders Nicolien en John ook verpleegkundigen zijn, kunnen ze het op deze manier aanbieden aan de deelnemers, die de dagbesteding via zorgorganisatie Gemiva-SVG Groep volgen. “Ik voel me soms een roeper in het veld, een verkenner. Maar het combineren van de golfsport en het begeleiden van mensen met een beperking is iets waar ik al heel lang aan werk,” vertelt Cora. “Ik begon op mijn 14e met golfen en wilde eigenlijk pro worden. Maar dat was te kak en niets voor meisjes, vonden mijn ouders. Ik werkte

in de Z-zorg en in de zorg voor ouderen. Die hadden toen al mijn hart gestolen. Op mijn 55e werd ik alsnog pro-golfer. Vervolgens ging ik golfclinics geven aan mensen met een beperking. Daarnaast ben ik afgelopen jaar in een hospice gaan werken, ook een droom die uitkwam, net als deze dagbestedingsgroep.” Miriam (40) neemt even pauze tussendoor en vertelt wat haar zo aanspreekt in het golfen, “met een g en niet met een k,” benadrukt ze lachend, er is niets sjieks aan voor haar: “Het is gezellig met de groep, én je bent lekker voor jezelf bezig. Ik zit ook op voetbal, daar schreeuwt iedereen door elkaar. Hier hoor je alleen de vogeltjes, het is gezond en rustgevend. In het be-

fotoreportage

gin vond ik het golfen wel moeilijk, maar het is ﬁjn als het lukt een goede bal te slaan.” Cora vult aan: “Bijzonder is dat Miriam hier nooit een epileptische aanval heeft, omdat er zo weinig prikkels zijn.”

Niveaus Net als de rest van de groep draagt Miriam een oranje shirt, niet voor het Nederlands elftal dat ten tijde van het interview het EK voetbalt, maar vanwege de Special Olympics waar ze in Den Haag aan meededen. “Miriam zou ik ook mee willen nemen naar de World Games. Ze golft al niveau 3, maar zou volgens mij nog een niveau hoger aankunnen,” vertelt Cora trots. “Bij niveau 1 beoefen je de skills, niveau 2 is een 9-holes baan met maatje en niveau 3 een 18-holes baan met matje. Bij niveau 4 en 5 speel je deze banen zonder buddy.” Na het oefenen in de bunker gaat de groep richting het terras voor de lunch. Piet en Leen vertellen daar

hun verhaal: beiden hadden voor hun hersenletsel een gewone baan en moesten alles weer opnieuw leren. Leen: “Ik kreeg een hartaanval, mijn vrouw heeft me moeten reanimeren. Iedereen had al afscheid van me genomen, mijn begrafenis was geregeld. Wat dat betreft ben ik een bofkont, dat ik alleen geheugenproblemen heb en met een rollator loop. Ik lag in hetzelfde ziekenhuis als Bert, die nu in een rolstoel zit. Om me heen zie ik dat het ook erger had kunnen aﬂopen.” Piet heeft de Katwijkse ziekte (een erfelijke hersenziekte), en werkte voordat hij elf hersenbloedingen kreeg in de bloemengroothandel. “Ik woon nog thuis bij mijn vrouw, heb een hond. Maar het wordt nooit meer zoals vroeger, mijn geheugen werkt niet meer.” Het golfen is voor hen een gezonde aﬂeiding. “Mag Leen vanmiddag met jouw stokken slaan?” vraagt Nicolien aan Piet. Die grapt: “Ik

vind het prima, als-ie mij maar niet slaat.” Met goede zin gaat de groep de golfbaan weer op. “Vanmiddag komen er ook nog twee mensen met een dwarslaesie, die hebben een geweldige slagkracht,” zegt Cora. Het belangrijkste doel van de dagbesteding is het vergroten van de sociale zelfredzaamheid, het opdoen van sociale contacten en de deelnemers lichamelijk activeren. “Mensen bewegen, vallen af en hebben hier plezier, ze verzetten hun zinnen.” |

G-golf Golf- & Countryclub Liemeer biedt al enkele jaren mensen met een beperking de mogelijkheid om te golfen, op initiatief van golfpro en verpleegkundige Cora van Rongen. De club heeft de paragolfer die zij had aangeschaft overgenomen, dankzij onder meer een bijdrage van het Fonds Verstandelijk Gehandicapten, zodat meer G-golfers hiervan gebruik kunnen maken. De dagbestedingsgroep krijgt daarnaast steun voor het vervoer van de Dirk Kuyt Foundation: iedereen wordt elke dinsdag om 9.15 uur met de Dirk Kuyt-bus opgehaald en om 14.30 uur weer naar huis gebracht. Meer informatie op www.golfclubliemeer.nl/nl/ countryclub/g-golf-op-liemeer/ of via coravanrongen@gmail.com. Op verschillende plekken in Nederland en Vlaanderen zijn er ook golfclubs die lessen voor mensen met een verstandelijke beperking zijn gestart, zie bijvoorbeeld www.golfvlaanderen.be/voor-golfers/g-golf/g-golf-aanbod en www.g-golf.nl.

Klik 7 2021 | www.klik.org

werkdagbesteding Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Hunebedcity

In Hunebedcity doen mensen met een arbeidsbeperking werk waar ze plezier in hebben

Plezier voorop in Hunebedcity Mocht je in de buurt zijn, breng dan eens een bezoek aan Borger. Daar vind je het minidorp Hunebedcity met een leuk lunchcafé, een speelgrot en veel winkeltjes. Bovendien doen in Hunebedcity mensen met een arbeidsbeperking werk waar ze plezier in hebben en dat merk je als je er te gast bent.

Met Hunebedcity wil initiatiefneemster Marissa Hoedeman haar medewerkers elke keer weer een bijzondere dag bezorgen. Marissa volgde een managementopleiding met als doel een eigen winkel te beginnen. Daarnaast deed ze de opleiding SPH. Beide opleidingen combineerde ze uiteindelijk in de functie van manager van Hunebedcity. “Op het moment dat ik mijn opleiding tot ondernemer had afgerond, kon ik alles gaan doen wat ik wilde. Dat gold niet voor mijn zus, die een verstandelijke beperking heeft. Toen zij van de ZMLK-school kwam, was er geen werk dat paste bij wat zij wilde

sen met een beperking iets betekenen. Het stadhuis van Borger stond al meer dan tien jaar leeg en er werd gezocht naar een herbestemming voor dit riante pand. Marissa meldde zich bij deze gemeente, want samen met haar moeder wilde ze in het gebouw een minidorp ontwikkelen waar mensen met een verstandelijke, psychische of lichamelijke beperking werken. Voor de invulling ervan vroeg ze aan de medewerkers in haar winkel wat zij het liefste zouden willen doen. Zo vulde het dorp zich met horeca, een speelgrot voor kinderen

Wij zoeken geen mensen bij ons werk, wij creëren werk vo onze mensen en kon. Voor haar startte ik een cadeauwinkeltje in Borger, ‘Lekker hip’. Daar werkten zes medewerkers met een arbeidsbeperking. Zij deden alles zelf.” De gedreven ondernemer met het sociale hart wilde voor meer menKlik 7 2021 | www.klik.org

en diverse winkeltjes. De gemeente vond het een fantastisch idee, Hunebedcity was geboren.

Werk creëren dat past Mensen met een beperking de baan

van hun dromen geven is de kern van Hunebedcity. Niet voor niets luidt het motto: ‘Wij zoeken geen mensen bij ons werk, wij creëren werk voor onze mensen’. Medewerkers die graag met kinderen werken zijn beneden in de speelgrot te vinden of helpen bij kinderfeestjes. Mensen die het liefst in het groen werken, kunnen daarvoor in de fruittuin terecht. In de keuken werken mensen die het leuk vinden om iets lekkers klaar te maken, zoals de zus van Marissa. Anderen, die graag in contact zijn met gasten, werken in het lunchcafé. Voor de verkopers is er een plek in een van de tien winkeltjes. Daar wordt van alles verkocht, van toiletartikelen tot 150 soorten thee en van serviesgoed tot regionale biertjes. En voor de jongen die graag dj wil zijn, is er een draaitafel waar hij vinylplaatjes kan draaien. Elke zaterdagmiddag draait hij voor de liefhebbers muziek uit de oude doos. Ook aan mensen die gebaat zijn bij een beschermde werkplek is gedacht. Zij zorgen voor de toelevering van een aantal van de producten die in de winkeltjes in Hunebedcity en ook

werkdagbesteding

Tijdens de lockdown volgde Niels, hier met begeleider Kelly, workshops over schoonmaken en gastheerschap

Voor de jongen die graag dj wil zijn, is er een draaitafel waar hij plaatjes uit de oude doos draait

Filmpjes Niels werkt niet alleen in het lunchcafé. Hij is ook ‘journalist’ en maakt wekelijks korte filmpjes waarin een medewerker van Hunebedcity een hoofdrol heeft. Niels: “Ik interview mijn collega en stel een aantal korte vragen als: Wie ben je?; Waar werk je?; Wat vind je leuk aan je werk?” Soms versiert Niels de filmpjes met bewegende animaties. Het filmpje komt vervolgens op de Facebookpagina van Hunebedcity te staan. Zie www.facebook.com/ hunebedcity, onder video’s.

daarbuiten verkocht worden. In het gebouw zijn voor hen rustige werkplekken gecreëerd, waar zij bijvoorbeeld thee en (Drents) snoepgoed in zakjes doen.

Corona Hunebedcity werd op 1 juli 2020 geopend. Helaas moest het wegens corona snel daarna de deuren weer (gedeeltelijk) sluiten. Alleen de mensen die op de verpakkingsafdelingen werkten, in de zorggroepen, mochten blijven doorgaan. Voor de medewerkers van andere afdelingen brak een zware tijd aan. Marissa en de begeleiders verzonnen verschillende activiteiten om deze groep bezig te houden. Ze bedachten thuiswerkpakketten en organiseer-

den bijeenkomsten en workshops voor hen in kleine groepen in Hunebedcity. Niels (20) is een van de medewerkers die tijdens de lockdown workshops volgde. Die van hem gingen over schoonmaken en gastheerschap. Allebei heel belangrijk als je zoals Niels in het lunchcafé werkt. Ook voor Niels was de lockdown een moeilijke tijd. Hij was blij dat hij april van dit jaar weer aan het werk kon. “Ik miste mijn werk en collega’s. Ik wilde weten hoe het met iedereen ging.” De geboren gastheer houdt ervan om met bezoekers te praten en hen op hun gemak te stellen. Daar kwam hij pas achter toen hij eerst andere dingen, thee inpakken en in een winkeltje werken, had geprobeerd. “Ik vind het ﬁjn om gasten uit te leggen wat ze op hun bordje geserveerd krijgen. Dan vertel ik bijvoorbeeld dat ze bij de koffie een siroopje hebben gekregen en een huisgemaakte brownie.” Bij Hunebedcity werken naast de mensen met een verstandelijke, lichamelijke of psychische beperking ook mensen die een burn-out of een zware operatie hebben gehad. De laatste

Klik 7 2021 | www.klik.org

werkdagbesteding

Met wat aanpassingen is veel mogelijk is de insteek van Hunebedcity, zodat medewerkers werk kunnen doen dat ze willen

groep is er tijdelijk en werkt als vrijwilliger. Volgens Marissa gaat dat heel goed samen. “We zijn allemaal gelijk en beschouwen elkaar als collega’s.” De mensen met een beperking hebben ieder hun eigen zorgplan. Daarin zijn al hun werken persoonlijke leerdoelen opgenomen. Marissa: “Dat zijn er nogal wat, omdat de mensen die hier werken zo veel kunnen leren. Een voorbeeld: iemand die in de horeca werkt moet allerlei vaardigheden leren, van het helpen van de kok met het snijden van groenten tot het serveren van een lunch. Daarnaast zijn er ook ontwikkelingsdoelen, zoals taakverantwoordelijkheid of zelfredzaamheid. En iedereen heeft een paar persoonlijke doelen.” Niels heeft ook zo’n persoonlijk doel: het leren omgaan met negatieve feedback. “Dat vind ik best wel lastig, maar ik weet ook dat het erbij hoort.”

Fruittuin Marissa blijft trouw aan het motto van Hunebedcity en blijft nieuw werk creëren voor de medewerkers die zich bij haar melden. Geen vraag is haar te dol. Toen mensen aangaven Klik 7 2021 | www.klik.org

dat ze met kinderen wilden werken, ging Hunebedcity kinderfeestjes organiseren. En toen Marissa hoorde dat sommige mensen graag in het groen wilden werken, bedacht ze een fruittuin voor hen. “Het fruit gebruiken we voor smoothies en taart. Zo leren ze ook waar ingrediënten voor bepaalde gerechten vandaan komen.” Werk creëren voor mensen betekent ook dat medewerkers van een wat lager niveau op de afdeling werken waar ze willen. Met wat aanpassingen is veel mogelijk. Marissa: “Door bijvoorbeeld in het lunchcafé eenvoudige klusjes aan te bieden, zoals het vullen van bestekzakjes of het vouwen van servetjes, kan iemand zijn steentje bijdragen. Hij of zij krijgt op deze manier ook het gevoel erbij te horen.” Van de begeleiders vraagt werken in Hunebedcity de nodige ﬂexibiliteit. De medewerker van een lager niveau vraagt om andere begeleidingsvaardigheden dan iemand als Niels, die redelijk zelfstandig kan werken. Ook moeten begeleiders op verschillende afdelingen kunnen werken. Zo is Kelly Jakobs vaste begeleider in de horeca. Maar als het nodig is,

valt ze ook in bij een van de winkels of op de verpakkingsafdeling. “Op het ene moment help ik mensen met het opschuimen van de cappuccino of het maken van ijsjes. Op het andere moment begeleid ik hen bij het aanslaan van de kassa in een van de winkels of het inpakken van thee.” Juist die afwisseling in werkzaamheden maakt haar werk leuk, vindt de voormalig kinderopvangmedewerkster. En ze is er goed in. “Ik kan makkelijk inschatten wat iemand nodig heeft.” Haar ervaring is dat mensen tot veel meer in staat zijn dan ze in eerste instantie had ingeschat. “Ik dacht dat iemand niet meer kon dan het vouwen van servetjes. Later blijkt zij mee te kunnen lopen in de bediening.” Mensen helpen om gemotiveerd te blijven en zelfs beter te worden, daar kan Kelly erg blij van worden. Daarom vindt ze haar werk zo leuk. Maar nog het meest houdt Kelly van de gezellige sfeer die er in Hunebedcity hangt. Ook al werken er zo’n 50 mensen in het minidorp: alle medewerkers kennen elkaar. Dat zorgt voor een goede onderlinge band. Kelly: “We hebben hier zoveel lol samen. Soms maakt iemand een opmerking waar ik een uur gelukkig van kan zijn.” |

Eigen producten De spullen die de medewerkers van Hunebedcity inpakken worden niet alleen in de winkeltjes in Hunebedcity verkocht, maar ook aan de horeca, hotels en sauna’s. Ze hebben inmiddels zelfs hun eigen productlijnen: Lekker Drents en Lekker Hip, een collectie van Drentse streekproducten en cadeau-artikelen die ze aan meer dan 127 andere winkels in Nederland leveren.

persoonlijk

In deze column beschrijft een vakgenoot bijzondere ervaringen in het werken met mensen met een verstandelijke beperking

Illustratie Joep Bertrams

e kregen een nieuwe stagiaire in de woning. Een jonge meid, volgens Mario ‘gezellig’ tussen de oudere collega’s. Maar nieuw personeel betekent ook moeilijkheden voor hem. Als ik alleen al terugkwam van vakantie, wilde hij me in eerste instantie niet zien. Ik was te lang uit beeld geweest en leek als nieuw. Altijd had hij de angst dat hij dingen verkeerd had gedaan, ook als er niets was gebeurd tijdens mijn afwezigheid. Bij onbekende leiding weigerde hij om aan tafel te komen eten. Die ruimte kreeg hij. Stilletjes kwam hij dan een bord eten halen om dit op zijn kamer te nuttigen. De anderen reageerden niet. Iedereen begreep waarom dit was. Na een paar weken zou Mario genoeg vertrouwen hebben opgebouwd om beneden te blijven. Deze keer verraste Mario ons door rond etenstijd gewoon aan te schuiven. Ik had hem de keuze gelaten en verzekerd dat elke keuze goed was: boven eten of mee-eten. Op een geschikt moment vroeg de stagiaire aan Mario of hij zijn kamer wilde laten zien. “Want ik heb gehoord dat jij zo’n mooie zolderkamer hebt.” Hij ontweek haar blik en een beetje verlegen nodigde hij haar uit om te komen kij-

Nieuw personeel In de woning kwam een stagiaire werken. De groep wilde weten hoe oud ze was, hoe vaak ze kwam, hoe lang ze bleef. Mario vond het lastig en leuk tegelijk. ken. Zijn kamer is er duidelijk één van een Ajax-fan. Posters, behang, klok, wekker, stoel, dekbed: allemaal van die ene club. De stagiaire bewonderde alles en vroeg naar zijn hobby’s. Mario vertelde dat hij in coronatijd was gaan dia-

mond painten. Fanatiek als hij was had Mario in zeer korte tijd zijn eerste schilderij af. Hoewel dat niet de bedoeling was, schitterde zijn schilderij in de huiskamer, en niet op zijn zolderkamer. Zijn huisgenoten vonden het best. Anders kregen ze een

discussie met hem. Mario deed altijd zo moeilijk. Weer beneden liet hij het schilderij zien aan de stagiaire: een kat die de krant las. “Dit is Tony.” Tony is de huiskat en de vriend van iedereen. De stagiaire reageerde enthousiast en vond het goed gedaan. Om te voorkomen dat de huiskamer zou veranderen in een museum voor diamond paintings zou het volgende exemplaar wel naar zijn kamer gaan. “En heb je nog meer hobby’s?” vroeg de stagiaire. “Ja, karaoke zingen,” zei Mario glunderend. “Als ik bij mijn tante ben, dan doen we dat samen.” Mario vertelde dat zijn broer ook goed kon zingen en wel eens optrad, dus het zat in de familie. Toevallig hield de stagiaire ook van zingen. “Misschien kunnen we dat een keer samen doen,” stelde ze voor. Mario reageerde weifelend. Maar het duurde niet lang of hij zocht zijn karaokenummers op en brulde luidkeels mee met Daddy Cool, Stayin’ Alive, Een beetje Verliefd en, als uitsmijter, No Woman, No Cry. De stagiaire zong mee. Bij dat laatste nummer kon ook ik me niet meer inhouden. De telefoon ging. Een cliënt van het buurhuis. Of we ons aan wilden melden voor The Voice... | Hanneke Prins

Klik 7 2021 | www.klik.org

klikcasus

Ook een ethische kwestie waarmee je worstelt in je werk? Stuur je vraag (mag ook anoniem) naar Klik, redactie@klik.org

Beste ethicus,

Ik werk inmiddels al aardig wat decennia in de gehandicaptenzorg en heb door de jaren heen de voor- en nadelen van participatie van cliënten meegemaakt. Het is een mooi streven als mensen meer mee kunnen doen in de samenleving en hiervoor de kans krijgen, maar tegelijkertijd zie ik dat dit soms ten koste van cliënten gaat. Zoals bij Raymond, die sociaal-emotioneel op de leeftijd van een 2-jarige functioneert, maar wel het liefst een gewone baan wil in plaats van dagbesteding. Alleen loopt hij bij elke poging daartoe vast, omdat hij op die werkplekken de nabijheid van een begeleider mist en het tempo en alle prikkels vervolgens niet aankan. En zo is het ook bij Sven, die één grote droom heeft, namelijk werken met dieren. Hij volgde speciaal onderwijs tot zijn achttiende en startte daarna met dagbesteding. Vanwege zijn voorliefde voor zeedieren kreeg hij een begeleide werkplek bij het bekende zeezoogdierenpark. De werkzaamheden bestaan nu nog uit onderhoudswerkzaamheden en schoonmaak. Vanuit de omgekeerde participatieladder begeleiden we Sven om echt met de dieren te werken. Hiervoor heeft hij de opleiding dierverzorging niveau 2 nodig. Hij is alleen afgewezen voor de entree-opleiding, omdat hij op het taalniveau van groep 3 zit en het automatiseren niet lukt. Inmiddels volgt Sven al een paar jaar taal- en rekenlessen. Hij blijft optimistisch, want hij heeft een droom die hij gaat waarmaken. Ik wil hem zeker stimuleren en helpen zoeken naar mogelijkheden. Dat geldt ook voor Raymond. Maar het voelt ook tegenstrijdig, alsof we hen een onrealistische worst voorhouden. Ik wil hen alleen hun dromen ook niet afpakken. Namens het team, Een begeleider Klik 7 2021 | www.klik.org

Omgekeerde participatieladder Beste begeleider, Je vraagt je af wanneer je nu het goede voor Raymond en Sven doet. Door hun eigen keuzes te respecteren en hen te stimuleren, of door eerlijk te zijn, hen niet langer ‘voor te liegen’. Respect voor eigen keuzes gaat over autonomie, een uitgangspunt in de ‘principebenadering’: X 1. respect voor autonomie X 2. niet schaden X 3. weldoen X 4. rechtvaardigheid Autonomie gaat over respecteren van de eigen keuzes, maar ook over het ondersteunen in het maken van goede keuzes door de ander goed te informeren. Wilsbekwaamheid speelt hierin een belangrijke rol. Zijn Sven en Raymond wilsbekwaam om deze keuzes voor zichzelf te maken? Dit raakt de waarde eerlijkheid. Moet je eerlijk zijn door te vertellen dat je niet verwacht dat Sven de entree-opleiding gaat halen en Raymond beter op zijn plek is bij

dagbesteding? Betekent eerlijk zijn dat je altijd alles moet vertellen, en lieg je dus wanneer je dat niet doet? De scheidslijn is niet zo zwart-wit. Je vraag gaat ook over de schade die eerlijkheid mogelijk met zich meebrengt of die eerlijkheid kan voorkomen, een andere van de vier principes (niet schaden). Die direct verband heeft met het principe van weldoen: zo veel mogelijk goed doen, het welbevinden bevorderen. Dit kan ook schade met zich meebrengen. Als je Sven en Raymond vertelt dat hun doelen te hoog gegrepen zijn, en zij daarover verdrietig en gefrustreerd raken, hun motivatie om te leren of jouw relatie als begeleider met hen daardoor beschadigd raakt, dan is het de vraag of je zo eerlijk moet zijn. Of zijn ze veerkrachtig en kunnen ze door deze eerlijkheid juist samen met jou als begeleider zoeken naar iets dat hen dichter brengt bij hun wensen?

klikcasus

Illustratie Auke Herrema

De omgekeerde participatieladder suggereert dat het doel bij Sven en Raymond deelname aan het ‘normale’ leven is. Hoe dat eruitziet verschilt per persoon. Inclusie betekent niet dat iedereen moet deelnemen aan de ‘normale’ wereld. Inclusie gaat ook over het ontwikkelen van eigen kwaliteiten, en ondersteuning en zorg ontvangen om dat mogelijk te maken. Een doel kan zijn dat Sven en Raymond ruimte krijgen hun droomplek na te jagen. En wanneer het niet lukt, dat je als begeleider ondersteunt om met die teleurstelling om te gaan en te zoeken naar andere dromen. Er is dus geen eenduidig antwoord op je vraag. Alle keuzes kunnen schade met zich mee brengen. Het zou mooi zijn met direct betrokkenen hierover een ethisch gesprek te voeren. | Ulrike van den Belt, lid commissie ethiek, gespreksleider moreel beraad De Twentse Zorgcentra

Lees een uitgebreide reactie op deze casus van Ulrike van den Belt en ook die van ethicus Hans van Dartel, hieronder verkort weergegeven, op www.klik.org, zoek op ‘participatieladder’. Je maakt op een mooie manier duidelijk dat de idealen en waarden die we in de zorg nastreven, nooit op een abstracte manier kunnen beoordelen. Het gaat er vooral om te kijken naar hun uitwerking in de praktijk. Wat me in je verhaal puzzelt, zijn de werkplekken waar Raymond steeds vastloopt. Hebben ze daar wel echt oog voor wie Raymond wil en kan zijn? Of het zeezoogdierenpark waar Sven werkt: is dat ook een beetje mensvriendelijk voor Sven? En als dat niet zo is, draag jij daar dan een verantwoordelijkheid in? Met andere woorden: idealen van participatie en inclusie vragen om een samenleving waarin organi-

saties en ondernemingen verder kijken dan kortetermijndoelen, omzetcijfers en regels. Waar erkenning is voor het gegeven dat we allemaal getekend worden door mogelijkheden én beperkingen en kwetsbaarheid. Zo’n samenleving lijkt bij vlagen ver weg. Misschien kunnen we in dat soort omstandigheden juist veel leren van mensen zoals Sven: tegen beter weten in blijven dromen. De hoop niet opgeven. Optimisme verkiezen boven realisme. Hoe dan ook: dat laatste schijnt gewoon te werken. | Hans van Dartel, ethicus

‘Betekent eerlijk zijn dat je altijd alles moet vertellen, en lieg je als je dat niet doet?’ Klik 7 2021 | www.klik.org

methoderegie Tekst Vilans Fotografie Talentenclubs Dichterbij

De wensen en talenten van cliënten staan centraal bij werkmethode ‘Als Je Het Mij Vraagt’

Talenten koppelen Wat zijn de wensen en talenten van cliënten? Wat kunnen ze en wat willen ze? En hoe kunnen we daar zo goed mogelijk op inspelen? Dat is wat de medewerkers van Dichterbij willen weten. ‘Als Je Het Mij Vraagt’ noemen ze deze manier van werken.

Vanuit die gedachte zijn op de locatie in Horst talentenclubjes en een bijzonder eet- en drinkconcept opgezet. Organisatoren Roel Krauth en Linda Joosten vertellen: “We koppelen de talenten van cliënten aan talenten van de medewerkers. Daar wordt iedereen blij van.” ‘Als Je Het Mij Vraagt’ is een heel persoonsgerichte manier van werken. De medewerkers van Dichterbij leren door intensieve gesprekken met clienten en verwanten wat hun wensen, behoeftes en talenten zijn. Vervolgens proberen ze daar met hun eigen talenten zoveel mogelijk op in te spelen. Dit draagt bij aan een ﬁjn en betekenisvol leven voor cliënten én aan hun eigen werkplezier en motivatie. In Horst kiezen alle bewoners zelf wat ze eten, waar ze eten en met wie ze eten. Dat klinkt simpeler dan het is. “Het eet- en drinkconcept gaat om dieper willen doorgronden wat de cliënt ﬁjn vindt,” vertelt Linda Joosten. “Een mooi voorbeeld is Rens. De groep waar Rens woont, eet elke dag een maaltijd die het horecateam klaarmaakt. Maar Rens at daar nooit van. Rens’ moeder kookte thuis voor hem en gaf de maaltijden mee naar de woning. We zijn toen met de moeder van Rens gaan praten om erachter te komen wat en hoe Rens het liefst eet.”

Klik 7 2021 | www.klik.org

Claudia, de moeder van Rens, kon dat precies uitleggen: “Rens’ maaltijd bestaat meestal uit aardappelen, vlees of vissticks en wortels of bloemkool”, vertelt ze. “Een oranje of witte maaltijd, dus. Verder maak ik zijn maaltijden heel ﬁjn. Linda vroeg of ik dat aan de kok wilde uitleggen. De kok maakt nu de maaltijden precies klaar volgens mijn recept. En Rens eet wat hij graag wil.” Echt inleven in de cliënt, daar gaat het om. Op die manier zijn ook de talentenclubjes ontstaan. Roel is daar als beweegcoach bij betrokken. “Uit de gesprekken met clienten en verwanten bleek dat cliënten ook ‘s avonds en in het weekend graag iets leuks doen”, vertelt Roel. “Logisch, hun leven speelt zich niet alleen doordeweeks tussen negen en vijf af. Toen zeiden we: we gaan iedere dag en ieder dagdeel talentenclubjes aanbieden. In deze clubjes worden de talenten van de cliënten gekoppeld aan de talenten van de medewerkers. Nu bepalen wij niet langer wat cliënten doen, maar bepalen zij wat wij met hen doen.” Voor de talentenclubjes zijn vijf thema’s vastgesteld: bewegen & ontspannen, eten & drinken, leren, helpen en creatief. “Voor de uitvoering moet van alles omgegooid worden -

Rens eet wat hij graag wil

roosters, werk, activiteitenaanbod, noem maar op. Het is een enorme klus. Maar we krijgen wel steeds meer inzicht in de talenten van de medewerkers. En cliënten hebben steeds meer mogelijkheden om hun talenten in te zetten. Daar wordt iedereen blij van.” Roel ziet dat de talentenclubjes het goed doen. “Mijn talent is alles wat met bewegen te maken heeft. Ik zet dat graag in. En ik zie dat het werkt. Zo waren er twee mannen waarvan we niet goed wisten of ze samen in een groep zouden passen. Er waren soms escalaties tussen hen. Ik zei: ik wil het wel proberen met die twee. Ik ben met ze gaan bootcampen en als ze elkaar nu zien, geven ze elkaar een knuffel en high ﬁve. Als mensen be-

seksuoloog

Welmoed Visser en Daphne Kemner bespreken seksuele onderwerpen uit de verstandelijk gehandicaptenzorg

wegen en plezier hebben, verdwijnt spanning naar de achtergrond.” Bezig zijn met talenten levert al met al veel positieve reacties op bij Dichterbij. Roel hoopt dat het enthousiasme doorwerkt in de hele organisatie. “We willen nog veel meer talenten van medewerkers benutten. Het is nog ontdekken wie waar echt goed in is.” Overigens sluit het eet- en drinkconcept perfect aan bij de talentenclubjes. De kok bereidt de maaltijden samen met cliënten die een talent hebben voor koken. “Deze cliënten helpen ook met het rondbrengen van de maaltijden,” vertelt Linda. “Al met al zie ik veel blije gezichten. En lege borden – dat zegt ook genoeg.” |

Twinkel Wil jij ontdekken hoe krachtig ‘Als Je Het Mij Vraagt’ werkt? Dichterbij wil deze manier van werken graag met andere organisaties delen. Meer informatie vind je op www.dichterbij.nl/alsjehetmijvraagt. De initiatieven in Horst zijn vernieuwende voorbeelden van persoonsgerichte zorg. Twinkels heten die voorbeelden. Ze worden verzameld en ondersteund in het kader van het vernieuwingstraject Begeleiding à la carte, onderdeel van het programma Volwaardig leven van het ministerie van VWS. Doel van dit programma is de zorg toekomstbestendig maken en passend bij de veranderende zorgvraag van mensen met een beperking. De Twinkels worden gedeeld met alle organisaties en professionals binnen de gehandicaptensector. Ze zijn te vinden op www.twinkelmagazinegehandicaptensector.nl

Verbinding Op 1 oktober 2021 viert Klik haar 50-jarig bestaan. Het thema is ‘Met verbinding maken wij het verschil’. Als er één thema is waar verbinding van belang is, is het seksualiteit. Niet alleen als het gaat over seks met jezelf of tussen twee mensen, maar ook in gesprek met de cliënt over het thema seksualiteit. Als begeleider wordt van je gevraagd om het gesprek over seksualiteit te hebben met je cliënt. Daar zijn diverse argumenten voor, zoals: X Het draagt bij aan het seksueel welbevinden van de cliënt, en dus ook het algehele welbevinden; X Het is een recht (denk aan de seksuele en reproductieve rechten) van de cliënt om geïnformeerd te worden over seksualiteit. Het voeren van zo’n gesprek over seksualiteit is alleen niet altijd makkelijk. Begeleiders vragen zich soms af of je je daarmee niet te veel in de privésfeer van je cliënt mengt. Of wat ik ook wel eens hoor: is het juist geen taak van ouders? B egeleiders geven vaak wel aan bereid zijn te leren om dat gesprek te voeren. Het gesprek met de cliënt over hoe je ﬁjn kunt vrijen met jezelf, over vormen van genderexpressie (hoe voel ik mij vanbinnen en komt dat overeen met hoe ik mij uit en hoe anderen mij zien?) of hoe je wensen en grenzen kenbaar maakt. Allerlei vragen op het gebied van seksualiteit, intimiteit, relatievorming en genderidentiteit. Zo ook in het gesprek met Carla, een leuke vrouw van 26 met autisme en een verstandelijke beperking. Ze is geboren in een jongenslichaam, maar ze voelt zich vrouw vanbinnen. We praten over alle stappen in de transitie en de soorten transities die er zijn en ik maak die kennis voor haar concreet en tastbaar. In het gesprek met Carla is het in eerste instantie nodig haar wens en gevoel serieus te nemen. Vervolgens help ik bij het ordenen van de informatie, doe de ‘realitycheck’ en bied alternatieven om te oefenen met nieuw gedrag in het dagelijks leven. Ik geef haar lichaamsgerichte oefeningen om meer in contact te komen met haar eigen lichaam, en ik laat haar oefenen met uiterlijke gedragingen en aanspreektitels, veranderingen in relaties. We oefenen met rollenspellen. Ook seksuele voorkeur en seksualiteit zijn bespreekbaar. Daar zit nog wel een punt om verder te bespreken. Carla geniet wel van seks met zichzelf, maar is in de war hoe dat zich dan verhoudt met het hebben van een vrouwenlichaam inclusief vrouwelijk geslachtsdeel. Ondanks dat zij zich in het begin had voorgenomen om de volledige medische transitie te doen, vraagt ze zich nu af of ze dat wel wil. Het gesprek vormt een belangrijk denkproces om weloverwogen keuzes te kunnen maken met elkaar. Juist vanuit de verbinding met je cliënt kun jij het verschil maken in het gesprek en de keuzes in seksualiteit, intimiteit, relatievorming en genderidentiteit. Dat is dankbaar en mooi werk. | Welmoed Visser, orthopedagoog-seksuoloog NVVS SH Klik 7 2021 | www.klik.org

Liefdevol thuis voor mensen met een verstandelijke beperking

Is dit straks jouw Thomashuis?

“Het is een warm nest waar je alle tijd en aandacht hebt voor zorg en ondersteuning. Samen met de bewoners vullen we de dag gemoedelijk in.” Niels en Josee, zorgondernemers van Thomashuis Noordwolde

Start ook je eigen Thomashuis Ben jij de bureaucratische rompslomp en hoge werkdruk zat? En wil je de bewoner centraal zetten? Dan zoeken we jou! Als Thomashuisondernemer sta je samen met jouw levenspartner aan het roer en ben je verantwoordelijk voor 9 bewoners met een verstandelijke beperking. Dankzij de korte lijnen en vrijheid van het ondernemerschap, kan je terug naar waar de

Thomashuis Andel - overname

zorg om draait: de bewoner een zo gewoon en gelukkig mogelijk leven geven. Zorgen vanuit passie gecombineerd met maatschappelijk ondernemen… Als dat geen mooie nieuwe stap in je zorgcarrière is! Ontdek de voordelen van franchise in de gehandicaptenzorg en meld je aan voor onze informatiebijeenkomst via: www.thomashuis.nl/informatiemiddag. Thomashuis Steenwijkerland- overname

Meer informatie: www.thomashuis.nl/zorgondernemer-worden of bel 088 202 29 00

KLIK-KENNISPOCK

UR HERHAALGEDRAG DER L G PRIKKELVERWERKING STRUCTU G PRIKKELVERWERKIN ST BOR MGEDRA SIE ANG DEP RES SIEEIT ONDERZOEK PROBLEEMGEDRA ITEIT ONDERZOEK DEP RES CHO SES REN IE PSYCHO SES IZOFKSUALIT REN IEHERHAALGEDRAG EMOTIES SEKSUALUR HERHAALGEDRAG IDE CTUURSUÏC BATINIE PSY URFRE NG SCH IZOF NG SUÏC IDE SCHDWA HIZO NG AG PRIKKELVERWERKING STRUCTU G PRIKKELVERWERKIN ELIIDE SUÏC EMGEDR S MASTTBNG DWA MGEDRA LINE LINE EMIDD DERTEIT RWEN NTDWA ONDERZOEK PROBLEE SEKSUALITEIT ONDERZOEK EIT DER LINE ANG ST BOR DER ANG ST BOR EKSUALI KINDE STLITBOR CO AC KSUA SIE ST SIE RESHERHAA LGEDRAG EMOTIES LURES RES SIE ELING RTIGHEID MOSEANG DEP UR HERHAALGEDRAGI DEP DEP TIE IDD SES S CTUUR STRUCTU BA SES CHO UR NG CHO REN IEAG PRIKKELVERWERKING YCH ERWERK STOSE ACTBEMEIT OPENHAINTERNET HOS MA IDDELIPSY SCH IZOF REN IE PSY IDE SCH IZOF EMGEDR IDE MGEDRAG PRIKKELV EMENIE OFR EN CHIZ LIT ID CONT NG SUÏC ONDERZOEK PROBLEE SEKSUALITEIT ONDERZOEK ACTB TEIT TIGHE MOSEKSUA TIE LUST EN KINDERW CONT LITEITIDEST LINE DWA NG SUÏC EKSUALI LINE LGEDRAG LINE DWA UASUÏC LIJKE NG ANDEEMOTIES DER SEKSNG VERST HERHAA UR HERHAALGEDRAG ST BOR DER ST BOR DER ANG TIE LU NET HO MASTURBA EMIDDELI HARTIGHEIDT HOMODWA ST BOR SIE ANG SIE ING &CTUUR NG SIE ANG DEP RES TB EN NS &ING STRUCTU G PRIKKELVERWERK STURBAIDD PRIKKELVERWERK ELIRES DEP RES RAG E BEPERK ERWE ID CONTAC LITEIT OP EN INTERNE ENS MACHO SES IEBEPERKING EM DEPPSYCHO CHO SESEEMGED LIJK OEK PROBLEEMGEDRA ITEIT ONDERZOEK TBSES UA RW PSY HE IZOF RENITEIT ONDERZ IEEITSTANDE REN IE PSY IDE SCHSEKSUAL NTAC LIT IDE SEKSUAL REN IZOF ARTIG HOMOSEKS BATIE LUST NG KINDE EID COSCH VER UA EMOTIES SUÏC IZOF ST LGEDRA SUÏC LGEDRAG LU SCH SEKS BA ELI DWA NG HERHAA TIE IDE IATRIE DWA NG DER LINE UCTUUR STRUCTUUR HERHAA LINE ERNET NS MASTUR TBEMIDD ENHARTIGHNET HOMO CH UR SUÏC NGLINE DWA PSY DER STNG PRIKKELVERWERKING ONDERZOEK PROBLEEMGEDRA BOR BOR DER ELI AC OP RAG WE ST ST ER BOR MA NT IDD EEMGED ER EIT S ST KE ANG ANG SIE EM ND EN ANG SIE SEKSUALITEIT EID COSEKSUALIT LUST RES SIE ELENIJINT DEP RES ACTB G EMOTIES DERW OEK PROBLEEMGEDR DEP RES NTCHO LITEIT ALGEDRA SES IE UADEP HARTIGH TATIEND CHO SES REN IE PSYCHO SES NG KIN IGHEID CO SEKSUALITEIT ONDERZ EMOTIES SEKSUALIT LUST PSYMO SEKSREN ELI& URBA IZOF REN T HOMOVE G EMOTIES IETIEPSY STRS IDDG ALGEDRA RT EMIN SUÏC IDE UR HERHAALGEDRAG ING STRUCTUUR IZOF SCH IZOF NG SUÏC IDE SCH NTERNE ENS MA STURBA NET HOSCHMA ELING ACTB OPENHA RK DWA NGKING STRUCTU NTPE RW SUÏC IDDIDE LVERWER LINE MGEDRAG PRIKKELVERWERK NG EM LITEIT ST EN INTER RWENS DWA LINE DWA BOR DER LINE KINDE IGHEID CO BE LUST PROBLEEMGEDR ACTB PROBLEE ST BOR DER ST DE NTANG TIEDER LU DERZOEK SEKSUA ST BOR SIE ITEIT ONDERZOEK RES ENHARTNET HOMO STURBATIE IDDELING KIN IGHEID CO MA TIESIE ANG DEP RES SIE ANG RES STURBADEP DEPAG EMOTIES SEKSUAL EMOTIES SEKSUAL BA SES AALGEDR UR LGEDRAG RT S SES SES IE ER CHO MA ST EM HERHAA HA EN UR E REN STRUCTUUR IE PSY LITCHO PSY N INT RWENS S MA OPEN IE UA DERW PSYCHO ENIZOF NTACTB SCH IZOFKINGSUÏC IDMGEDRAG PRIKKELVERWERKING STRUCTU UR RENKS IZOF REN IDE LVERWER KINDE IGHEID CO KSUALITEIT ELING KIN KINDERW SCH MOSE IDE ING STRUCTU EIT SCH DWA NG SUÏC LINE DWAEKNGPROBLEE NDERZO SE RT NG NGKSSUÏC UALITDER NET HOSE EMIDD DER LIN MGEDRAG PRIKKELVERWERK EI LINE BOR DER NDERZO PROBLEEMGED EK PROBLEE OPENHAERNET HOMOCONTACTB TBEMIDDELI EN INTER HODWA ST BOR MO STHABOR RTIGH SIE ANG ST RES SIE ANG ITEIT ONDERZOEK SIE EMOTIES SEKSUAL AGRES NE EMOTIES SEKSUA EN INT RTIGHEID EID CONTAC BATIE LUST INTERNET EITANG DEPERRES OPEN SES DEP AALGEDR SES SES DEP IE CHO UR HERHAALGEDRAG ING STRUCTUU RENSTRUCTU EN INT PSYCHO RKING IEDEPSY OPENHAENHARTIGHENS MASTURTIE LUST EN SEKSUALIT RWCHO IZOF REN IE PSY IDEELVERWE ERWERK SCH IZOF LUST REN SUÏC MGEDRAG PRIKKELV SCH MGED SCH IZOF PROBLEE NG KINRTIDE EN OP KINDERW STURBA NET HOMO STURBATIE EKNG DWA IGH LINE DWA NG SUÏC Klik-kenni NDERZO ONDERZOEK PROBLEE LINE L ITEITspocket IDDELINGENSUÏC MA ER MA EN HA DER EMOTIES SEKSUAL BOR DER EMOTIES SEKSUA ST BOR DERHAALGED ST RAG BOR OP LUST DERWENS ST EN INT DERWENS NTACTBEM DWA ER LGEDRAG ST ANG ANG A EIT HERHAA INT U SIE SIE CO KSUALIT ANG KIN BATIE LU NG KIN EN DEP RES RESket RES SIESTRUCTUUR DEPispoc ERWERKING STRUCTU KELVERW LUSTSES KIN IGHEID DER CHO SES ELI SE UR SES DEPERKING Klik-kenn TIECHO CHO S MGEDRAG PRIKKELV PSY PSY PSYPROBLEE MAST ACTBEMIDD OPENHART NET HOMO STURBA I IZOF REN IE PSYCHO ELING ONDERZ REN IERT REN IEOEK IDDIZOF IZOF SCH CONT KSUALITEIT EN INTER RWENS MA ACTBEM IDE SCH IDE SCH OPENHA ST NT ket DWA SE DE NG SUÏC LITEIT EN INTDWA NG SUÏC HOMO URBATIE LU ELING KIN RTIGHEID CO ST LINE SEKSUA TIE LUDER nispoc KIND MAST ACTBEMIDD OPENHA NE HOMO STURBABOR Klik T ken ELING CONT KSUALITEIT EN INTER RWENS MA ACTBEMIDD ST NT SE DE HOMO URBATIE LU ELING KIN RTIGHEID CO MAST ACTBEMIDD OPENHA CONT KSUALITEIT SE ET

KLIK-KEN

NISPOCKE

VERSTANDELIJKE

KLIK

KENN

VERSTAN

KET

BEPERKING & AUTISME

ISPOC

DELIJKE

BEPERKIN

AUTISME

G & PSYCHIAT

ANDE VERST

LITEIT

RIE

LIJKE

A SEKSU

BEPER

KING

& SEKSU

ALITE

4e DRUK

UITGEVERIJ SAPIENTA

2E DRUK

09-04-20 10:44

J SAPIENTA

UITGEVERI

07-10-19

09:59

2E DRUK

EDIA

INESSM

ERIJ MYBUS

UITGEV

O n t d e k H e t N i e u we S n o e z e l e n Van passief ervaren naar actief meedoen Wilt u méér kunnen doen met uw cliënten met beperkte mogelijkheden? Zou u het begrip Snoezelen meer diepgang willen geven? Wilt u weten hoe u interactie creëert in een snoezelruimte, hoe u klassieke elementen kunt inzetten voor educatie of therapie, en hoe u met nieuwe elementen iedereen kan laten meedoen? Kom dan naar de workshop Interactief/Therapeutisch snoezelen in oktober, november of december. Meer informatie:

www.interactiefsnoezelen.nl/shx/workshop

Nieuwe uitgaven en hulpmiddelen voor de verstandelijk gehandicaptenzorg

verschenen

De lange weg naar AVG Het is tegenwoordig heel vanzelfsprekend dat mensen met een verstandelijke beperking terecht kunnen bij een gespecialiseerd arts. Toch is het pas 20 jaar geleden dat het specialisme arts verstandelijk gehandicapten (AVG) er kwam. De weg ernaartoe staat beschreven in het boek Linksom en Rechtsom. Ter ere van het twintigjarig bestaan van de AVG-opleiding en de Leerstoel Geneeskunde voor Verstandelijk Gehandicapten van het Erasmus MC heeft emeritus hoogleraar Heleen Evenhuis de ontstaansgeschiedenis daarvan op papier gezet. Evenhuis kreeg als pionier te maken met een langdurig traject voor acceptatie van het specialisme arts verstandelijk gehandicapten. Toen eind jaren 80 in Nederland plannen werden gepresenteerd om de geïnstitutionaliseerde zorg af te gaan bouwen, zoals dat al enige jaren in andere Europese landen gebeurde, sloeg dat bij de Nederlandse Vereniging van Artsen in de Zwakzinnigenzorg (NVAZ) in als een bom: dan zou er heel veel kennis verloren gaan. De artsen die zich tot die tijd bekwaamden in deze zorg, bouwden veel speciﬁeke kennis op van de oorzaken van verstandelijke beperkingen en bijkomende aandoeningen. Die zou niet verloren mogen gaan door de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking te verschuiven naar huisartsen en gewone tweedelijns specialisten, oordeelde de NVAZ. Eind 1993 stuurt de vereniging een rapport aan de KNMG waarin staat dat het hoog tijd wordt voor een formeel erkend specialisme ‘arts voor verstandelijk gehandicapten’ en dus voor een specialistische opleiding. En dat is waar Evenhuis zich sterk voor gaat maken. Zij begint op eigen houtje met wetenschappelijk onderzoek en legt contacten tussen de verstandelijke gehandicaptenzorg en universiteiten. Onderzoek en opleiding passen immers prima bij elkaar, het liefst binnen één faculteit. Evenhuis start hier eind 1995 mee.

In haar boek beschrijft ze de route die ze vervolgens aﬂegt en waarom de keuze voor de opleiding en leerstoel op Rotterdam valt. De lezer krijgt inzicht in hoe de processen, vooral die met ambtenaren van het ministerie van VWS, lopen. De emeritus hoogleraar heeft als kartrekker van het destijds nieuwe specialisme zeer veel deuren weten te openen en met Linksom en Rechtsom een mooi tijdsbeeld nagelaten. | RE Linksom en Rechtsom | De weg naar een specialisme in de geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten. Door Heleen Evenhuis. Een uitgave van de Specialistische opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten, Leerstoel Geneeskunde voor Verstandelijk Gehandicapten, Afdeling Huisartsgeneeskunde, Erasmus MC Rotterdam. Info via: avgopleiding@erasmusmc.nl

Stripboek Camiel Derkx speelt samen met zijn broer Jordy opnieuw de hoofdrol in het tweede deel van het stripboek: Mijn gehandicapte broer & ik. Met een knipoog heeft hij gesprekjes weten te vangen in grappige korte stripverhaaltjes, per pagina een piepklein verhaaltje over hun bijzondere broersrelatie. Prijs: € 11,99. Zie www.camielderkx.com/mijngehandicaptebroer.

Inclusief werk Konekt, de Belgische organisatie die zich inzet voor een inclusieve samenleving en opkomt voor de belangen van mensen met een beperking, is de nieuwe campagne #TISMAARDA gestart. Hiermee wil zij bedrijven en organisaties stimuleren om mensen met een beperking in dienst te nemen. Op de campagnewebsite tismaarda.be zijn drie korte ﬁlmpjes te bekijken waarin de bewuste bedrijven uitleggen hoe zij het hebben aangepakt. Iets soortgelijks doet de campagne The Hiring Chain, die met een aansprekend liedje, gezongen door Sting, en bijbehorende videoclip (zie hiringchain.org) bedrijven en organisaties aanmoedigt om mensen met het syndroom van Down in dienst te nemen. De campagne won internationaal veel prijzen en inmiddels hebben meer dan 1.000 bedrijven actie ondernomen om inclusiever te worden. Klik 7 2021 | www.klik.org

verschenen

Psychiatrie en gehandicaptenzorg “Met de kennis van toen krijg je beter zicht op de zorg van nu en wat er in de toekomst nodig is.” Peter Siebesma beschrijft in zijn boek ‘Ruimte voor kleur’ de geschiedenis van vijftig jaar psychiatrie en gehandicaptenzorg en vooral de pieken en dalen in de weg naar integratie, vermaatschappelijking van zorg en inclusie.

In ‘Ruimte voor kleur’ heeft Siebesma niet alleen aandacht voor het verleden, maar analyseert hij ook de actualiteit en geeft aanbevelingen voor een nieuwe koers. Die baseert Siebesma op de ruime praktijk- en onderzoeksresultaten van de afgelopen vijftig jaar en zijn persoonlijke ervaringen als psycholoog en later als directeur-bestuurder in de zorg. Siebesma beschrijft de periode van het medisch model tot de ‘antipsychiatrie’, zorg op maat en de toenemende verzakelijking. Hij gaat uitgebreid in op de hobbels bij het streven naar inclusie, met onder meer het ‘drama van Arduin’ als voorbeeld, de Zeeuwse instelling die recent door de kleinschalige opzet in de ﬁnanciële problemen kwam. Bijzondere aandacht besteedt de auKlik 7 2021 | www.klik.org

teur aan de ondersteuning van mensen met een licht verstandelijke beperking. Beide sectoren – psychiatrie en gehandicaptenzorg – hebben hun eigen expertise en kunnen elkaar volgens hem goed aanvullen. Hij is voor meer structurele samenwerking en ziet versterking van het intramurale aanbod als de manier om weer balans te brengen in zorg en behandeling en zo inclusie juist te bevorderen. Vijftig jaar zorg heeft volgens Siebesma geleerd dat vermaatschappelijking, integratie en inclusie uiteindelijk vooral bedoeld zijn “om elkaar in onze persoonlijke vragen, behoeften, mogelijkheden en vaak blijvende beperkingen volop de ruimte te geven,” zo besluit hij in zijn voorwoord. De titel van dit boek is dan ook niet voor niets gekozen, evenals de vele kunstwerken in het boek van cliënten uit de psychiatrie en gehandicaptenzorg. “Die kunstwerken hebben een directheid en openheid waarbij woorden en theorieën overbodig zijn.” | Ruimte voor kleur. 50 jaar psychiatrie en gehandicaptenzorg. Door Peter Siebesma. Uitgave Van Gorcum, prijs € 24. Boek winnen? Klik mag 3 gratis exemplaren verloten van deze uitgave, stuur om mee te dingen je motivatie voor 19 november naar redactie@klik.org.

‘Scheiding was een historische fout’ Het in mei gehouden online congres Psychiatrie in de gehandicaptenzorg bleek enorm in trek. Ruim 1000 mensen meldden zich aan, maar er was plek voor slechts 700 personen. Om de kennis en ervaringen van het congres toch met iedereen te delen, is er een e-magazine verschenen. Tijdens het congres werd onder meer antwoord gegeven op de vraag: was het een historische vergissing om een scheiding aan te brengen tussen de geestelijke gezondheidszorg en de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking? Daar werd door verschillende deskundigen ‘ja’ op gezegd en de wens geuit voor een nauwere samenwerking tussen beide sectoren. Niet zo vreemd als je weet dat 40 procent van de mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) een psychiatrische stoornis heeft, tegenover 2,5 procent van de algemene bevolking. Onderzoek laat ook zien dat bij bijna 50 procent van de mensen met een vermoeden van LVB een aanwijzing is voor PTSS. En bovendien blijkt uit onderzoek dat de kans dat iemand naast zijn psychische aandoeningen ook vermoedelijk een licht verstandelijke beperking heeft, toeneemt als de psychische aandoeningen chronischer zijn. Inmiddels bewegen beide sectoren steeds meer naar elkaar toe in het belang van cliënten, maar er is nog best wat werk aan de winkel. Het congres werd georganiseerd door de VGN, Amerpoort, Sherpa, ’s Heeren Loo, CCE, Expertisecentrum De Borg en Landelijk Kenniscentrum LVB. Op www.vgn.nl staat een verslag en is het e-magazine te downloaden, op www.klik.org lees je enkele artikelen over het congres, zoek op ‘psychiatrie’.

volgendeklik

Klik 8 van 2021 verschijnt 5 november en heeft als thema Mondzorg

Verder in Klik 8 Fotoreportage ReCreatie Kunstenaars

en cliënten leggen basis voor nieuwe dagbeleving // Muziek Minder gespannen bij de mondhygiënist door een muziekje // Persoonlijk Begeleider over de behandeling van een cliënt met kiespijn // en de columns van de Seksuoloog, Dokter en Gedragsdeskundige.

colofon Vakblad voor de verstandelijk gehandicaptenzorg 50e jaargang, nummer 6 grote foto omslag Wijgert IJlst, WIJ fotograﬁe, bij het artikel op pagina 13 www.klik.org Redactie Tjitske Gijzen Postbus 545, 3990 GH Houten Telefoon 06-24207476 E-mail gijzen@prelum.nl De redactie werkt onafhankelijk op basis van een redactiestatuut. Overname van artikelen, delen daaruit of illustraties uitsluitend met toestemming. Aan dit nummer werkten mee Mariët Ebbinge, Ruth Eppink, Fenne van den Hoogenband, Anne-Marie KLaassen Uitgave Prelum Basis-lay out Twin media bv Vormgeving colorscan bv, www.colorscan.nl

Druk Veldhuis Media, Raalte ISSN 0166-5782

voor het einde van de abonnementsperiode. Zie www.klik.org/voorwaarden

Abonnementen Voor vragen over abonnementen, bezorging of adreswijzigingen kunt u: Bellen met: 030-63 55 060 Mailen naar: klantenservice@klik.org Schrijven naar: Prelum, Klik Postbus 545, 3990 GH Houten

Advertenties Demani Sales in Didam Debbie van den Dool Telefoon 0316-227155 E-mail info@demani.nl

Klik Compleet € 171,50 Klik Print Only € 157,50 Klik Online Only € 141,00 Klik Privé € 97,00 Klik Privé Online € 88,00 Student Online € 44,00 Voor prijzen buiten Nederland en groepsabonnementen zie klik.org/abonneren of mail met klantenservice@klik.org, ook voor een gratis proefexemplaar. *Prijzen zijn incl. 9% BTW. Jaarabonnement geldt tot wederopzegging. Beëindigen kan schriftelijk of per mail tot drie maanden

klikwijzer

Thema’s Het tijdschrift Klik is ook nog los na te bestellen. Prijs € 13,95 per stuk, inclusief verzendkosten en exclusief 9% BTW.

Aanbieders van producten of diensten in de verstandelijk gehandicaptenzorg

advertentie

Cursus advies

Kennispockets Kennispockets zijn themaboekjes, die je antwoord geven op de meest gestelde vragen over thema’s die leven in de zorg, zoals autisme, seksualiteit en communicatie. De pockets zijn zowel digitaal als in een geprinte versie verkrijgbaar. Prijs € 20, inclusief BTW en verzendkosten. Kijk op www.klik.org/kennispockets

Vakantie

Mieke Janssens Trainingsbureau Concrete Coaching Graaf Hendrik III plein 68, 4819 CL Breda T 06-21215815 E miekejanssens@concretecoaching.eu I www.concretecoaching.eu Vandaag leren, morgen toepassen! Mieke Janssens is auteur en geeft praktijkgerichte workshops en teamtrainingen in de Verstandelijk Gehandicaptenzorg, gebaseerd op actuele begeleidingscasuïstiek.

Stichting Arie van Wijngaarden Postbus 72, 2160 AB Lisse T 0252 414 702 E info@stichtingarievanwijngaarden.org I www.stichtingarievanwijngaarden.org Stichting Arie van Wijngaarden stelt jaarlijks voor kleinschalige doelen een bedrag beschikbaar, dat naar het oordeel van het bestuur bijdraagt aan de integratie en acceptatie van mensen met een verstandelijke handicap in de samenleving. Alleen schriftelijke aanvragen worden behandeld.

Adverteren in de Klikwijzer? Uw organisatie of bedrijf staat een jaar lang in elke editie van Klik voor slechts € 525,exclusief btw.

Neem contact op met Eelke Verschuur T 030 2844844 E info@eelkeverschuur.nl I www.eelkeverschuur.nl TFG, Tom Gravestein T 0651786223 E gravestein@hetnet.nl I www.contactcirkels.nl

Behandeling, coaching met video, Scholing en methodisch werken

De leukste webwinkel voor aangepast speelgoed, communicatieknoppen en -mappen, sensomotorisch materiaal, planborden en timers, ADL hulpmiddelen, computer- en iPad-aanpassingen, kauwsieraden, Joyk poppen en meer.

Debbie van den Dool: E debbie@demani.nl T 0316 227155

Klik 7 2021 | www.klik.org