Klik editie 4 - 2021

Vakblad voor de verstandelijk gehandicaptenzorg

mei 2021

FOTOREPORTAGE

Gedrag verbetert door restyling woning

BUREN HELPEN ELKAAR

Wonen en participeren

Naar elkaar omkijken ACTUEEL GROTERE CONTRACTEN TEAMDYNAMIEK NORMEN EN WAARDEN 001-001_KLIK04_COV.indd 1

26-04-21 09:44

002-032_KLIK04_ADV.indd 2

26-04-21 09:43

ditnummer

3

24

De klant is koning bij Makker

Contact

Jessica woont eindelijk op zichzelf

20

Bijzondere restyling van kamers

16

Rubrieken 4

Klik Actueel Dagbesteding | Grotere contracten | Reflectiemethode | 50 jaar Klik 7 Ontvangen reacties Echt gebeurd 15 Gedragsdeskundige De taal van de poriën

21 Dokter Plotseling problematisch gedrag 22 Teamdynamiek Normen en waarden 27 Seksuoloog Zo simpel als thee

Thema: Wonen & participeren

8

Alleen wonen, maar wel met elkaar Mensen die zorg nodig hebben, kunnen zelfredzamer zijn en meer hulp van de mensen om hen heen krijgen. Die visie is niet makkelijk te realiseren, maar op verschillende plaatsen zijn toch succesvolle initiatieven te vinden. Zoals in de Stougjeshof in Oud-Beijerland, waar begeleiders een stapje terug doen en de bewoners op hun buren en netwerk leunen. En In drie flats in de Amsterdamse wijk Buiksloterham wonen mensen met én zonder een beperking samen.

003-003_KLIK04_INH.indd 3

28 Persoonlijk Hygiëne 29 Verschenen Autisme | Middelengebruik | Mediawijs 30 Volgende Klik | Colofon

“We merken dat bewoners apathisch worden en depressief,” vertelde een begeleider laatst over de gevolgen van het gebrek aan contact en activiteiten buiten de deur voor cliënten. De mens is een sociaal wezen, dus is bij apathie en depressie het advies om iets met anderen te ondernemen en te praten. En daarom wordt het ook taaier nu we inmiddels alweer meer dan een jaar leven met de gevolgen van de Coronapandemie. Gelukkig blijven er op de redactie voorbeelden binnenstromen waarbij begeleiders inventief zijn om cliënten te activeren en met elkaar in contact te brengen. Zoals al een jaar lang soep langsbrengen bij bezoekers van een inloop die dicht is, zodat zij toch hun verhaal kwijt kunnen. In deze Klik zijn een aantal nieuwe wooninitiatieven uitgelicht waarbij bewoners contact leggen met buren en elkaar helpen. Want juist als we het moeilijk hebben, hebben we elkaar hard nodig. Al is er in de politiek niet altijd de nodige aandacht en waardering voor het werk van begeleiders, vergeet niet dat jij juist het verschil kan maken in deze moeilijke tijd. Keep up the good work! | Tjitske Gijzen Redactie Klik

26-04-21 09:42

4 klikactueel Kansen en knelpunten IN DAGBESTEDING VOOR DE GEHANDICAPTENZORG

Onderzoek

Privacy in gevaar De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) werd vijf jaar geleden ingevoerd. Uit een lijvig rapport blijkt nu dat de wet breed gedragen wordt, maar de privacy van zorgverleners na een melding is een punt van zorg. De algemene indruk is dat de Wkkgz bijdraagt aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg en het versterken van de rechten van de patiënt/cliënt. De evaluatie, uitgevoerd door onderzoekers van het Nivel en de Universiteit van Amsterdam, is positief over de inhoud van de kwaliteitsrapporten die zorgaanbieders jaarlijks moeten uitbrengen en de onderzoeken naar de cliënttevredenheid waarmee de zorgaanbieders de zorg verbeteren. Zorgen zijn er ook, zoals over de administratieve rompslomp rond het aanvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag . Daarnaast blijkt de privacy van zorgverleners na het melden van een incident of calamiteit niet gewaarborgd. Ouders/vertegenwoordigers hebben inzage in het dossier, waar de melding in staat, en kunnen persoonlijk verhaal gaan halen of iemand online lastig vallen. | Het hele artikel staat op www.klik.org, zoek op ‘Wkkgz’.

Tijdens het eerste jaar van de coronapandemie kreeg dagbesteding in de gehandicaptenzorg een andere invulling. Veel organisaties kwamen met creatieve oplossingen. De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland liet onderzoek doen naar de ontwikkelingen in dagbesteding om te kijken waar kansen en knelpunten liggen. Ook vraagt de vereniging zich af of de term dagbesteding nog wel van deze tijd is. Volgens de onderzoekers van Bureau AEF zijn er drie ontwikkelingen die de afgelopen tijd van grote invloed waren op dagbesteding en dit in de toekomst ook zullen zijn. De eerste is dat cliënten met arbeidsmatige dagbesteding meer in de maatschappij werken, zoals in de horeca of bij de bakker. De tweede ontwikkeling is dat de coronacrisis een versnelling heeft gebracht in het gebruik van digitale technologie, zodat dagbesteding (deels) op afstand of (deels) digitaal kan worden vormgegeven. Ten derde wordt in toenemende mate ruimte vrijgemaakt voor leren en ontwikkelen in dagbesteding, het leveren van maatwerk en het initiëren van leerwerktrajecten. Elke ontwikkeling kent ook knelpunten. In dunbevolkte gebieden hebben cliënten bijvoorbeeld minder mogelijkheden om dagbesteding in de maatschappij te doen. Om de ontwikkelingen niet te remmen, doen de onderzoekers zeven aanbevelingen:

Benut het momentum bij zorgaanbieders, nu er enthousiast aan de slag is gegaan met vernieuwing. Stimuleer zorgaanbieders die al verder zijn en laat anderen hiervan leren. Behoud positieve ontwikkelingen van de coronacrisis: maak het mogelijk dat voor sommige doelgroepen dagbesteding op locatie wordt toegestaan. Verken mogelijkheden voor een andere term dan dagbesteding. Veel cliënten vinden die term niet meer van deze tijd. Stimuleer het onderling leren door zorgaanbieders. Blijf scherp op diversiteit in dagbesteding. Lobby voor meer flexibiliteit in financiering. | Lees meer over het onderzoek op www.vgn. nl en een langer artikel op www.klik.org, zoek op ‘dagbesteding’.

‘Veel cliënten vinden de term dagbesteding niet meer van deze tijd’

Klik 4 2021 | www.klik.org

004-007_KLIK04_ACTU.indd 4

26-04-21 09:42

klikactueel

Ontwikkelingen in de verstandelijk gehandicaptenzorg, meer nieuws op www.klik.org

5

Rechten

Gelijkheid De Europese Commissie heeft een nieuwe meerjarenstrategie gepresenteerd voor de rechten van personen met een handicap. Een acteur van Theater Babel deelt een ervaring van een cliënt

Films helpen reflecteren op de zorg In samenwerking met cliënten en medewerkers van Pameijer is de nieuwe reflectieaanpak ‘Als je het ons vraagt’ ontwikkeld, bedoeld om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Centraal in de filmpjes staat reflectie op dilemma’s in een zorgrelatie, zoals: wanneer kom je als professional te dichtbij? Marjolijn Heerings, onderzoeker vanuit de Erasmus Universiteit, observeerde in twee teams en sprak met cliënten van onder andere Pameijer, naasten en medewerkers over de dilemma’s in de zorgrelatie. De films verbeelden de dilemma’s vanuit het perspectief van cliënten, naasten en zorgprofessionals en worden gebruikt om het gesprek over de dilemma’s op gang te brengen. Acteurs van Theater Babel werkten mee aan het maken van de filmpjes. Dit is een inclusief theatergezelschap be-

staande uit 24 acteurs met en zonder beperking. De reflectietool is ontwikkeld voor de woonzorg voor mensen met een verstandelijke of psychiatrische beperking en voor de thuiszorg voor ouderen. Een van de filmpjes (Afvoerputje) toont het verhaal van een moeder over de samenwerking met begeleiders. Ze vertelt dat ze altijd bereikbaar is en gratis advies geeft. Maar dat de begeleiders ook wel eens kunnen vragen hoe het voor haar is allemaal. En niet alleen bellen als er een probleem is. Pameijer wil dit jaar in twee andere teams een praktijktoets te doen met de tool. Ook wordt bekeken hoe de aanpak op andere plekken ingezet kan worden. | Meer over de reflectieaanpak staat op www. eur.nl/eshpm/onderzoek/als-je-het-onsvraagt en op www.pameijer.nl/nieuws, zoek op ‘Theater Babel’.

Het plan dat tot 2030 loopt moet zowel in de EU als daarbuiten hun volledige participatie in de samenleving, op voet van gelijkheid met anderen, waarborgen. De strategie gaat over drie thema’s: EU-rechten. Een belangrijk onderdeel hiervan is de komst van een EU-gehandicaptenkaart, waardoor mensen met een beperking eenvoudiger kunnen reizen. Zelfstandig wonen en autonomie. De sociale dienstverlening aan mensen met een handicap moet verbeteren. Non-discriminatie en gelijke kansen op het gebied van justitie, onderwijs, cultuur, sport, toerisme, gezondheidsdiensten en werkgelegenheid. Omdat de toegankelijkheid van gebouwen, openbare ruimten en vervoer nog niet in alle EU-landen goed op orde is, zal de Europese Commissie in 2022 een Europees kenniscentrum opzetten onder de naam AccessibleEU. Ook komt er een online gehandicaptenplatform waar alle nationale autoriteiten en gehandicaptenorganisaties terecht kunnen. | Lees meer op www.klik.org, zoek op ‘Europese Unie’.

Klik 4 2021 | www.klik.org

004-007_KLIK04_ACTU.indd 5

26-04-21 09:42

6 klikactueel Jubileum In 2021 bestaat Klik 50 jaar en daar gaan we niet zomaar aan voorbij!

Meer uren werken, loont dat? Zo’n 82 procent van de vrouwen die in de zorg werken, doet dit in deeltijd. Vaak zijn zij financieel niet onafhankelijk. Het initiatief Contractuitbreiding in de Zorg wil daar verandering in brengen. Alleen denken zorgmedewerkers vaak op voorhand dat meer werken niet loont. Of dit voor jou geldt, kun je met een handige tool uitrekenen. Stichting Het Potentieel Pakken ziet dat de zorgsector gekenmerkt door personeelstekorten, terwijl er veelal gewerkt wordt met relatief kleine contracten, 20 uur bijvoorbeeld. Het uitbreiden van contracten naar 24 of 28 uur maakt volgens de stichting al een groot verschil. De vrouwen worden financieel sterker en het personeelstekort wordt minder groot. Het Potentieel Pakken stelt: als alle vrouwen die parttime in de zorg werken - dat zijn er bijna 900.000 - allemaal 1 uur in de week meer zouden werken, zou in theorie het personeelstekort in de zorg opgelost zijn. Bij ‘s Heeren Loo zijn al diverse medewerkers op verzoek van hun leidinggevende meer uren gaan werken. Zelf zouden deze vrouwen dat niet hebben gevraagd. Zo vertelde zorgmedewerker Gerriëtte van Steen-

beek in het KRO-NCRV tv-programma Pointer (uitzending van 23 maart, terug te kijken via NPO+ of UitzendingGemist.nl) dat ze door onregelmatige diensten en het runnen van haar eigen huishouden eigenlijk niet doorhad dat het ‘maar 20 uur’ is. Ze zou daarom nooit zelf op het idee zijn gekomen om meer uren te vragen. En die situatie geldt voor veel meer zorgmedewerkers.

Dit vieren we op de volgende wijze: met een serie podcasts waarin de mensen achter Klik hun ervaringen en tips delen die bijdragen aan jouw verbinding met je cliënten. met een jubileumcongres op 1 oktober over 50 jaar verstandelijk gehandicaptenzorg, met sketches en bijdragen over dilemma’s en ontwikkelingen in het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking. met een jubileumeditie van het blad (Klik 7, die 1 oktober verschijnt), waarvoor we ook op zoek zijn naar jouw verhaal. Werk jij al 50 jaar als begeleider of ken je een cliënt die zolang ondersteuning krijgt en zijn ervaring wil delen? Mail dan naar redactie@ klik.org en wie weet kom je in Klik! een gratis webinar over autisme en probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke beperking op 21 mei door docent Wilfried Peeters. De aflevering van de Klik-podcast zijn binnenkort te beluisteren via www. klik.org/podcast. Voor het gratis webinar en voor het jubileumcongres kun je je aanmelden via www.klik. org/studiedagen.

Rekentool Stichting Het Potentieel Pakken helpt zorgmanagers bij het stimuleren van zorgpersoneel om meer uren te gaan werken. Veel vrouwen blijken echter bang dat ze hun huur- of zorgtoeslag kwijtraken, of denken dat een paar uur meer werken niet echt loont. Daarom heeft Het Potentieel Pakken samen met het Nibud en Women Inc. een handige rekentool (de WerkUrenBerekenaar) gelanceerd waarmee je binnen tien minuten uitrekent wat extra werken netto oplevert en ziet wat het voor jouw financien betekent. Bekijk het hulpmiddel op: www.werkurenberekenaar.nl. |

Klik 4 2021 | www.klik.org

004-007_KLIK04_ACTU.indd 6

26-04-21 09:42

ontvangenreacties

7

Reageren kan via redactie@klik.org, @klikredactie op twitter of in de Klik groep op LinkedIn of Facebook.

Gevolgen van de coronacrisis Omdat mensen met een verstandelijke beperking niet naar de dagbesteding of hun werk kunnen, voelen ze zich minder blij en zijn ze vaker eenzaam. Dit blijkt uit een onderzoek van de Academische werkplaats Sterker op eigen benen samen met andere organisaties. Door corona hebben veel mensen met een verstandelijke beperking overdag weinig te doen. Ook mogen ze door de coronaregels niet zo maar met anderen afspreken. Verveling en eenzaamheid liggen dan op de loer. 61 procent van de ondervraagden met een licht verstandelijke beperking voelt zich soms niet of zelfs nooit blij, 40 procent heeft regelmatig geen zin om dingen te doen en 28 procent voelt zich vaak eenzaam. De onderzoekers geven drie tips om dit te doorbreken. Tip 1: Spreek samen af, om te gaan wandelen bijvoorbeeld. Tip 2: Doe dingen om jezelf bezig te houden en overleg met je begeleider wat je zou kunnen doen. Tip 3: Doe online dingen die er al zijn bij het buurthuis, de bieb of dagbesteding. Wat ook naar voren komt uit het onderzoek is dat mensen met een verstandelijke beperking in de war kunnen raken van de wisselende en onduidelijke informatie die over corona naar buiten komt. Ze kunnen er stress van krijgen en onzeker van worden. Ook daartegen worden drie tips gegeven: Tip 1: Kies bewust wat je kijkt op tv, bijvoorbeeld minder nieuws over corona. Tip 2: Zoek goede informatie in eenvoudige taal. Tip 3: Praat over je zorgen met iemand die je goed kent, of juist eens over andere dingen. Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzocht de gevolgen van de coronacrisis voor de samenleving, waarin ook gekeken is naar mensen met een verstandelijke beperking. De onderzoekers zien dat deze groep vooral hard getroffen is tijdens de lockdown, toen het aantal sociale contacten enorm verminderde. Ook het wegvallen van werk en dagbesteding hakte er flink in. De kans op psychische problemen nam daardoor toe. De onderzoekers raden aan actief zelf contact met mensen te zoeken, om te voorkomen dat cliënten uit beeld verdwijnen. | Lees meer over de onderzoeken op www.scp.nl, www. sterkeropeigenbenen.nl en een langer artikel over beide onderzoeken op www.klik.org, zoek op ‘corona’.

Ontvangen reacties Op Klik Facebook kwamen al reacties op het artikel over grotere contracten in de zorg (pagina 6): “Hopelijk horen er fatsoenlijke werktijden bij, dus geen dienstjes van 3 of 4 uur. Want dat is

het werkelijke probleem.” | Marcelin ter Horst “De zorg is nu eenmaal zo ingericht. En wie bepaalt of je financieel afhankelijk mag zijn van je partner?” | Marjan Klaassen

Echt gebeurd: Alarmbellen Een cliënt van de woning waar ik werk, heeft lichte verhoging, hoofdpijn en ze hoest. We pakken het coronaprotocol er gauw weer bij. Via de stichting kunnen we een test regelen voor de cliënt. De leidinggevende heeft de kortste lijntjes en mogen we daarvoor bellen. Een paar uur later staat een collega van het coronatestteam met haar hele hebben en houden op de stoep. We bereiden de cliënt voor dat we in blauwe pakken binnenkomen: “Niet schrikken.” De test verloopt voorspoedig. Nu begint het lange wachten. Ondertussen gaat onze woning op slot. De mogelijk besmette cliënt moet op haar kamer blijven. En wij komen alleen ingepakt binnen. Nu we net voor het paasweekend staan, is het nog

een hele regelklus. We lichten ouders in dat we helaas op slot gaan. Niemand mag erin of eruit, behalve het personeel. Na lang wachten komt de uitslag: positief. De komende tien dagen zitten we met de hele groep in quarantaine. We maken er een gezellig paasfeest van: we kijken een mooie dienst, de paasbrunch is heerlijk en eieren door het hele huis verstoppen is leuk. “Nog even volhouden,” zeggen we tegen de cliënten en ouders. Ondertussen lopen we de benen uit ons lijf, pakken we ons elke keer weer in en hopen we dat er verder niemand ziek wordt. En als dat niet gebeurt, kijken we tevreden terug op een quarantaineweek. Dat hebben we maar weer gefikst met zijn allen. | Apolina Vader

Heb je iets bijzonders meegemaakt in je werk? Maak kans op een cadeaubon en stuur je verhaal in 140 woorden naar redactie@klik.org

Klik 4 2021 | www.klik.org

004-007_KLIK04_ACTU.indd 7

26-04-21 09:42

8

Tekst Tjitske Gijzen Fotografie Redmar Kruithof

Bewoners ondersteunen elkaar als goede buren in een bijzonder hofje

Thema: Wonen & participeren

Elkaar helpen Een hofje waar mensen met verschillende beperkingen samenleven en elkaar helpen. Dit idee van de voormalig directeur van zorgorganisatie Cavent in de Hoeksche Waard is inmiddels verwezenlijkt. In de Stougjeshof in Oud-Beijerland doen de begeleiders een stapje terug en leunen de bewoners op hun buren en netwerk. Met vlakbij in de beheerderswoning een ‘hofmeester’ als extra vangnet.

M

ensen die zorg nodig hebben, kunnen zelfredzamer zijn en meer hulp van de mensen om hen heen krijgen. Inmiddels is duidelijk dat deze visie achter de overheveling van zorg naar gemeenten in 2015 anders heeft uitpakt. Zo waren er te hoge verwachtingen over de eigen kracht van mensen, de zorgzamere samenleving en de kosten die gemeenten zouden besparen. Toch zijn er initiatieven die deze gedachten wel in de praktijk brengen. In de zoektocht naar hoe mensen zelfstandiger kunnen wonen, met

hof in Oud-Beijerland, waar 47 mensen met sociaal-psychische problemen, een verstandelijke en/of fysieke beperking zelfstandig wonen en samenleven. Recent werd ook de tuin ingericht en een gemeenschappelijke ruimte in een oude wagenschuur vlakbij opgeleverd. Beleidsmedewerker Albert Leutscher, hofmeester/beheerder Wilbrecht Giljam en teamcoordinator Jeanine Kolf vertellen in de tuin tussen de beheerderswoning en het appartementencomplex, dat in de vorm van een hofje met binnentuin is gebouwd, over hun ervaringen met het bijzondere initiatief.

Mijn rol als hofmeester is om de gemeenschap gezond te houden, do de bewoners te motiveren minder betaalde zorg, kwam oud-directeur Jan Windey van zorgorganisatie Cavent op het idee van een hofje. Augustus 2019 werd zijn wens werkelijkheid en opende de Stougjes-

Wat is de visie achter de Stougjeshof? Albert: “Het idee van voormalig directeur Jan Windey was om verschillende doelgroepen te laten samenle-

ven en elkaar te laten ondersteunen. Door mensen niet in verschillende hokjes in te delen, maar uit te gaan van hun talenten en dat ze als buren wat voor elkaar kunnen betekenen. Daarbij speelt hun sociale netwerk ook een rol, zoals terugkomt in de verbindingsmethodiek die we bij Cavent toepassen.” Wat dit inhoudt, wordt duidelijk in het filmpje ‘Steeds meer Claudia’, op de website van Cavent. In de film zie je wat er aan de verhuizing van Claudia naar de Stougjeshof voorafging: hoe ze met haar netwerk invullen wat ze kan (‘haar eigen kamer bijhouden’) en waar ze aan wil werken. Hiervoor maakten de zorgverleners van Cavent een omslag van zorgen naar coachen, meer samen met het netwerk.

Hoe is het gelukt de Stougjeshof te realiseren?

grond

Albert: “Dankzij de financiering van ondernemer Jan Schep uit de Hoeksche Waard. Hij heeft een kind met een beperking en stond achter de insteek van het project. Ook heb

van o

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 8

26-04-21 09:41

Onderzoek

Claudia houdt van Feyenoord, sport graag en werkt in de sociale werkplaats. Ze heeft een appartement op de begane grond. ‘Je woont hier alleen, maar wel met elkaar. Mijn droom is uitgekomen. Ik houd ervan om mensen te ontmoeten, al kan ik niet met iedereen overweg. Ik heb vooral contact met bewoners beneden.’

9

Cavent verwacht zorggeld te besparen met de Stougjeshof en gaat ervan uit dat er uiteindelijk 15 tot 20 procent minder professionele inzet nodig is dan wanneer alle bewoners zelfstandig en verspreid door de Hoeksche Waard zouden wonen. Onderzoeksbureau Ipso Facto beoordeelt momenteel het slagen van het project en de ontwikkeling van de bewonersgroep en de bewoners zelf. Dit wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan in drie fasen, waarvan de eerste net is afgerond. Eerste voorzichtige conclusies uit dit tussenrapport: Ondersteuning: de omvang van de indicaties zoals die door de gemeente worden afgegeven is met 10 procent afgenomen. Hoewel zowel de bewoners als hun mantelzorgers tevreden zijn over de begeleiding en ondersteuning, is een flink deel niet tevreden over het aantal uren dat de gemeente daarvoor beschikt heeft. Zelfstandigheid: bewoners functioneren zelfstandiger dan in de oude situatie. Zelfstandigheid, eigen regie en eigenwaarde zijn bij iedereen toegenomen. De tijd die mantelzorgers aan ondersteuning besteden is afgenomen. Het aantal praktische zaken dat bewoners zelf regelen is toegenomen. Wel zijn er grote verschillen in de mate van zelfstandigheid. Samenwerking: de meerderheid doet met regelmaat iets voor een ander. Vaak op incidentele basis en voor praktische dingen: boodschappen doen, een lampje ophangen, helpen met koken of samen eten. Er zijn weinig structurele afspraken om elkaar te helpen; het ontstaat meestal ter plekke. De meeste bewoners geven aan dat, als ze het moeilijk hebben en sociale of emotionele ondersteuning nodig hebben, ze dat bij elkaar vinden. Het gaat dan om spanning of het oplossen van problemen. Vrijwel iedereen vindt wel dat de onderlinge samenwerking nog onvoldoende uit de verf komt. Er is behoefte om meer met elkaar te doen dan wel een beroep op elkaar te kunnen doen. Door corona zijn de bewoners nu alleen wat beperkt in het gezamenlijk gebruik van de groepsfaciliteiten. Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 9

26-04-21 09:41

10 Thema: Wonen & participeren

ben we veel tijd in de voorbereiding gestoken. We wilden echt een gemeenschap creëren en zochten iemand die dit proces van dichtbij in goede banen kon leiden. Ons idee was dat een paar uurtjes zorg per bewoner niet zou volstaan. Een beheerder zou als een soort haarlemmerolie de community kunnen ondersteunen. Daarbij scheelde het dat Cavent geen grote organisatie is en de Bij Soraya, die een appartement heeft aan de tuin, is het een zoete inval. Buurman Cor vraagt of hij nog wat boodschappen voor haar kan meenemen en de buurvrouw van een paar deuren verderop komt even buurten. ‘In het begin was het wennen, nu gaat het beter. Ik kook zelf en doe mijn eigen was. En we helpen elkaar.’

De bewoners helpen elkaar onderling, do bijvo beeld vo iemand de hond uit te laten lijnen kort zijn. De directeur kende Wilbrecht goed, die al jaren als begeleider werkte bij Cavent en de rol van beheerder wel zag zitten.” Wilbrecht, die inmiddels met zijn gezin in de beheerderswoning bij het appartementencomplex woont, vult aan: “Ik groeide mee in het idee, al heb ik overigens wel een sollicitatieprocedure en assessment moeten doorlopen om daadwerkelijk beheerder te worden. Mijn rol als hofmeester is om de gemeenschap gezond te houden, door de bewoners te motiveren en zo nodig bij te sturen. Nog voor de gebouwen er stonden, gingen we al met de bewoners aan de slag in werkgroepen. We keken aan de hand van hun talenten wie de kar wilde trekken in een werkgroep voor de gemeenschappelijke schuur, tuin, bewonersraad en communicatie met de buurt. Zo legden

de bewoners onderling contact en dachten ze na over wat zij graag wilden.” Ook kozen de bewoners hun begeleiders. Jeanine: “Ze zaten in de sollicitatiecommissie en gaven via een enquête aan wat ze zochten in een begeleider. Wil je liever een rustig of juist ondernemend persoon? We organiseerden een speeddate en gingen in gesprek: wie past bij jou? Daarop baseerden we de keuze.”

Financiën Stougjeshof is een vernieuwend project van Cavent in Oud-Beijerland met 47 woningen voor mensen die om verschillende redenen (een fysieke, psychische of verstandelijke beperking) zorg nodig hebben. Het zijn zelfstandige woningen, dus de bewoners betalen zelf hun huur. Omdat het over het algemeen gaat om mensen met een klein inkomen, is de huur laag gehouden met netto 548 euro per maand, exclusief 63 euro servicekosten. De Stougjeshof is vrijwel energieneutraal door een energiezuinige bouw en de installatie van een groot aantal zonnepanelen op het dak. In tegenstelling tot veel andere zorgcomplexen is de bouw volledig privaat gefinancierd door een lokale investeerder. Meestal wordt overheidsgeld gebruikt, of gebeurt de bouw door een woningcorporatie.

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 10

26-04-21 09:41

11

Bewoners met verschillende beperkingen wonen zelfstandig in een hofje en helpen elkaar

Marianne (op de foto in de gemeenschappelijke schuur) woont op de eerste verdieping en heeft een gehoorbeperking. ‘Het gaat met ups en downs. Ik begrijp niet altijd hoe je om moet gaan met mensen met een ander IQ. Ik woonde hiervoor zelfstandig en had minder contact met de buren. Hier ben ik actief in de bewonersraad, de schuurgroep en kookgroep. Ik ben blij dat ik weer in mijn geboorteplaats woon, dit is mijn plek.’

Hoe heeft het zelfstandig en met elkaar wonen uitgepakt? Lukt dit inderdaad met minder begeleiding of is er nog wel extra ondersteuning nodig? Wilbrecht: “Voor de meeste bewoners was het de eerste keer dat ze op zichzelf gingen wonen. Ze kwamen bij hun ouders vandaan of van een locatie met 24-uurszorg. Dat is spannend. Ze hebben veel te leren: hoe ga je om met buren en problemen; wat kun je zelf oplossen?” Jeanine: “Hun eerste reflex was om Wilbrecht te bellen bij vragen of overlast van een buurman bijvoorbeeld, want hij zit toch dichtbij. Voor begeleiders was het ook aftasten: moet jij er dan wat van zeggen? Als team keken we steeds meer wie bewoners in hun netwerk kunnen bellen als er iets is.” Wilbrecht: “Het netwerk onderschat wel eens dat er van hen een grote bijdrage wordt verwacht. In gesprekken vooraf proberen we dat

duidelijk te maken, zodat ouders bijvoorbeeld niet de verwachting hebben dat begeleiders alles regelen.” Albert: “Het concept is goed, al zien we ook dat het voor sommigen te hoog gegrepen is. Bij de aanmeldingen selecteren we daarop en kijken we naar iemands sterke en kwetsbare kanten. Gelukkig pakt het bij de meesten juist erg goed uit. Ze zijn blij dat ze echt iets van zichzelf hebben en blijken dan opeens goed op te kunnen ruimen en houden hun appartement spic en span. Voor ouders is het vaak een verrassing wat ze kunnen.” Jeanine: “We hebben wel wat tegenslagen gehad. Door corona komen gezamenlijke activiteiten lastig van de grond. Ook liep de aanleg van de tuin en de gemeenschappelij-

ke ruimte vertraging op. Toch helpen bewoners elkaar onderling, door bijvoorbeeld voor iemand de hond uit te laten of boodschappen te doen. Het is lastig te zeggen of ze nu minder begeleiding nodig hebben. Ik zie wel het verschil met de eerste keer toen Wilbrecht met zijn gezin op vakantie ging en ik veel telefoontjes kreeg. Terwijl ik afgelopen keer dat ik achterwacht was in de vakantie alleen een paar keer werd geappt.” |

Hoe is het om als beheerder te wonen op je werk? Wilbrecht: “Het huis is gescheiden in een gedeelte met een inloop, was- en vergaderruimte voor de Stougjeshof aan de achterkant en ons woonhuis aan de voorkant. Daar komt niemand binnen. Ik werk 36 uur per week als beheerder, maar ben altijd beschikbaar, ook in de avonden. Het leukste vind ik het schakelen: het ene moment leg ik mijn zoon op bed en erna stel ik een bewoner met autisme weer gerust.”

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 11

26-04-21 09:42

12

Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Philadelphia

Thema: Wonen & participeren

Gespikkeld samenwonen in drie flats

In drie flats in de Amsterdamse wijk Buiksloterham wonen mensen met én zonder een beperking samen. Ondanks de coronapandemie, die het sociale leven gedeeltelijk lamlegt, is er een gemeenschap ontstaan van mensen die naar elkaar omkijken. Mensen die niet van elkaar verschillen en gelijkwaardig zijn.

I

n de gemeenschapsruimte van een van de drie flats staat vanavond sajoer lodeh, rijst, kip en kerrie telor op het menu. Bewoner en kok

genieKarin, Joyce en Katja e lijk en zam ge ten van de heeft maaltijd die Jennifer a, die nd gemaakt, net als Na de foto maakte

Jennifer zet de pannen met de smakelijke inhoud op tafel. Jennifer woont net als haar medebewoners

nu ruim een jaar hier. Toen ze van zorgorganisatie Philadelphia de kans kreeg om in een van de flats te gaan wonen, greep ze die met beide handen aan. “Het sprak me aan om in een flat te wonen met mensen zonder een beperking. Bovendien ben ik een echte community-builder en vind ik het leuk om contacten te leggen. Dat doe ik onder meer door te koken voor anderen.” Jennifer kookt, als er geen lockdown is, drie tot vier keer in de week. Bewoners van haar eigen flat en de twee naburige flats kunnen voor 4,50 euro mee-eten. Vanavond eten Philadelphia-coaches Katja en Nanda mee. Ook medebewoners Joyce en Karin zijn aangeschoven. Beiden zijn vaste gasten van Jennifer en dol op haar eten.

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 12

26-04-21 09:42

13

In de Amsterdamse wijk Buiksloterham wonen mensen met en zonder een beperking samen

De journalist van Klik is vanwege de avondklok aanwezig via het beeldscherm. Ze moet toezien hoe haar gespreksgenoten van de heerlijke gerechten aan het smikkelen zijn.

Samen Samen eten met bewoners uit de buurt is in een notendop wat woningbouwvereniging De Alliantie voor ogen had, toen ze hier flats liet bouwen (zie kader Buiksloterham). Niet alleen liet de woningbouwvereniging duurzame flatgebouwen neerzetten, het moesten ook zogenaamde ‘gespikkelde’ flats worden, waar mensen met en zonder een beperking door elkaar heen wonen. De

Buiksloterham Bijzonder aan Buiksloterham is dat het de eerste circulaire wijk van Amsterdam is. Het opnieuw gebruiken van materialen, energie en water staat voorop. Door een duurzaam toiletsysteem wordt er bespaard op water. En de was kan worden gedaan in gemeenschappelijke wasmachineruimtes. In deze wijk wordt ook gezocht naar nieuwe manieren van samenleven en werken. Het gespikkeld wonen is daar een mooi voorbeeld van.

woningbouwvereniging wilde graag dat mensen die in de flats kwamen wonen naar elkaar omkeken en samen leuke dingen zouden organiseren. Voor alle bewoners van de drie flats was het gespikkeld wonen

voorbeeld van. Maar er is bijvoorbeeld ook iemand met een beperking die samen met een oudere heer elke week afval prikt in de perken rond de flatgebouwen. Een andere persoon die van muziek maken houdt, proberen we te koppelen aan een bewoner

Buiksloterham is een so t d p in de stad Amsterdam nieuw. Joyce: “Ik wist van tevoren dat er ook mensen met een beperking in de flat zouden wonen, maar wist niet wat ik daarvan moest verwachten. Nu ben ik blij dat ik hier woon. Ik ervaar het wonen hier als een warm bad. Er is veel contact met de medebewoners, zonder dat het klef wordt. Als je geen contact wil, kan dat ook.”

Wandelen Er wonen 24 mensen van Philadelphia verspreid over de drie flatgebouwen. Ze worden gecoacht door onder meer Katja en Nanda. Nanda: “Onze belangrijkste taak is om met de Philadelphia-mensen op zoek te gaan naar hun talenten. Waar zijn ze goed in en op wat voor een manier willen ze zich inzetten voor de gemeenschap? Jennifer met haar kookkunsten is daar natuurlijk al een goed

die producer is.” En binnenkort wordt er op maandag gebokst, vult Jennifer aan. “Er zijn verschillende mensen, met en zonder een beperking, die daarvan houden.” De gemeenschappelijke ruimte waar nu gegeten wordt, is doordeweeks een dagbesteding. Katja: “Op donderdag maken de deelnemers van deze dagbesteding een lunch klaar die afgehaald kan worden. Daar kunnen alle buurtbewoners, dus ook mensen uit de wijk die niet in de flats wonen, zich voor inschrijven.” Daarnaast doen bezoekers van deze dagbesteding de was en strijken ze deze voor ouderen. Een andere vorm van dagbesteding is de fietsenwerkplaats, waar ‘Philadelphia-mensen’ op verzoek je band plakken of je fiets repareren. Als bewoner kun je er ook zelf aan de slag met het gereedschap

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 13

26-04-21 09:42

14 Thema: Wonen & participeren

dat er ligt. De mensen van de dagbesteding helpen je als het nodig is. Naast het samen eten van de heerlijke schotels van Jennifer en de wekelijkse lunches in de dagbesteding, worden er ook andere gezamenlijke activiteiten georganiseerd. Op dinsdagavond geeft een cliënt van Philadelphia een taalcursus voor mensen met een immigratieachtergrond, die eveneens in de flats wonen. En op zondag komt altijd de wandelclub bijeen die door Katja is georganiseerd. Via een app krijgt iedereen te horen waar de wandeling start. Uiteindelijk is het de bedoeling dat andere bewoners van de wijk het stokje deels gaan overnemen van Philadelphia. Katja: “Dat zie je al terug in het wandelen. Ik merk dat medebewoners nieuwe wandelinitiatieven ontplooien.” Ook is er een tuinclub actief, geïnitieerd door bewoners zonder een beperking, die de geveltuintjes van de flats onderhoudt. “Daar doen eveneens mensen van Philadelphia aan mee.” Verder organiseert de buurtvereniging van de wijk activiteiten. Karin: “Ze hebben in het najaar een wandeling gehouden. Daar deden ruim 40 wijkbewoners aan mee. En als het weer kan, gaan ze een lunch maken voor alle wijkbewoners op de nabijgelegen brug.”

Beroepsdeformatie Voor Joyce, Karin en Jennifer is het

project van De Alliantie geslaagd. Joyce merkt aan het feit dat bewoners van de drie flats elkaar op straat groeten dat er een gemeenschapsge-

Lopend do de gangen zien de meeste mensen geen verschil tussen zichzelf en de ander voel is. “Buiksloterham is een soort dorp in de stad Amsterdam.” Wat ze ook ziet is dat ouderen in de flat, juist in deze coronatijd, geholpen worden en niet vereenzamen. Joyce: “Andere bewoners doen boodschappen voor ouderen of delen hun eten met hen. Ik hoop dat dit later ook voor mij gedaan wordt als ik oud ben!” Karin, die begeleider is in de psychiatrie, vindt niet alles leuk. Als ze van haar werk thuiskomt, wil ze soms gewoon met rust worden gelaten. Dan kan ze het niet altijd opbrengen om met ‘Philadelphia-mensen’, die ze onderweg naar haar flat tegenkomt, rekening te houden. “Noem het beroepsdeformatie. Maar als ik moe van mijn werk thuiskom, heb ik geen zin om

voor de zoveelste keer hetzelfde verhaal van iemand aan te horen.” Ook vindt Karin soms dat Philadelphia te veel aanwezig is. “Laatst had de dagbesteding de gang beneden volgehangen met mooie creaties. Maar niet iedereen zit erop te wachten dat de gang vol tekeningen hangt. Ik heb toen tegen de begeleiders gezegd dat het beter is om van tevoren te checken of de bewoners in de flat het wel eens zijn met een activiteit.” Toch wegen de voordelen van gespikkeld wonen op tegen de nadelen. Net als Joyce heeft Karin niet kunnen kiezen voor gespikkeld wonen. In Amsterdam is er een groot gebrek aan sociale huurwoningen, dus je bent blij als je wat aangeboden krijgt. Maar, zegt Karin: “Als ik wel had kunnen kiezen en ik wist wat ik nu weet, zou ik hiervoor hebben gekozen!”

Gelijkwaardig Gespikkeld wonen vraagt wat van de bewoners. Je moet, net als overal, leren met elkaar om te gaan. In het algemeen echter is het gevoel van de bewoners over hun woonplek in Buiksloterham heel positief. Karin: “Lopend door de gangen zien de meeste mensen geen verschil tussen zichzelf en de ander. Uiteindelijk zijn we allemaal hetzelfde.” Jennifer beaamt dit: “Er zijn geen verschillen tussen mensen van Philadelphia en andere bewoners. Ik behandel iedereen gelijkwaardig.” |

Klik 4 2021 | www.klik.org

008-014_KLIK04_THE.indd 14

26-04-21 09:42

In deze column vertellen deskundigen over de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking

gedragsdeskundige

Illustratie Josje van Koppen

V

eel cliënten hebben moeite met de woorden die wij als begeleiders en ook als ouders, gebruiken. Maar veel cliënten zijn wel experts in het oppikken van non-verbale signalen. Ik noem dat graag ‘de taal van de poriën’. Die taal snuiven ze op, vaak beter dan hun ouders of begeleiders denken. “Wat heb je toch een kort lontje! Je moet zeker ongesteld worden!” zo reageerde Kelly op begeleider Ria die haar op iets aansprak. “Ja hallo, dat zou ik dan toch zeker zelf ook moeten weten!” zei Ria, maar toen ze een half uurtje later naar de wc ging, bleek cliënt Kelly wel degelijk gelijk te hebben. En hoeveel moeders heb ik geen voorbeelden horen geven van de haast griezelige vaardigheid van hun kind om te weten wat er speelt, hoezeer ze dat ook proberen verborgen te houden. Daarom werkt ‘doen alsof’ niet in de driehoek van ouders, begeleiders en cliënten. Dat geldt zeker ook voor de samenwerking tussen ouders en begeleiders. Soms hebben ouders en begeleiders een derde nodig die hen helpt om aan de basis te werken. Soms ligt er oud zeer. En soms wordt daar nieuw zeer aan toegevoegd. Dan kunnen orthopedagogen nuttig zijn. Een week terug hadden mevrouw Dijkstra, persoonlij-

De taal van de poriën In driehoeken van ouders, begeleiders en cliënten wordt heel wat gecommuniceerd. Met woorden, maar zeker ook met gedrag en lichaamstaal. ke begeleider Els en ik ons tweede ‘driehoeksgesprek’. “Waar ik zo’n verschrikkelijke hekel aan heb, is dat jullie zeggen: ‘Wij zijn de professionals’. Dan voelt het voor mij alsof jullie boven me staan, alsof jullie het dus beter weten. Maar ik ben toevallig wel haar moeder en weet het meestal beter dan jullie!” Het werd de aanleiding

voor een mooi gesprek over ieders unieke plek in de driehoek. Feitelijk geef ik begeleider Els gelijk. Inderdaad is zij hier de professional en mevrouw Dijkstra is dat niet. Moeder wordt niet betaald, ze hoeft geen nascholing te volgen, niemand die haar mag verplichten om aan zelfreflectie te doen, en vooral: anders dan al die professionals is zij

15

degene die tot haar dood in deze driehoek blijft. Maar kennelijk is het niet handig om dit te zeggen. Het zet deze moeder op het verkeerde been. En wellicht Els ook. In hetzelfde gesprek bespreken we een situatie waarin het Els ondanks al haar ervaring en inzet niet lukt om een nieuwe collega ingewerkt te krijgen in deze driehoek. Ik stel voor de troefkaart in te zetten: mevrouw Dijkstra eerst die nieuwe collega laten ontmoeten. Hopelijk ziet mevrouw Dijkstra het zitten met deze begeleider. Als zij haar toelaat, is de kans groot dat bij haar dochter het licht ook op groen gaat. Spannend is het wel. Els kan namelijk ook een communicatiekiller noemen: bemoeien met de zorg. Dat is wat haar betreft ergernis nummer 1 in deze driehoek. Moeder vragen om de troefkaart te zijn, ligt dan niet voor de hand. Ik vroeg moeder dus expliciet om te helpen, en niet om het over te nemen. “Is er nog iets dat jou zou helpen?” vraag ik Els. “Zeker, dat ze niet meer al die uitroeptekens in haar mails zet.” “Nou, dan zal ik wel niks meer zeggen!” floept er bij mevrouw Dijkstra uit. Er volgen vast nog een paar driehoeksgesprekken eer deze driehoek in veilig vaarwater is. | Chiel Egberts, orthopedagoog, www.drienamiek.nl

Klik 4 2021 | www.klik.org

015-015_KLIK04_GDR.indd 15

26-04-21 09:40

16 fotoreportage

Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Andrea Möhn, Ipse de Bruggen

Jouw fijne plek Zorgorganisatie Ipse de Bruggen laat kamers van mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag een-vooreen ombouwen tot een thuis dat aansluit bij de persoonlijke behoeften van de bewoner. De mensen die al een vernieuwde kamer hebben gekregen, zijn zichtbaar trots. En ook hun gedrag lijkt door de nieuwe omgeving veranderd te zijn. Daniël is een van de bewoners die een gerestylede kamer kreeg.

Daniël (51) is een rusteloze, angstige man die moeilijk verstaanbaar gedrag vertoont. Gedrag dat steeds verder escaleerde. Begeleider Caroline: “Daniël had eerst een redelijk volle kamer. Hij schiep zijn eigen chaos door bijvoorbeeld zijn kledingkast leeg te halen. Hij gooide deze schone spullen samen met zijn vuile kleding uit de wasmand op de grond. Ook haalde hij cd’s uit hun hoesjes en maakte er een eigen indeling mee. Uiteindelijk werd zijn chaotische gedrag steeds erger en ging hij ook spullen kapotmaken. Hij ontdeed zijn kamer van de vloerbedekking en het behang en beschadigde de hoeken van de muren door te bijten.” Caroline en haar collega’s reageerden op Daniëls gedrag door steeds meer dingen uit zijn kamer weg te ha-

Klik 4 2021 | www.klik.org

016-019_KLIK04_FOT.indd 16

26-04-21 09:39

Architect en begeleiders vertellen over het restylen van de kamers van bewoners

fotoreportage

17

‘Ik geloof dat zij zich bewust zijn van het feit dat ze in een ongezellige omgeving wonen’

In de kamer van Daniël werden de hoeken van de muren die hij voorheen beschadigde afgewerkt en spelen zijn bed en de natuur een grote rol

len. Zijn kamer werd ontdaan van alles waarmee gegooid kon worden. Er stond op een gegeven mo-

Invloed op begeleiders

De metamorfose van zijn kamer is natuurlijk vooral bedoeld om Daniëls welbevinden te verbeteren. Maar ook de begeleiders ondervinden de invloed ervan. Caroline: “Wij ervaren elke keer als we binnenkomen dat de kamer rustig is. Hierdoor beseffen we beter dat dit is waar Daniël behoefte aan heeft. We zullen dus niet zo snel met allemaal spulletjes komen aanzetten om zijn kamer ‘huiselijker’ te maken. En ook in onze begeleidingsstijl zijn we ons er nog meer van bewust dat we rust moeten inbouwen. Dat is waar Daniël behoefte aan heeft en wat zijn kamer ons vertelt.”

ment zelfs geen stoel meer in zijn kamer, want ook die zou hij kunnen oppakken en door de ruimte kunnen gooien. Uiteindelijk had Daniël alleen nog een bed in een uitgeklede kamer. Hij kon nu niet meer smijten met spullen, maar het bijten bleef. Op een gegeven moment zag Caroline een filmpje over Dolf, een andere cliënt van Ipse de Bruggen, wiens kamer een transformatie had ondergaan. Door verandering van de fysieke leefomgeving en door aangepaste begeleiding was Dolf een veel rustiger en socialer persoon geworden. Ze besloot de architect die verantwoordelijk was voor deze metamorfose, Andrea Möhn, te benaderen. Andrea werkte al een hele tijd samen met Ipse

de Bruggen en had de nodige ervaring opgedaan met mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag.

Observeren Het succes van de transformatie van Dolfs kamer vormde de aanleiding voor het bestuur van Ipse de Bruggen om de komende vier jaar jaarlijks drie kamers te laten transformeren. In het eerste jaar werden door Andrea drie kamers, waaronder de kamer van Daniël, ontworpen. Andrea begon haar zoektocht naar de juiste aankleding van Daniels nieuwe kamer door met hem te praten en hem op zijn kamer te observeren. Hij had er geen enkele moeite mee om haar in zijn verblijf te ontvangen. Andrea: “De cliënten Klik 4 2021 | www.klik.org

016-019_KLIK04_FOT.indd 17

26-04-21 09:40

18 fotoreportage

Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Andrea Möhn, Ipse de Bruggen

Een veilige basis

De roze vloer en het coconbed gaven deze bewoonster een veilig gevoel

vinden het fijn als ik kom. Ze zijn ontroerd omdat ze merken dat er iets voor ze wordt gedaan. Ik geloof dat zij zich bewust zijn van het feit dat ze in een ongezellige omgeving wonen. Dat zij hun kamer vernielen, is een uiting van hun ongenoegen.” De architect zag een kamer die zwaar had geleden onder Daniëls – boze – gedrag. Maar ze zag ook een andere kant van hem: hij had met hele fijne lijnen tekeningen gemaakt op de muren. Toen Andrea hem vroeg wat hij het leukste aan zijn kamer vond, antwoordde Daniel dat het zijn bed was. Zo wist ze dat zijn bed belangrijk voor hem was en een centrale rol in haar ontwerp moest krijgen. “Ik heb voor hem een bed laten maken van Zirbenhout. Dit is speciaal hout dat uit Oostenrijk komt. De geur van het hout heeft een rustgevende werking.” In een gesprek dat Andrea met Daniël had, gaf hij aan dat hij van

de natuur houdt. Waarschijnlijk heeft dat te maken met zijn jeugd, die hij voor een deel in Kenia, middenin de wildernis, heeft doorgebracht. Het bracht Andrea op het idee om een fotowand te maken met een bos erop. Ze nam foto’s voor Daniël mee, waaruit hij kon kiezen. “Hij gaf duidelijk aan welk motief het moest worden. Het is heel belangrijk dat cliënten zelf mogen kiezen. Ze voelen zich daardoor serieus genomen.” De door Daniël gekozen foto van een bos bestrijkt één wand in zijn kamer. Hij kan er vanuit zijn bed naar kijken. In deze wand is de tv, die hij graag wilde, geïntegreerd. Op de andere wanden kwam een mooie, lichtgroene kleur. Ook dat was een keuze van Daniël zelf. Op herhaalde vragen van zowel Caroline als Andrea naar welke kleur hij het mooiste vond, antwoordde hij altijd met groen. En zijn zus beaamde het. Ze wist te vertellen dat hij vroeger ook al een voorkeur had

Zorgorganisatie Ipse de Bruggen ontdekte ook bij een andere bewoonster met moeilijk verstaanbaar gedrag hoeveel verschil een nieuw ingerichte kamer kan maken. Gedragsdeskundige Janneke Boer en begeleider Gudrun Barth vertelden hierover op de website van het Kennisplein Gehandicaptensector. “Deze bewoonster vindt het fijn om weinig kleding te dragen. Voor haar eigen bescherming is het wel belangrijk dat anderen haar dan niet kunnen zien. Hier wilden we iets op verzinnen,” legt Janneke uit. Ook daarbij werd architecte Andrea Möhn betrokken. “Zij is als het ware in de huid van de cliënt gekropen,” vertelt Gudrun. Zo kwam ze op het idee van een roze vloer. Andrea: “Deze bewoonster houdt van roze en blingbling, dat zouden wij zelf nooit uitkiezen maar het gaat om wat zij mooi vindt.” Verder heeft de kamer nu een verbinding met het kantoor. “Zo kan zij ons altijd opzoeken wanneer zij dat wil. Hierdoor gaat het contact nu altijd van haar uit.” Andrea ontwierp ook een apart ligelement dat er als een cocon uitziet. Janneke: “Daar kan ze inkruipen als ze daar behoefte aan heeft. Ook zonder kleren. Want niemand zal haar daar kunnen zien.” Het effect is dat deze bewoonster veel opener is geworden, zo is te lezen in het hele verhaal op www.kpgs.nl, zoek op ‘Gudrun’.

Klik 4 2021 | www.klik.org

016-019_KLIK04_FOT.indd 18

26-04-21 09:40

Met het verbeteren van het interieur knapt ook het humeur van bewoners op

fotoreportage

19

De warme, rode vloer in de nieuwe kamer van Dolf sluit aan bij zijn lage ontwikkelingsleeftijd. In de opening van de verwarmingsombouw is op maat een uitsparing gemaakt om er te kunnen zitten, omdat dit zijn lievelingsplekje is. Ook de voetafdruk aan zijn voeteneind is een liefdevol detail

voor deze kleur. Omdat Daniël graag op de muren tekent, is op één wand speciale krijtbordverf aangebracht. Die muur is niet zichtbaar vanuit zijn bed, zodat het hem niet prikkelt als hij wil slapen. De grootste uitdaging vormden echter de hoeken van de muren die hij zwaar beschadigde. Andrea kwam op het idee de hoeken met massief onbehandeld esdoorn te bekleden. Hout, dat ook voor kinderspeelgoed wordt gebruikt. Bij eventuele beschadiging kan het worden gladgeschuurd en bijgewerkt.

Trots In de zomer van 2020, twee jaar na het eerste contact tussen Andrea en Daniël, kon hij eindelijk zijn vernieuwde onderkomen betreden. Tijdens de verbouwing verbleef hij in het logeerverbijf op zijn afdeling. Caroline: “Voor Daniël duurde de verbouwing heel lang. Hij bleef gedurende die periode telkens naar z’n nieuwe kamer vragen. En hij ging ook steeds kijken om te zien wat er gebeurde.” Toen het eenmaal zover was, was hij er heel blij mee. “De eerste twee maanden in z’n nieuwe kamer zag je hem opleven. Hij was supertrots op zijn nieuwe onderkomen en wilde het aan iedereen laten zien.”

Daniëls gedrag lijkt het afgelopen jaar te zijn veranderd. Volgens Caroline komt dit door een combinatie van drie interventies, die ook bij de andere cliënten van wie de kamer is veranderd tot succes heeft geleid: “We hebben op drie gebieden belangrijke veranderingen doorgevoerd. Zijn kamer heeft een metamorfose ondergaan en sluit veel meer aan bij zijn voorkeuren. Daarnaast zijn we z’n medicijnen aan het afbouwen. Ook passen we een andere begeleidingsstijl op hem toe. Alle drie zijn van invloed op zijn gedrag.” Wat opvalt is dat Daniël niet zo vaak meer boos is en minder met spullen gooit. Waarschijnlijk komt dat omdat zijn woning rustig is gehouden. Er staan nog steeds weinig dingen in waarmee hij kan gooien. Ook in zijn vernieuwde woning staat geen stoel. En de gordijnen die Caroline voor hem heeft uitgezocht, zijn voorzien van een ophangsysteem met klittenband. Als Daniël ze eraf trekt, wat nog wel eens gebeurt, kunnen ze weer opgehangen worden. Het bijten in de hoeken van de muren lijkt helemaal verdwenen. En als Daniël tekent, doet hij dat op de wand met krijtbordverf. Niet op de fotowand. Blijkbaar is de wand met dat prachtige bos erop belangrijk voor hem. |

Inzichten Ipse de Bruggen is een van de deelnemers aan het tweejarige traject Begeleiding à la carte. In dit traject delen VG-organisaties hun praktijkervaringen op het gebied van persoonsgerichte zorg. Met betrekking tot de herinrichting van woningen van mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag zijn onder meer de volgende inzichten gedeeld: 1. De inrichting van een woning heeft veel invloed op het gedrag en welbevinden van mensen. 2. De aanpassing van de woning vergt een multidisciplinaire aanpak. De architect kan hierbij gebruikmaken van informatie van verwanten, begeleiders en andere disciplines. 3. Maak gebruik van de prikkels die iemand ontvangen kan. Dat betekent dus niet dat minder prikkels altijd beter is. 4. Begrippen zoals ‘huiselijkheid’ zijn persoonsafhankelijk. Ieders interpretatie van huiselijkheid is verschillend. 5. Denk aan de balans tussen huiselijkheid en werkomgeving. De woning van een cliënt is niet alleen een plek waar hij zich moet thuis voelen. Het is ook een werkplek voor begeleiders. Houd daar rekening mee. 6. Meer onderzoek is nodig naar hoe de woning van een cliënt van invloed kan zijn op het gedrag van de cliënt. 7. De herinrichting hoeft niet veel geld te kosten. De verbouwing van Dolfs kamer, het eerste project van Andrea, was behoorlijk grondig en daardoor kostbaar. Daniëls kamer is met een paar ingrepen veranderd in een woning die bij hem past. Dat was een stuk goedkoper. Klik 4 2021 | www.klik.org

016-019_KLIK04_FOT.indd 19

26-04-21 09:40

20 regiewonen

Een vrouw vertelt hoe het haar lukt zelfstandig te wonen

Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Sherpa

Je eigen plek

J

Een jaar geleden ging Jessica (32) zelfstandig wonen in een appartement. Het was het begin van de coronapandemie. Niet de makkelijkste tijd voor een verhuizing. Toch lukte het haar deze stap te maken.

Jessica woont inmiddels een jaar met trots in haar eigen appartement. Voor haar verhuizing moest ze veel dingen regelen, maar door corona kon ze niet bij de bedrijven langsgaan. Dus moest het via de telefoon. Dat was best spannend voor haar. Gelukkig kreeg ze hulp van haar ouders en begeleiders van haar vorige woonvoorziening. Ambulant begeleiders Sylvia en Tatiana van Sherpa ondersteunen haar nu.

Toen je 22 was heb je een half jaar in een trainingshuis gewoond. Wat heb je daar geleerd? “Ik heb daar geleerd hoe je een huishouden moest voeren. Ik leerde er boodschappen doen en koken. Ik kon al de was doen. En ik was goed in plannen, omdat dat me ligt. Dat is wel belangrijk als je zelfstandig wilt gaan wonen.”

Daarna heb je 9 jaar in een eigen woning met 24 uurszorg gewoond. Hoe was dat? “Ik had een studio en kon er mijn eigen leven leiden. Als ik wilde, kookte ik zelf. Maar ik kon ook twee keer per week in de gemeenschappelijke ruimte met andere bewoners mee-eten.”

Waarom wilde je zelfstandig gaan wonen? “Ik was uitgekeken op de woonvoorziening waar ik woonde. Het was er best rumoerig. Ik kwam er altijd mensen tegen. Ik wilde meer privacy.”

Hoe woon je nu? “Ik heb een ruim appartement met een woonkamer, een grote keuken, een slaapkamer, een badkamer en nog een extra kamertje. En ik heb hier een tuin. Dat is belangrijk voor me. Ik ben graag buiten.”

ik zelf gedaan.”

Sylvia en Tatiana ondersteunen jou nu. Hoe doen ze dat? “Zij komen beiden twee keer per week bij mij langs. Dan bespreken we de dingen die er spelen. Daarnaast kan ik ze altijd appen, maar dat betekent niet dat ze direct zullen reageren. Dat is het grootste verschil met de vorige woning, waar begeleiders 24 uur per dag voor me klaarstonden.”

Hoe vond je de overstap? “Best wel spannend. Er was afgesproken dat het appartement door de woningbouwvereniging opgeknapt zou zijn. Maar toen ik kwam, moesten de muren nog worden geverfd. En er moest een timmerman komen. Dat heb ik allemaal zelf geregeld. Ik moest daarvoor veel telefoontjes voeren. Het gaf stress, maar ik heb het wel allemaal zelf gedaan.”

Wie heeft je geholpen? “Mijn ouders hebben me geholpen bij de verhuizing. En ook de begeleiders van de woonvoorziening waar ik vandaan kwam, ondersteunden mij. Maar het meeste heb

Jessica: “Voorlopig ga ik hier niet meer weg!”

Klik 4 2021 | www.klik.org

020-021_KLIK04_ADOK.indd 20

26-04-21 09:39

dokter

21

Arts verstandelijk gehandicapten (Avg) Monique Doeswijk-van der Wolf bespreekt de medische kant van de zorg.

Wat bespreek je met je begeleiders? “Dat kan van alles zijn. Dingen van mijn werk of uit mijn privéleven. Sylvia heeft mij bijvoorbeeld ondersteund toen een vriendin van me heel vaak appte en ik dat vervelend vond. Dat probleem heb ik toen aan haar voorgelegd. Zij vraagt altijd eerst aan mij hoe ik het zou oplossen. Dat bespreken we dan en daarna weet ik wat ik moet doen.”

Wat heb je het afgelopen jaar van je begeleiders geleerd? “Sylvia heeft me geleerd om op te schrijven wat ik ga zeggen. Dat heb ik ook gedaan bij mijn vriendin die me zoveel appte. Ook ga ik nu anders met ingewikkelde recepten om. Ik begon altijd gewoon maar. Maar Sylvia heeft me geleerd om alles eerst klaar te leggen en om het in de juiste volgorde te doen. En ze leerde me ook dat ik in bepaalde gevallen niet moet mailen, maar iemand moet opzoeken. Want op een mail hoeft iemand niet direct te reageren en dan raak je gefrustreerd. Terwijl als je iemand opzoekt, je direct met hem of haar erover kunt praten. Ik maak dan natuurlijk eerst een lijstje van dingen die ik wil gaan zeggen.”

Wat heb je nog meer geleerd? “Ik kan nu veel beter dingen regelen. Dat moest ik doen bij de verhuizing. Maar ik heb bijvoorbeeld ook het postbedrijf gebeld, omdat er nog steeds post van de vorige bewoonster op dit adres werd bezorgd.”

Wat wil je nog leren? “Misschien dat ik nog wat zekerder wil worden. Als er nu iets gebeurt, vraag ik vaak aan Sylvia of Tatiana om hulp. Maar eigenlijk kan ik veel meer dan ik zelf denk.”

Hoe kijk je terug op de overstap die je hebt gemaakt? “Ik ga voorlopig niet meer verhuizen. Ik heb een heel leuk appartement met een fijne tuin waar ik, als het weer het toelaat, lekker kan zitten. Ook woon ik in een leuke buurt. En ik ben weer terug in mijn oude vertrouwde dorp. Heerlijk vind ik dat!” |

Plots probleemgedrag Niek heeft een ernstige verstandelijke beperking. Hij praat niet, maar maakt zich duidelijk met gebaren en gedrag. Als hij vrolijk is, kan hij hard en uitbundig lachen. Je wordt er zelf altijd vrolijk van als je dat hoort. Maar als hij pijn of verdriet heeft, gaat zijn huilen door merg en been. Niek heeft nu plotseling periodes waarin hij hard begint te huilen, zichzelf bijt en rondjes gaat lopen. Het gedrag kan hele heftige vormen aannemen, en begeleiders schrikken er dan ook van. De gedragsdeskundige heeft het gedrag geobserveerd. Ze vertelt mij dat Niek rustig op de bank zat om met zijn rammelaar te spelen. Uit het niets begon hij te schreeuwen en te gillen. Hij stond op om vervolgens oneindig rondjes te lopen. Toen de begeleiders hem terug wilden zetten op de bank, gaf dat veel verzet. Rustgevende medicatie, die gegeven mag worden bij heftig en niet te doorbreken gedrag, bood ook na twee uur geen enkel effect. Het verhaal doet mij denken aan koliekpijn. Koliekpijn is pijn die plotseling begint en krampende pijn geeft. Daarbij hebben mensen ook bewegingsdrang. De oorzaak is een steentje dat door een holle buis moet. Zo kan het bijvoorbeeld gebeuren dat een steentje vanuit de nier de urineleider inschiet. De urineleider is te nauw voor dat steentje, waardoor deze probeert het steentje eruit te knijpen. Dit geeft pijn. Nierstenen ontstaan wanneer afvalstoffen, zoals zouten en kristallen, niet helemaal goed oplossen in de urine. Het komt best vaak voor en als je het eenmaal gehad hebt, kan het terugkomen. De ouders van Niek geven aan dat hij tien jaar geleden wel eens last heeft gehad van nierstenen. Het zou bij hem dus wel eens zo kunnen zijn dat zijn ontregelde gedrag wordt veroorzaakt door pijn. Bij koliekpijn geef je doorgaans een stevige pijnstiller, zoals diclofenac. We geven dit aan Niek. Een uurtje na inname wordt hij inderdaad rustiger. Hij had dus echt pijn, maar wat nu? Het steentje zit nog steeds in de urineleider. Vaak doet zo’n steentje er ongeveer twee dagen over om van de urineleider naar de blaas te komen. Daarom krijgt hij nog twee dagen standaardpijnstilling. Toen eenmaal gestopt werd, was het gedrag van Niek weer rustig. Een week later vertelt de begeleiding mij dat het leek alsof er een steentje in zijn incontinentiemateriaal zat. Dit zou de niersteen wel eens kunnen zijn. Maar ze hebben geen pijn gemerkt bij het uitplassen. Dat kan zo zijn, omdat de plasbuis groter is dan de urineleider, dus de steen kan daar gemakkelijker doorheen. Het lijkt erop dat alle klachten voorbij zijn. Voor nu is het afwachten of het nog eens terugkomt. We weten nu in ieder geval wat voor gedrag Niek dan zal vertonen. Klik 4 2021 | www.klik.org

020-021_KLIK04_ADOK.indd 21

26-04-21 09:39

22

teamdynamiek

Teamcoach beschrijft hoe een zelforganiserend team overlegt over dilemma’s in de zorg

Tekst Mieke Janssens Illustratie Josje van Koppen

INTERVISIE

Normen en waarden Aanwezig: Frank, Eef, Bella, Femke Externe coach: Mija Er speelt al lange tijd een verschil van mening binnen het team over het weekmenu. Alle kennis, normen, waarden en gewoontes van de begeleiders worden tijdens discussies in de strijd gegooid. In het laatste werkoverleg leek het bijna een echte strijd te worden tussen Jeroen en Eef. Jeroen vroeg wie het menu van de dag ervoor had veranderd. Op zijn advies hadden de bewoners gekozen voor witlof met ham en kaas op brood, veel lekkerder dan met aardappelpuree. “O,” zegt Eef. “Dat heb ik veranderd.

Intervisie in teams Trainer en teamcoach Mieke Janssens beschreef eerder in Klik de verschillende persoonlijkheidstypen uit het enneagrammen-model in een team en de dynamiek onderling bij het zelforganiserend werken. Ze vervolgt deze serie door te beschrijven hoe de begeleiders in een intervisiebijeenkomst dilemma’s in hun werk bespreken. Lees de eerdere artikelen over samenwerken in teams van Mieke Janssens op www.klik.org, zoek op ‘teamdynamiek’.

022-023_KLIK04_DYN.indd 22

Ik vond het zo’n rare combinatie. Wie eet er nu witlof met ham en kaas op brood?” “Ik,” antwoordde Jeroen defensief. “Wat mij het meeste stoort, is dat jij zomaar het menu verandert als jij het er niet mee eens bent.” “Het past gewoon niet bij elkaar,” hield Eef vol. “Zo had iemand ook eens boerenkool met kalkoenfilet op het menu gezet. Bij boerenkool hoort rookworst.” “Kalkoenfilet bevat minder calorieën,” reageerde Lynn. Eef merkte op dat er ook magere rookworst bestaat, maar Jeroen reageerde daarop spottend: “Weet je hoeveel rotzooi daarin zit?” Naomi kapte het onderwerp af en opperde het idee om hier in de volgende intervisie op door te gaan. Femke beloofde het in te zullen brengen. “Tjee, waar zal ik beginnen?” zucht ze nu. “We zijn allemaal verantwoordelijk voor de gezondheid van de bewoners. Helaas hebben veel bewoners overgewicht. Jan is in het eerste jaar dat hij bij ons woonde zes kilo aangekomen en Lilian zelfs tien! Vind je het gek dat hun ouders bezorgd zijn? Ik heb eens gelezen dat mensen met een verstandelijke beperking gemiddeld acht kilo aankomen in het eerste jaar dat ze in een woonvoorziening wonen, doordat ze vanuit een gestructureerde thuissituatie in een woonomgeving komen waarin begeleiders verschillend handelen en het minder nauw nemen met gezonde voeding.”

Eef schudt haar hoofd. “Andersom maken we ook mee,” zegt ze. “Dana is inmiddels tien kilo afgevallen omdat ze bij ons gezonder eet dan bij haar ouders. “We houden echt wel rekening met gezonde voeding,” vindt Frank. “Vooral sinds de bijeenkomst met de diëtiste vorig jaar. Uitzonderingen moeten mogelijk zijn, dat doen we zelf toch ook thuis?” “Natuurlijk,” antwoordt Femke. “Maar als iedereen uitzonderingen maakt, is het geen uitzondering meer. Hoe dan ook, ze mogen niet ten koste gaan van de gezondheid van de bewoners. Wat jij gezond vindt, vind ik misschien ongezond.” Eef zucht. “We blijven in hetzelfde kringetje draaien. Na elke discussie maken we afspraken die vervolgens niet worden nagekomen. De bewoners spelen ons zelfs tegen elkaar uit. Ik sta met een mond vol tanden als Lilian zegt dat ze me streng vindt, omdat ze van mij tijdens het avondeten niet extra mag opscheppen en van Frank wel.” Mija onderbreekt haar. “Ik begrijp waardoor jullie er in een werkoverleg niet uitkomen. Iedereen reageert vanuit zichzelf. Als de één iets zegt, heeft de ander er een weerwoord op of snijdt een heel ander onderwerp aan. Het is de bedoeling dat jullie tijdens de intervisie naar elkaar luisteren en vragen stellen aan de persoon die het onderwerp heeft ingebracht. Wie kan ik het woord geven?” Frank schraapt zijn keel. “Femke, als

26-04-21 09:38

teamdynamiek

23

‘Na elke discussie maken we afspraken die vervolgens niet worden nagekomen’

120

Lilian extra eten wil opscheppen, bied ik haar de keuze aan: één of twee scheppen. Natuurlijk kiest ze altijd voor twee scheppen en daarna is ze superblij met het compliment dat ik geef. Is deze werkwijze juist of moet ik net zoals Eef zeggen dat ze niets extra mag, omdat dit een afspraak is?” “Tja”, antwoordt Femke. “Ik snap Eef ook wel, als we de afspraken loslaten, worden we onvoorspelbaar voor Lilian en speelt ze ons tegen elkaar uit.” “Dat vraag ik niet,” zegt Frank. Er valt

een ongemakkelijke stilte. “Jouw werkwijze sluit beter aan bij onze visie,” bevestigt Femke uiteindelijk. “Het is niet eens zo gek om het onderwerp eens vanuit die invalshoek bekijken. We willen dat de bewoners een gezond, tevreden en veilig leven leiden, waarbij we hen ondersteunen bij het vormgeven aan eigen mogelijkheden en wensen, rekening houdend met het functioneringsniveau.” “Dus als Lilian vijf keer wil opscheppen, moet dat kunnen?” vraagt Bella.

“Nee,” antwoordt Femke. “Omdat zij het verband niet kan leggen tussen overgewicht en de hoeveelheid eten of calorieën, moeten wij haar zodanig ondersteunen dat ze gezond blijft of gezonder wordt én daar tevreden mee is. De werkwijze van Frank past hierin, hij geeft een richting aan die ze accepteert. Van iets meer eten wordt een mens niet dik. Met de gedragsdeskundige zijn we momenteel aan het bekijken hoe we Lilian kunnen begeleiden bij het reguleren van emoties, zodat ze minder behoefte aan snoepen heeft.” Ze kijkt Eef aan. “Ik denk dat Lilian beter af is zonder de eetafspraken. Ze raakt daar alleen maar door gefrustreerd en vanuit frustratie gaat ze snoepen. Eigenlijk is het voldoende als wij bij haar in de buurt zitten en vriendelijk een verantwoorde keuze aanbieden, waarbij zij uiteindelijk bepaalt. Ik denk dat het helpt als we voortaan onze discussies vanuit de visie benaderen en niet vanuit eigen normen, wat vind jij?” Eef knikt weifelend. “Laten we het in ieder geval proberen,” zegt ze. “Al blijf ik witlof met ham en kaas op brood een rare keuze vinden, maar ik had het menu niet moeten veranderen.” Ze biedt Jeroen haar excuses aan. “Probeer het gerecht eens uit, Eef,” zegt hij lachend. “En vergeet vooral de kaassaus niet…” | Trainer/teamcoach Mieke Janssens, www.concretecoaching.eu Klik 4 2021 | www.klik.org

022-023_KLIK04_DYN.indd 23

26-04-21 09:38

24

lvbloopbaan

Ambulant begeleider vertelt over haar werk bij een organisatie waar de klant koning is

Tekst Mariët Ebbinge Fotografie Prisma, Nils Willekes

Naast iemand staan

I

Bij Makker, onderdeel van zorgorganisatie Prisma, wordt gewerkt volgens de presentiebenadering. Ze staan naast degene met de ondersteuningsvraag, niet ertegenover. De klant (zo genoemd bij Makker) bepaalt wat er moet gebeuren. Marieke Mulders, ambulant begeleider bij Makker: “Pas als iemand met een vraag komt, ga ik daar als begeleider op in.”

Iemand die er af en toe altijd is, dat is de slogan van Makker. “Je bent er voor iemand als hij dat nodig heeft en dan ben je er ook helemaal voor hem. Dat kan zes keer op een dag of één keer in de zes weken zijn.” Zo legt Marieke uit wat de slogan van de organisatie waar ze werkt inhoudt. Marieke werkt sinds een jaar op de Tuinzigtlaan in Breda, een locatie waar mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) vanuit Makker ondersteund worden. Op dezelfde locatie wonen ook mensen met een autismespectrumstoornis die begeleid worden vanuit de Zintri Zorggroep. De jongeren op de Tuinzigt-

naast mensen met een licht verstandelijke beperking ook mensen die geen lvb hebben of er niet mee willen worden geassocieerd. We kijken niet naar wat iemand niet kan, maar focussen op wat iemand wel kan of kan leren.” Volgens de presentiebenadering (zie www.presentie.nl) staat een begeleider van Makker naast de klant. De begeleider helpt hem of haar om zelf de vragen die hij heeft te beantwoorden. Dat is soms best moeilijk voor begeleiders, omdat het haaks staat op wat ze op de opleiding en bij andere werkgevers hebben geleerd, zo ervaart ook Marieke: “Op de opleiding

Wie ben ik om te vertellen hoe een ander moet leven? laan hebben nu nog ondersteuning nodig bij het leven van alledag. De bedoeling is dat ze doorgroeien naar meer zelfstandigheid en het kunnen uitstellen van hun hulpvragen. Marieke: “Op de Tuinzigtlaan wonen

leerden we juist om problemen voor iemand op te lossen. Om niet naast hem te staan en gelijkwaardig aan hem te zijn, maar om tegenover hem te staan en hem te vertellen wat hij moet doen. Als begeleider verval je

soms in dit oude gedrag. Je hebt dan collega’s nodig die je hierop aanspreken.” De vragen die Marieke krijgt zijn heel verschillend. Van het lezen van een incassobrief tot het doen van een telefoontje naar een instantie. Iets dat veel mensen spannend vinden. “Ik ga dan naast diegene zitten en bel met de betreffende organisatie. Vaak neemt hij het al na drie minuten van mij over. Dat is mooi om te zien. Mensen kunnen vaak meer dan ze zelf denken.”

Goedbedoelde adviezen Van tevoren hadden Marieke en de journalist van Klik afgesproken dat ze het over Mariekes werk en de visie van Makker zouden hebben. Maar uit het gesprek blijkt dat de levenservaring van Marieke – ze werd op haar 26ste blind – van invloed is geweest op haar visie op begeleiden. Een visie die grote overeenkomsten vertoont met de presentiebenadering die bij Makker hoog in het vaandel staat. “Toen ik door een ziekte blind werd, vertelden de mensen in mijn omgeving mij wat ik moest doen. Ik moest gaan revalideren en met mijn oplei-

Klik 4 2021 | www.klik.org

024-027_KLIK04_ART01+SEK.indd 24

26-04-21 09:38

lvbloopbaan

25

Marieke: ‘Door mijn visuele bep iets zeg een appel op de soci erking doe ik zonder dat ik ale vaardigheden van iemand ’

ding aan de PABO stoppen. Naar school gaan en werken zou ik niet meer kunnen. Ook moest ik maar nieuwe vrienden gaan maken, want de oude zouden afhaken. Iemand zei dat ik moest leren breien of gitaarspelen, omdat dat een van de weinige dingen zijn die ik nog wel zou kunnen doen. Ik werd recalcitrant van alles wat mij werd verteld. Ik ging gewoon door met mijn leven, bleef naar school gaan en met vriendinnen uitgaan. Wat ik toen wel heb geleerd, is blind typen.”

Nog meer Makker Omdat de vragen van mensen met een ondersteuningsvraag veranderen, is Makker – en daarmee Prisma – actief bezig om nieuwe zorgconcepten te ontwikkelen. Dit doen ze met gemeenten, corporaties en andere zorgaanbieders. Zo worden de komende tijd meerdere gemengde woonvormen ontwikkeld in Noord-Brabant, waar reguliere huurders en mensen met een ondersteuningsvraag er bewust voor kiezen om samen te wonen in een appartementencomplex. Dit gebeurt op basis van gelijkwaardigheid, wederkerigheid en presentie; gewoon goede buren voor elkaar zijn. Zie ook www.makker.info

Alle goedbedoelde adviezen werden haar op een gegeven moment toch te veel. “Ik besloot te vluchten en een wereldreis te maken. Toen ik daarvan terugkwam, ging ik naar het UWV. Daar trof ik iemand die het begreep. Hij zei: ‘Je hoeft de eerste drie maanden niet te solliciteren. Je gaat eerst tot rust komen en daarna kom je terug om te vertellen wat je plan is voor de toekomst.’ Dat was voor mij eigenlijk van begin af aan al duidelijk: ik wilde mijn opleiding afmaken en werk maken van het ondersteu-

nen van mensen met een psychische of verstandelijke beperking. Die wens gaat niet weg omdat je blind bent geworden.” Marieke leerde van het proces dat ze heeft doorgemaakt dat je geen vragen moet beantwoorden die (nog) niet zijn gesteld. Je kunt niet iets aan iemand opleggen. “Als ik bijvoorbeeld in iemands appartement kom waar het stinkt, dan zal ik daar niets van zeggen. Ik probeer iemand te helpen met de vragen die hij op dat moment wel heeft. Pas als deze per-

Klik 4 2021 | www.klik.org

024-027_KLIK04_ART01+SEK.indd 25

26-04-21 09:38

26 lvbloopbaan

soon zelf zou zeggen: ‘Mariek, het is hier een puinhoop, hè? Maar ik weet echt niet wat ik eraan kan doen,’ ga ik erop in.”

Zelf verantwoordelijk In de visie van Makker is niemand gelijk, maar iedereen is gelijkwaardig. Voor Marieke zit dat in alles wat ze doet. “Ik stel me altijd voor dat de mensen die ik begeleid mijn buren zijn. Ik ga mijn buren niet vertellen hoe ze moeten leven. Als mijn buren ergens mee zitten en mij vragen om ze te helpen, sta ik voor ze klaar. Dat is hier net zo.” Aan je buren stel je geen regels. Dat doen Marieke en haar collega’s ook niet aan de mensen die ze begeleiden. Marieke weet hoe het is om in

we dan samen met hen een schema uit. Als ze van het schema afwijken, krijgen ze geen gele of rode kaart. Je past hoogstens het schema een beetje aan.” Op die manier leren de jongeren volgens haar in plaats van dat ze regels moeten volgen, dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor de keuzes die ze maken in hun leven. “Een van de jongeren gaat nu op zichzelf wonen. Deze jongen heeft geleerd dat hij zijn leven mag leven zoals hij dat wil. Hij is heel trots op zichzelf. Dat maakt me zo blij.”

Meedenken Werken vanuit de eigen regie van de bewoners, zonder grenzen te stellen door regels, is niet altijd makkelijk,

De wens om begeleider te w den ging niet weg toen ik blind werd een zorgorganisatie te werken waar (huis)regels wel belangrijk zijn. Dat was bij haar vorige werkgever zo. “De jongeren van de groepswoning waar ik werkte, moesten op een bepaalde tijd eten en naar bed. Ze mochten niet roken en niet drinken. Dat deed iets met hun gedrag, ze werden er tegendraads van. Ze gingen de strijd met je aan over de regels.” Een aantal van die jongeren kwam later op de Tuinzigtlaan wonen. Marieke merkt dat ze vorderingen maken en dat hun gedragsproblemen zijn afgenomen. “Deze jongeren hebben geen behoefte aan regels; ze hebben soms wel behoefte aan structuur. Daarvoor werken

erkent Marieke. Zonder regels kun je nergens op terugvallen. “Ik kan goed omgaan met mensen die boos op me zijn. Maar als de situatie onveilig is voor mij of mijn collega’s, dan trek ik wel een grens. Daarnaast vertrouw ik erop dat we goede wet- en regelgeving hebben die ons beschermt.” Soms botsen de behoeften van bewoners van de Tuinzigtlaan met elkaar. “Als de één van muziek en gezelligheid houdt, kan dat een probleem opleveren voor een ander, die juist rust belangrijk vindt. Ik ga het dan niet opnemen voor degene die last ervaart, ik ben niet zijn instrument. Hij moet het zelf oplossen met zijn buurman. Dat moet hij later ook als hij zelfstandig woont. Maar ik denk wel met hem mee door hem de vraag te stellen: ‘Hoe zou jij het aanpakken?’”

Testen Marieke is in het begin wel eens voor de gek gehouden door bewoners die de stekker uit de koffiemachine hadden ge-

preken als je collega’s nodig die je erop aans Marieke: ‘Als begeleider heb je plaats van gelijkwaardig aan hem te zijn’ in vertelt wat iemand moet doen,

Klik 4 2021 | www.klik.org

024-027_KLIK04_ART01+SEK.indd 26

26-04-21 09:38

seksuoloog

27

Welmoed Visser en Daphne Kemner bespreken seksuele onderwerpen uit de verstandelijk gehandicaptenzorg

trokken. Ze wilden haar testen. “Dan moet je vast blijven houden aan je principes; niet straffen, maar ook niet het probleem oplossen. Ik kwam de volgende dag met een thermoskan koffie op het werk en heb dat opgedronken. Na een paar dagen was dat snoertje gewoon weer terug.” De bewoners van de Tuinzigtlaan houden rekening met haar beperking. “Als ik met mijn stok en twee koppen koffie sta te hannesen bij de deur, is er vaak wel een bewoner die toesnelt en de deur openhoudt. Daarmee doe ik zonder dat ik iets zeg een appel op de sociale vaardigheden van iemand. Omdat ik net als de bewoners een beperking heb, geeft hen dat een gevoel van gelijkwaardigheid. Zij zien dat ik niet perfect ben, dus hoeven zij dat ook niet te zijn.” |

Geen vraag te gek Marieke Mulders vertelt ook op de website van Makker over haar missie als ambulant hulpverlener: mensen klaarstomen voor een zelfstandige toekomst. Geen enkele vraag is voor haar te gek. “Ik wil dat mensen zich bij mij veilig en welkom voelen.” In haar werk voelen de kleinste overwinningen al aan als successen. “Het zelfvertrouwen bij de bewoners is vaak zo laag, dat is jammer. Als na afloop van een gesprekje iemand het gevoel heeft het weer zelf te kunnen, tovert dat bij mij een glimlach op mijn gezicht.” Zie ook www.makker.info/ wie-helpt-jou/marieke

Zo simpel als thee Minke is 24 jaar en heeft een licht verstandelijke beperking. Ze heeft sinds kort weer verkering. En daar komt ze over praten. Ze kent haar vriend nu een half jaar. Ze is heel gelukkig, vertelt ze. Hij is groot en stoer en heet Jeroen. Ze heeft hem leren kennen via een datingsite. Ze laat foto’s zien van hen samen op een balkon, gelukkig lachend naar de lens. We praten door en ik vraag hoe het met seks en Jeroen gaat. In het verleden hebben we daar regelmatig over gepraat, omdat er problemen waren. Minke aarzelt: “Ja goed, we doen het heel vaak.” Ik heb het gevoel dat ze probeert enthousiast te klinken. Aan het gefriemel van haar handen zie ik dat ze ongemakkelijk wordt. “Ja, echt?” vraag ik. Ze knikt. Ik nodig haar uit om er verder over te vertellen. “Hoe ziet een leuke vrijpartij er tussen jullie uit?” “Nou…” Minke aarzelt weer, “dat weet ik niet zo goed.” Ze kijkt mij verdrietig aan. “Soms heb ik een beetje veel op. Met Bacardi, bedoel ik. En soms ook pilletjes nog, dat doen we heel vaak. Jeroen krijgt dan juist zin.” “En jij dan?” vraag ik, ”heb jij dan ook zin?” Minke kijkt bedenkelijk en staart voor zich uit. “Dat weet ik niet. Ik ben er dan niet meer zo bij. Ik voel me dan heel moe en val een beetje in slaap. Ik wil dan niet echt meer seks, maar dat vind ik heel zielig voor Jeroen.” Ik knik begrijpend. “Dat snap ik, Minke, want Jeroen had juist zin in seks en dat kan dan niet doorgaan, natuurlijk.” Minke kijkt mij nu recht aan. “We hebben dan wel gewoon seks hoor!” Het lijkt of ze er zelf van schrikt. Er rolt een traan over haar wang. “Soms word ik dan de volgende dag wakker en heb ik daar overal pijn.” Ze wijst naar haar vagina. “Dus Jeroen gaat door met seks hebben met jou, ook als je in een soort slaap valt?” Ik kijk haar verbaasd aan. “En dan weet jij niet meer wat er precies gebeurt? Dat is seks hebben terwijl er geen toestemming is, toch?” “Nee, niet hoor”, zegt Minke, “want ik wilde het zelf eerst ook.” Ik pak mijn laptop erbij en zoek het filmpje ‘Toestemming: zo simpel als thee’ op (te vinden op YouTube met deze omschrijving, red.). Samen bekijken we het filmpje, waarin duidelijk wordt gemaakt wat toestemming geven betekent aan de hand van een voorbeeld met het aanbieden van thee. Na het filmpje valt Minke even stil. “Oh ja,” zegt ze na een tijdje. “Ik snap het, maar dat moet Jeroen dan ook weten!” Ik knik en zie aan haar houding dat ze het heel spannend vindt om dit met hem te gaan bespreken. “Weet je wat, Minke, laten we Jeroen vragen mee te komen de volgende keer. Dan gaan we hier samen over praten.” Minke kijkt me opgelucht aan. “Ja, graag. Dan vraag ik hem gewoon om hier een kopje thee te komen drinken!” | Daphne Kemner orthopedagoog-seksuoloog NVVS Prinsenstichting/Zodiak Klik 4 2021 | www.klik.org

024-027_KLIK04_ART01+SEK.indd 27

26-04-21 09:38

28

persoonlijk

In deze column beschrijft een vakgenoot bijzondere ervaringen in het werken met mensen met een verstandelijke beperking

Illustratie Joep Bertrams

M

ark, die ik sinds kort help bij zijn hygiëne, vraagt: “Wanneer is corona weg?” Gelijk daarop volgt: “Ik wil me niet laten inenten, want straks spuiten ze een chip in me.” De coronapandemie houdt hem behoorlijk bezig en in zijn zoektocht naar antwoorden op internet, stuit hij op allerlei complottheorieën. Om het voor hem behapbaar te maken, praat ik Mark Rutte een beetje na. “Weet je, als we ons aan de maatregelen houden, dus goed je handen wassen, anderhalve meter afstand houden, mondkapje dragen en de boel goed schoonhouden, dan doen we wat we kunnen om het virus buiten de deur te houden.” Een indringende, oude zweetgeur bereikt mijn neus en is verre van aangenaam. “Heb jij je vanmorgen trouwens gewassen, deodorant opgedaan en een schoon T-shirt aangedaan?” vraag ik hem. Hij kijkt me aan en zegt snel: “Nee, dat moet ik nog doen!” Vervolgens vraagt hij wanneer ik ’s avonds werk, “want misschien kun je me helpen met mijn studio? Met een beetje opruimen en schoonmaken.” Natuurlijk wil ik hem helpen. “Morgenavond ben ik er.”

Hygiëne Mark is klaar met corona, maar nog niet met zijn hygiëne. Hij kan daar wel wat hulp bij gebruiken en dat doe ik graag. Niet wetende welke uitdaging me te wachten staat.

De volgende avond gaan we aan de slag. Gewapend met een stofzuiger, een sopdoek en een emmer met schoonmaakmiddel lopen we samen naar zijn studio. “Ik heb vast opgeruimd hoor!” roept hij. Ik kijk en zie nog overal kleren liggen,

serviesgoed met restjes eten, papiertjes en verpakkingen. En de lucht die uit zijn studio komt, die is niet te omschrijven zo vies. Ik druk mijn mondmasker steviger tegen mijn neus. Een beetje tactisch vraag ik wat ik ruik. “Wat ruik je

dan, want ik ruik niets,” zegt Mark quasi-onschuldig. Daar reageer ik maar niet op en zeg: “Pak anders even je prullenbak, dan gooien we eerst het afval erin.” Mark pakt de prullenbak en zegt dat die vol zit. Ik trek de zak eruit, iets begint te druipen en de stank is niet te harden. “Wat is hier gebeurd?” vraag ik. Mark kijkt me aan en zegt: “Euh… nou, de prullenbak was vol en ik wist niet waar ik het volgende afval moest laten, dus heb ik het onder de zak gestopt. Maar nou ja, die lege blikjes bier begonnen een beetje te stinken, dus heb ik er water bij gedaan tegen de stank. Dat hielp niet genoeg, dus ik heb er nog douchegel bij gedaan, want dat ruikt lekker.” Hij gaat op zijn bed zitten en zegt dat hij het toen niet meer wist, want ja, het stonk wel een beetje. En daar schaamde hij zich voor. Hij vervolgt: “Ik moet schoon zijn om corona buiten de deur te houden, maar ik ben een sloddervos.” Ik kijk Mark aan en heb met hem te doen. “Laten we maar beginnen,” zeg ik en geef hem een knipoog. Maar wat ben ik op dit moment blij met een mondmasker! | Anne-Marie Klaassen

Klik 4 2021 | www.klik.org

028-028_KLIK04_PER.indd 28

26-04-21 09:37

Nieuwe uitgaven en hulpmiddelen voor de verstandelijk gehandicaptenzorg

verschenen

29

Plan C

Autisme ontrafeld Henry Markram is een befaamd hersenonderzoeker en geeft in het boek ‘De jongen die te veel voelde’ vanuit beide werelden, als onderzoeker en als vader, een inkijkje in het bijzondere en aangrijpende levensverhaal van hem en zijn gezin. In zijn werk als hersenonderzoeker onderzocht Henry Markram de verbindingen in de hersenen, keek naar structuren en de werking van neuronen en neurotransmitters. Hij ontwikkelde een methode die meet hoe cellen een netwerk vormen. De methode van Henry Markram werd de internationale standaard. En toen kwam zoon Kai ter wereld. Toen Henry merkte dat zijn zoon zich terugtrok was hij net zo hulpeloos als alle andere ouders. Het lijkt wel autisme, dacht hij. Maar bepaalde kenmerken ontbraken juist bij Kai. Die keek iedereen aan, was supersociaal. Als het autisme was, moest het wel asperger zijn, stelde Henry. Hij ging op onderzoek uit: wat kon hij zelf doen voor Kai? “De meeste mensen dachten dat ik mijn kind beter kon helpen dan andere vaders, omdat ik hersenonderzoeker was. Dat was niet zo. Ik voelde me alleen maar machtelozer.” Hij dook nog dieper in de materie en ontdekte na vier jaar dat de hersenen van zijn zoon juist overreageerden, wat was daar mee aan de hand? Opeens vielen de puzzelstukjes in elkaar. Kai had helemaal geen gebrek. Hij voelde niet te weinig, hij voelde te veel. Dat hij zich terugtrok was niet zijn stoornis, het was zijn reactie op de prikkels waaraan hij werd blootgesteld. Het bleek de sleutel en die was in tegenspraak met de Theory of Mind.

Weet Henry Markram het verschil te maken voor mensen met autisme? Hij heeft de onderzoeksgegevens gepubliceerd in het artikel The Intense World Theory of Autism, waarin hij schrijft: ‘Het brein is niet beperkt, maar juist krachtig. Het netwerk is overontwikkeld en slaat teveel informatie op.’ In het boek ‘De jongen die te veel voelde’, word je meegenomen in de wondere wereld van de wetenschap, maar word je ook deelgenoot van de moeite en pijn rondom Kai en alle anderen met autisme. Een absolute aanrader! | AMK De jongen die te veel voelde. Hoe een befaamd hersenonderzoeker en zijn zoon onze kijk op autisme voorgoed veranderden. Door Lorenz Wagner. Uitgeverij Brandt, prijs € 20.

Zeven jaar na verschijning van ‘Plan B, een vernieuwende handreiking voor autisme en communicatie’ is er nu ‘Minder stress, minder autisme - Plan C’, van Marjon Kuipers en Saskia Buma. De basis is kennis, onder andere over leefstijl. Je leer over de werking van het lichaam en autisme, de invloed van neurotransmitters, maar ook over de opgelegde norm binnen de hulpverlening. Uitgeverij SWP, prijs € 32.

Slimmeriken

‘s Heeren Loo heeft het interactieve spel Sociale Slimmeriken uit 2015 vernieuwd. Het spel maakt mensen met een licht verstandelijke beperking mediawijzer. Te bestellen via www.sheerenloo.nl/ sociale-slimmeriken voor € 35,95.

Verslaving

De leidraad LVB en middelengebruik in het vizier geeft een overzicht van methoden en hulpmiddelen om om te gaan met middelengebruik bij mensen met een licht verstandelijke beperking. De leidraad is ontstaan uit een samenwerking tussen de verslavings-en gehandicaptenzorg. Nieuwe kennisproducten zijn een stroomschema voor toeleiding naar verslavingszorg, het profiel aandachtsfunctionaris middelengebruik en de gesprekswaaier Mij een zorg. Zie www.kennispleingehandicaptensector.nl, zoek op ‘leidraad middelengebruik’. Klik 4 2021 | www.klik.org

029-029_KLIK04_VER.indd 29

26-04-21 09:37

30

volgendeklik

Klik 5 van 2021 verschijnt 18 juni en heeft als thema het Cornelia de Lange syndroom en Zelfverwondend gedrag

Verder in Klik 5 Hij hoort hier niet Verdeeldheid in de begeleiding van een cliënt met probleemgedrag // Casus Begeleider worstelt met een geheim voor een cliënt // Hulpmiddel om cliënten beter zelf te laten kiezen wat ze eten // en de columns van de Dokter, Gedragskundige, Seksuoloog en Persoonlijk

colofon Vakblad voor de verstandelijk gehandicaptenzorg 50e jaargang, nummer 4 grote foto omslag Robin Britstra, bij het artikel over de Stougjeshof van Cavent www.klik.org Redactie Tjitske Gijzen Postbus 545, 3990 GH Houten Telefoon 06-24207476 E-mail gijzen@prelum.nl De redactie werkt onafhankelijk op basis van een redactiestatuut. Overname van artikelen, delen daaruit of illustraties uitsluitend met toestemming. Aan dit nummer werkten mee Mariët Ebbinge, Ruth Eppink, Fenne van den Hoogenband, Anne-Marie KLaassen Uitgave Prelum Basis-lay out Twin media bv Vormgeving colorscan bv, www.colorscan.nl

Druk Veldhuis Media, Raalte ISSN 0166-5782

voor het einde van de abonnementsperiode. Zie www.klik.org/voorwaarden

Abonnementen Voor vragen over abonnementen, bezorging of adreswijzigingen kunt u: Bellen met: 030-63 55 060 Mailen naar: klantenservice@klik.org Schrijven naar: Prelum, Klik Postbus 545, 3990 GH Houten

Advertenties Demani Sales in Didam Debbie van den Dool Telefoon 0316-227155 E-mail info@demani.nl

Klik Compleet € 171,50 Klik Print Only € 157,50 Klik Online Only € 141,00 Klik Privé € 97,00 Klik Privé Online € 88,00 Student Online € 44,00 Voor prijzen buiten Nederland en groepsabonnementen zie klik.org/abonneren of mail met klantenservice@klik.org, ook voor een gratis proefexemplaar. *Prijzen zijn incl. 9% BTW. Jaarabonnement geldt tot wederopzegging. Beëindigen kan schriftelijk of per mail tot drie maanden

klikwijzer klikwijzer advertentie

Thema’s Het tijdschrift Klik is ook nog los na te bestellen. Prijs € 13,95 per stuk, inclusief verzendkosten en exclusief 9% BTW.

Aanbiedersvan vanproducten producten Aanbieders Aanbieders van producten of diensten in de verstandelijk of ofdiensten dienstenin inde deverstandelijk verstandelijk gehandicaptenzorg gehandicaptenzorg gehandicaptenzorg

advertentie advertentie

Cursusadvies advies Cursus Cursus advies

Kennispockets Kennispockets zijn themaboekjes, die je antwoord geven op de meest gestelde vragen over thema’s die leven in de zorg, zoals autisme, seksualiteit en communicatie. De pockets zijn zowel digitaal als in een geprinte versie verkrijgbaar. Prijs € 20, inclusief BTW en verzendkosten. Kijk op www.klik.org/kennispockets

Vakantie Vakantie Vakantie

Mieke Janssens Trainingsbureau Concrete Coaching Snowviewlodge Snowviewlodge Snowviewlodge Graaf Hendrik III plein 68, 4819 CL Breda Medendorf23, 23,BB–B––4760 4760Büllingen Büllingen Medendorf Medendorf 23, 4760 Büllingen T 06-21215815 T 00 32 474 244688 TET00miekejanssens@concretecoaching.eu 003232474 474244688 244688 Einfo@snowviewlodge.be info@snowviewlodge.be EIEinfo@snowviewlodge.be www.concretecoaching.eu www.snowviewlodge.be II Iwww.snowviewlodge.be www.snowviewlodge.be Vandaag leren, morgen toepassen! Mieke Janssens is auteur en geeft GroepsaccommodatieininindededeArdennen Ardennen Groepsaccommodatie Groepsaccommodatie praktijkgerichte workshops enArdennen teamtrainingen in de Verstandelijk Aangepastegroepsaccommodatie groepsaccommodatievoor voor Aangepaste Aangepaste groepsaccommodatie voor Gehandicaptenzorg, gebaseerd op actuele begeleidingscasuïstiek. 20 pers. in de Belgische Ardennen 2020pers. pers.inindedeBelgische BelgischeArdennen Ardennen

Stichting Arie van Wijngaarden Postbus 72, 2160 AB Lisse Stichting Arievan vanWijngaarden Wijngaarden Stichting Stichting Arie Arie van Wijngaarden T Postbus 0252 414 702 72, 2160 AB Lisse Postbus Postbus72, 72,2160 2160AB AB Lisse Lisse E info@stichtingarievanwijngaarden.org 0252414 414702 702 TTT0252 0252 414 702 I www.stichtingarievanwijngaarden.org info@stichtingarievanwijngaarden.org EEEinfo@stichtingarievanwijngaarden.org info@stichtingarievanwijngaarden.org Iwww.stichtingarievanwijngaarden.org www.stichtingarievanwijngaarden.org IIwww.stichtingarievanwijngaarden.org Stichting Arie van Wijngaarden stelt jaarlijks voor kleinschalige doelen een Arie bedrag beschikbaar, dat het oordeel van het Stichting vanWijngaarden Wijngaardenstelt steltnaar jaarlijks voorkleinschalige kleinschalige Stichting Stichting Arie Arievan van Wijngaarden stelt jaarlijks jaarlijks voor voor kleinschalige bestuur bijdraagt aanbeschikbaar, de integratiedatennaar acceptatie van mensen doelen een bedrag het oordeel vanhet hetmet doelen doeleneen eenbedrag bedragbeschikbaar, beschikbaar,dat datnaar naarhet hetoordeel oordeelvan van het een verstandelijke handicap in de samenleving. Alleen schriftelijke bestuur bijdraagt aan de integratie en acceptatie van mensen met bestuur bestuurbijdraagt bijdraagtaan aandedeintegratie integratieenenacceptatie acceptatievan vanmensen mensenmet met aanvragen worden behandeld. een verstandelijke handicap in de samenleving. een eenverstandelijke verstandelijkehandicap handicapinindedesamenleving. samenleving.

Adverteren in de Klikwijzer? Uw organisatie of bedrijf staat een jaar lang in elke editie van Klik voor slechts € 525,exclusief btw.

MiekeJanssens Janssens Mieke Mieke Janssens TrainingsbureauConcrete ConcreteCoaching Coaching Trainingsbureau Trainingsbureau Concrete Coaching Hattasingel148, 148,3066 3066HH Rotterdam Hattasingel Hattasingel 148, 3066 HHHHRotterdam Rotterdam 06-21215815 TTT06-21215815 06-21215815 miekejanssens@concretecoaching.eu EEEmiekejanssens@concretecoaching.eu miekejanssens@concretecoaching.eu Iwww.concretecoaching.eu www.concretecoaching.eu Tom Gravestein IITFG, www.concretecoaching.eu T 0651786223 leren,morgen morgentoepassen! toepassen!Behandeling, MiekeJanssens Janssens auteur geeft EVandaag gravestein@hetnet.nl coaching metenenen video, Vandaag Vandaag leren, leren, morgen toepassen! Mieke Mieke Janssens isisisauteur auteur geeft geeft workshopsenenenteamtrainingen teamtrainingen Verstandelijk I praktijkgerichte www.contactcirkels.nl Scholing eninininmethodisch werken praktijkgerichte praktijkgerichte workshops workshops teamtrainingen dededeVerstandelijk Verstandelijk Gehandicaptenzorg,gebaseerd gebaseerdopopopactuele actuelebegeleidingscasuïstiek. begeleidingscasuïstiek. Gehandicaptenzorg, Gehandicaptenzorg, gebaseerd actuele begeleidingscasuïstiek.

Eelke Verschuur T rdgKompagne 030 2844844 rdgKompagne rdgKompagne E info@eelkeverschuur.nl 088031 0310310 0310 TTT088 088 031 0310 I www.eelkeverschuur.nl E info@rdgkompagne.nl EE info@rdgkompagne.nl info@rdgkompagne.nl www.rdgkompagne.nl IDe I Iwww.rdgkompagne.nl www.rdgkompagne.nl leukste webwinkel voor aangepast speelgoed, communicatieknoppen en -mappen, sensomotorisch materiaal, planborden en Communicatiehulpmiddelen, pc/tabletaanpassingen,spelmaterialen, spelmaterialen, Communicatiehulpmiddelen, Communicatiehulpmiddelen, pc/tabletaanpassingen, pc/tabletaanpassingen, spelmaterialen, timers, ADL hulpmiddelen, computeren iPad-aanpassingen, interactief snoezelen en oogbesturing. Ook leren communiceren voor interactief interactiefsnoezelen snoezelen enenoogbesturing. oogbesturing. Ookleren lerencommuniceren communicerenvoor voor kauwsieraden, Joyk poppen en meer. Ook laagontwikkelingsniveau. ontwikkelingsniveau. laag laag ontwikkelingsniveau.

Neem contact op met Debbie van den Dool: E debbie@demani.nl T 0316 227155

Klik 4 2021 | www.klik.org

030-030_KLIK04_VOLG.indd 30

26-04-21 09:32

002-032_KLIK04_ADV.indd 31

26-04-21 09:43

Vanzelfsprekend worden onze nascholingsdagen

coronaproof georganiseerd!

Donderdag 17 juni

Hechting bij mensen met een verstandelijke beperking Leer meer over o.a.: • wanneer er sprake is van een onveilige hechting • hoe u signalen van hechtingsproblemen herkent • op welke manier u kunt afstemmen op de ontwikkelingsstappen van uw cliënt

5

PE-punten

Meer info: medilex.nl/hechtingvb

Dinsdag 22 juni

Trauma bij mensen met een verstandelijke beperking Leer meer over o.a.: • Hoe komt u erachter of uw cliënten last hebben van traumatische ervaringen? • Wat kan traumabehandeling opleveren? • Wat zijn de valkuilen van trauma-sensitief begeleiden en hoe kunt u deze voorkomen? 5 Meer info: medilex.nl/traumavb

Start: 22 september

PE-punten

OPLEIDING Wzd-functionaris in de gehandicaptenzorg Na deze 8-daagse opleiding heeft u voldoende kennis en inzicht om te kunnen voldoen aan de eisen die worden gesteld aan de Wzd-functionaris. Hiermee bent u volledig toegerust om de verantwoordelijkheid te nemen inzake onvrijwillige zorg bij cliënten. 40 Meer info: medilex.nl/wzd-gehandicaptenzorg

Vrijdag 24 september & 1 oktober

Oestrogeen Testosteron

CURSUS Hormoonverandering bij mannen en vrouwen met een VB Leer meer over o.a.: • Wat zijn veel voorkomende klachten bij zowel mannen als vrouwen? • Hoe helpt u uw cliënt zo goed mogelijk door de overgang/andropauze? • Hoe herkent u veranderingen die te maken hebben met de overgang? Meer info: medilex.nl/overgangvb

Start: 8 oktober

PE-punten

10

PE-punten

OPLEIDING Psychiatrie (gehandicaptenzorg) Na deze 7-daagse opleiding heeft u veel praktische handvatten voor het signaleren van en omgaan met psychiatrische problematiek bij uw cliënten. De opleiding wordt aangeraden door 100% van de deelnemers! Meer info: medilex.nl/opleidingpsychiatrievb

35

PE-punten

030-6933887 | info@medilex.nl | www.medilex.nl

002-032_KLIK04_ADV.indd 32

26-04-21 09:43