W numerze gościmy między innymi:
Maję Borowicz, Małgorzatę Wardę, Macieja Siembiedę, Ewę Ćwikłę
Śmiertelność z perspektywy artystów Ciało, jako dzieło sztuki
(performance)
Robiłam wiele, żeby nie zostać artystką
– wywiad z Mają Borowicz
Maja Borowicz jest malarką, grafikiem, artystką. Maluje obrazy techniką olejną wpisujące się w nurt surrealizmu, na granicy realizmu magicznego i realizmu emocjonalnego. Wszystkie dzieła powstają z połączenia wyobraźni, talentu i tradycyjnego rzemiosła malarskiego. Widzowie oprócz doskonałego kunsztu dostrzegają w jej pracach głęboki mistycyzm i emocjonalność odnosząc wrażenie, że ich dusze zostają zabrane w wędrówkę w czasie i przestrzeni, gdzie mogą przeżywać historię bohaterów ukazanych na obrazach artystki. Na swoim koncie ma wiele wystaw indywidualnych I zbiorowych w Polsce i zagranicą. Jest laureatką licznych międzynarodowych konkursów artystycznych, między innymi Art Revolution Tajpej 2014 na Tajwanie oraz Spectrum Miami 2018, USA.
62
Przyznam, że bardzo zależało mi na tym, żebyś zagościła na naszych łamach. Noszę w sobie obrazy, które staram się malować słowami. Niektóre z Twoich dzieł są tym, co jest w mojej głowie, w moim sercu. Ty te obrazy jakimś cudem odnalazłaś i wydobyłaś. Przyjmij wyrazy mojego absolutnego podziwu dla talentu i wra-żliwości, którymi obdarzyła Cię Natura. Bardzo dziękuję za zaproszenie i uznanie. Z tym, że ja wcale nie uważam, że mam jakiś szczególny talent. Bo czym tak naprawdę jest talent? Ty już kiedyś o tym pisałeś, ja uważam bardzo podobnie. To wektor, składający się z drobnych cech, jak cierpliwość, sposób myślenia, zdolności manualne, no i może ta wrażliwość, o której wspomniałeś. Ja tę wrażliwość u siebie często
porównuję do fal tsunami. Takie fale przychodzą, suną powoli przez morza i oceany, nabierają wysokości i prędkości, a docierając do lądu niszczą wszystko na swojej drodze. Nie ma takiej zapory, zbudowanej przez człowieka, która zatrzymałaby tsunami… i ja też jej nie mam. Ta wrażliwość, może być darem lub przekleństwem. Zatem tymi cechami obdarzyła mnie Natura, ale tak naprawdę to nieprzychylność środowiska sprawiła, że całość objawiła się w taki sposób. I wcale mnie nie dziwi, że to, co maluję, to obrazy, które również Ty nosisz w sobie. Ponieważ los rzucił nas w podobne kulturowo i historycznie miejsce. Nie raz obcowałam z twórczością artystów z różnych rejonów świata i doszłam do wniosku, iż twórcy z naszego kręgu kulturowego są obdarzeni wyjątkową w skali światowej wrażliwością, umiejętnością kreowania symboli, tworzenia, wymyślania, opowiadania nieprzeciętnych treści. Jedyny kłopot jaki mamy, to to, że z tymi niezwykłymi przekazami, nie wpisujemy się w ogólnie panujący nurt światowy. Wobec tego, mówię: “trudno, inaczej nie potrafię, co poradzić na to, że cały świat się myli…” Był taki człowiek, nazywał się Kopernik. Jego przykład pokazuje, że czasem cały świat się myli, a jedna osoba może mieć rację. Z tym Kopernikiem, to bym nie przesadzał. Już starożytni Grecy, a nawet wcześniejsze cywilizacje wiedziały to, co Kopernik ogłosił tysiące lat później. Epikur w listach do Herodota (w IV wieku przed naszą erą) wyraził pogląd o nieskończoności wszechświata. Dla astronoma z Torunia kończył się on na Układzie Słonecznym. Ale z pewnością Mikołaj Kopernik miał odwagę iść pod prąd głównego, obowiązującego wówczas nurtu. Dostałaś tak wiele międzynarodowych nagród, że trudno je wszystkie wymienić. Która z nich jest dla Ciebie najważniejsza? To prawda, trochę się uzbierało. Najważniejsza jest ta, dzięki której odbiorcy w ogóle mogli zapoznać się z moim malarstwem. To był Art Revolution Taipei, Tajwan, 2014 rok. Pierwszy raz, gdy pokazałam publicznie to, co maluję i ku mojemu zdziwieniu okazało się, że to właśnie się ludziom podoba. Do tego czasu żyłam w przekonaniu, że to, co tworzę, to nic wielkiego, że przecież każdy może sobie coś takiego wymyślić i namalować. Poza tym ten moment był specyficzny, bo wywrócił moje życie o 180 stopni. Wcześniej wiele robiłam, by nie zostać artystą, a wydarzenia i ludzie, którzy mnie otaczali utwierdzali mnie w tym, że bycie artystką to nie jest dobra droga. Bo artyści są dziwni, bo sobie nie radzą w życiu, bo najważniejsze to mieć stałą pracę i założyć rodzinę! Zmarnowałam na to piękniejszą połowę swojego życia i nic mi z tego nie wyszło. Z perspektywy
czasu mogę przyznać, że to postępowanie było wbrew Naturze. Widząc główne ulice wielomilionowego Taipei udekorowane flagami z moim obrazem, plakaty, bilbordy, osoby wzruszające się nad moimi obrazami i czekające w kolejce po autograf, musiałam przyznać, że jednak jestem artystką. Ten zwrot w moim życiu dał mi poczucie wolności. Przestałam próbować wpasowywać się w cokolwiek, zaczęłam otwarcie zadawać trudne pytania i negować rzeczy narzucane przez kogokolwiek. Ponad to na Tajwanie miałam przyjemność poznać trochę kulturę Tajwańczyków. Okazała się ona tak wysoka, że wbiła mnie w osłupienie. Wzbudziło to mój ogromny podziw. Było jak powiew świeżej bryzy znad oceanu – zrozumiałam, że moja dotychczasowa wiedza o świecie jest niczym. Od tej pory zaczęłam poznawać zupełnie inne osoby, niż przez całe moje dotychczasowe życie. Poczułam się jak słodkowodna ryba, którą właśnie wyjęto ze słonego oceanu i wpuszczono do mazurskiego jeziora. Na swojej stronie pisałaś, że Natura nie tylko obdarzyła Cię dobrymi rzeczami. Jak to zwykle z Naturą bywa, okazała się wredna. Powiesz coś o swojej chorobie? Czy Natura jest wredna? Raczej nie użyłabym tego sformułowania, to ludzie potrafią być wredni, nie Natura. Natura jest… przypadkowa, ale czysta w swoich intencjach. Natura próbuje różnych form i kombinacji, by przetrwać. Jeśli mielibyśmy rozmawiać o chorobach i moim życiu, to musielibyśmy poświęcić na to raczej całą książkę. Nie będę zatem rozwodzić się nad wszystkimi diagnozami, jakie usłyszałam i wpływem, jakie one miały na moje życie. Choć miały podstawowe i ogromne. Ale jedną z najważniejszych rzeczy, jakie dostałam od Natury, to wrodzona nietolerancja na gluten. Ponieważ jednak urodziłam się w mrocznych czasach zacofania, nikt nie potrafił tego zdiagnozować. Więc życie poznawałam od szpitali, przychodni, sanatoriów, bólu i nieustających kłopotów ze zdrowiem. Jeśli dorzucimy do tego okres socjalizmu i przemian po 89 roku, czyli niedouczonych lekarzy, którym i tak pensja się należy, szpitali i sanatoriów przypominających bardziej zakład poprawczy niż instytucje ratujące życie dzieci - mamy gotowy scenariusz na dobry dramat filmowy. Gdyby nie fakt, że to chodziło o moje życie, może nawet chętnie bym ten film obejrzała. Czasem się śmieję, że jestem kolejnym ogniwem ewolucji między człowiekiem a czymś, co jest przyszłością człowieka. Mój organizm traktuje gluten jak arszenik, jak truciznę nawet w śladowych ilościach. Mało kto wie, że aktualnie gluten (czyli cząstki mąki pszennej) jest dodawany prawie do wszystkiego jako “ulepszacz”, np.: do serów, galaretek, soków, wędlin,
63
Ewa Ćwikła Z pochodzenia Polka, lecz od wczesnych lat 80-tych mieszkająca i pracująca w Holandii. Jej pierwsze doświadczenia z fotografią sięgają nastoletnich lat, kiedy mieszkała w Polsce. Znaleziony w domu stary aparat fotograficzny Zenith, gdy miała 15 lat, pozwolił na eksperymentowanie podczas pozalekcyjnego, licealnego kursu fotograficznego. W ten sposób powoli, ale zdecydowanie rozwinęła się jej wizja fotografii. Kiedy Ewa miała 22 lat wyprowadziła się z Polski do Holandii, gdzie rozpoczęła pracę w sklepie fotograficznym w Schagen. W roku 1985 podjęła decyzję przypłaconą trzema bezsennymi nocami, aby kupić sklep i studio fotograficzne od lokalnego fotografa. Podczas kolejnych lat, Ewa doskonaliła warsztat, stając się nadzwyczajnym fotografem. W 2014 roku zakończyła działalność handlową i skupiła się wyłącznie na pracy w studiu i fotografii. Ewa Ćwikła skupia się przede wszystkim na pracy twórczej. Pracy w jej unikalnym stylu, kreując własną, niepowtarzalną atmosferę.
Witaj Ewo, niedawno poznałam Twoją twórczość. Urzekł mnie klimat Twoich fotografii i zapragnęłam przybliżyć go naszym Czytelnikom. Na początku opowiedz nam proszę: skąd wzięła się Twoja miłość do fotografii? I kiedy rozpoczęłaś swoją przygodę z fotografią artystyczną? W 2014 roku postanowilam zrezygnować z komercji, zerwać ze sprzedawaniem aparatów fotograficznych. Zwolniłam personel, zamknęłam sklep i powiedziałam sobie: „robię tylko fotografie dla siebie”. Teraz 90% tego, co tworzę jest dla mnie, a tylko 10% to zlecenia dla klientów. I sprawia mi to ogromną przyjemność. Nie wyobrażam sobie pracy bez ludzi, codziennie muszę mieć z nimi kontakt. Chciałabym non-stop być w studiu z drugim człowiekiem, to dla mnie taka uczta! Takie święto! Bardzo lubię to robić. Mam mnóstwo niedokończonych pomysłów. Teraz czytam biografię Leonarda da Vinci, on też miał 20 projektów rozpoczętych naraz. Czemu portret jest głównym tematem Twoich prac? Co Cię inspiruje, ciało czy dusza? Jak widzę modela, to inspiruje mnie jego wygląd, aparycja. A kiedy zaczynam robić zdjęcia, to zajmuję się bardziej duszą. Nigdy nie było tak, że zrobiłam do końca to, co miałam zaplanowane. Chyba, że model przychodzi drugi raz, to już wtedy czuję jego energię. U mnie wszystko odbywa się na poziomie czucia, a nie tylko widzenia. Bardzo jest to ciężkie czasami, bo modele przychodzą w różnych stanach psychicznych, a ja to wyczuwam. Przez to, że jest taki kontakt między mną
76
a modelem, wydaje mi się, że moje portrety mają duszę. Bo ta dusza jest obecna wtedy, gdy te zdjęcia robię. Tak więc ostatecznie inspiruję się duszą. Twoje fotografie są jak obrazy XVII-wiecznych mistrzów holenderskiego malarstwa: Vermeera i Rembrandta. Czy wybór takiej stylistyki ma jakiś związek z tym, że mieszkasz i tworzysz w Holandii? Zajmuję się fotografią od 25 lat, ale dopiero kiedy odkryłam światło Rembrandta i Vermeera zaczęłam się czuć „u siebie”. Gdy patrzę na swoje fotografie z przeszłości, z perspektywy czasu widzę, że to była fotografia komercyjna. Cieszę się, że moim klientom podobały się moje prace i byli nimi zachwyceni, ale dopiero teraz, kiedy przestałam zarabiać na fotografii, przyjmując klientów, tworząc fotografie światłem Rembrandta i Vermeera czuję się spełniona. Kiedy spojrzę na modela w moim studio, widzę każdy fragment światła, wszystkie szczegóły. I to jest dla mnie niezwykle piękne. Fakt, że mieszkam w Holandii ma może tylko takie znaczenie, że szybciej zetknęłam się z malarstwem holenderskich mistrzów. Ale marzę też o tym, żeby robić fotografie w stylistyce Jana Matejki. Bardzo bym chciała to zrealizować. Ostatnio otrzymałam książkę od Pani Zofii Weiss o malarstwie jej dziadka Wojciecha Weissa. On malował takie piękne obrazy! Jak tylko nadgonię zaległości w obróbce zdjęć, to biorę się właśnie za malarstwo Wojciecha Weissa. No więc nie wiem czy to, że mieszkam w Holandii ma wpływ na moja sztukę. Nie wiem, co by było, gdybym mieszkała w Polsce.