Skip to main content

TẠP CHÍ INSECT ECOLOGY | No.3 | Đặc điểm, Chu kỳ sống của muỗi

Page 1

Các bộ côn trùng

QUAN TRỌNG

MUỖI

Nhận dạng & chu kỳ sống Phương pháp kiểm soát

No.3 Lưu hành nội bộ


Xin chào Quý độc giả! Môi trường sống của các loài động vật, côn trùng có rất nhiều hệ sinh thái khác nhau. Mỗi loài côn trùng lại có sự đa dạng và phong phú riêng. Trong Tạp chí “Insect ecology” số tiếp theo này, chúng tôi giới thiệu đến Quý vị các bộ côn trùng quan trọng trong hệ sinh thái của chúng. Trong số những loài côn trùng gây hại, muỗi là một trong số những loài phổ biến, muỗi xuất hiện ở bất cứ đâu dù ở nhà cao tầng hay nhà mặt đất thì muỗi cũng có thể xâm nhập và gây hại. Với khí hậu nóng ẩm mưa nhiều và môi trường thay đổi thường xuyên là điều kiện thuận lợi để muỗi sinh trưởng và phát triển. Để giúp Quý vị có thêm thông tin về cách xử lý và phòng tránh muỗi, chúng tôi cung cấp giải pháp về kiểm soát côn trùng và nhận thấy đây là ngành cần thiết, cấp bách cho sức khỏe con người. Cùng trong cuốn Tạp chí này, mọi người cũng có thể tham khảo thêm những phương pháp kiểm soát muỗi, quy trình xử lý khi có muỗi xuất hiện trong khu vực của bạn. Chúng tôi hy vọng sẽ nhận được sự đón đọc của Quý độc giả. Trân trọng!

Dương

Đỗ Thị Dương PHÓ TỔNG BIÊN TẬP


CHỊU TRÁCH NHIỆM NỘI DUNG

HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP Đỗ Thị Dương Bùi Tuấn Anh Nguyễn Thị Yến Nguyễn Kim Thi Hà Thị Hạnh Vân Nguyễn Bảo Đại Nguyễn Tiến Dũng Phạm Hoàng Tú Ngô Thùy Dung Nguyễn Văn Thọ

TỔNG BIÊN TẬP Nguyễn Tất Hồng Dương

PHÓ TỔNG BIÊN TẬP Đỗ Thị Dương

BIÊN TẬP & THIẾT KẾ Phòng Phát triển Cộng đồng

LIFE BALANCE

www.lifebalance.vn www.facebook.com/lifebalance.vn

BÌNH MINH XANH

pestmanagement.vn www.facebook.com/pestmanagement.vn


06

- Insect ecologyBộ côn trùng quan trọng

20

-Seasonal pestNhận dạng và chu kỳ sống của muỗi


34 - Pest Control Phương pháp kiểm soát xử lý muỗi


Các

BỘ CÔN TRÙNG quan trọng

hả năng phân loại chính xác côn trùng theo bộ giúp ta biết được những thông tin có giá trị về đặc điểm sinh học của côn trùng. Biết được những đặc điểm sinh học có thể chỉ ra những thông tin về môi trường sống, cách chúng kiếm ăn và vòng đời của côn trùng, đồng thời cung cấp manh mối về các chiến lược quản lý hữu ích, bao gồm cả thời điểm thích hợp nhất để kiểm soát côn trùng trong vườn.

06


07


COLEOPTERA (từ tiếng Hy Lạp: koleos = “vỏ bọc” + ptera = “đôi cánh”)

Bộ cánh cứng — bao gồm bọ cánh cứng, mọt và ấu trùng thân mềm gọi là sâu bọ — là bộ lớn nhất của côn trùng. Những loài côn trùng này rất khác nhau về kích thước, chế độ ăn uống và môi trường sống. Chúng có thể ăn các loại cây và cỏ dại nhưng chúng cũng có thể là động vật ăn thịt, ăn xác thối, ký sinh trùng hoặc xác phân hủy. Bộ cánh cứng chiếm hầu hết môi trường sống mà ta có thể tìm thấy côn trùng bởi gần 40% côn trùng là bọ cánh cứng. Bọ cánh cứng có một đôi cánh cứng ngoài mờ đục, được gọi là “elytra”, bao phủ đôi cánh thứ hai gấp khúc trong suốt, linh hoạt dùng để bay.

08


Xét về khía cạnh gây hại, ta sẽ phân ra 03 trường hợp tùy thuộc vào các loài côn trùng: chỉ có duy nhất con trưởng thành hoặc ấu trùng mới gây hại cho cây trồng;

Một số đặc điểm chung đối với hầu hết các loài bọ bao gồm: Con trưởng thành có bộ xương ngoài cứng và dày; khách nhau rất nhiều về kích thước và hình dạng.

cả con trưởng thành và ấu trùng đều gây hại;

Con trưởng thành có hai đôi cánh; đôi bên ngoài cứng hoặc da, và đôi bên trong có màng và gấp dưới các cánh trước.

cả ấu trùng và con trưởng thành đều không gây hại.

Con trưởng thành và ấu trùng có miếng nhai ở miệng.

Ta có thể phân biệt âu trùng Coleopteran với các ấu trùng côn trùng khác bằng phần đầu cứng, thường có sẫm màu, miệng nhai và có các gai dọc theo cơ thể của chúng. Một số ví dụ phổ biến về bọ cánh cứng bao gồm âu ăn lá, bọ da, sâu rễ, bọ dưa sọc, bọ cánh cứng mận, mọt đậu, bọ đậu Mexico, bọ khoai tây Colorado, bọ chét, mọt và sâu đục mía.

Những con trưởng thành thường có những chiếc râu bắt mắt được phân loại thành những mẫu râu: răng cưa, có lông, hạt hoặc sợi chỉ. Ấu trùng thân mềm có ba đôi chân ở ngực và không có chân ở bụng. Ấu trùng bọ cánh cứng và một số nhóm khác không có chân trên ngực. Tất cả các bộ cánh cứng đều trải qua quá trình biến thái hình thức hoàn toàn.

09


DERMAPTERA (từ tiếng Hy Lạp: derma = “da” + ptera = “đôi cánh”)

Dermaptera được gọi là bọ sâu tai, là côn trùng sống về đêm, ẩn náu vào ban ngày trong lớp lá, lớp phủ và dưới vỏ cây. Chúng thường là động vật ăn xác thối hoặc động vật ăn thịt, được cho là loài ăn rệp về đêm rất tốt.

10


Nhóm bọ tai có một số đặc điểm chung: Con trưởng thành có kích thước vừa phải, dài, dẹt, thân màu nâu. Chúng có hai đôi cánh: đôi cánh trước ngắn và nhiều da, để hở bụng và một đôi sau có màng và gấp dưới cặp trước. Con trưởng thành có kẹp di động (cerci) trên bụng.

Các râu của chúng có dạng sợi. Cả con trưởng thành và nhộng đều có miệng nhai. Chúng biến thái hình thức dần dần, cụ thể: nhộng giống con trưởng thành, chúng chỉ nhỏ hơn hoặc không có cánh thật và kẹp của nhộng cũng mềm hơn.

11


DIPTERA (từ tiếng Hy Lạp: di = “hai” và ptera = “đôi cánh”)

Đây là bộ loài của ruồi. Hầu hết côn trùng bộ Diptera chỉ có hai cánh. Kích thước của con trưởng thành từ dưới 0.3 cm - hơn 2,5cm với phần thân mềm có nhiều màu sắc. Một số con trưởng thành ăn mật hoa/ hút máu, một số là ký sinh của các loài côn trùng khác, và phần nhiều là là động vật ăn thịt. Mặc dù ít được biết đến hơn ong, nhưng ruồi cũng là loài thụ phấn quan trọng trong chuỗi sinh vật. Thức ăn của ấu trùng ăn thực vật thường là mô thực vật. Một số loài điển hình như sâu khoét lá, sâu đục bẹ, hoặc sâu đục thân; bên cạnh đó cũng có một số ấu trùng ăn từ thực vật hoặc động vật.

12

Các đặc điểm chung bao gồm: Hai cánh trước của con trưởng thành có màng và rõ ràng. Cánh sau là những núm nhỏ được gọi là halteres dùng để ổn định cơ thể trong quá trình bay. Ấu trùng không có chân và giống giun (giòi) hoặc có thể ở dạng thủy sinh. Con trưởng thành chỉ có phần miệng chích hoặc bọt biển, miệng của chúng trong giai đoạn ấu trùng có thể thay đổi, nhưng thường là móc miệng đơn giản. Bên cạnh một số ít loài có gây hại thì hầu hết bộ Diptera vô hại với cây trồng. Chúng trải qua quá trình biến thái hình thức hoàn toàn.


Bộ này bao gồm các loài côn trùng chích hút: bọ xít, bọ bí, bọ chét, côn trùng vảy, ve sầu, ... Cả nhộng đực và cái trưởng thành đều ăn thực vật bằng cách chọc thủng hạt, thân, tán lá, hoa hoặc quả rồi hút nhựa cây, một số loài có thể tiêm chất độc vào cây. Tổn thương trên cây trồng là các đốm xám lốm đốm trên tán lá, chồi hoặc quả bị biến dạng (đóng vảy), héo hoặc chết. Tuy nhiên, một số loài lại là những kẻ săn mồi hữu ích đối với các loài côn trùng khác. Đặc điểm chung giữa bộ Hemiptera gồm: Con trưởng thành và con nhộng thường giống nhau.

Nếu là sâu bệnh thì cả con trưởng thành và nhộng đều gây hại.

Con trưởng thành và nhộng có miệng chích mút gây hại cho cây trồng.

Chúng trải qua quá trình biến thái hình thức không hoàn toàn: trứng, nhộng và trưởng thành.

Đặc điểm chung giữa những con bọ gồm: Con trưởng thành thường có hai đôi cánh. Cặp đầu tiên là “halfwings” (nhiều da ở phần gốc và gần như trong suốt ở phần đầu); cặp thứ hai có màng và nhỏ hơn, trong suốt chồng lên nhau. Nhiều con bọ thật phát ra mùi khó chịu khi bị quấy rầy.

HEMIPTERA (từ tiếng Hy Lạp: hemi = “một nửa” và ptera = “đôi cánh”)

13


Bộ cánh màng bao gồm ong, bướm, kiến, ong bắp cày ký sinh. Cơ quan đẻ trứng của chúng phát triển tốt; một số được tiến hóa thành ngòi để phòng thủ. Các đặc điểm chung bao gồm: Hầu hết con trưởng thành có hai đôi cánh màng (cánh sau nhỏ hơn). Hầu hết con trưởng thành có phần eo bị ép lại. Con trưởng thành có cơ thể khá mềm hoặc chỉ hơi cứng. Một số loài có tổ chức thành một tập hợp bầy đàn. Ấu trùng có hình dạng giống như sâu bọ hoặc sâu non, chúng không có chân (ong bắp cày, ong, kiến) hoặc ba cặp chân trên ngực và sáu cặp chân trước trên bụng (một số ấu trùng ruồi cưa).

HYMENOPTORA (từ tiếng Hy Lạp: hymen = “màng” và ptera = “đôi cánh”)

14

Hầu hết đều có miệng nhai nhưng một số con trưởng thành có miệng ngậm - nhai. Chúng trải qua quá trình biến thái hoàn toàn.


LEPIDOPTORA (từ tiếng Hy Lạp: lepid = “quy mô” và ptera = “đôi cánh”)

Lepidoptera bao gồm bướm và bọ xít. Con trưởng thành không gây hại cho thực vật, nhưng chúng đẻ trứng nở thành ấu trùng ăn thực vật với những chiếc miệng nhai được gọi là sâu bướm. Hầu hết ấu trùng kiếm ăn bên ngoài bằng các vật liệu thực vật; một số khác là thợ đào lá và thợ làm mật; một số ít là động vật ăn thịt. Chúng tôi phân loại ấu trùng dựa trên những thiệt hại mà chúng gây ra cho các loại cây khác nhau, một số tên gọi của ấu trùng bọ cánh cứng bao gồm sâu búp, sâu cắt cành, sâu đục bẹ (sâu củ khoai tây, sâu đục cây đào), sâu ăn quả (sâu bướm, sâu ăn quả), sâu róm,... Nhiều con sẽ hóa nhộng trong kén tơ; một số không. Tổn thương đặc trưng trên thực vật là những vết rách, lỗ sâu và lỗ rách. Các đặc điểm chung của loài này bao gồm: Con trưởng thành thân mềm, có 4 cánh màng phát triển tốt được bao phủ bởi các vảy nhỏ. Ấu trùng là loài sâu bướm, có màu sắc đa dạng và ăn khỏe. Ấu trùng nói chung có 3 cặp chân phân đoạn ở ngực và 5 cặp chân trước hoặc ít hơn ở bụng. Miệng của con trưởng thành là một ống mút cuộn lại. Sâu non có miệng nhai gây hại cho cây trồng. Chúng trải qua biến thái hoàn toàn và có một hoặc nhiều thế hệ sản sinh mỗi năm.

15


Neuroptera bao gồm bọ cánh gân, bọ ngựa. Chúng hầu như sống trên cạn, chỉ một số ít ở dưới nước. Theo những gì chúng ta biết, tất cả ấu trùng đều là động vật ăn thịt và nhiều con trưởng thành cũng là động vật săn mồi; một số con trưởng thành có thể chỉ lấy phấn hoa hoặc mật ong. Các đặc điểm chung bao gồm: Con trưởng thành có hai đôi cánh màng với nhiều vân và gân chéo. Hầu hết là những sinh vật biết bay yếu ớt. Râu dài. Ấu trùng có miệng chích hút và là loài săn mồi và không gây hại cho cây trồng. Chúng trải qua quá trình biến thái hoàn toàn.

16

NEUROPTORA (từ tiếng Hy Lạp: neuro = "veined" và ptera = "đôi cánh")


ORTHOPTORA (từ tiếng Hy Lạp: ortho = “thẳng” và ptera = “đôi cánh”)

Ví dụ về loài Orthoptera bao gồm dế, châu chấu. Thức ăn và môi trường sống của loài này cũng khác nhau, hầu hết các orthopterans là động vật ăn thực vật nhưng chúng có thể là động vật ăn thịt, ăn xác thối hoặc động vật ăn tạp. Orthopterans có những đặc điểm sau: Con trưởng thành có kích thước vừa phải đến lớn và thường có cơ thể khá cứng. Con trưởng thành có hai đôi cánh, các cánh trước dài, hẹp và dày; cánh sau rộng, nhiều gân, có màng, và thường gập lại dưới cánh trước khi nghỉ ngơi. Một số loài có cánh nhỏ hoặc hoàn toàn không có cánh. Nhiều loài có chân sau mở rộng để hỗ trợ nhảy. Cả con trưởng thành và nhộng của các loài đều gây hại cho cây trồng. Nhộng giống con trưởng thành, nhưng chúng có đệm cánh hoặc không có cánh. Chúng có bộ nhai và có thể làm hại thực vật hoặc là động vật ăn thịt. Chúng trải qua quá trình biến thái dần dần.

17


THYSANOPTORA (từ tiếng Hy Lạp: thysano = “rìa” và ptera = “đôi cánh”)

Thysanoptera là loài côn trùng nhỏ, mỏng với bốn cánh hẹp, tua rua ở giai đoạn trưởng thành. Trong suốt cuộc đời, chúng thay đổi dần về kích thước và một chút về hình thức. Với điều kiện thuận lợi thì mỗi năm sẽ có một vài thế hệ mới ra đời. Chúng dù không có khả năng bay tốt nhưng có thể bay quãng đường rất xa nhờ gió. Một số loài bọ trĩ có lợi ăn côn trùng, nhưng nhiều loài gây hại cho cây trồng. Hoa và nụ bị biến màu, các vùng lốm đốm xám trên quả hoặc tán lá là đặc điểm dễ nhận biết về những tổn thương mà loài này gây ra cho cây trồng. Bọ trĩ cào bề mặt và hút dịch của cây. Bọ trĩ có thể truyền vi khuẩn đốm cà chua. Các đặc điểm chung của bọ trĩ bao gồm: Con trưởng thành là côn trùng nhỏ, thân mềm. Chúng thường xuất hiện trên hoa, lá. Chúng có hai cặp cánh mảnh với những sợi lông tua rua. Phần miệng chích hút có thể gây hại cho cây trồng. Hình thái biến thái của bọ trĩ là trung gian (giữa đơn giản và hoàn chỉnh).

18


19


NHẬN DẠNG CHU KỲ SỐNG CỦA MUỖI Muỗi trưởng thành có hình dáng nhỏ, mỏng manh, có hai cánh. Ruồi nhuế không cắn và ruồi hạc (đôi khi được gọi là ruồi diều hâu) thường bị nhầm với muỗi (mặc dù chúng không thực sự ăn muỗi). Tuy nhiên, muỗi cái khác với các loài côn trùng tương tự ở hình dáng vòi dài và mảnh, một bộ vòi hình ống có thể đâm xuyên da và hút máu trực tiếp. Chỉ có muỗi cái mới hút máu động vật, còn muỗi đực thì không có đặc tính như vậy, theo đó, muỗi đực chỉ sử dụng vòi của để hút dịch thực vật và đường.

Khi quan sát một con muỗi bằng kính lúp hoặc kính hiển vi, bạn sẽ nhận thấy một đặc điểm nữa giúp phân biệt muỗi với giống ruồi có họ hàng gần, cụ thể là những chiếc vảy nhỏ bao phủ đôi cánh dài và mảnh của chúng.

20


21


22


Vòng đời của muỗi muỗi (và (và nhiều nhiều loài loàicôn côn khác) quanh 04 đoạn giai trùngtrùng khác) xoayxoay quanh 04 giai đoạn ấu trùng, nhộng trứng, trứng, ấu trùng, nhộng vàvàtrưởng trưởng mỗiloài mộtsẽloài có đời thành, thành, mỗi một cósẽ vòng vòng đời khác Một muỗi số giống khác nhau. Mộtnhau. số giống cái đẻ muỗi đơnnước, lẻ trêntrong mặt khi trứng cái đơnđẻ lẻ trứng trên mặt nước, những giống khác nhữngtrong giốngkhi khác lại đẻ từng đợtlại từ đẻ 100 trứng lên, gọi haylà 100từng trứngđợt trở từ lên, hay còntrở được còn một được lứa. gọi là một lứa

Có những loài lại đẻ trứng đơn lẻ ngay trên dòng nước trong đất ẩm, Có những loài lại đẻ trứng đơn lẻ ngay trên dòng nước trong đất ẩm, hốc cây hoặc thùng chứa nước. Trứng được đẻ trên mặt nước thường nở hốc cây hoặc thùng chứa nước. Trứng được đẻ trên mặt nước thường trong vòng vài ngày, nhưng trứng đẻ dưới cây cối, chum, hộp hoặc bề nở trong vòng vài ngày, nhưng trứng đẻ dưới cây cối, chum, hộp hoặc mặt đất sẽ không nở cho đến mùa lũ lụt, điều đó có nghĩa là trứng sẽ nở bề mặt đất sẽ không nở cho đến mùa lũ lụt, điều đó có nghĩa là trứng trong vòng vài tháng hoặc thậm chí vài năm sau đó. sẽ nở trong vòng vài tháng hoặc thậm chí vài năm sau đó.

Ấutrùng trùngphát pháttriển triểnqua quacác các giai giai đoạn Ấu đoạngọi được gọithể. là cá Ấuđầu trùng được là cá Ấuthể. trùng tiên, đầu như tiên,không gần như gần thểkhông nhìn thể thấynhìn bằng thấythường, bằng mắt nở raSau từ đó, mắt nở thường, ra từ trứng. trứng. Sau lộtlần xácnữa ấu trùng sẽđó, lột ấu xáctrùng thêmsẽba thêm ba lần nữahơn và chúng sẽ lần lớn lột và chúng sẽ lớn sau mỗi hơn sau mỗi lần lột xác. xác.

Ấu trùng muỗi, hay còn gọi là wigglers, thường có màu đen hoặc nâu và và xuất hiện ở những vùng nước đọng hoặc trong các vũng nước xuất hiện ở những vùng nước đọng hoặc trong các vũng nước bềbề mặt, mặt, hốc hoặc cây hoặc vật chứa nhân xe bỏ hoang, chậu hốc cây các các vật chứa nhân tạo tạo nhưnhư lốp lốp xe bỏ hoang, chậu hoa hoa bấtthứ cứgì thứ có chứa thể chứa nước. Với điều đóấu thìtrùng ấu trùng hoặchoặc bất cứ cógìthể nước. Với điều kiệnkiện đó thì sẽ hít sẽ thở không khíbề trên bềnước, mặt nước, ấu trùng và Aedes cóống mộtkhí thởhít không khí trên mặt ấu trùng CulexCulex và Aedes có một ống biệtsau ở phía sau đây cơ thể, đâyđiểm là đặc điểm mà Anophele đặc khí biệtđặc ở phía cơ thể, là đặc mà Anophele không có. không có.

23


Ấu trùng thứ tư lột xác lần cuối cùng để trở thành nhộng. Nhộng là loài sống dưới nước, nhỏ, có lông qX WUØQJ WKß WÝ O×W [­F O²Q FXÔL FØQJ õÅ WUæ WK¬QK và thường có màu sẫm. Giống như ấu trùng, chúng QK×QJ 1K×QJ O¬ OR¬L VÔQJ GÝåL QÝåF QKÏ FÎ OÒQJ cũng hít thở không khí trên bề mặt nước. Y¬ WKÝäQJ FÎ P¬X VµP *LÔQJ QKÝ ³X WUØQJ FKÙQJ FÛQJ KÉW WKæ NKÒQJ NKÉ WUÂQ EÃ P¼W QÝåF Muỗi trưởng thành sẽ xuất hiện sau giai đoạn 0XÖL WUÝæQJ WK¬QK VÀ [X³W KLÇQ VDX JLDL õR°Q QK×QJ nhộng từ 1 đến 2 ngày và muỗi đực sẽ xuất hiện WÞ õÄQ QJ¬\ Y¬ tùy PXÖL õâF VÀ nhiệt [X³W KLÇQ WUÝåF trước. Vào mùa hè, thuộc vào độ nước thì 9¬R PØD K½ WØ\ WKX×F Y¬R QKLÇW õ× QÝåF WKÈ WR¬Q toàn bộ vòng đời từ trứng đến trưởng thành có thể E× YÍQJ õäL WÞ WUßQJ õÄQ WUÝæQJ WK¬QK FÎ WKÅ KR¬Q hoàn thành trong một tuần hoặc ít hơn. Muỗi WK¬QK thành WURQJ P×W KR¼F sau ÉW KãQ 0XÖL WUÝæQJ trưởng giao WX²Q phối ngay khi xuất hiện, WK¬QK JLDR SKÔL QJD\ VDX NKL [X³W KLÇQ QJD\ VDX ngay sau đó, những con cái sẽ tìm kiếm động vật õÎ QKáQJ FRQ F­L VÀ WÈP NLÄP õ×QJ Y¶W FÎ [ÝãQJ có xương sống để hút máu. Lý giải cho lượng dinh VÔQJ õÅ KÙW P­X /ê JL®L FKR OÝèQJ GLQK GÝçQJ EÕ dưỡng bổ sung này là vì con cái cần để nuôi VXQJ Q¬\ O¬ YÈ FRQ F­L F²Q õÅ QXÒL GÝçQJ VÔ OÝèQJ dưỡng số lượng lớn trứng mà chúng sẽ đẻ để hoàn OåQ WUßQJ P¬ FKÙQJ VÀ õ¿ õÅ KR¬Q WK¬QK YÍQJ õäL thành vòng đời.

24


25


7}& Ę̀1* 7URQJ K²X KÄW F­F JLÔQJ PXÖL WKÈ PXÖL F­L õÃX F²Q P­X WÞ õ×QJ Y¶W Trong hầu hết các giống muỗi thì muỗi cái đều cần máu từ động vật có FÎ [ÝãQJ VÔQJ QKÝ QJÝäL Y¶W QXÒL JLD VÙF Y¬ õ×QJ Y¶W KRDQJ G¯ +¶X xương sống như người, vật nuôi, gia súc và động vật hoang dã. Hậu TX® QJKLÂP WUÑQJ QK³W WÞ TX­ WUÈQK KÙW P­X Q¬\ YLÇF WKX QK¶Q Y¬ O±\ quả nghiêm trọng nhất từ quá trình hút máu này việc thu nhận và lây WUX\ÃQ F­F OR°L YL UÙW J±\ EÇQK FKR QJÝäL EDR JÓP YLÂP Q¯R WÚ\ QJâD truyền các loại vi rút gây bệnh cho người bao gồm viêm não tủy ngựa SKÝãQJ 7±\ YLÂP Q¯R 6W /RXLV Y¬ EÇQK YL UÙW 7±\ VÒQJ 1LOH 1KáQJ YL UÙW phương Tây, viêm não St. Louis, và bệnh vi rút Tây sông Nile. Những vi-rút Q¬\ õÝèF O±\ WUX\ÃQ FKÚ \ÄX EæL PXÖL &XOH[ Y¬ FÎ WKÅ J±\ UD F­F EÇQK này được lây truyền chủ yếu bởi muỗi Culex và có thể gây ra các bệnh QJKLÂP WUÑQJ FKR KÇ WK²Q NLQK WK¶P FKÉ FÎ WKÅ J±\ UD Wà YRQJ %ÇQK nghiêm trọng cho hệ thần kinh, thậm chí có thể gây ra tử vong. Bệnh YLÂP Q¯R WÚ\ æ QJâD 7±\ Y¬ YL UÙW 7±\ VÒQJ 1LOH FÛQJ FÎ WKÅ ®QK KÝæQJ viêm não tủy ở ngựa Tây và vi rút Tây sông Nile cũng có thể ảnh hưởng õÄQ QJâD Y¬ õ¼F ELÇW O¬ F­F õ×QJ Y¶W QXÒL NK­F đến ngựa và đặc biệt là các động vật nuôi khác.

26


Hầu hết hếtnhững nhữngngười ngườibịbịnhiễm nhiễmvi-rút vi-rút muỗi đều không chứng Hầu dodo muỗi đều không có có triệutriệu chứng hoặc chỉ chỉ có cócác cáctriệu triệuchứng chứngnhẹ, nhẹ,giống giốngcúm cúmmà màcócó thể không đến gặp hoặc thể không đến gặp bác sĩ. sĩ. Tuy Tuynhiên nhiênởởmột mộttỷtỷlệlệnhỏ nhỏ các triệu chứng biến chuyển bác thìthì các triệu chứng cócó thểthể biến chuyển nghiêm trọng trọng sau saukhi khivết vếtđốt đốtbịbịnhiễm nhiễmtrùng. trùng.Nhiễm Nhiễmtrùng trùng viêm não ngựa nghiêm viêm não ngựa phương Tây có xu hướng nghiêm trọng hơn ở trẻ phương trẻ sơ sơ sinh, sinh, trong trong khi khi viêm viêmnão não St. Louis lại đa phần ảnh St. ảnh hưởng hưởngđến đếnngười ngườilớn lớntuổi. tuổi.Mức Mứcđộ độnghiêm nghiêmtrọng trọngkhi khi nhiễm vi-rút vi-rút Tây Tây sông sông Nile Nile có có thể thể từ từ không không phát phát hiện hiện được được triệu triệuchứng chứngchó cho nhiễm đến nhiễm nhiễm các bệnh xâm lấn thần kinh như viêm não, viêm màng não. đến

27


AEDES AEGYPTI

Vào năm 2011 và 2013, California đã bị xâm lấn bởi hai loài muỗi Aedes (Aedes Vào nămvà 2011 và 2013, California đã bị aegypti Aedes albopictus), chúng đã xâm lấntruyền bởi haiđến loàimột muỗi (Aedes có thể sốAedes mầm bệnh aegypti và làm Aedes albopictus), nguy hiểm suy nhược và gâychúng chết đã có thể truyền sốZika, mầmvi-rút bệnh người chẳng hạnđến nhưmột vi-rút nguy hiểm làm vi suy và gâyvà chết sốt xuất huyết, rútnhược chikungunya vi người hạn vi-rút Zika, vi-rút rút sốt chẳng vàng da. Donhư những con muỗi này sốt xuất huyết, vi rút chikungunya và trước đó đã được tìm thấy ở Californiavi rút sốtcác vàng da. Do những này nên nhà khoa học đãcon có muỗi thể loại trước được tìm khi thấy ở California bỏ sựđó lâyđã nhiễm trước mầm bệnh nên các nhà khoa học đã có thể loại hoành hành. bỏ sự lây nhiễm trước khi mầm bệnh hoành hành.

28

AEDES ALBOPICTUS

Tuy nhiên, hai loài muỗi này đã lan rộng khắp Nam California, Thung lũng Trung Tuy hai loài muỗi lan rộng tâm,nhiên, và vào Khu vực Vịnhnày Sanđã Franciskhắp Nam California, lũng Trung co. Loài thứ ba là AedesThung notoscriptus, tâm, vàotìm Khu vực Vịnh San Francisco. cũng và được thấy ở California vào Loài Aedes notoscriptus, cũng năm thứ 2014ba và là gần đây được phát hiện được tìm thấyvà ở California ở Los Angeles San Diego.vào năm 2014 và gần đây được phát hiện ở Los Angeles và San Diego.


&KX Né O±\ WUX\ÃQ P²P EÇQK GR YL UÙW $HGHV NK­F YåL FKX Né FÚD YL UÙW 7±\ Chu kỳ lây truyền mầm bệnh do vi-rút Aedes khác với chu kỳ của vi-rút Tây sông VÒQJ 1LOH vài æ P×W õ¼F õLÅP TXDQ WUÑQJ F­F FKX Né trong ELÅX môi VLQK Nile ở một đặcY¬L điểm quan trọng. Đầu tiên,ô²X cácWLÂQ chu kỳ biểu sinh WURQJ PÒL WUÝäQJ VÔQJ õÒ WKÌ OLÂQ TXDQ õÄQ YLÇF WUX\ÃQ P²P EÇQK YL UÙW FKR trường sống đô thị liên quan đến việc truyền mầm bệnh vi rút cho con người từ FRQ QJÝäL æ YØQJ QKLÇW õåL vật F­F õ×QJ Y¶W tham Y¬ PXÖL FÎ muỗi Aedes,WÞ ởPXÖL vùng $HGHV nhiệt đới, các loài động vàOR¬L muỗi có thể gia vào WKÅ WKDP JLD Y¬R F­F FKX WUÈQK WUX\ÃQ EÇQK WURQJ UÞQJ QJD\ F® NKL NKÒQJ các chu trình truyền bệnh trong rừng, ngay cả khi không có con người. Thứ hai, FÎ FRQ QJÝäL 7Kß KDL QJÝäL EÌ QKLÆP FÎ WKÅ WUX\ÃQ P×W VÔ OR°L YL UÙW Q¬\ FKR người bị nhiễm có thể truyền một số loại vi rút này cho muỗi ngay cả khi chúng PXÖL QJD\ F® NKL FKÙQJ NKÒQJ FÎ F­F WULÇX FKßQJ *LÔQJ QKÝ NKL QKLÆP YL UÙW không có các triệu chứng. Giống như khi nhiễm vi-rút Tây sông Nile, mầm bệnh 7±\ VÒQJ 1LOH P²P EÇQK FÎ WKÅ O±\ WUX\ÃQ TXD F­F FRQ õÝäQJ QKÝ WUX\ÃQ có thể lây truyền qua các con đường như truyền máu và cấy ghép nội tạng. P­X Y¬ F³\ JK¾S Q×L W°QJ 5³W KLÄP F­F WUÝäQJ KèS O±\ WUX\ÃQ YLUXW WÞ PÁ Rất hiếm các trường hợp lây truyền virut từ mẹ sang con; tuy nhiên, vi rút Zika có VDQJ FRQ WX\ QKLÂQ YL UÙW =LND FÎ WKÅ O±\ WUX\ÃQ TXD QKDX WKDL KR¼F WURQJ TX­ thể lây truyền qua nhau thai hoặc trong quá trình sinh nở, và đặc biệt các vi rút WUÈQK VLQK Qæ Y¬ õ¼F ELÇW F­F YL UÙW Q¬\ FÎ WKÅ O±\ WUX\ÃQ TXD õÝäQJ WÈQK GÜF này có thể lây truyền qua đường tình dục.

29


1KLÃX OR¬L PXÖL $HGHV J¹Q EÎ P¶W WKLÄW YåL F­F KR°W õ×QJ FÚD Nhiều loài muỗi Aedes gắn bó mật thiết với các hoạt động FRQ QJÝäL Y¬ U³W NKÎ NLÅP VR­W ô²X WLÂQ FKÙQJ ´Q Q³S æ QKáQJ của con người và rất khó kiểm soát. YÌ WUÉ QKÏ Y¬ NKX³W W²P QKÈQ WURQJ JLDL õR°Q FKÝD WUÝæQJ WK¬QK FÜ WKÅ O¬ QKáQJ YÛQJ QÝåF õÑQJ KD\ Q¹S FKDL QÝåF õÃX O¬ QãL VLQK Đầu tiên, chúng ẩn nấp ở những vị trí nhỏ và khuất tầm VÔQJ Oê WÝæQJ FÚD ³X WUØQJ NKLÄQ YLÇF SK­W KLÇQ FKÙQJ WUæ QÂQ U³W nhìn trong giai đoạn chưa trưởng thành, cụ thể là những NKÎ NK·Q 9LÇF WLÄQ K¬QK NLÅP WUD W³W F® F­F õÌD õLÅP FÎ ³X WUØQJ vũng nước đọng hay nắp chai nước đều là nơi sinh sống lý WURQJ NKX YâF õÒ WKÌ O¬ YLÇF O¬P WÔQ QKLÃX WKäL JLDQ Y¬ FâF Né WÔQ tưởng của ấu trùng khiến việc phát hiện chúng trở nên rất N¾P 1KáQJ V±Q VDX FKßD F­F OR°L P®QK YÜQ O¬ P×W õÌD õLÅP õ¼F khó khăn. Việc tiến hành kiểm tra tất cả các địa điểm có ELÇW NKÎ NK·Q WURQJ YLÇF NLÅP WUD ấu trùng trong khu vực đô thị là việc làm tốn nhiều thời gian và cực kỳ tốn kém. Những sân sau chứa các loại mảnh vụn là một địa điểm đặc biệt khó khăn trong việc kiểm tra.

30


Thứ hai, trứng có khả năng chống khô và có thể tồn tại trong 7Kß KDL WUßQJ FÎ NK® Q·QJ FKÔQJ NKÒ Y¬ FÎ WKÅ WÓQ W°L WURQJ nhiều tháng hoặc lâu hơn, những quả trứng nhỏ với chiều dài QKLÃX WK­QJ KR¼F O±X KãQ QKáQJ TX® WUßQJ QKÏ YåL FKLÃX G¬L chỉ khoảng 0,6mm thường được đẻ dọc theo chiều dòng FKÊ NKR®QJ PP WKÝäQJ õÝèF õ¿ GÑF WKHR FKLÃX GÍQJ QÝåF nước hoặc trên bề mặt ẩm ướt. Trứng đóng vai trò như một KR¼F WUÂQ EÃ P¼W ´P ÝåW 7UßQJ õÎQJ YDL WUÍ QKÝ P×W øQJ±Q “ngân hàng hạt giống” tạo điều kiện cho sự xâm nhập trở lại K¬QJ K°W JLÔQJù W°R õLÃX NLÇQ FKR Vâ [±P QK¶S WUæ O°L FÚD P×W của một khu vực đã sạch bọ gậy và con trưởng thành, đồng NKX YâF õ¯ V°FK EÑ J¶\ Y¬ FRQ WUÝæQJ WK¬QK õÓQJ WKäL FKR thời cho phép muỗi di chuyển đến các địa điểm mới mà SK¾S PXÖL GL FKX\ÅQ õÄQ F­F õÌD õLÅP PåL P¬ NKÒQJ EÌ SK­W không bị phát hiện. Không phải tất cả trứng đều nở khi bị KLÇQ .KÒQJ SK®L W³W F® WUßQJ õÃX Qæ NKL EÌ QJ¶S QÝåF O²Q õ²X ngập nước lần đầu tiên, vì vậy ấu trùng muỗi có thể tiếp tục WLÂQ YÈ Y¶\ ³X WUØQJ PXÖL FÎ WKÅ WLÄS WÜF VLQK UD NKL O¬P ÝåW Y¬ sinh ra khi làm ướt và làm khô nhiều lần. O¬P NKÒ QKLÃX O²Q 7Kß ED QKLÃX TX²Q WKÅ FÎ NK­QJ WKÅ P°QK PÀ õÔL YåL F­F OR°L WKXÔF GLÇW PXÖL WKÒQJ WKÝäQJ 1KáQJ NKÎ Thứ ba, nhiều quần thể có kháng thể mạnh mẽ đối với các NK·Q OLÂQ TXDQ õÄQ YLÇF SK­W KLÇQ Y¬ NLÅP VR­W QKáQJ OR¬L PXÖL loại thuốc diệt muỗi thông thường. Những khó khăn liên quan [±P QK¶S Q¬\ hiện F¬QJ F²Q WKLÄW FÚD xâm F­F nhập SKÝãQJ đến việc phát vàFKR kiểmWK³\ soátVâ những loài muỗi SK­S WLÄS F¶Q PåL õÅ NLÅP VR­W Y¾F Wã này càng cho thấy sự cần thiết của các phương pháp tiếp cận mới để kiểm soát bệnh truyền nhiễm.

31


0×W VÔ OR¬L PXÖL $QRSKHOHV õÝèF WÈP WK³\ æ &DOLIRUQLD FÎ WKÅ WUX\ÃQ Nê VLQK WUØQJ J±\ EÇQK VÔW U¾W FKR QJÝäL 1ÄX QKáQJ FRQ PXÖL Q¬\ KÙW P­X WÞ P×W QJÝäL FÎ Nê VLQK WUØQJ VÔW U¾W WURQJ P­X FÚD KÑ WKÈ FÒQ WUØQJ FÎ WKÅ WUX\ÃQ EÇQK NKL FKÙQJ F¹Q QJÝäL NK­F ô°L GÌFK VÔW U¾W õ¯ EÌ [ÎD VÕ NKÏL &DOLIRUQLD Y¬R QKáQJ Q·P WX\ QKLÂQ YLÇF NK­FK GX OÌFK WKL WKR®QJ PDQJ õÄQ QKáQJ Nê VLQK GµQ õÄQ P×W VÔ YÜ EØQJ SK­W QKÏ

32

0XÖL FÎ WKÅ WUX\ÃQ EÇQK JLXQ WLP FKR FKÎ æ &DOLIRUQLD &­F KÔF F±\ FKßD õ²\ QÝåF õ¼F ELÇW O¬ æ F­F NKX YâF FK±Q õÓL FÚD EDQJ O¬ QãL FKßD ³X WUØQJ FÚD Y¶W WUXQJ JLDQ WUX\ÃQ EÇQK $HGHV FKÉQK FÚD EÇQK Q¬\ 0×W VÔ OR¬L PXÖL &XOH[ VÔQJ æ F­F WK¬QK SKÔ Y¬ NKX G±Q FÝ FÛQJ QKÝ P×W VÔ OR¬L PXÖL $HGHV õÝèF WÈP WK³\ æ F­F YØQJ QÒQJ WKÒQ FÛQJ FÎ WKÅ WUX\ÃQ EÇQK JLXQ WLP FKR FKÎ


1JD\ F® NKL PXÖL NKÒQJ WUX\ÃQ W­F QK±Q J±\ EÇQK WUX\ÃQ QKLÆP FKÙQJ FÎ WKÅ J±\ SKLÃQ WR­L QJKLÂP WUÑQJ Y¬ O¬ Y³Q õÃ VßF NKÏH FKR FRQ QJÝäL JLD VÙF Y¬ õ×QJ Y¶W KRDQJ G¯ 9ÄW PXÖL õÔW FÎ WKÅ GµQ õÄQ QKLÆP WUØQJ WKß F³S GÌ ßQJ õDX NÉFK ßQJ P´Q õÏ Y¬ QJßD

33


Phương pháp pháp Phương

kiểm soát muỗi Muỗi QUẢN LÝ

Tại nhiều khu vực ở California, các cơ quan kiểm soát muỗi và véc tơ công cộng nhằm mục đích giữ cho số lượng muỗi xuống mức có thể chấp nhận được trong tất cả hoặc hầu hết thời gian. Tuy nhiên, một số người dân California lại sống ở những khu vực không có tổ chức nào để kiểm soát, cụ thể là những khu vực có mật độ cây trồng thấp ở các vùng đồi núi, đồi núi, hoặc sa mạc. Khi quần thể muỗi bắt đầu gây phiền toái, mọi người có thể bảo vệ bản thân và những người khác bằng nhiều chiến lược khác nhau: luôn bảo dưỡng các tấm lưới mịn trên cửa sổ và cửa ra vào, thoát sạch nước đọng hoặc xử lý bằng tác nhân kiểm soát như phân loài Bacillus thuringiensis israelensis (Bti), đưa cá ăn muỗi vào các ao biệt lập và bể bơi bỏ trống, và mặc quần áo chống muỗi và quần áo bảo hộ ở ngoài trời khi muỗi hoạt động.

34


Kiểm soát xung quanh nhà Các phương pháp kiểm soát hiệu quả nhất là những phương pháp nhằm vào giai đoạn ấu trùng của vòng đời. Nếu bạn có một khu vực hoặc vật thể có thể chứa nước trong một vài ngày, hãy tháo nước, lấp đất hoặc xi măng hoặc xử lý bằng chất kiểm soát muỗi. Ngay cả những vật chứa nhỏ như lon nước ngọt, lọ thủy tinh, đĩa cắm chậu hoa, hoặc hốc cây cũng có thể tạo môi trường sống cho muỗi phát triển. Nếu không được duy trì thường xuyên, cống thoát nước mưa, bể xử lý nước và đất ngập nước có thể là những nơi sinh sôi nảy nở của muỗi gần các khu vực lân cận.

Các vật hứng nước như thùng mưa và hệ thống thoát nước cảnh quan cũng có thể tạo ra số lượng lớn muỗi ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực lân cận. Chống muỗi tại các thùng mưa bằng cách che các điểm tiếp cận với nước bằng lưới chắn gió hoặc đóng các khe hở bằng chất bịt kín; giữ cho bộ lọc thùng và bộ sơ chế sạch các mảnh vụn; kiểm tra thường xuyên nhằm đảm bảo không có vết nứt hoặc rò rỉ trong toàn bộ hệ thống, và tất cả các đường ống và bẫy nước xung quanh van đều nguyên vẹn. Đối với các tình huống không thực tế có lưới che hoặc thùng kín hoàn toàn, Thuốc diệt muỗi là vòng giải phóng thời gian nổi trên mặt nước và chứa tác nhân vi khuẩn (Bti) có tác dụng tiêu diệt ấu trùng muỗi, nhưng không ảnh hưởng đến người, động vật, thực vật.

35


Làm sạch tất cả các máng xối và cống thoát nước bởi lá, cành cây, hạt và các chất hữu cơ khác ngăn dòng nước có thể tạo ra nước đọng giúp ấu trùng muỗi có thể phát triển. Bạn có thể bẫy muỗi bằng nhiều loại sản phẩm. Các nhóm chủ nhà đã tham gia vào các chương trình đặt bẫy để thu thập và tiêu diệt muỗi đẻ trứng. Những nỗ lực như vậy đòi hỏi phải triển khai và duy trì nhiều bẫy (ví dụ, 2 bẫy trở lên trên mỗi thước) để giảm số lượng muỗi. Chẳng hạn như loại Bẫy hút muỗi sẽ giải phóng carbon dioxide để thu hút muỗi tìm vật chủ. Tuy nhiên, bạn sẽ phải cân nhắc chi phí khi sử dụng bẫy và so sánh với thực tế rằng mặc dù bẫy sẽ thu hút những loài muỗi đang tìm kiếm vật chủ đẻ hút nhưng bẫy cũng chỉ bắt được một phần nhỏ côn trùng. Ngoài ra, một cái bẫy duy nhất có thể không đủ hiệu quả để kiểm soát những loài muỗi trưởng thành bởi chúng thường phân tán trên một khu vực địa lý rộng.

Những chiếc bẫy bọ điện thường là phản tác dụng, bởi vì nhiều loại côn trùng mà những chiếc bẫy này tiêu diệt là những con mồi của muỗi. Hãy nhớ rằng một số loài muỗi cái trưởng thành có thể bay xa vài dặm khỏi nơi chúng phát triển. Ngay cả khi kiểm soát thành công ấu trùng muỗi thì bạn cũng không thể hoàn toàn loại bỏ số lượng muỗi. Cá ăn muỗi. Cá ăn muỗi, Gambusia affinis, có thể kiểm soát rất tốt muỗi an toàn. Những loài cá này hoạt động hiệu quả nhất trong các vùng nước do con người tạo ra không kết nối với nước tự nhiên và không chứa các thảm thực vật nổi dày đặc.

36


Bạn không bao giờ nên thả cá muỗi vào suối, ao, hồ vì những loài cá này không có nguồn gốc từ California, và đây cũng là hành vi bất hợp pháp. Cá có nguồn gốc từ California đang được sử dụng làm chất kiểm soát muỗi ở những môi trường sống mà cá muỗi không thể thả được. Khu kiểm soát véc tơ địa phương của bạn là một nguồn cung cấp thông tin bổ sung tốt cho các lựa chọn thay thế cá muỗi.

37


Kiểm soát hóa chất Thuốc diệt côn trùng sử dụng trong nước. Bacillus thuringiensis phân loài israelensis (Bti) là một loại vi khuẩn hình thành bào tử tạo ra protein độc đối với ấu trùng muỗi. Để hiệu quả nhất thì ấu trùng muỗi phải ăn các hợp chất này, các hợp chấp sẽ hoạt động như một chất độc trong dạ dày làm tổn thương các tế bào. Giống như các dạng Bt có liên quan chặt chẽ được sử dụng bởi những người làm vườn để kiểm soát côn trùng gây hại cụ thể, bởi Bti có tính chọn lọc cao nên chỉ tiêu diệt muỗi và ấu trùng của một số loài ruồi có liên quan khác. Hóa chất sinh học này không có hiệu quả đối với nhộng, vì chúng không ăn. Bti được bán trên thị trường dưới nhiều dạng công thức khác nhau, phổ biến nhất là Thuốc chống muỗi có thể tồn tại trong nước khoảng 30 ngày.

38

Methoprene là một chất điều hòa sinh trưởng

côn trùng (IGR), một loại hormone được áp dụng cho nước đọng và ức chế sự xuất hiện của muỗi trưởng thành. Ví dụ về các công thức có sẵn trên thị trường bao gồm Altosid Pro-G và Ngư lôi chống muỗi tấn công trước.

Spinosad là một chất độc thần kinh diệt muỗi được sản xuất tự nhiên bởi một số vi khuẩn và được sử dụng như một loại thuốc trừ sâu chống lại nhiều loại côn trùng.


Bình xịt ngoài trời. Phương pháp sử dụng bình xịt côn trùng hoặc vòi phun sương ngoài trời để kiểm soát muỗi trưởng thành tuy rất dễ thực hiện nhưng phương pháp này vẫn có những hạn chế. Cụ thể, mặc dù dùng bình xịt có thể tạm thời giúp giảm số lượng muỗi trưởng thành tạm thời (điều này có thể hữu ích nếu bạn phun ngay trước khi tổ chức pinic ở sân sau hoặc họp mặt gia đình) nhưng các phương pháp kiểm soát muỗi lâu dài hơn sẽ được ưu tiên hơn. Hơn nữa, thiết bị phun ngoài trời rất tốn kém và phức tạp khi lắp đắt. Các nhà khoa học cũng không khuyến khích việc liên tục thải ra một lượng nhỏ thuốc diệt côn trùng. Bất kể sản phẩm bạn chọn sử dụng để chống muỗi là gì, hãy luôn làm theo hướng dẫn về số lượng và môi trường sống thích hợp để sử dụng trên nhãn của sản phẩm. Việc không tuân theo các hướng dẫn trên nhãn là vi phạm luật liên bang!

39


Bảo vệ cá nhân Dưới đây là một số cách để bảo vệ bạn khỏi bị muỗi đốt: * * * *

Duy trì các điều kiện xung quanh nhà để giảm tiếp xúc với muỗi. Sửa chữa màn hình cửa sổ và cửa ra vào bị hỏng. Loại bỏ các vũng nước đọng nhỏ. Giảm thời gian ở ngoài trời, đặc biệt là vào sáng sớm và chiều tối khi muỗi Culex tìm vật chủ hoạt động mạnh nhất. * Mặc quần dài và áo sơ mi dài tay. * Bôi thuốc chống muỗi lên vùng da hở và lên quần áo.

40


Thuốc chống muỗi Nếu bạn rơi vào tình huống không thể tránh khỏi những vết thương, trước tiên hãy giảm thiểu lượng da tiếp xúc với bề mặt da bằng cách đội mũ hoặc lưới che đầu, quần dài và áo sơ mi dài tay. Một số loài muỗi sẽ đốt qua quần áo nhẹ, nhưng số vết đốt mà bạn nhận được sẽ giảm nếu bạn che hầu hết các vùng trên cơ thể. Khi mật độ muỗi trở nên rất cao, cách tốt nhất là bôi thuốc chống muỗi. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyến cáo sử dụng các sản phẩm có chứa các thành phần hoạt tính được đăng ký bởi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) để sử dụng làm chất chống muỗi bôi lên da và quần áo. Đăng ký EPA cho biết các thành phần hoạt tính của thuốc chống muỗi đã được kiểm tra về độ an toàn cho con người khi áp dụng theo hướng dẫn trên nhãn.

41


CDC hiện khuyến nghị hai loại thuốc chống muỗi có thể sử dụng trên da: thuốc chống muỗi thông thường và thuốc chống muỗi sinh học. Chất chống muỗi thông thường bao gồm các hợp chất như DEET (N, N-diethyl-m-toluamide hoặc N, N-diethyl-3-methyl-benzamide) và Picaridin (KBR 3023: 2- [2-hy-droxyethyl] -1-piperidinecarboxylic axit 1-metylpropyl este). DEET và picaridin được sử dụng phổ biến nhất để đuổi muỗi. Thuốc chống muỗi sinh học có nguồn gốc từ các nguyên liệu tự nhiên hoặc tổng hợp của nguyên liệu tự nhiên.

42

Dạng tổng hợp của dầu bạch đàn chanh (OLE: chỉ sử dụng khi được bào chế dưới dạng thuốc chống côn trùng. Dạng nguyên chất của OLE hiện chưa được EPA đăng ký.) Và IR3535 (3- [N-Butyl-N-acetyl] - axit aminopropionic, ethyl ester) là hai chất chống muỗi sinh học được khuyên dùng. Một chất thay thế tổng hợp cho OLE tự nhiên là PMD (para-men-thane-3,8-diol) và cũng được CDC khuyến nghị. PMD không được khuyến khích sử dụng cho trẻ em dưới 3 tuổi. Những chất đều này có sẵn tại các cửa hàng bán lẻ với các tên sản phẩm khác nhau: thành phần hoạt chất và tỷ lệ phần trăm trong công thức trên nhãn.


Nói chung, nồng độ hoạt chất cao hơn mang lại thời gian bảo vệ lâu hơn, bất kể thành phần hoạt chất là gì, mặc dù nồng độ lớn hơn 50% không làm tăng thời gian bảo vệ rõ rệt. Các sản phẩm có ít hơn 10% thành phần hoạt tính chỉ có thể bảo vệ hạn chế, thường chỉ từ 1 đến 2 giờ.

Thuốc chống muỗi mới đang liên tục được phát triển và thử nghiệm, bạn có thể tìm thấy các khuyến nghị mới nhất của chính phủ liên bang về thuốc chống muỗi trên trang web của CDC. Hiệu quả và thời gian bảo vệ của thuốc chống muỗi khác nhau tùy theo các sản phẩm và loài muỗi. Hiệu quả thường kéo dài 4 giờ hoặc ít hơn tùy thuộc vào gió, nhiệt độ cao, độ ẩm cao và lượng mồ hôi.

43


4412


Các sản phẩm cung cấp công thức giải phóng liên tục hoặc giải phóng có kiểm soát (được bao bọc bởi vi nang), ngay cả với nồng độ thành phần hoạt tính thấp hơn, có thể mang lại thời gian bảo vệ lâu hơn. Bất kể bạn sử dụng sản phẩm nào, nếu bạn bắt đầu bị muỗi đốt, hãy thoa lại thuốc chống muỗi theo hướng dẫn trên nhãn hoặc tự mình ra khỏi khu vực đó nếu có thể.

DEET là chất chống muỗi hiệu quả nhất nếu bạn phải ra ngoài dài ngày ở những nơi có nhiều muỗi. Tuy nhiên, DEET là chất gây kích ứng đối với một số người và chất chống muỗi có chứa nồng độ DEET cao có thể làm hỏng các vật liệu tổng hợp như quần áo hoặc đồ nhựa. Áp dụng ít cho tất cả các vùng da tiếp xúc. Các công thức đặc biệt dành cho trẻ em có chứa nồng độ thấp của hóa chất trong môi trường gốc dầu, từ từ giải phóng hợp chất và hạn chế sự hấp thụ của nó qua da; những công thức này cũng hoạt động tốt cho người lớn. Nếu bạn muốn tránh DEET, nhiều chất chống muỗi thay thế được EPA chấp thuận có hiệu quả tương đương hoặc hiệu quả hơn đối với một số người so với nồng độ DEET thấp, đặc biệt là khi chỉ mong muốn có sự chống muỗi ngắn hạn (dưới 2 giờ) và muỗi không nhiều. Ngoài các chất chống muỗi đã được giới thiệu trước đây, các loại dầu thực vật như từ cây bạch dương, cỏ bluestem, phong lữ, thông, hương thảo, bạc hà, cỏ thi, hoa hồng; nhưng hầu hết không có trong thuốc chống muỗi thương mại. Thuốc trừ sâu permethrin có chức năng như một chất chống muỗi khi bôi lên quần áo, nhưng tuyệt đối không được bôi trực tiếp lên da.

45


EPA khuyến nghị một số biện pháp phòng ngừa khi sử dụng chất chống côn trùng : 1. Chỉ thoa thuốc chống muỗi lên vùng da hở và quần áo; không bao giờ thoa chất chống muỗi bên dưới quần áo. 2. Không bôi thuốc lên vết cắt hoặc vùng da bị kích ứng. 3. Không bao giờ xịt thuốc trực tiếp lên mặt; Trước tiên hãy thoa chất chống thấm lên tay, sau đó dùng tay để thoa sản phẩm một cách ít lên mặt và đầu. 4. Không bao giờ để trẻ em sử dụng thuốc.. 5. Một lượng nhỏ thuốc là đủ để đuổi muỗi hiệu quả. 6. Sau khi vào nhà, rửa sạch các khu vực được xử lý bằng xà phòng và nước. 7. Nếu bạn bị phát ban sau khi sử dụng thuốc, hãy rửa vùng bị ảnh hưởng bằng xà phòng nhẹ và nước và tìm sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc trung tâm kiểm soát chất độc. 8. Luôn đọc và làm theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.

46


Các sản phẩm chống muỗi khác Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiệu quả của hầu hết các sản phẩm khác được bán trên thị trường để chống muỗi rất khác nhau. Một số sản phẩm như máy phân phối clip-on phát ra metofluthrin có tác dụng tiêu diệt và chống muỗi đã cho thấy một số hứa hẹn trong các nghiên cứu còn hạn chế. Các nhà sản xuất tuyên bố rằng máy phân phối clip-on, hoạt động bằng pin cho metofluthrin pyrethroid pesti- cide chống muỗi lên đến 12 giờ cho mỗi lần nạp; nhưng giống như hầu hết các chất chống muỗi, hiệu quả khác nhau giữa những người dùng. Vòng đeo tay chứa chất chống muỗi thơm, thiết bị phát sóng siêu âm, lưới điện, thiết bị đẩy lùi điện tử, cây thơm (loại phổ biến nhất là cây được gọi là mos- quito, Pelargonium x citrosum), cuộn hương, vitamin B1 và hỗn hợp men bia và tỏi không hiệu quả.

Dầu sả, được chiết xuất từ Andropogon nardus, nổi tiếng trong việc chống muỗi. Đốt nến sả hoặc cuộn dây mosqui- to có chứa allethrin hoạt động tốt nhất nếu không khí di chuyển tương đối ít, nhưng những sản phẩm này chỉ để sử dụng ngoài trời

47


Cơ quan kiểm soát muỗi

và các bệnh truyền nhiễm Mục tiêu của việc kiểm soát muỗi là giữ cho môi trường ở dưới mức nguy hiểm, đặc biệt không để vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng dẫn đến bùng phát dịch bệnh. Việc kiểm soát muỗi thường diễn ra trên toàn khu vực bởi các cơ quan công quyền thuộc sở y tế địa phương hoặc các quận/huyện kiểm soát muỗi và các bệnh truyền nhiễm độc lập được tổ chức đặc biệt để kiểm soát muỗi. California có hơn 60 quận kiểm soát muỗi và các bệnh truyền nhiễm do muỗi. Một số có quy mô nhỏ và có trách nhiệm diệt trừ muỗi trong một thành phố hoặc một phần của quận/huyện, trong khi các hoạt động của những người khác có thể bao gồm một hoặc nhiều toàn bộ quận.

Các kỹ thuật viên kiểm soát các bệnh truyền nhiễm tìm kiếm ấu trùng muỗi trong vùng nước đọng, thu thập muỗi trưởng thành để theo dõi sự phong phú của các loài có vấn đề và xác định sự hiện diện của mầm bệnh gây bệnh, đồng thời sử dụng bằng chứng từ giám sát để chọn các biện pháp kiểm soát hiệu quả về chi phí và thân thiện với môi trường. Các biện pháp kiểm soát bao gồm thao túng môi trường để giảm bớt môi trường sống của các loài thủy sinh như loại bỏ các mảng thực vật mục nát dày đặc có lợi cho sự sản sinh của muỗi, áp dụng các chất kiểm soát đặc biệt dành cho muỗi và thả cá ăn ấu trùng. Nhiều vật liệu hiện đang được sử dụng có nguồn gốc sinh học và rất đặc biệt cho muỗi trong khi có rất ít hoặc không ảnh hưởng đến các sinh vật khác.

48


Đôi khi, các cơ quan kiểm soát muỗi có thể phải sử dụng thuốc trừ sâu hóa học để diệt muỗi trưởng thành; thông thường điều này chỉ xảy ra khi số muỗi trưởng thành trở nên quá lớn, chúng gây ra sự khó chịu ảnh hưởng đến nhiều người hoặc khi nguy cơ bùng phát dịch bệnh cao.

49


Một số nguồn chứa muỗi & phương pháp ngăn chặn muỗi xung quanh nhà Nguồn chứa muỗi

Hành động tương ứng để ngăn chặn muỗi

Nước trong lồng chim Thay nước ít nhất một lần một tuần Bể chứa hoặc bể tự hoại

Bịt kín và che các lỗ hở để muỗi không thể đẻ trứng vào đó

Thùng chứa

Đổ hết nước, cất ở vị trí ngược, vứt bỏ những đồ đựng không cần thiết và đậy nắp để muỗi không thể đẻ trứng vào đó

Cống thoát nước

Ngăn nước đọng

Bãi cỏ hoặc cánh đồng vừa được tưới

Tránh tưới quá nhiều và thoát nước đọng

Hồ bơi nhựa

Xả nước khi không sử dụng hoặc đậy nắp để muỗi không thể đẻ trứng vào đó

Ao nước

Thả cá trong ao hoặc sử dụng phân loài Bacillus thuringiensis israelensis và loại bỏ thảm thực vật dư thừa

Thùng mưa

Che các điểm tiếp cận với nước bằng màn chắn cửa sổ hoặc đóng các lỗ hở bằng chất bịt kín, giữ cho bộ lọc thùng và bộ lọc sơ bộ sạch các mảnh vụn, và thực hiện kiểm tra thường xuyên để đảm bảo rằng hệ thống không có vết nứt hoặc rò rỉ

Máng xối mái

Làm sạch mỗi năm một lần để loại bỏ các mảnh vụn

Nước đọng

Loại bỏ bằng cách thoát nước và lấp đầy các khu vực thấp

Máng xối trên phố hoặc cống thoát nước

Loại bỏ rác và mảnh vụn vườn, không để cỏ ngập nước, duy trì hệ thống tưới tiêu hoạt động tốt và sử dụng van ngắt tự động hoặc bình phun khi rửa xe

Hồ bơi

Lươn duy trì chất lượng nước

Hốc cây

Lấp lại các hốc bằng cát hoặc vữa

Máng tưới

Nuôi cá diệt muỗi hoặc thay nước hàng tuần

50


KHUYẾN CÁO PHÒNG CHỐNG DỊCH SỐT XUẤT HUYẾT Cách phòng bệnh sốt xuất huyết tốt nhất là diệt muỗi, bọ gậy, phòng muỗi đốt, giữ vệ sinh nhà cửa cũng như môi trường xung quanh.

Diệt loăng quăng, bọ gậy

Thu gom, tiêu hủy các vận dụng phế thải trong và xung quanh nhà

Ngủ màn kể cả ban ngày

Đậy kín và cọ rửa tất cả các dụng cụ chứa nước ít nhất 1 lần/tuần

Thả cá/mezo vào các dụng cụ chứa nước

Khơi thông cống rãnh Phát quang bụi rậm; Lật úp các dụng cụ chứa nước khi không cần đến

Chủ động phối hợp với ngành y tế và các đơn vị kiểm soát côn trùng trong các chiến dịch diệt bọ gậy và phun hóa chất diệt muỗi

51


lifebalance.vn pestmanagement.vn


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
TẠP CHÍ INSECT ECOLOGY | No.3 | Đặc điểm, Chu kỳ sống của muỗi by PMC WEB - Issuu