Skip to main content

PLUSNJ11122026

Page 1

T YG O D N I K W N E W J E R S E Y I P E N S Y LWA N I I 12 listopada 2026

Ewa Czyzewski, M.D. Internal Medicine

nr 46 (953)

Noveber 12, 2026

Dariusz Nowak, M.D. Robert Czyzewski, M.D. Kathrin Serrao, M.D. Endocrinology Nephrology Endocrinology

Edyta Kolbusz, APN Internal Medicine

LINDEN MEDICAL GROUP @ CLIFTON

Anna Burdzy, PA-C Endocrinology

AMERICAN BOARD-CERTIFIED PHYSICIANS SPECIALIZING IN INTERNAL MEDICINE, ENDOCRINOLOGY, NEPHROLOGY & HYPERTENSION CHOROBY WEWNĘTRZNE • NADCIŚNIENIE • SZCZEPIENIA • LECZENIE POWYPADKOWE SCHORZENIA REUMATYCZNE • CUKRZYCA • LECZENIE NADWAGI • USG I BIOPSJE TARCZYCY • LECZENIE NIEWYDOLNOŚCI SEKSUALNEJ • CHOROBY NEREK I DRÓG MOCZOWYCH • DIALIZY • BADANIA IMIGRACYJNE • OPIEKA PO PRZESZCZEPACH NEREK I WĄTROBY

Nasi lekarze pomagają pacjentom w NJ, NY, PA i CT od 1999 roku, zapewniając najlepszą opiekę medyczną, profesionalizm i plan na lepsze jutro. Jesteśmy otwarci w 3 gabinetach od pon. do soboty. Nasz miły personel udziela odpowiedzi na wszystkie pytania w zakresie zdrowotnym. 1033 CLIFTON AVE, SUITE 108 in CLIFTON Tel: 973-577-1995 (WSZYSCY LEKARZE) 515 N. WOOD AVE, SUITE 201 in LINDEN Tel: 908-934-0091 (DR. NOWAK i DR. SERRAO) 515 N. WOOD AVE, SUITE 302 in LINDEN Tel: 908-925-3300 (DRS. CZYZEWSCY i EDYTA KOLBUSZ)

Manager Bogusia Foti z długoletnim doświadczeniem, odpowie na pytania związane z rachunkowością, wyborem ubezpieczenia, czy renty inwalidzkiej.

Witamy w

POL-CAR Collision Repair! str.

26

• • •

•

• Ą

­


Od redakcji 3

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


4

PLUS 12 listopada 2026

REKLAMA


Paderewski Returns to New York REKLAMA

5

Music, Stories, Glamour of Old NY Kaufman Music Center

MERKIN HALL November 14, 2026 at 6PM

Performed by outstanding artists Masterpieces by Chopin, Paderewski, Moniuszko, Karłowicz, Liszt, Schubert, Gounod, and Handel

Documentary FILM PREMIERE "Paderewski, The Legacy Lives On"

129 W 67th St, New York Box Office (212) 501-3330 boxoffice@kaufmanmusiccenter.org Polonia Bookstore tel. (718) 389-1684 882 Manhattan Ave. Greenpoint

Honorary Patronages:

Project co-financed by the Chancellery of the Senate of the Republic of Poland as part of the “Senat-Polonia 2026” Competition tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


6 Aktualności

Rachunki za żywność coraz wyższe Jak płacić mniej za zakupy w amerykańskich supermarketach?

Nie przywiązuj się do jednego przepisu

Wyjście do supermarketu z listą kilku podstawowych produktów coraz częściej kończy się rachunkiem znacznie wyższym, niż planowaliśmy. Choć tempo inflacji w Stanach Zjednoczonych wyhamowało, ceny żywności nadal rosną, a amerykańskie rodziny szukają sposobów na ograniczenie codziennych wydatków. Eksperci finansowi przekonują, że nie trzeba rezygnować z ulubionych produktów ani drastycznie zmieniać stylu życia. Wystarczy kilka prostych nawyków, które w skali miesiąca mogą przynieść zauważalne oszczędności.

Ceny rosną wolniej, ale zakupy nie tanieją Według danych Amerykańskiego Biura Statystyki Pracy (Bureau of Labor Statistics), przytoczonych w najnowszych doniesieniach, ceny żywności wzrosły w ciągu roku o 2,5 procent. Produkty kupowane w supermarketach podrożały o 1,8 procent, natomiast ceny posiłków w restauracjach i innych lokalach gastronomicznych zwiększyły się o 3,5 procent. Dla przeciętnej rodziny może to oznaczać kolejne obciążenie budżetu, szczególnie gdy do rachunków za żywność dochodzą wysokie koszty mieszkania, energii, ubezpieczenia samochodu i opieki medycznej. Warto przy tym pamiętać, że spadek inflacji nie oznacza automatycznie spadku cen. Oznacza jedynie, że produkty drożeją wolniej niż wcześniej. Jeśli coś kosztowało kiedyś 4 dolary, a obecnie 5 dolarów, niższa inflacja nie sprawi, że cena

PLUS 12 listopada 2026

Eksperci zachęcają także do elastyczności podczas zakupów. Jeśli planowaliśmy przygotowanie obiadu z wołowiny, ale akurat kurczak jest w dużej promocji, warto rozważyć zmianę menu. Podobnie zamiast drogich świeżych warzyw można czasem wykorzystać mrożone, szczególnie gdy są dostępne w korzystniejszej cenie. Ważne jest porównywanie nie tylko cen poszczególnych produktów, lecz także ich rzeczywistej wartości i możliwości wykorzystania. Dobrym przykładem są marki własne supermarketów. W sklepach takich jak Walmart, Aldi, Target czy Costco można znaleźć wiele artykułów sprzedawanych pod nazwami należącymi do danej sieci. Produkty te bywają tańsze od znanych marek, mimo że często mają podobny skład i zastosowanie. Nie oznacza to oczywiście, że zawsze warto wybierać najtańszą opcję. Najlepszym rozwiązapowróci do poprzedniego poziomu. niem jest porównanie ceny, jakości i ilości proDlatego specjaliści od finansów osobistych duktu. coraz częściej zachęcają do zmiany sposobu robienia zakupów, zamiast oczekiwania na Promocja nie zawsze powrót dawnych cen. oznacza oszczędność

Najdroższe zakupy to często te nieplanowane

Amerykańskie supermarkety przyzwyczaiły klientów do rozbudowanych programów lojalnościowych, cyfrowych kuponów i ofert specjalnych. Na ekranach telefonów pojawiają się rabaty, zniżki dla posiadaczy kart sklepowych i promocje typu „kup dwa, trzeci otrzymasz gratis”. Kelli Smith zaleca sprawdzanie takich ofert przed wyjściem z domu. Jednocześnie przestrzega przed częstym błędem: kupowaniem produktów tylko dlatego, że zostały przecenione. Jeśli artykuł kosztuje normalnie 10 dolarów, a podczas promocji 7 dolarów, oszczędzamy 3 dolary wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiście zamierzaliśmy go kupić. Jeżeli natomiast produkt nie był nam potrzebny, promocja oznacza po prostu dodatkowy wydatek 7 dolarów. Podobna zasada dotyczy programów premiowych i kart kredytowych oferujących zwrot części wydatków. Nagrody mogą być korzystne, ale nie powinny zachęcać do większych zakupów ani do zadłużania się.

Kelli Smith, dyrektor ds. planowania finansowego w Edelman Financial Engines, zwraca uwagę na znaczenie przygotowywania tygodniowego jadłospisu. Jej zdaniem jedną z najskuteczniejszych metod ograniczania wydatków jest ustalenie z wyprzedzeniem, co rodzina będzie jadła przez kilka kolejnych dni, a następnie sporządzenie listy potrzebnych produktów. Brzmi banalnie, ale właśnie brak planu sprawia, że do koszyka trafiają rzeczy, których początkowo wcale nie zamierzaliśmy kupować. Wystarczy wejść do supermarketu po mleko, chleb i jajka, aby po drodze zauważyć promocję na sery, nowy rodzaj przekąsek, gotową sałatkę czy deser. Każdy z tych produktów kosztuje kilka dolarów, ale łącznie mogą znacząco podnieść wartość rachunku. Planowanie posiłków pozwala również lepiej wykorzystać składniki. Jeśli jednego dnia przygotowujemy pieczonego kurczaka, pozostałe mięso można następnego dnia wykorzystać do sałatki, Zanim pojedziesz do sklepu, zupy lub kanapek. zajrzyj do lodówki W ten sposób oszczędzamy nie tylko pieniądze, ale także czas poświęcany na codzienne Ted Jenkin, prezes Exit Stage Left Advisors, radzi, aby każde większe zakupy zaczynać od zastanawianie się, co ugotować na obiad.


Aktualności 7 dokładnego sprawdzenia zawartości lodówki, zamrażarki i kuchennych szafek. W wielu domach znajdują się produkty, o których domownicy zdążyli zapomnieć: kilka opakowań makaronu, ryż, mrożone warzywa, konserwy czy mięso schowane na dnie zamrażarki. Kupowanie kolejnych zapasów bez sprawdzenia tego, co już mamy, prowadzi do niepotrzebnego wydawania pieniędzy. Ekspert sugeruje również ograniczenie wizyt w supermarkecie do jednych większych zakupów tygodniowo. Każda dodatkowa wizyta stwarza bowiem okazję do kupienia czegoś ponad plan. Oczywiście nie zawsze da się uniknąć dokupienia świeżego pieczywa czy mleka. Warto jednak zastanowić się, czy naprawdę trzeba odwiedzać sklep niemal codziennie.

Duże opakowanie nie zawsze jest okazją Amerykańskie sklepy hurtowe, takie jak Costco czy Sam’s Club, kuszą klientów wielkimi opakowaniami i atrakcyjnymi cenami. Kupowanie większych ilości może być korzystne, szczególnie w przypadku rodzin, które regularnie zużywają duże ilości tych samych produktów. Jednak większe opakowanie nie zawsze oznacza niższą cenę. Ted Jenkin zaleca zwracanie uwagi na tak zwaną cenę jednostkową, czyli unit price. Na etykietach sklepowych można znaleźć informację, ile kosztuje produkt w przeliczeniu na uncję, funt lub inną jednostkę miary. Dopiero takie porównanie pozwala ocenić, czy większe opakowanie rzeczywiście jest bardziej opłacalne. Trzeba również uwzględnić termin przydatności do spożycia.

Kupienie ogromnego opakowania truskawek tylko dlatego, że cena za funt jest atrakcyjna, nie będzie oszczędnością, jeśli połowa owoców zepsuje się przed zjedzeniem. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku ryżu, makaronu, konserw czy innych produktów o długim terminie przydatności.

Wyrzucanie jedzenia to wyrzucanie pieniędzy Jednym z najbardziej niedocenianych sposobów oszczędzania jest ograniczenie marnowania żywności. Produkty, które psują się w lodówce, resztki obiadu trafiające do kosza i zapomniane artykuły z zamrażarki to pieniądze, które już wydaliśmy, ale z których nie uzyskaliśmy żadnej korzyści. Eksperci podkreślają znaczenie prawidłowego przechowywania produktów, zwłaszcza surowego mięsa, mleka, warzyw i owoców. Pomocne może być również umieszczanie produktów z krótszym terminem przydatności z przodu lodówki, aby zostały wykorzystane w pierwszej kolejności. Dobrym zwyczajem jest planowanie przynajmniej jednego posiłku tygodniowo z tego, co pozostało po wcześniejszych zakupach. Z resztek pieczonych warzyw można przygotować zupę, ugotowany ryż wykorzystać do kolejnego dania, a dojrzałe owoce zamrozić i później dodać do koktajlu. Takie rozwiązania nie wymagają szczególnych umiejętności kulinarnych, a pozwalają wykorzystać produkty, za które już zapłaciliśmy.

Ile naprawdę można zaoszczędzić? Oszczędności zależą oczywiście od wielkości rodziny, miejsca zamieszkania i dotychczasowych nawyków. Warto jednak wykonać proste obliczenie. Jeśli gospodarstwo domowe wydaje na

zakupy spożywcze 200 dolarów tygodniowo, ograniczenie wydatków o zaledwie 10 procent oznacza 20 dolarów oszczędności. W ciągu miesiąca daje to około 87 dolarów, a w skali roku ponad 1000 dolarów. Przy tygodniowym budżecie wynoszącym 300 dolarów podobna zmiana przyniosłaby oszczędności rzędu 1560 dolarów rocznie. Są to oczywiście przykładowe wyliczenia, a nie gwarantowane rezultaty. Pokazują jednak, jak duże znaczenie mogą mieć nawet stosunkowo niewielkie zmiany codziennych przyzwyczajeń.

Nie trzeba kupować mniej, trzeba kupować mądrzej W czasach, gdy wiele rodzin uważnie przygląda się domowym wydatkom, oszczędzanie na żywności nie musi oznaczać rezygnacji z jakości czy ulubionych potraw. Najważniejsze jest świadome podejście do zakupów: planowanie posiłków, sprawdzanie zapasów, porównywanie cen jednostkowych, korzystanie z rzeczywiście potrzebnych promocji i ograniczanie marnowania jedzenia. Eksperci przypominają, że największe oszczędności nie zawsze wynikają z jednej spektakularnej promocji. Częściej są efektem wielu drobnych decyzji podejmowanych każdego tygodnia. A najlepszym dowodem na skuteczność nowego podejścia będzie nie liczba kuponów wykorzystanych przy kasie, lecz kwota, która pod koniec miesiąca pozostanie na koncie. Bo w ostatecznym rozrachunku najtańszy produkt to nie zawsze ten z największą czerwoną etykietą informującą o promocji. To ten, którego naprawdę potrzebujemy i który rzeczywiście wykorzystamy.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


8

PLUS 12 listopada 2026

REKLAMA


REKLAMA

9

Dermatolog Profesor

Camila Krysicka Janniger, M.D., F.A.A.D. Szef Pracowni Dermatologii Geriatrycznej, Kliniczny Profesor Dermatologii i Kliniczny Profesor Medycyny w Rutgers New Jersey Medical School Członek Królewskiego Kolegium Medycznego Autorka licznych publikacji naukowych z zakresu dermatologii

30 lat doświadczenia lekarskiego

Castle Connolly Top Doctors • LECZENIE WSZYSTKICH CHORÓB SKÓRY • ROZPOZNAWANIE NOWOTWORÓW • BIOPSJE WYKONYWANE W GABINECIE • USUWANIE ZNAMION, BRODAWEK I BLIZN

Tel: 973 472 5044 Mówimy po polsku

NASZ NOWY ADRES 60 Main Ave., Wallington, NJ 07057 CLIFTON-WALLINGTON MEDICAL GROUP

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


10 Aktualności

18 procent napiwku za butelkę wody? Absurd na lotnisku Newark wywołał burzę

Napiwek za obsługę kelnerską, dostawę jedzenia czy pomoc z bagażem nikogo w Stanach Zjednoczonych nie dziwi. Ale napiwek za samodzielne zeskanowanie butelki wody? Właśnie taka sytuacja spotkała podróżnego na lotnisku Newark Liberty International Airport w New Jersey. Elektroniczna kasa zaproponowała mu doliczenie 18 procent do rachunku, chociaż przy zakupie nie pomagał mu żaden pracownik. Nagranie błyskawicznie obiegło internet, wywołując kolejną dyskusję o tym, czy amerykańska kultura napiwków nie wymknęła się już spod kontroli. Amerykanie od lat przyzwycza- gała wykonania kolejnej czynności. W komentarzach pojawiały się jeni są do pozostawiania napiwków. Moss nie krył zdumienia. Skoro zarówno żarty, jak i wyrazy irytacji. W restauracjach standardem stało sam wziął wodę z półki, sam ją Jeden z internautów zauważył, że się doliczanie od 18 do 20 procent zeskanował i sam zapłacił, komu skoro klient sam wykonuje czynwartości rachunku, a w niektórych właściwie miałby zostawić napiwek? ności należące dawniej do kasjera, miejscach sugerowane kwoty są powinien raczej otrzymać zniżkę za wykonaną pracę. jeszcze wyższe. Napiwki otrzymują KOMU PŁACIMY, SKORO SAMI fryzjerzy, barmani, taksówkarze WYKONUJEMY CAŁĄ PRACĘ? Inni zwracali uwagę na jeszcze czy osoby dostarczające jedzenie. jeden problem. Elektroniczne terCoraz częściej jednak dodatkowych Podróżny postanowił nagrać minale często prezentują napiwek pieniędzy oczekuje się również tam, sytuację telefonem. Na filmie poka- jako naturalny element transakcji, gdzie klient nie korzysta z żadnej zał ekran kasy z proponowanym a odmowa wymaga świadomego napiwkiem, a następnie otocze- wybrania odpowiedniej opcji. W indywidualnej obsługi. Przekonał się o tym Clay Moss, nie samoobsługowego punktu. efekcie klient może odnieść wralekarz z Florydy, który podczas Nie było tam widać pracownika, żenie, że rezygnując z dodatkowej podróży przez lotnisko Newark który pomagałby mu w dokonaniu opłaty, zachowuje się niewłaściwie. postanowił kupić butelkę wody. zakupu. W przypadku tradycyjnej restauZatrzymał się w samoobsługowym Nagranie opublikowane 16 paź- racji wiadomo przynajmniej, komu punkcie handlowym w terminalu C, dziernika na Instagramie szybko przekazywane są pieniądze. Przy wybrał produkt i samodzielnie prze- przyciągnęło uwagę internautów. samoobsługowej kasie sytuacja Dla wielu osób nie był to jednak staje się znacznie mniej oczywista. szedł do płatności. Na ekranie terminala pojawiła odosobniony przypadek, lecz się jednak propozycja doliczenia kolejny dowód na to, że system ZARZĄD LOTNISKA REAGUJE 18-procentowego napiwku. Co napiwków w Stanach ZjednoczoSprawa nie zakończyła się na szczególnie zirytowało podróżnego, nych obejmuje coraz więcej sytu- internetowej dyskusji. Nagranie opcja ta była już zaznaczona, a rezy- acji, w których trudno mówić o dotarło do Port Authority of New York and New Jersey, instytucji gnacja z dodatkowej opłaty wyma- rzeczywistej obsłudze klienta.

PLUS 12 listopada 2026

odpowiedzialnej za zarządzanie lotniskiem Newark oraz innymi ważnymi obiektami transportowymi w regionie. Przedstawiciel Port Authority poinformował, że przy kasach samoobsługowych nie powinny pojawiać się prośby o napiwki. Punkt handlowy, w którym Moss dokonał zakupu, znajduje się w terminalu C, a działalnością tamtejszych sklepów i restauracji zajmuje się firma OTG. Po nagłośnieniu sprawy zarząd portów ponownie zwrócił się do operatora z żądaniem natychmiastowego usunięcia opcji napiwku z samoobsługowego terminala. Zapowiedziano również sprawdzenie pozostałych kas, aby upewnić się, że podobne sytuacje nie występują w innych punktach. Reakcja władz lotniska pokazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie niezadowolenia jednego podróżnego. Chodzi również o zasady pobierania dodatkowych opłat i przejrzystość procesu płatności. Dla pasażerów, którzy często kupują na lotniskach napoje, przekąski czy drobne artykuły podróżne, takie rozwiązania mogą być szczególnie irytujące. Ceny w portach lotniczych i tak bywają wysokie, a dodatkowy procent od rachunku tylko zwiększa koszt nawet najprostszych zakupów. AMERYKA ZMĘCZONA NAPIWKAMI Historia z Newark wpisuje się w coraz powszechniejsze w Stanach Zjednoczonych zjawisko określane jako tip fatigue, czyli zmęczenie napiwkami. Jeszcze kilkanaście lat temu sytuacje, w których należało zostawić dodatkowe pieniądze, były stosunkowo jasno określone. Napiwek stanowił przede wszystkim podziękowanie za usługę wykonaną przez konkretną osobę. Rozwój płatności elektronicznych zmienił jednak tę praktykę. Dzisiaj terminale płatnicze potrafią proponować napiwek przy zakupie kawy na wynos, odbiorze wcześniej zamówionego jedzenia, zakupie wypieków w piekarni czy podczas płatności w niewielkim sklepie. Klient widzi na ekranie kilka gotowych propozycji – często 18, 20 lub 25 procent – i musi zdecydować,


Aktualności 11 czy chce dopłacić. Niektórzy konsumenci uważają, że to wygodne rozwiązanie, ponieważ pozwala łatwo wynagrodzić pracowników. Inni odbierają je jako próbę wywierania presji i przerzucania na klientów części kosztów zatrudnienia. Według badania Popmenu z 2026 roku aż 78 procent respondentów uznało, że praktyki związane z napiwkami w amerykańskich punktach usługowych stały się absurdalne. Tak duży odsetek niezadowolonych pokazuje, że nawet w kraju, w którym napiwki są głęboko zakorzenione w kulturze, konsumenci zaczynają kwestionować granice tego zwyczaju. NAPIWEK CZY UKRYTA PODWYŻKA CENY? Problem ma również wymiar ekonomiczny. Dodatkowe 18 procent może wydawać się niewielką kwotą przy zakupie jednej butelki wody. Jeśli jednak podobne opłaty pojawiają się przy wielu codziennych transakcjach, ich suma zaczyna być odczuwalna. Krytycy takich praktyk wskazują, że coraz trudniej odróżnić dobrowolne podziękowanie za dobrą obsługę od dodatkowego kosztu, którego klient ma się wstydzić odmówić. W tradycyjnym rozumieniu napiwek powinien być decyzją konsumenta. Tymczasem automatyczne sugerowanie określonych procentów, zwłaszcza przy samoobsługowych kasach, może sprawiać wrażenie, że dodatkowa opłata jest czymś obowiązkowym. Warto przy tym pamiętać, że sama obecność propozycji napiwku na ekranie nie oznacza jeszcze, że klient musi go zapłacić. Jeśli nie jest to wyraźnie określona obowiązkowa opłata, konsument może odmówić. Dlatego eksperci od finansów osobistych zachęcają, aby przed zatwierdzeniem płatności zawsze sprawdzić końcową kwotę rachunku i upewnić się, czy nie zawiera niezamierzonych dodatków. To szczególnie ważne w miejscach, w których transakcje odbywają się szybko, a klienci – na przykład spieszący się na samolot pasażerowie – nie mają czasu na dokładne analizowanie ekranu.

CZY NAPIWKI TRACĄ SWOJE PIERWOTNE ZNACZENIE? Paradoks polega na tym, że im częściej konsumenci spotykają się z prośbą o dodatkowe pieniądze, tym mniejszą wartość może mieć dla nich sam zwyczaj zostawiania napiwków. Przez lata był on sposobem docenienia kelnera, który zadbał o gości, kierowcy pomagającego z bagażem czy fryzjera wykonującego dobrą usługę. Kiedy jednak napiwek pojawia się również przy transakcji, w której klient samodzielnie wykonuje wszystkie czynności, zaczyna być postrzegany nie jako wyraz wdzięczności, lecz kolejny element rachunku. Może to prowadzić do sytuacji, w której rosnąca niechęć do napiwków odbije się również na pracownikach tradycyjnie utrzymujących się częściowo z takich dochodów. Historia z lotniska Newark jest więc czymś więcej niż zabawną internetową ciekawostką. Pokazuje napięcie między technologią, oczekiwaniami przedsiębiorców i przyzwyczajeniami klientów. Dla firm elektroniczny terminal z opcją napiwku jest prostym rozwiązaniem. Dla konsumenta może jednak oznaczać kolejną niezręczną decyzję przy każdej płatności. ZA CO WŁAŚCIWIE MAMY DZIĘKOWAĆ? Clay Moss chciał jedynie kupić butelkę wody przed dalszą podróżą. Nie zamawiał posiłku, nie korzystał z pomocy sprzedawcy i nie otrzymał żadnej dodatkowej usługi. Mimo to kasa zaproponowała mu dopłatę w wysokości 18 procent. Po nagłośnieniu sprawy władze lotniska zażądały usunięcia tej opcji, ale dyskusja, którą wywołało nagranie, wykracza daleko poza Newark. Amerykanie coraz częściej zastanawiają się, gdzie kończy się uzasadniona wdzięczność za obsługę, a zaczyna zwykłe oczekiwanie dodatkowych pieniędzy. Bo jeśli napiwek należy się nawet wtedy, gdy klient sam wybiera produkt, sam go skanuje i sam płaci, to pojawia się pytanie, które zadał podróżny z Florydy: komu właściwie mamy go zostawić?

Elżbieta Fruchtman Tłumacz – notariusz

1(201) 725 2067

elizabethfruchtman@yahoo.com

• Apostille • Podania w języku polskim i angielskim EMERYTURY, DISABILITY I OBYWATELSTO PO POLSKU Wiele usług telefonicznie Jestem Notary Public potwierdzam tożsamość osoby składającej podpisy łacznie z klauzulą apostille, przygotowuję upoważnienia, odwołania, pełnomocnictwa z klauzulą apostille lub bez w języku polskim zgodnie z obowiązującymi w Polsce wymaganiami prawnymi. Ponadto Jestem licencjonowanym instruktorem różnych rodzajów Yogi. Zapraszam!

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


12

REKLAMA

WOJCIECH KONIOR ND, CNS, MS NATUROPATA, SPECIALISTA ŻYWIENIA BOARD CERTIFIED by AMERICAN ALTERNATIVE MEDICAL ASSOCIATION

DIPLOMATE in INTEGRATED ALTERNATIVE MEDICINE CERTIFIED NUTRITION SPECIALIS Ogólna Medycyna Naturalna

25 Brookside Dr Oak Ridge NJ 07438 973-208-0112

Choose the Medicare experience you can trust

517 River Drive cell:973-769-8248

www.naturalmedicinecenterllc.com

NATURALNA DROGA DO ZDROWIA TERAPIA MANUALNA Bóle Pleców, Stawów, Mięśni PORADY DIETETYCZNE INDYWIDUALNE PROGRAMY ODCHUDZAJACE OCZYSZCZANIE ORGANIZMU Z TOKSYN PODNOSZENIE ENERGII I SPRAWNOSCI POPRAWA ODPORNOŚCI ORGANIZMU ZIOŁOLECZNICTWO MEDYCYNA ZAPOBIEGAWCZA WITAMINY I MINERAŁY LASEROWA STYMULACJA PUNKTÓW AKUPUNKTUROWYCH ******************** ANALIZA MINERAŁOWA na PODSTAWIE TESTÓW WŁOSÓW TESTY NA ALERGIE POKARMOWE BADANIE POZIOMU WITAMINY ”D” BADANIE POZIOMU WOLNYCH RODNIKÓW ******************** Z pytaniami proszę dzwonić na powyższe numery telefoniczne

Jerzy Wiech Licensed Sales Agent 9082468057, TTY 711

Y0066_P2366025_C

Przyjdź i przekonaj się o naszych WIELKICH zniżkach! ❖ wędzona kiełbasa ❖ kabanosy ❖ krakowska ❖ ❖ wędzony boczek ❖ smoked butts ❖ salceson ❖ mortadela

SUPER SPECJALNE CENY!

lska e w a w d Po 9 za funt

ka

oc op S a c i j) w e Polęd(bez folii prózażnfiounwt $4.85

a K$a3s.3z5azanfuknt

$4.1

Pośpiesz się - promocyjne ceny czekają

y chleb ż e i w ś i k Polsk ochene $6.99 za

b

Bogaty wybór wędlin własnego wyrobu, przygotowywanych codziennie w naszej masarni 66 Fadem Road, Springfield, NJ 07081 Tel.: 973-379-4662, Fax: 973-379-4933 sales@schmalzs.com www.Schmalzs.com

PLUS 12 listopada 2026

Godziny otwarcia:

wtorek, środa, czwartek, piątek 10am-3pm sobota 7am-1pm

Ceny obowiązują tylko i wyłącznie w naszym sklepie firmowym


13

REKLAMA

DR. ANNETTE BURON Tel: 862 233 8438

Doktor mówi po polsku

NASZE USŁUGI • Indywidualne wkładki ortopedyczne • Obuwie dla osób dorosłych i dzieci – dla diabetyków oraz ortopedyczne • RTG wykonywane na miejscu w gabinecie • Terapia falą uderzeniową • Leczenie wrastających paznokci • Leczenie brodawek • Przyjmujemy pacjentów bez wcześniejszej rejestracji (walk-ins) • Dostępne wizyty tego samego dnia

LODI 4 Hunter St Suite 201 Lodi, NJ 07644 20 Prospect Ave Suite 803 Hackensack NJ 07601 663 Palisades Ave Suite 204 Cliffside Park NJ 07010 185 Central Ave Suite 214 East Orange NJ 07018

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


14 Aktualności

Pod rzeką Hudson powstaje kolejowy gigant

Trump próbował zatrzymać inwestycję za 16 miliardów dolarów To jedna z największych i najważniejszych inwestycji infrastrukturalnych w historii Stanów Zjednoczonych. Pod rzeką Hudson, pomiędzy New Jersey a Manhattanem, powstaje nowy tunel kolejowy, który ma odmienić codzienne podróże setek tysięcy pasażerów. Projekt wart około 16 miliardów dolarów stał się jednak przedmiotem ostrego konfliktu politycznego. Administracja Donalda Trumpa wstrzymała federalne finansowanie, a los inwestycji rozstrzygał się w sądach. Mimo sporów prace zostały wznowione, a wykonawcy przygotowują się do jednego z najbardziej skomplikowanych etapów budowy – drążenia tunelu pod Hudsonem.

Nowy tunel ma rozwiązać problem na kolejne pokolenia Odpowiedzią na starzejącą się infrastrukturę jest Hudson Tunnel Project, stanowiący najważniejszą część programu Gateway. Inwestycja przewiduje wybudowanie nowej przeprawy kolejowej pod rzeką Hudson, składającej się z dwóch oddzielnych rur, a także modernizację istniejącego tunelu. Plan zakłada, że najpierw powstanie nowe połączenie. Dopiero po jego uruchomieniu możliwe będzie stopniowe wyłączanie starych rur i przeprowadzenie kompleksowych prac remontowych. Dzięki temu pasażerowie nie powinni zostać pozbawieni dotychczasowego połączenia kolejowego na czas modernizacji. Po zakończeniu całej inwestycji do dyspozycji przewoźników będą cztery tory w dwóch tunelach, zamiast obecnych dwóch. Nie oznacza to automatycznie podwojenia liczby kursujących pociągów. Zwiększenie częstotliwości połączeń będzie zależało również od przepustowości torów dojazdowych, stacji Penn Station i pozostałych elementów sieci. Nowa infrastruktura zapewni jednak znacznie większą elastyczność. W razie awarii lub konieczności przeprowadzenia remontu ruch będzie można przekierować do drugiej przeprawy. To właśnie brak takiej rezerwy jest dzisiaj jednym z największych problemów kolei w regionie.

Tunel, od którego zależy codzienne życie regionu

Huragan Sandy ujawnił słabość stuletniej konstrukcji

Gigantyczne maszyny rozpoczną pracę pod ziemią

Każdego dnia tysiące mieszkańców New Jersey wsiadają do pociągów NJ Transit, aby dotrzeć do pracy na Manhattanie. Podróżują nimi pracownicy biur, lekarze, nauczyciele, studenci i osoby zatrudnione w niezliczonych firmach nowojorskiej metropolii. Dla wielu z nich przejazd pod rzeką Hudson jest zwyczajnym elementem codziennej rutyny. Niewielu pasażerów zastanawia się jednak, że pociągi korzystają z infrastruktury powstałej jeszcze w czasach, kiedy po ulicach Nowego Jorku jeździły konne powozy. Obecny tunel North River Tunnel został oddany do użytku w 1910 roku. Składa się z dwóch jedn torowych rur, którymi poruszają się pociągi Amtrak oraz NJ Transit. Przez ponad sto lat stanowił jedno z najważniejszych połączeń kolejowych pomiędzy New Jersey a Manhattanem. Problem polega na tym, że tunel jest już mocno wyeksploatowany, a jego możliwości nie odpowiadają potrzebom współczesnej metropolii. Według danych przywoływanych przez amerykańskie władze z połączenia korzysta ponad 200 tysięcy pasażerów dziennie, a przez przeprawę przejeżdża około 425 pociągów. Każda poważniejsza awaria może więc doprowadzić do zakłóceń odczuwalnych nie tylko w New Jersey i Nowym Jorku, lecz także w całym północno-wschodnim korytarzu kolejowym Stanów Zjednoczonych.

Szczególnie trudnym momentem dla istniejącego tunelu był październik 2012 roku, kiedy wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych nawiedził huragan Sandy. Woda morska przedostała się do podziemnej infrastruktury, powodując rozległe uszkodzenia instalacji elektrycznych, systemów sygnalizacyjnych i elementów konstrukcyjnych. Choć tunel nadal jest bezpiecznie eksploatowany, skutki zalania pozostają odczuwalne. Sól zawarta w wodzie przyspieszyła korozję, a część urządzeń wymaga regularnych napraw i konserwacji. Prace techniczne niejednokrotnie oznaczają ograniczenia w ruchu pociągów, opóźnienia oraz konieczność zmiany rozkładów jazdy. Największym problemem jest jednak brak alternatywnej przeprawy kolejowej o odpowiedniej przepustowości. Jeśli jedna z dwóch istniejących rur musiałaby zostać wyłączona z użytkowania na dłuższy czas, liczba pociągów mogących przejechać pod Hudsonem zostałaby dramatycznie ograniczona.Według szacunków przedstawianych przez władze New Jersey w skrajnym scenariuszu przepustowość w godzinach szczytu mogłaby spaść nawet o 75 procent. Dla mieszkańców dojeżdżających codziennie do pracy oznaczałoby to ogromne utrudnienia. Dla gospodarki całego regionu – straty liczone w milionach dolarów.

Budowa nowego tunelu jest przedsięwzięciem niezwykle skomplikowanym pod względem technicznym. Wykonawcy wykorzystają ogromne maszyny TBM, czyli Tunnel Boring Machines, przeznaczone do drążenia tuneli. Urządzenia te przypominają podziemne fabryki. Z przodu znajduje się potężna tarcza skrawająca, która rozdrabnia skały i grunt. Za nią pracuje rozbudowany system transportujący wydobyty materiał oraz instalujący betonowe elementy obudowy tunelu. Maszyny wykorzystywane w projekcie powstają z komponentów dostarczanych przez niemiecką firmę Herrenknecht, jednego ze światowych liderów w produkcji urządzeń tunelowych. Każda z takich maszyn składa się z licznych podzespołów, które po dostarczeniu na plac budowy muszą zostać zmontowane i przygotowane do pracy. Drążenie rozpocznie się od strony New Jersey. Urządzenia będą stopniowo przedzierać się przez formacje skalne Palisades i kierować w stronę Manhattanu. W sprzyjających warunkach postęp może wynosić około dziewięciu metrów dziennie. To tempo może wydawać się niewielkie, ale należy pamiętać, że prace prowadzone są głęboko pod ziemią, w skomplikowanych warunkach geo-

PLUS 12 listopada 2026


Aktualności 15 logicznych, a każdy wydrążony odcinek wymaga natychmiastowego zabezpieczenia. Rozpoczęcie zasadniczego drążenia zaplanowano na końcówkę 2026 roku.

Trump kontra Gateway. Polityczny konflikt o miliardy Choć potrzeba budowy nowego tunelu jest znana od wielu lat, inwestycja stała się przedmiotem ostrego sporu pomiędzy administracją federalną a władzami Nowego Jorku i New Jersey. Projekt otrzymał znaczące wsparcie finansowe za prezydentury Joe Bidena. Federalne zobowiązania na jego realizację sięgnęły około 15 miliardów dolarów. Sytuacja zmieniła się po powrocie Donalda Trumpa do Białego Domu. Jesienią 2025 roku federalny Departament Transportu wstrzymał przekazywanie środków na budowę. Oficjalnie decyzję uzasadniano koniecznością przeprowadzenia kontroli zgodności projektu z nowymi zasadami dotyczącymi polityki równości i różnorodności w zamówieniach publicznych. Krytycy administracji przekonywali jednak, że rzeczywistym powodem były względy polityczne. Trump wielokrotnie krytykował inwestycję, kojarzoną między innymi z demokratycznym senatorem Chuckiem Schumerem z Nowego Jorku, jednym z jej najważniejszych zwolenników. Prezydent kwestionował również koszty projektu i zasadność wydawania tak ogromnych kwot z budżetu federalnego. Dla władz Nowego Jorku i New Jersey wstrzymanie finansowania oznaczało jednak znacznie więcej niż polityczny spór w Waszyngtonie. Budowa była już rozpoczęta, wykonawcy zatrudniali pracowników, a prace prowadzono na kilku placach budowy. Nagłe zatrzymanie przekazywania pieniędzy zagroziło realizacji podpisanych kontraktów oraz tysiącom miejsc pracy związanych z inwestycją.

Sprawa trafiła do sądu Na początku lutego 2026 roku konflikt osiągnął punkt krytyczny. Gateway Development Commission ostrzegła, że bez wznowienia federalnych płatności konieczne będzie wstrzymanie prac. Władze Nowego Jorku i New Jersey zdecydowały się skierować sprawę do sądu federalnego. Argumentowały, że środki zostały wcześniej prawnie przyznane, a administracja nie może dowolnie blokować ich wypłaty z powodów politycznych. 6 lutego sędzia federalna Jeannette Vargas wydała tymczasowe orzeczenie nakazujące odblokowanie finansowania. Administracja Trumpa zaskarżyła decyzję, ale w marcu sąd apelacyjny odmówił ponownego zamrożenia pieniędzy na czas dalszego postępowania. W międzyczasie przekazano zaległe fundusze, co umożliwiło wznowienie robót.

Nie oznacza to jednak definitywnego końca konfliktu. Spór prawny o sposób finansowania inwestycji trwał nadal, a administracja federalna podejmowała kolejne próby podważenia orzeczeń. Budowa może więc postępować, ale jej przyszłość wciąż zależy od stabilności finansowania.

Nawet krótki przestój kosztuje miliony W przypadku inwestycji tej skali zatrzymanie robót nie polega jedynie na wyłączeniu maszyn i zamknięciu bram placu budowy. Podziemne wykopy, konstrukcje zabezpieczające, systemy odwadniania i ciężki sprzęt wymagają stałego nadzoru. Nawet jeśli nie prowadzi się aktywnego drążenia, wykonawcy muszą utrzymywać odpowiednie warunki techniczne i bezpieczeństwo. Gateway Development Commission informowała, że przerwa spowodowana wstrzymaniem federalnych funduszy kosztowała miliony dolarów. Dodatkowym problemem były opóźnienia w przyznawaniu kolejnych kontraktów oraz zakłócenia harmonogramu prac. W wieloletnim przedsięwzięciu infrastrukturalnym nawet stosunkowo krótki przestój może wywołać efekt domina. Opóźnia się dostawa materiałów, zmieniają się terminy pracy wyspecjalizowanych ekip, a wykonawcy muszą ponownie organizować sprzęt i personel. Ostatecznie koszty takich zakłóceń mogą ponosić podatnicy. Dlaczego inwestycja jest tak ważna dla New Jersey? Chociaż nowy tunel będzie kończył się na Manhattanie, jego znaczenie jest szczególnie duże dla mieszkańców New Jersey. Wiele miejscowości w północnej i środkowej części stanu funkcjonuje jako zaplecze mieszkaniowe nowojorskiej metropolii. Mieszkańcy Newark, Secaucus, Montclair, Summit, Morristown, Princeton czy innych miast codziennie korzystają z połączeń kolejowych, aby dostać się do pracy, szkół i uczelni. Sprawnie działająca kolej wpływa również na atrakcyjność nieruchomości. Domy i mieszkania położone w pobliżu stacji z dogodnym dojazdem na Manhattan są często szczególnie poszukiwane. Każde pogorszenie jakości transportu może odbić się na codziennym życiu rodzin, lokalnych przedsiębiorstwach i wartości nieruchomości. Nowy tunel ma ograniczyć ryzyko wielogodzinnych opóźnień oraz awarii, które obecnie potrafią sparaliżować ruch na jednej z najważniejszych tras kolejowych kraju. Znaczenie projektu wykracza jednak poza dojazdy do Nowego Jorku. Z tunelu korzystają także pociągi dalekobieżne Amtrak kursujące wzdłuż Northeast Corridor, łączącego między innymi Boston, Nowy Jork,

Filadelfię i Waszyngton. Awaria w rejonie Hudsonu może więc zakłócić podróże na odcinku obejmującym setki kilometrów.

Kiedy pojedziemy nowym tunelem? Zgodnie z obecnym harmonogramem nowy tunel ma zostać oddany do użytku w 2035 roku. To oznacza, że na efekty inwestycji pasażerowie będą musieli poczekać jeszcze niemal dekadę. W tym czasie wykonawców czekają skomplikowane prace podziemne, budowa połączeń z istniejącą siecią kolejową, montaż instalacji technicznych, systemów bezpieczeństwa i urządzeń sterowania ruchem. Następnie konieczne będzie przeprowadzenie testów oraz uzyskanie odpowiednich zezwoleń. Dopiero po uruchomieniu nowej przeprawy będzie można przystąpić do kompleksowej modernizacji stuletniego tunelu. Całość przedsięwzięcia ma więc charakter wieloetapowy, a jego powodzenie zależy nie tylko od postępów technicznych, lecz również od decyzji politycznych i finansowych. Inwestycja, której nie można odkładać w nieskończoność Historia projektu Gateway pokazuje, jak trudne jest realizowanie wielkich inwestycji infrastrukturalnych w Stanach Zjednoczonych. Budowa tunelu wymaga współpracy administracji federalnej, dwóch stanów, przewoźników kolejowych, samorządów i prywatnych wykonawców. Każda zmiana polityczna może prowadzić do nowych sporów o koszty, priorytety i zakres finansowania. Jednocześnie istniejąca infrastruktura nie staje się młodsza. North River Tunnel ma już ponad 115 lat i choć nadal spełnia swoją funkcję, wymaga coraz większej uwagi technicznej. Dla pasażerów najważniejsze nie jest jednak to, który polityk przypisze sobie zasługi za realizację inwestycji. Liczy się możliwość punktualnego dotarcia do pracy, powrotu do domu bez wielogodzinnych opóźnień i korzystania z bezpiecznej, niezawodnej kolei. Budowa nowego tunelu pod Hudsonem może stać się jednym z najważniejszych osiągnięć amerykańskiej infrastruktury XXI wieku. Jeżeli inwestycja zostanie ukończona zgodnie z planem, mieszkańcy New Jersey i Nowego Jorku otrzymają połączenie kolejowe, które będzie służyło kolejnym pokoleniom. A wtedy polityczne spory, które dzisiaj dominują w nagłówkach gazet, mogą okazać się jedynie epizodem w znacznie dłuższej historii – historii budowy tunelu, bez którego trudno wyobrazić sobie przyszłość nowojorskiej metropolii.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


POLISH-AMERICAN MUSIC STAGE ZAPRASZA NA DRUGĄ EDYCJĘ

Galaxy of Polish Stars Polska Rewia Operetkowo-Musicalowa

Koncert uświetniający rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości rozpocznie *Polonez* Wojciecha Kilara (z filmu *Pan Tadeusz*) oraz dwie pieśni patriotyczne i Walc Barbary z filmu Noce i Dni. Program koncertu to największe przeboje operetkowe w rytmie walca wiedeńskiego i czardasza, a także znane duety i piosenki musicalowe w języku polskim, angielskim, francuskim i włoskim. *Phantom of the Opera*, *West Side Story*, *My Fair Lady*, *Les Miserables*, *Skrzypek na Dachu*, *Księżniczka Czardasza*, *Zemsta Nietoperza*, *Giuditta*, *Hrabina Marica* i *Wesoła Wdówka*. W tym roku zagra nowa PAMS Concert Orchestra, w której składzie mamy kilkoro znamienitych muzyków polskich – Agata Mańka, Paweł Knapik, Daniel Sky Szczepański oraz Kamil Tarnawczyk. Wystapia solisci z najlepszych teatrów muzycznych w Polsce, oraz słynna gwiazda amerykańskiego Broadwayu. Patrycja Pieczara – Uznana na arenie międzynarodowej polska dyrygentka, prowadząca zawodowe orkiestry w Europie, Ameryce Północnej, Azji i Ameryce Łacińskiej. Zadebiutowała zawodowo w 2011 roku, występując z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia oraz Filharmonią Krakowską. Gościnnie dyrygowała, m.in. Royal Scottish National Orchestra, Royal Liverpool Philharmonic, Tokyo Symphony Orchestra oraz Istanbul State Symphony Orchestra. Ben Crawford – gwiazda Broadwayu, znany z roli tytułowej w musicalu *Phantom of the Opera*, którą odtwarzał przez 5 ostatnich lat produkcji spektaklu (czyli do roku 2023), oraz z roli tytułowej w musicalu *Shrek the Musical*. Występował również w takich produkcjach jak *Charlie and the Chocolate Factory*, *Big Fish*, oraz *Les Misérables*.

GALAXY OF POLISH STARS - POLSKA REWIA OPERETKI Symphony Space, 2537 Broadway & 95 St. Manhattan. Niedziela, 15 listopada 2026, 5:00PM Informujemy, że numer telefonu rezerwacji biletów został zmieniony. Nowy numer – 212-864-5400 oraz poloniabilet.com

Paulina Janczak – solistka Teatru Polskiego w Szczecinie. Zdobywczyni Złotej Płyty w polskiej produkcji *Les Misérables* oraz Potrójnej Platynowej Płyty za rolę Christine w musicalu *Phantom of the Opera* – Do tej roli została wybrana osobiście przez kompozytora tego musicalu, Andrew Lloyd Webbera. Występowała również w wielu popularnych serialach telewizyjnych jak *M Jak Miłość*, *Barwy Szczęścia*, czy *Na Dobre i Na Złe*.

Iwona Socha – solistka Opery Krakowskiej; występuje także w Teatrze Wielkim w Łodzi, Operze Śląskiej i Operze Wrocławskiej oraz na licznych festiwalach międzynarodowych. Laureatka wielu prestiżowych nagród festiwalowych i konkursowych; uhonorowana przez Ministra Kultury Brązowym Medalem *Zasłużony Kulturze Gloria Artis*. Adam Sobierajski – solista Opery Śląskiej i Opery Krakowskiej; solista gościnny Opery Wrocławskiej, Opery Nova, Opery i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku oraz Teatru Wielkiego w Łodzi. Laureat wielu prestiżowych nagród na międzynarodowych konkursach i festiwalach. Odznaczony Brązowym Medalem *Zasłużony Kulturze Gloria Artis*. Anna Farysej – dzieli swoją karierę artystyczną między Polskę (Teatr Wielki – Opera Narodowa, Polska Opera Królewska, Warszawska Opera Kameralna) a Stany Zjednoczone; laureatka wielu konkursów w obu krajach, zadebiutowała w Carnegie Hall w 2012 roku podczas koncertu zwycięzców nowojorskiego festiwalu muzycznego. Dariusz Ocetek – śpiewak operowy, oratoryjny, musicalowy oraz muzyki rozrywkowej. Występował w Polsce, Czechach, Niemczech, we Włoszech oraz w USA. Zadebiutował w Carnegie Hall w 2000 roku podczas New York Lyric Recovery Festival – prestiżowego, corocznego festiwalu będącego elitarną sceną dla międzynarodowych talentów wokalnych. Chór Polonia – zespół młodzieży z polskich szkół w Nowym Jorku i New Jersey, który przygotowuje Dominik Grzyb. W tym roku wybraliśmy piękną salę koncertową Symphony Space na Manhattanie - Broadway i 95 St. Dojazd liniami metra 1, 2 i 3 (stacja po drugiej stronie ulicy, Broadway i 96 St.), oraz liniami B i C (jedna przecznica na wschód, Central Park West i 96 St.). Zapraszamy i życzymy tak wspaniałej zabawy, jak w roku ubiegłym. Bilety – poloniabilet.com, lub Symphony Space – 212-257-8987. Do zobaczenia na koncercie.


17

REKLAMA

Szybka. Niezawodna. Polska. Twoja zaufana firma wysyłkowa od 50 lat! • Paczki Lotnicze i Morskie - do Polski i Europy • Kontenery – z każdego miejsca w USA do każdego miejsca w Polsce • Mienie Przesiedlenia • Samochody, Motocykle, Łodzie • Przesyłki Komercyjne • PolamerSEND – paczki do Polski z każdego miejsca w USA • Dolary do Polski – do odbioru w gotówce, na konto, nawet do domu • Bilety Lotnicze i Wakacje All-Inclusive • Kwiaty na każdy adres w Polsce • Zestawy gotowe na każdą okazję

KANCELARIE ADWOKACKIE NOWY JORK - WARSZAWA mec. Jerzy Sokół Adwokat jest absolwentem prawa Uniwersytetu Warszawskiego oraz University of Connecticut, z praktyką w Polsce i USA

GREENPOINT

MASPETH

167 Greenpoint Ave Brooklyn NY 11222 Tel: (718) 349 1319

64-02 Flushing Ave. Maspeth NY 11378 Tel: (718) 326 2260

ROSELLE

WALLINGTON

275 Cox St. Roselle, NJ. 07203 Tel: (908) 352 9100

130 Main Ave. Wallington NJ 07057 Tel: (973) 779 6613

www.polamerNY.com

ICU Automotive Greg's Garage

SPRAWY W USA: • Spadkowe i testamenty • Imigracyjne: obrona przed deportacją/przesłuchania w sądach/ redukcja kaucji • Bankructwa

ZABEZPIECZ GO PRZED KRADZIEŻĄ Polski mechanik z 25-letnim doświadczeniem

SPRAWY W POLSCE: • Sprawy spadkowe i testamenty • Odzyskiwanie mienia • Sprawy majątkowe • Sprawy karne/ cywilne

861 Manhattan Avenue, pokój 6 Brooklyn, NY 11222 adwokatsokol@gmail.com

WYSYŁASZ AUTO DO POLSKI?

Adres biura w Polsce: ul. Prusa 2, 00-439 Warszawa tel. 011-48-22-219-5088

718-389-5115

www.adwokatsokol.com

CANLOCK Ochrona przed wszystkimi znanymi metodami kradzieży.

AUDI?

TO DORADZĘ I NAPRAWIĘ

KAŻDY MODEL

Dostępna do każdego samochodu.

201-456-5334 Grzegorz • ICUautomotive.com

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


18 Podróże z Andrzejem Kulką

MALTA – cz.1 Lot i krótki zarys historii Zegarki wskazywały 8 wieczorem, poniedziałek, 4 maja, kiedy nasza maszyna linii AirBaltic obniżyła lot ponad wyspą Gozo i łagodnie osiadła na Malcie. Tym samym zaliczam swoje państwo nr 105 na światowej liście 195/ONZ! Pod skrzydłami prawej burty samolotu pyszni się oświetlona wieczornymi latarniami Mdina zabytkowa, pierwsza stolica Malty. Odbieramy bagaże i jedziemy pół godzinki do hotelu, skąd po szybkim i sprawnym zakwaterowaniu ruszamy piechotą „na miasto“, aby w najbliższym sąsiedztwie spożyć kolację w stylowej restauracji. Wybór lokali jest duży, wybór dań też, zamawiamy rybę, a w oczekiwaniu na posiłek rozglądamy się po najbliższej okolicy. Zabytkowe, pełne śródziemnomorskiego wdzięku kościoły dominują nad świetnie utrzymanymi kamienicami Starego Miasta, gdzie w spokojnej atmosferze uroczej zabudowy odreagujemy stres całodobowej podróży. Jeszcze tylko wieczorny spacer na pobliskie wzgórze, powrót do hotelu i zapadamy w pełni zasłużony sen rozmyślając o bogatej historii wyspy. Historia Malty to ponad 7000 lat dziejów, ukształtowanych przez strategiczne położenie. Od czasów prehistorycznych (najstarsze świątynie świata), przez rządy Fenicjan, Rzymian, Arabów, po kluczowy okres joannitów, wyspa była mostem między Europą a Afryką. Malta uzy-

PLUS 12 listopada 2026

skała niepodległość w 1964 r., a dziś jest członkiem UE. Latem 1565 roku niewielka Malta stała się miejscem jednego z najbardziej dramatycznych starć w historii Europy. Przez niemal cztery miesiące wyspa odpierała ataki potężnego Imperium Osmańskiego, którego armie od dziesięcioleci wydawały się nie do pokonania. To właśnie tutaj rozegrała się walka nie tylko o kilka skalistych fortec, ale także o kontrolę nad Morzem Śródziemnym i przyszłość chrześcijańskiej Europy. Na czele wojsk osmańskich stał Lala Mustafa Pasza, dowodzący armią liczącą dziesiątki tysięcy żołnierzy. Sułtan Sulejman Wspaniały chciał raz na zawsze zniszczyć zakon joannitów, który od lat utrudniał Osmanom dominację na Morzu Śródziemnym. Zdobycie Malty otwierało drogę do dalszej ekspansji, między innymi na Sycylię. Obrońcy wyspy byli jednak zdeterminowani bardziej, niż przypuszczali napastnicy. Około dziewięciu tysięcy żołnierzy i rycerzy zakonnych pod dowództwem wielkiego mistrza Jeana de la Valette przygotowało się na walkę do ostatniego obrońcy. Kluczową rolę odgrywały potężne twierdze: Fort św. Elma (na terenie obecnej Valetty), Fort Świętego Anioła (w Birgu) i Fort św. Michała w Senglea. Pierwszym celem Osmanów został „gwiazdowaty“ w kształcie Fort św. Elma. Choć twierdza miała ograniczone znaczenie strategiczne, jej zdobycie okazało się niezwykle

kosztowne. Oblężenie trwało tygodniami, tureckie wojska ponosiły ogromne straty a każdy dzień walk osłabiał morale napastników i dawał obrońcom cenny czas. Wewnątrz murów sytuacja była dramatyczna. Nieustanny ostrzał zamieniał fortece w ruiny, brakowało ludzi i zapasów, a śmierć zbierała coraz większe żniwo. Mimo to Jean de la Valette nie zamierzał się poddać. Wiedział, że jedyną szansą jest wytrwać do nadejścia pomocy z Sycylii. Rycerze i mieszkańcy Malty walczyli więc z niezwykłą determinacją, podtrzymując ducha oporu nawet wtedy, gdy wydawało się, że upadek wyspy jest nieunikniony. Przełom nastąpił 7 września 1565 roku. O świcie na Maltę dotarła długo wyczekiwana odsiecz wysłana przez Hiszpanów. Wieść o przybyciu posiłków wywołała panikę w obozie osmańskim, a wycieńczone wielomiesięcznym oblężeniem wojska muzułmanów zaczęły tracić wolę walki. Ostateczna bitwa zakończyła się klęską armii sułtana, która zmuszona była opuścić wyspę. Cena zwycięstwa była jednak ogromna; zginęły tysiące ludzi, a

Malta została niemal doszczętnie zniszczona. Mimo to obrona wyspy przeszła do historii jako symbol odwagi i niezłomności. Wielu historyków uważa, że właśnie tutaj po raz pierwszy zatrzymano ekspansję Imperium Osmańskiego w basenie Morza Śródziemnego. Dwieście lat później Voltaire napisał: „Nie ma nic słynniejszego nad oblężenie Malty”. Była to bowiem opowieść o garstce ludzi, którzy przeciwstawili się jednej z największych potęg swoich czasów i zmienili bieg historii. Będąc Polakiem, muszę uzupełnić słowa Voltaire, że zwycięstwo Jana III Sobieskiego, wiek poźniej pod Wiedniem, stało się jeszcze słynniejsze. Ciąg dalszy za tydzień… Tekst i zdjęcia: Andrzej Kulka Autor jest zawodowym przewodnikiem i właścicielem chicagowskiego biura podróży EXOTICA TRAVEL, organizującego wycieczki po całym świecie, między innymi na Maltę, od 9 maja 2027. Bliższe informacje i rezerwacje: EXOTICA TRAVEL, tel. (773) 237 7788, strona internetowa: https://andrzejkulka.com/ destinations/malta-2027/

Fort w. Anioa, Birgu, ni ezdobyty przez muzułmanów.


Podróże z Andrzejem Kulką 19

Auberge de Castille, barokowa rezydencja joannitów w Valetta.

Widok z dachu naszego maltańskiego hotelu.

Nasz pierwszy spacer po okolicy.

Sąsiedztwo naszego hotelu. Biuro podróży EXOTICA TRAVEL zaprasza na

WYCIECZKI ●

z polskim przewodnikiem NEPAL, INDIE - 14 dni: 22 listopada - 7 grudnia AUSTRALIA, SYLWESTER 2026/2027 - 12 dni: 27 grudnia - 7 stycznia NIKARAGUA (KOSTARYKA) - 7 dni: 3 stycznia NOWA ZELANDIA - 12 dni: 5 - 17 stycznia WIETNAM, LAOS, KAMBODŻA - 16 dni: 23 stycznia - 7 lutego PATAGONIA; ARGENTYNA, CHILE (hike) - 16 dni; 18 lutego 2027 ARGENTYNA, BRAZYLIA, URUGWAJ - 12 dni: 13 lutego 2027

JAPONIA 2027 - 8 dni: 30 marca, 6 kwietnia PERU - 12 dni: 17 kwietnia 2027, 9 października 2027 MALTA, SYCYLIA, (TUNEZJA) - 12 dni: 17 - 28 kwietnia 2027 ALASKA ULTIMA - 9 dni: 11, 20 czerwca, 16 lipca 11, 20, 30 sierpnia

Bilety lotnicze, indywidualne pakiety APPLE VACATIONS: CANCUN – HAWAJE – PUNTA CANA – PUERTO VALLARTA – DOMINIKANA – JAMAJKA EXOTICA TRAVEL www.andrzejkulka.com 6741 W Belmont Ave, Chicago IL 60634 email: andrzejkulka@aol.com tel. 773 237 7788 | facebook - andrzejkulka

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


20 Na wesoło Gdy okazało się, że kobieta sądzona o przekroczenie przepisów drogowych jest nauczycielkąsędzia uniósł się z fotela i powiedział z zadowoleniem: „Proszę pani, całe lata czekałem na chwilę, kiedy w moim sądzie zjawi się nauczycielka. Teraz proszę usiąść przy stole i napisać 500 razy: „Nie będę przejeżdżała na czerwonym świetle”!

G - Mam wrażenie, Stefan, że Polska to w Afryce leży. - Ale to dlaczego tak Henryku? - Bo widzisz mój drogi, każde opady śniegu to u nas problem, i każde opady śniegu to wydarzenie relacjonowane przez media...

- Nie chcesz mi chyba powiedzieć, że spałaś z moim mężem? - Nie - Nie spałaś? - Nie chcę powiedzieć...

G Na rozprawie sędzia pyta oskarżonego - dlaczego uciekł pan z więzienia? - Bo chciałem się ożenić. - No to ma pan dziwne poczucie wolności.

G

WYCIECZKI Busem z Polskim przewodnikiem

Wycieczki dla osób "solo", par i rodzin

Floryda Sylwestrowa – 10 dni (26 GRUDNIA – 4 STYCZNIA) - $1790

Floryda – Miami i Key West, 9 dni

(26 GRUDNIA – 3 STYCZNIA) - $1690 Washington, D.C. – jednodniowa wycieczka, 13 GRUDNIA New York – Christmas Show, 20 GRUDNIA

www.ampolinc.com | 609-647-9054 | ampoltours@yahoo.com

G

Gabinet

Dzieci przechwalają się w szkole: DENTYSTYCZNY - A my w domu wszyscy mamy Przychodzi gościu do cukierni i Małgorzata rowery. pyta : - A my mamy cztery telewizory. - Są jagodzianki? Sędzia do oskarżonego: - SkłaWiwart-Truszkowska D.D.S. Ekspedientka : dał pan już kiedyś zeznania pod - A nas w domu jest ośmioro i - Są. Z jabłkami. przysięgą? - Tak, ale to już odsie- każde z nas ma swojego tatusia działem.

G Przed właścicielem małej firmy siada urzędnik z kontroli: - Chciałbym listę osób, które pan zatrudnia i ile pan im płaci. Właściciel: - No cóż, mam dwóch przedstawicieli handlowych, dostają po 1200 miesięcznie plus trochę na paliwo i komórki. I jeszcze jednego takiego, wie pan. No, odwala gościu 90% roboty w firmie, za fajki i butelkę wódki na weekend. Acha, i jeszcze raz na dwa tygodnie sypia z moją żoną. - O, o, właśnie z nim chciałbym porozmawiać! - Rozmawia pan.

G

PLUS 12 listopada 2026

G

G

Pewne małżeństwo postanowiło wyjść wieczorem z domu. Ubrali się elegancko i wypuścili kota na zewnątrz… Krótko mówiąc, zrobili wszystko, aby zapewnić sobie romantyczny wieczór. Niestety, gdy przyjechała taksówka i para wyszła z domu, sprytny kot wślizgnął się do środka przez szparę w drzwiach. Ponieważ małżeństwo nie chciało zostawić kota samego w domu, mąż wrócił się, Gość wzywa kelnera i pyta: aby go poszukać i wygonić na - Czy muzycy w waszym lokalu zewnątrz. Żona czekała w takgrają na życzenie gości? sówce i w obawie przed tym, aby - Oczywiście, szanowny panie! taksówkarz nie zorientował się, - To proszę im powiedzieć, żeby że zostawiają dom bez opieki na cały wieczór, wyjaśniła: zagrali w domino! - Mąż wrócił, żeby upewnić Dwaj mali chłopcy stoją przed kościołem, z którego wychodzą właśnie nowożeńcy. Jeden z chłopców mówi: - Patrz, jaki teraz będzie czad! Po czym biegnie do pana młodego i wola: - Tato, tato!

G

dentystyka ogólna i kosmetyczna 1277 Main Ave, Clifton, NJ

Tel.: 973-478-6123 646-784-0096

się, czy z moją mamą wszystko w porządku. Kilka minut później mąż wsiadł do taksówki: - Przepraszam, że musiał pan tyle czekać - powiedział - ale ta stara kreatura schowała się pod łóżko i musiałem wyciągać ją stamtąd, tłukąc wieszakiem.

G


REKLAMA

21

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


22 Kuchenne hobby

Green Bean Casserole – zapiekanka, którą wymyślono, żeby sprzedawać zupę

PLUS 12 listopada 2026


Kuchenne hobby 23 Trudno wyobrazić sobie amerykańskie Thanksgiving bez indyka, sosu żurawinowego, puree ziemniaczanego i słynnej zapiekanki z zielonej fasolki. Green Bean Casserole wygląda jak potrawa przekazywana w rodzinach od pokoleń. Tymczasem jej historia zaczęła się dopiero w 1955 roku, w firmowej kuchni Campbell’s w Camden w stanie New Jersey. Co ciekawe, danie, które stało się symbolem amerykańskich świąt, powstało nie w domowej kuchni, lecz jako przepis promujący zupę w puszce. Kobieta, która stworzyła świąteczną tradycję Autorką Green Bean Casserole była Dorcas Reilly, specjalistka od żywienia i opracowywania przepisów, zatrudniona w Campbell Soup Company. W latach 50. firma poszukiwała sposobów na pokazanie Amerykanom, że jej zupy mogą służyć nie tylko jako samodzielne danie, lecz także jako składnik codziennych posiłków. W 1955 roku redakcja Associated Press zwróciła się do Campbell’s z prośbą o prosty przepis na warzywny dodatek, który można przygotować z produktów znajdujących się w większości amerykańskich spiżarni. Zadanie trafiło do Dorcas Reilly i jej zespołu. Podstawą miały być dwa popularne produkty: zielona fasolka oraz skondensowana zupa grzybowa Campbell’s Cream of Mushroom. Reilly eksperymentowała z różnymi składnikami. Próbowała między innymi kukurydzy, groszku, fasoli lima, szynki i przypraw. Ostatecznie zwyciężyła prostota: fasolka połączona z kremowym sosem grzybowym, mlekiem, sosem sojowym i pieprzem, przykryta chrupiącą, smażoną cebulką. Tak powstało danie nazwane początkowo Green Bean Bake.

Ameryka lat 50. kochała wygodę Sukces zapiekanki trudno zrozumieć bez spojrzenia na ówczesną Amerykę. Po II wojnie światowej popularność zdobywały produkty, które pozwalały szybko przygotować rodzinny obiad. Konserwy, mrożonki i gotowe sosy stawały się symbolami nowoczesnej kuchni. Green Bean Casserole idealnie odpowiadała tym oczekiwaniom.

Nie wymagała obierania warzyw, długiego gotowania ani skomplikowanych umiejętności kulinarnych. Wystarczyło otworzyć puszkę zupy, dodać fasolkę, mleko i przyprawy, a następnie wstawić wszystko do piekarnika. Chrupiąca cebulka nadawała potrawie atrakcyjny wygląd i kontrastowała z kremowym wnętrzem. Przygotowanie zajmowało około dziesięciu minut, a pieczenie kolejne pół godziny. Danie było tanie, sycące i łatwe do przygotowania nawet dla osób, które nie przepadały za gotowaniem.

Jak reklama zamieniła się w tradycję? Początkowo Green Bean Casserole nie była pomyślana jako potrawa świąteczna. Miała być zwyczajnym dodatkiem do obiadu, który zachęci gospodynie domowe do częstszego korzystania z zupy grzybowej Campbell’s. Przełom nastąpił w latach 60., kiedy firma zaczęła umieszczać przepis na etykietach puszek Cream of Mushroom. Dzięki temu miliony Amerykanów mogły odkryć zapiekankę podczas codziennych zakupów. Z czasem danie zaczęło pojawiać się na stołach podczas Thanksgiving. Było łatwe do przygotowania w większej ilości, dobrze pasowało do pieczonego indyka i nie wymagało zajmowania kuchenki na długie godziny. Z każdym kolejnym rokiem coraz więcej rodzin wpisywało je do swojego świątecznego menu. Dzisiaj, według C a m p b e l l ’s , Green Bean Casserole pojawia się na ponad połowie amerykańskich

chrupiącej cebulki French Fried Onions Rozgrzewamy piekarnik do 350°F (175°C). W naczyniu żaroodpornym mieszamy zupę, mleko, sos sojowy, pieprz, fasolkę i połowę cebulki. Pieczemy przez około 25 minut, aż zapiekanka będzie gorąca i Przepis trafił do zacznie delikatnie bulgotać. Następnie mieszamy, posypujemy pozomuzeum wynalazków stałą cebulką i pieczemy jeszcze pięć Dorcas Reilly przez długi czas nie minut, aż wierzch stanie się złocisty. zdawała sobie sprawy, jak wielką popularność zdobyło jej danie. Czy Polacy polubią Choć stworzyła jedną z najbar- tę zapiekankę? dziej rozpoznawalnych potraw amerykańskiej kuchni domowej, Dla osób wychowanych na polpozostała osobą skromną, prze- skiej kuchni połączenie fasolki z konaną, że gotowanie powinno zupą z puszki może początkowo przede wszystkim sprawiać radość. wydawać się dziwne. Warto jednak W 2002 roku Campbell’s przeka- spróbować, szczególnie że przepis zał oryginalną kartę z przepisem do można łatwo zmodyfikować. National Inventors Hall of Fame w Zamiast fasolki konserwowej Akron w stanie Ohio. można użyć świeżej lub mrożonej, To niezwykłe wyróżnienie. Wśród wcześniej ugotowanej. Niektórzy eksponatów dokumentujących dodają podsmażone pieczarki, czohistorię amerykańskich wynalaz- snek, odrobinę sera cheddar albo ków znalazł się również przepis na przygotowują własny sos grzybowy. zapiekankę z zielonej fasolki. Jednak to właśnie najprostsza Reilly zmarła w 2018 roku w wersja pozostaje dla wielu Amewieku 92 lat. Jej kulinarne dzieło rykanów smakiem dzieciństwa i wciąż pozostaje jednak częścią świą- rodzinnych świąt. tecznych tradycji milionów rodzin. Green Bean Casserole jest doskonałym przykładem tego, jak Jak przygotować klasyczną powstają kulinarne tradycje. Nie zawsze potrzebują setek lat historii, Green Bean Casserole? regionalnych legend czy przepisów Oryginalna wersja jest zaska- przekazywanych przez prababcie. kująco prosta. Do przygotowania Czasami wystarczy pomysłowa praokoło sześciu porcji potrzebujemy: cownica, kilka składników z kuchen 1 puszkę (10,5 oz) Campbell’s nej szafki i etykieta na puszce zupy, aby stworzyć potrawę, bez której Cream of Mushroom Soup miliony ludzi nie wyobrażają sobie ½ szklanki mleka świątecznego obiadu. 1 łyżeczkę sosu sojowego Szczyptę czarnego pieprzu 4 szklanki ugotowanej zielonej fasolki 11/3 szklanki

stołów podczas Thanksgiving. Co ciekawe, firma podaje, że w typowym roku połowa sprzedaży jej zupy Cream of Mushroom przypada na okres od listopada do stycznia. Marketingowy pomysł sprzed siedemdziesięciu lat okazał się więc niezwykle trwały.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


24

PLUS 12 listopada 2026

REKLAMA


REKLAMA

25

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


26

REKLAMA

Witamy w

POL-CAR Collision Repair! Nasza specjalność to: ❖ Blacharstwo i lakiernictwo ❖ Kompleksowe naprawy

powypadkowe samochodów wszystkich marek ❖ Współpraca ze wszystkimi firmami ubezpieczeniowymi ❖ Wysoka jakość usług i dobra cena

Pomagamy h w rozmowac z firmami owymi ubezpieczeni

• kuchnie • łazienki • wykończenia piwnic i poddaszy • tarasy • malowanie • wymiana okien i drzwi • płytki • podłogi • „złota rączka” - handyman • i wiele innych

POLSKA PROTEZOWNIA DENTYSTYCZNA

HUSAR DENTAL LAB Protezy – każdy rodzaj Naprawa protez na poczekaniu Najwyższa jakość zębów i akrylu

92 Main Ave Akceptujemy Wallington, NJ 07057 karty kredytowe tel. 973-777-1507 PLUS 12 listopada 2026


27

REKLAMA

Oferujemy fachowość i doświadczenie dla małych i d u ż yc h k l i e n t ó w. Z a p e w n i a my a t ra kc y j n e i konkurencyjne stawki na przewóz i inne usługi. Gwarancją jakości naszych usług jest ponad 30 lat działalności na rynku amerykańskim. • Transport całych kontenerów od drzwi do drzwi między USA i Europą (Import & Export) • Kontenery małe (20ſt), duże (40ſt i 40ſt HC) i specjalistyczne (20ſt & 40ſt Open Top, 20ſt & 40ſt Flat Rack) • Wysyłka samochodów, maszyn, motocykli, ATVs, jet-skis i łodzi • Wysyłka mienia przesiedleńczego • Wysyłka ładunków handlowych i ponadgabarytowych • Oddziały w Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii, na Litwie, Węgrzech i w Portugalii • Agencja celna w Gdyni • Przygotowujemy dokumentację transportową i celną

Mówimy po polsku

Biuro główne:

tel: 732-516-9555 fax: 732-516-9777 219 South Street www.icetransport.com Suite 100 New Providence, NJ 07974 stawki@icetransport.com

Grace S. Nehrebecki ROZLICZENIA PODATKOWE

• rozliczenia elektroniczne dla osób indywiduanych • rozliczenia firm – LLC, spółki i korporacje

Prowadzenie księgowości dla firm Payroll – podatki dla pracowników Tel: 973-472-7722 Fax: 973-472-7077 nehrebeckigs@outlook.com 1033 Broad Street, Cilfton, NJ 07013

Mówimy

po polsku

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


28 Vademecum rodzica

NASTOLATKI W WEEKEND ODSYPIAJĄ PORANNE WSTAWANIE DO SZKOŁY

PLUS 12 listopada 2026


Vademecum rodzica 29 Młodzież odsypia w weekendy niedobór snu, który powstaje z powodu wczesnego wstawania do szkoły. W dni powszednie nastolatki śpią średnio nie dłużej niż 7 godzin, czyli poniżej normy, ale w weekendy nawet 2 godziny dłużej. Szczególnie „sowy” wykorzystują weekend do odsypiania – wynika z przeprowadzonych badań. Niedobór snu (inaczej deprywacja) podczas dni powszednich, gdy budzik dzwoni o godzinie 6:00 lub 7:00, oznacza dla wielu nastolatków gorsze samopoczucie. Ziewanie na lekcji, senność, zmęczenie, a po powrocie do domu nawet drzemkę – choć nie powinno się jej ucinać po 15:00, bo zakłóca porę chodzenia spać. Niewyspanie się nie tylko może prowadzić do zaburzeń okołodobowego rytmu, ale także zwiększać – jak wskazuje jedno z badań – ryzyko pewnych chorób. „Prawie połowa dziewcząt (44 proc.) i 30 proc. chłopców deklarowało, że nadmierna senność w ciągu dnia dokucza im co najmniej raz w tygodniu. Tylko 3,5 proc. dziewcząt i 11,3 proc. chłopców nigdy nie miało problemów z napadami senności w ciągu dnia, a prawie co dziewiąta badana osoba podała, że zmaga się z tym pro-

blemem codziennie” – piszą autorzy badania pt.„Chronotypy a deprywacja snu u młodzieży licealnej”. Badanie objęło 571 uczniów w wieku 17–19 lat. Pokazało jak długość snu i środkowa godzina wyznaczana między zaśnięciem a wybudzeniem (pomocna w ocenie fazy snu w badaniach chronobiologicznych) wpływa na subiektywną ocenę problemów ze snem u nastolatków. Badacze szukali też korelacji pomiędzy typem aktywności dobowej (chronotypem) a niedoborem snu. Wyróżniono pięć chronotypów: skrajnie poranny, umiarkowanie poranny, pośredni, umiarkowanie wieczorny i skrajnie wieczorny. Wyniki pokazały, że wśród badanej młodzieży dominowała aktywność pośrednia (65,6 proc. dziewcząt i 66,3 proc. chłopców), następnie umiarkowanie poranna (27,4 proc. dziewcząt i 23,8 proc. chłopców). Wieczorną aktywność przejawiali w większej mierze chłopcy (8,4 proc.) niż dziewczęta (4,3 proc.). „Najrzadziej występowały chronotypy skrajnie: zdecydowanie poranny – u 2,2 proc. dziewcząt i 1,5 proc. chłopców, oraz zdecydowanie wieczorny – u 0,5 proc. dziewcząt” – zaznaczono w publikacji.

Dziewczęta deklarowały, że średnio od poniedziałku do piątku spały 6 godz. 51 min, a chłopcy – 6 godz. 59 min. W weekend ten czas wydłużał się średnio o około 2 godz. „Największe różnice w długości snu pomiędzy weekendem a dniami zajęć szkolnych występowały u osób z chronotypem wieczornym, a najmniejsze – z chronotypem zdecydowanie porannym”– zaznaczono w artykule. Oznacza to, że nastolatki, które wolą późno chodzić spać i późno też wstawać, miały większe problemy z dostosowaniem się do wczesnego wstawania do szkoły. W sobotę i niedzielę dłużej też spały. „Skowronkom”łatwiej to przychodziło, a w weekend nie potrzebowały odsypiać tyle, co„sowy”. Podobne wyniki, jeśli chodzi o długość snu, osiągnięto w przekrojowych badaniach ankietowych przeprowadzonych na 9874 uczniach ostatnich klas szkół średnich w Polsce. Wykazano w nich, że prawie połowa badanych (46,2 proc.) spała w dni powszednie krócej niż zalecane przez Europejskie Towarzystwo Badań nad Snem 7–9 godzin. Natomiast w weekend większość (95 proc.) deklarowała, że odsypiała i przekraczała 7 godzin. Średnia snu wynosiła 6,7 godziny w dni

powszednie w porównaniu z 9 godzinami w weekendy. Jak zaznaczono w badaniu, niedobór snu zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, z czego niewiele młodych osób zdaje sobie sprawę. „Krótki sen wiązał się z większym spożyciem żywności wysoko przetworzonej, częstszym spożywaniem alkoholu i paleniem tytoniu, mniejszą aktywnością fizyczną zimą oraz dłuższym czasem przed ekranami. Uczniowie śpiący krócej niż 7 godzin częściej mieli niedowagę lub otyłość” – zaznaczają autorzy publikacji pt. „Krótki czas snu, styl życia, ryzyko sercowo-naczyniowe i świadomość zdrowotna wśród polskich uczniów ostatnich klas szkół średnich: wyniki badania ogólnopolskiego”. Dane zbierano od października 2023 roku do stycznia 2024 roku. Zauważono przy tym, że picie alkoholu może pogarszać jakość snu, a napoje energetyczne – utrudniać zasypianie i pogłębiać niedobór snu. Odpowiednia dawka snu, ale też dobra jego jakość pozwalają na regenerację i prawidłowy rozwój młodego organizmu, w tym funkcjonowanie psychiczne. Klaudia Torchała Zdrowie.pap.pl

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


30 Kącik milusińskich CZY WIESZ, ŻE w alfabecie polskim są literki, których nie ma w angielskim? Czasem też coś brzmi tak samo, ale różnie się zapisuje. Wynika to z tego, że dawno temu także w wymowie niektóre głoski się różniły. Możesz zapytać babci lub dziadka, jak dawno temu wymawiano "H" a jak "CH", choć dziś prawie nikt ich nie rozróżnia. Są też głoski, jak na przykład U i Ó, RZ i Ż, H i CH, które obecnie czytamy tak samo, a jak widzisz zapisujemy różnie.

W numerze 1 poznaliście U i Ó, w tym numerze przedstawimy wam H, czyli "samo H" oraz CH, które czyta się tak samo.

Pomysł i ilustracje: www.zielonea.eu

©2024 PLUS Media Group Corp.

Uzupełnij zdanie literami H/h i Ch/ch, w fioletowe kratki wpisz H/h, w żółte Ch/ch.

h h h i ppoopipop hiip o oo tta hip omtam aam m oto ppp o m a t H H iiip ppo HH tltio oolliilitp t i l H ipo t Pokoloruj napisy, a h i H na czerwono.

i oczący ipopotam ipolit chętnie uśtał się w amaku, popijając erbatkę z ibiskusa z filiżanki z iacyntami.

wa wa wa wa a w dru fil dru fil dru fil u dru r fil d czy czy czy fil czy bo bo o bo b bo czy ater ać ater ć ater aćaać ater ać aterna na adło adło adło o ł adło d a na a na n armonia armonia armonia nia

Połącz wyrazy z h w całość. Każdy wyraz i strzałkę pokoloruj innym kolorem. PLUS 12 listopada 2026

Pokoloruj hipopotama.

hhhh

armonia armo


hh h h

iszemy: ppiszemy: piszemy: piszemy: piszemy:

gdy wymienia się na: g, ż, z, np.: wahać (bo: waga), druh (bo: drużyna), błahy (bo: błazen) po spółgłosce z, np.: zhańbić, zharmonizować

h c h h u h d c h c d u c d u d u c du

gdy wymienia się na: sz, np.: mucha (bo: muszka), paluch (bo: paluszek), ucho (bo: uszko), poducha (bo: poduszka)

po spółgłosce s, np.: schody, schowek

na końcu wyrazów, np. pech, miech, grzech, zuch,

Zobacz, jaki wyraz pisze się przez h a jaki przez ch. Wpisz w okienka literki, z którymi są one połączone.

ćć

oo

piszemy: piszemy: piszemy: piszemy:

Pokoloruj ducha, "ch" zrób na czerwono.

H

AMAK ENKA DŁO

LEB

CH

CH mucha

herbata chrząszcz

UŚTAWKA

WA

Wyjątkiem od tej reguły jest wyraz druh.

e JA K ra T a z p O JE inn isz S T, ym emy h ra zem ch?

H

ATA

KU

Kącik milusińskich 31

ż

o

ch ch ch ch ch piszemy:

H CH

Pokoloruj obrazek.

ucho chabry

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


32 Horoskop

21.03 - 19.04

BARAN To tydzień pod wpływem korzystnego układu gwiazd, twój umysł będzie spokojny i niezmącony. Warto poświęcić trochę czasu i zastanowić się nad tym, co dla ciebie naprawdę się w życiu liczy.

20.04 - 22.05

BYK Uparcie będziesz bronić swojego zdania i nie pójdziesz na żaden kompromis. Zastanów się, czy warto tak bardzo się zacietrzewiać. Postaraj się uzyskać porozumienie, nie rób nic na siłę. Pamiętaj, że kiepska forma wkrótce minie.

23.04 - 21.06

BLIŹNIĘTA Jeśli tylko spokojnie podejdziesz do wszelkich spraw, wszystkie problemy uda się rozwiązać dyplomatycznie i z korzyścią dla siebie. Postaraj się więcej czasu poświęcić przyjaciołom.

22.06 - 22.07

RAK W najbliższych dniach będzie ci dopisywało świetne samopoczucie. W domu zapanuje miła atmosfera. Poczujesz, że wreszcie świetnie rozumiecie się z partnerem. Nie szalej na zakupach.

23.07 - 23.08

LEW Korzystny tydzień aby sfinalizować ważne transakcje. Powinno się udać osiągnąć zamierzone cele. W pracy pojawi się okazja by błysnąć dobrym pomysłem. Wykorzystaj swoją szansę.

23.07 - 23.08

PANNA Spokojny tydzień, bez niespodziewanych wydarzeń. Spojrzysz teraz na życie bardziej realnie, zaakceptujesz różne jego ograniczenia. Nie szukaj siłowych rozwiązań. Postaraj się uzyskać bezpieczny kompromis.

23.09 - 22.10

23.10 - 21.11

22.11 - 21.12

22.12 - 19.01

20.01 - 18.02

19.02 - 20.03

PROMOCJA! KUCHNIA 10’×10’

Twój sklep, w którym kupisz

WSZYSTKO DO ŁAZIENKI I KUCHNI!

$4,999

REGULARNIE $6,600 OSZCZĘDZASZ $1,601!

WAGA To będzie prawdopodobnie bardzo dobry czas na załatwienie zaległych spraw. Wykażesz teraz się łatwością w nawiązywaniu kontaktów, błyskotliwością i elokwencją. W miłości i sprawach uczuć czeka cię spore ożywienie. SKORPION Pojawią się nowe możliwości i nowe inicjatywy. Interesy powinny układać się teraz pomyślnie, wykorzystaj zdolność przewidywania i umiejętność szybkiego podejmowania decyzji. STRZELEC Grozi ci pewien zastój w uczuciach. No, chyba że weźmiesz sprawy w swoje ręce, na partnera raczej nie masz teraz co liczyć. Mogą pojawić się niespodziewane większe wydatki. Mogą dokuczać ci przejściowe bóle głowy. KOZIOROZEC Ten tydzień powinien być bardzo udany. Zawartość twojego portfela powinna się powiększyć, będzie dopisywać ci dobry humor i wspaniała forma fizyczna. Postaraj się wykorzystać korzystny czas, naładuj akumulatory. Jeśli w twoim życiu uczuciowym wszystko układa się pomyślnie. WODNIK Zapragniesz teraz zmian i nowych przygód. Zastanów się czy warto wszystko zaczynać od nowa. Tyle szczęścia masz przy sobie, a szukasz gdzieś czegoś innego. Pamiętaj, że możesz więcej stracić niż zyskać. Nie oszukuj siebie i postaraj się działać rozważnie. RYBY Warto teraz w coś zainwestować, nawet jeśli nie będzie to wielka suma. Niedługo nadarzy się okazja, żeby ją pomnożyć. Grozi ci pewien zastój w uczuciach. Może ci się wydawać, że coś jest nie tak między wami. W gruncie rzeczy wszystko jest na jak najlepszej drodze. W ZESTAWIE: • Szafki shaker białe lub szare • Blat z kwarcu • Białe płytki „subway” • Uchwyty i zlew

25%

20+

DLACZEGO MY? ✓ 100% ALL WOOD CABINETRY

RABAT

NA DRZWI SZKLANE DO ŁAZIENKI!

LAT

✓ NAJWYŻSZA JAKOŚĆ

DOŚWIADCZENIA

✓ SZYBKA REALIZACJA

✓ DARMOWA KONSULTACJA

200+ 5-STAR REVIEWS

DARMOWY PROJEKT 3D

DOSTAWY NJ / NY / PA

UMÓW SIĘ JUŻ DZIŚ! DARMOWA KONSULTACJA I PROJEKT 3D

Znajdziesz u nas najlepsze marki:

SHOWROOM

30% RABAT NA PŁYTKI

SHOWROOM 57 RIVER DRIVE PASSAIC, NJ 07055

973-778-3355

️ info@bjfloorsandkitchens.com

PLUS 12 listopada 2026

613 BLOOMFIELD AVE WEST CALDWELL, NJ 07006

973-228-1900

sales@bjfloorsandkitchens.com

UMÓW WIZYTĘ ONLINE LUB TELEFONICZNIE ODWIEDŹ NASZĄ STRONĘ: www.bjfloorsandkitchens.com


Ubezpieczenia bez tajemnic 33

Konsekwencje wypadku pożyczonym samochodem Koszty stłuczki pokrywane są z polisy właściciela samochodu. Związek samochodu z odpowiedzialnością cywilną oznacza po prostu tyle, że w przypadku stłuczki z winy kierującego, odszkodowanie obciąży polisę właściciela samochodu, a nie kierowcy. Najczęściej nie ma z tym problemu, bo właściciel i kierowca to jedna i ta sama osoba. Ale sprawa komplikuje się, gdy znajomy, współpracownik, albo ktoś z rodziny pożycza od Ciebie auto, albo tym autem Cię odwozi i doprowadza do stłuczki. Pożyczasz – ryzykujesz. Nawet niebudząca żadnych wątpliwości wina nie przekłada się na sprawy ubezpieczeniowe, ponieważ to właściciel auta odpowiada za szkody nim wyrządzone. Pożyczając komuś samochód po prostu ryzykujesz. A ryzykujesz między innymi utratą zniżek. Przy zawieraniu kolejnej umowy możesz zapłacić nawet kilkaset

dolarów więcej.

Kolizja pożyczonym samochodem. Czy jest szansa na zwrot tych pieniędzy od osoby, która spowodowała wypadek w nieswoim samochodzie? Jeżeli szkoda była niewielka (zarysowanie, drobna stłuczka) możesz poprosić znajomego, aby pokrył koszty naprawy. Swoją drogą uważam, że jeśli jest to porządny człowiek, a tym bardziej dobry znajomy, powinien zaproponować to sam. Jeśli jednak doszło do poważniejszego wypadku, a w grę wchodzić będą raczej tysiące niż setki dolarów, bez odszkodowania z ubezpieczenia się nie obejdzie. Wtedy możesz poprosić kierowcę, aby pokrył różnicę Twojej składki za ubezpieczenie wynikającą z utraty zniżek za bezszkodową jazdę. Aby zakończyć sprawę bez zgrzytów, może-

cie napisać oświadczenie mówiące o tym, że kwota ta wyczerpuje jakiekolwiek przyszłe roszczenia związane ze szkodą. Ty dostaniesz rekompensatę, a sprawca zdarzenia będzie mieć pewność, że nie będziesz żądać od niego w przyszłości dodatkowych pieniędzy. Pożyczając samochód znajomemu ryzykujesz. Ryzykujesz na kilka sposobów: po pierwsze kłopotami przy likwidacji szkody, po drugie utratą zniżek za bezszkodowa jazdę, jeśli masz takie ubezpieczenie, po trzecie procesem o wyrównanie strat, a po czwarte – w skrajnym wypadku – utratą pojazdu, bo przecież jeśli ktoś ma kluczyki i dokumenty pojazdu nie jest tak łatwo odebrać mu samochód. Według starego polskiego powiedzenia ,,żony i samochodu się nie pożycza”.

Podjęcie decyzji przez firmę ubezpieczeniową Firma ubezpieczeniowa może zdecydować się na przyjęcie odpowiedzialności finansowej za wystąpienie szkody, może też

odmówić wypłaty odszkodowania. My również mamy prawo negacji warunków oferowanych przez ubezpieczyciela. Możemy nie zgodzić się z jego decyzją (chociażby w przypadku, gdy uważamy, że suma odszkodowania jest za niska). Wtedy jednak proces wypłaty odszkodowania przedłuży się (w zależności od tego, czy sprawę z ubezpieczeniem załatwimy polubownie, czy poprzez spór w sądzie). Profesjonalny i doświadczony zespół pracowników pomoże dokonać właściwego wyboru. Powierzając nam ochronę ubezpieczeniowa zyskujecie Państwo wiarygodnego i solidnego partnera, który zadba o Wasze bezpieczeństwo. Bardzo prosimy szczegółowe pytania kierować bezpośrednio do Choice Int. Agency i Royal Crown Realty przy 348 Main Ave Wallington, NJ 07057, telefonicznie pod numer 973-773-7448 lub mailowo na adres royalcrownrealty@aol. com. Grażyna Torbus

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


34 Śladami historii

New Posen, Nebraska. Nowy Poznań na prerii

Posen odnajdujemy w wydanej w 1882 roku historii Nebraski autorstwa Andreasa. Opisując osadnictwo w hrabstwie Howard, kronikarz wymiePolska kolonia, która miała stać się miasteczkiem, ale nigdy nił polską kolonię kierowaną nim naprawdę nie została przez Johna Barzynskiego. Zaznaczył, że Polacy osiedlili się w okolicach Kelso, zorganizowali W poprzednim odcinku „Śla- można było spróbować zostać wła- wspólnotę kościelną, a Barzyński wytyczył miasto nazwane New dami historii” odwiedziliśmy Polo- ścicielem gospodarstwa. nię w Wisconsin, gdzie polscy i Nie oznaczało to jednak Posen. Następnie dodał krótkie, kaszubscy emigranci zamieniali łatwego życia. Preria różniła się ale niezwykle wymowne zdanie: lasy i podmokłe tereny w gospo- od ziem pozostawionych w Euro- osada rozwijała się, jednak miasto darstwa. Tym razem ruszamy jesz- pie. Zamiast gęstych lasów Michi- nie powstało. cze dalej na zachód, do Nebraski. gan i Wisconsin były rozległe To właśnie ten szczegół odróżWśród rozległych pól, niewiel- równiny, silne wiatry, gorące lata nia New Posen od innych miejsc kich osad i dróg przecinających i mroźne zimy. Rolnictwo zależało odwiedzonych dotychczas w amerykańskie równiny kryje się od pogody, a odległości między naszym cyklu. W Pannie Marii historia miejsca, które miało nosić gospodarstwami były ogromne. powstała trwała osada z kościonazwę New Posen – Nowy Poznań. Mimo to perspektywa posiadania łem i szkołą. W Cestohowie polscy W latach siedemdziesiątych XIX własnej ziemi przyciągała kolej- emigranci stworzyli kolejną spowieku polscy emigranci postano- nych emigrantów. łeczność. W Parisville i Polonii wili stworzyć tutaj własną kolonię gospodarstwa rozwijały się wokół rolniczą. Wyznaczono nawet teren CZŁOWIEK, KTÓRY CHCIAŁ miejscowych parafii. pod przyszłe miasteczko. Osad- ZBUDOWAĆ NOWY POZNAŃ W New Posen również pojanicy przybywali, kupowali ziemię wili się osadnicy. Powstała spoi zakładali gospodarstwa. Ale Jedną z najważniejszych postaci łeczność rolnicza. Ale planowane miasto, które planowano, nigdy tej historii był Jan Barzyński, znany miasteczko nie rozwinęło się w naprawdę nie powstało. w amerykańskich dokumentach sposób, jaki wyobrażali sobie jego Na mapie dzisiejszej Nebra- jako John Barzynski. Był związany z organizatorzy. Nie oznaczało to, ski trudno znaleźć New Posen. polską prasą katolicką w Chicago, a że przedsięwzięcie zakończyło się Nie ma tu dużej miejscowości o następnie zaangażował się w orga- całkowitą porażką. Polskie osadtej nazwie ani historycznego cen- nizowanie polskiego osadnictwa w nictwo przetrwało, choć przybrało trum pełnego polskich budynków. Nebrasce. inną formę niż pierwotnie planoAby odnaleźć jej ślady, trzeba zajW połowie lat siedemdziesią- wano. rzeć do starych kronik hrabstwa tych XIX wieku stanął na czele Howard, dokumentów kolejowych grupy emigrantów, którzy osiedlili KOLEJ ZAPRASZA POLSKICH i historii miejscowych parafii. To się w okolicach Kelso, w hrabstwie OSADNIKÓW właśnie one opowiadają o przed- Howard. Barzyński nie zamierzał sięwzięciu, które miało stworzyć ograniczyć się do sprowadzenia Za powstaniem New Posen nowy ośrodek polskiego osadnic- kilku rodzin rolniczych. Jego plany stały nie tylko marzenia emigranbyły znacznie ambitniejsze. twa w Ameryce. tów. Ważną rolę odegrała także Wyznaczył miejsce pod przy- kolej. Burlington and Missouri POLACY RUSZAJĄ NA szłe miasteczko, które nazwał New River Railroad Company posiaPosen. Nazwa nawiązywała do dała rozległe tereny w Nebrasce i WIELKIE RÓWNINY Poznania, znanego wówczas pod chciała je sprzedać nowym osadW drugiej połowie XIX wieku niemiecką nazwą Posen. W czasie nikom. W tym celu współpracoNebraska przyciągała tysiące emi- zaborów Wielkopolska znajdo- wała z agentami reprezentującymi grantów z Europy. Po wojnie sece- wała się pod panowaniem Prus, a różne grupy narodowościowe. Jan syjnej amerykański Zachód szybko Poznań pozostawał jednym z naj- Barzyński został jednym z takich się zmieniał. Rozbudowywano ważniejszych ośrodków polskiego agentów. Jego zadaniem było linie kolejowe, wytyczano nowe życia narodowego. zachęcanie Polaków do osiedlania miejscowości, a ziemię oferowano Nowy Poznań na amerykań- się w hrabstwach Howard, Sherosadnikom gotowym rozpocząć skiej prerii miał więc być czymś man, Greeley i Valley. życie na terenach dotychczas słabo więcej niż zwykłym punktem na Zachowane dokumenty pokazagospodarowanych przez przyby- mapie. Miał stać się miejscem, w zują, że nie była to wyłącznie szów z Europy. którym polscy emigranci mogliby inicjatywa oparta na ogólnych Dla Polaków, którzy przybywali budować przyszłość, zachowując obietnicach. Istniały konkretne umowy, ceny ziemi, prowizje i do Stanów Zjednoczonych, była to własną wspólnotę. plany sprowadzenia kolejnych alternatywa wobec pracy w wielrodzin. We wrześniu 1877 roku kich miastach przemysłowych. W KOLONIA POWSTAŁA, ALE Barzyński zawarł porozumienie z Chicago, Pittsburghu czy Milwau- MIASTO NIE kee można było znaleźć zatrudprzedsiębiorstwem kolejowym. W nienie w fabrykach. W Nebrasce Najciekawszą informację o New ciągu dwóch lat miał sprowadzić

PLUS 12 listopada 2026

do regionu 400 polskich rodzin. Planował wykorzystywać do tego spotkania z emigrantami oraz ogłoszenia w polskiej prasie katolickiej. Do 1 października 1878 roku, według zachowanych zapisów, sprzedał ponad 20 tysięcy akrów ziemi w hrabstwach Howard i Sherman. To pokazuje, że polska kolonizacja Nebraski była przedsięwzięciem znacznie większym niż próba założenia jednej miejscowości. KOŚCIÓŁ NA ŚRODKU PRERII Podobnie jak w innych polskich osadach, również w New Posen życie społeczne szybko zaczęło organizować się wokół Kościoła katolickiego. Polscy osadnicy utworzyli wspólnotę parafialną, której początki wiąże się z 1877 rokiem. Z czasem rozwinęła się ona w parafię św. Antoniego, znaną później w miejscowości Farwell. Przedsiębiorstwo kolejowe przekazało ziemię pod polski kościół i przygotowało budynek, w którym przybywający emigranci mogli tymczasowo zamieszkać. W 1878 roku do kolonii przybył ksiądz Antoni Klawiter. Opiekował się polskimi osadnikami, a także sąsiednią wspólnotą czeską. Zachowała się ciekawa opowieść o początkach jego pracy. Duchowny miał przyjechać z kucharką i organistą. Ponieważ brakowało odpowiedniego wyposażenia, nawet przygotowywanie posiłków wymagało improwizacji. To drobny szczegół, ale dobrze pokazuje warunki, w jakich organizowano życie religijne na amerykańskiej prerii. W listopadzie 1879 roku do New Posen przybył również ksiądz Józef Barzyński, brat Jana. Pozostał jednak tylko do stycznia następnego roku. Problemy finansowe sprawiły, że zarówno on, jak i ksiądz Klawiter musieli opuścić placówkę. Polska kolonia istniała, ale utrzymanie jej instytucji nie było łatwe. SZARAŃCZA, SUSZE I NIEPEWNA PRZYSZŁOŚĆ W latach siedemdziesiątych XIX wieku rolnicy Nebraski musieli mierzyć się z przeciwnikiem, któ-


Śladami historii 35 rego nie dało się pokonać ciężką pracą. Była nim szarańcza. W 1874 i 1875 roku ogromne roje owadów niszczyły uprawy na Wielkich Równinach. Kroniki hrabstwa Howard opisują zniszczenia, które doprowadzały osadników do dramatycznej sytuacji. Część rodzin opuszczała swoje gospodarstwa. Inni próbowali przetrwać i rozpocząć wszystko od nowa. Do tego dochodziły susze, gwałtowne burze, gradobicia i trudności ze sprzedażą plonów. W zachowanej korespondencji Barzyńskiego pojawia się między innymi historia Juliusza Koślickiego, któremu grad zniszczył pszenicę na około 50 akrach. Takie wydarzenia pokazują, dlaczego rozwój nowych osad nie zawsze przebiegał zgodnie z planem. Zakup ziemi był dopiero początkiem. Trzeba było jeszcze utrzymać gospodarstwo, spłacać zobowiązania i przeżyć kolejne sezony. DRUGIE MIASTO, KTÓRE TAKŻE NIE POWSTAŁO Historia New Posen ma jeszcze jeden interesujący rozdział. Barzyński planował stworzenie kolejnego polskiego miasteczka, tym razem w hrabstwie Sherman. Miało ono nosić nazwę Krakow. W 1878 roku zawarto porozumienie przewidujące przeznaczenie ziemi pod przyszłą miejscowość. Wytyczono nawet działki budowlane. Jednak również ten projekt nie został zrealizowany. Teren wybrany pod Krakow okazał się mniej dogodny niż położenie pobliskiego Loup City. Część ziemi była piaszczysta, a osadnicy woleli kupować gospodarstwa w innych miejscach. Niektórzy Polacy wybierali też ziemię oferowaną bezpośrednio przez rząd federalny, zamiast korzystać z oferty przedsiębiorstwa kolejowego. W ten sposób powtarzał się ten sam problem. Można było zaplanować miasteczko, wyznaczyć ulice i działki, ale nie można było zmusić osadników, aby budowali domy dokładnie tam, gdzie przewidział to organizator kolonii. New Posen i planowany Krakow pokazują, że historia polskiego osadnictwa w Ameryce obejmuje

również projekty, które pozostały na papierze.

POLSKA HISTORIA, KTÓREJ NIE WIDAĆ NA MAPIE

POSEN, KTÓRY STAŁ SIĘ FARWELL

Dzisiaj New Posen nie istnieje jako samodzielne miasteczko. Aby odnaleźć ślady dawnej kolonii, trzeba odwiedzić okolice Farwell, St. Paul i dawnego Kelso w środkowej Nebrasce. Pozostała historia parafii św. Antoniego, dawne dokumenty własności ziemi, zapisy kościelne i nazwiska rodzin, które osiedlały się tutaj w XIX wieku. Nie zobaczymy rynku Nowego Poznania ani ulic wytyczonych przez Jana Barzyńskiego. Nie ma historycznego centrum przypominającego polskie miasta. Ale nie oznacza to, że osadnicy nie pozostawili po sobie trwałego śladu. Wielu z nich zbudowało gospodarstwa, wychowało dzieci i przyczyniło się do rozwoju rolniczej Nebraski. Ich potomkowie stali się częścią amerykańskiego społeczeństwa. I właśnie dlatego historia New Posen jest tak interesująca. W naszym cyklu odwiedzaliśmy dotychczas miejsca, w których polskie osady przetrwały jako niewielkie miejscowości. Tym razem poznaliśmy historię kolonii, która przetrwała, choć planowane miasteczko nie powstało. Ponad 150 lat później Nowy Poznań pozostaje przede wszystkim nazwą zapisaną w dokumentach. Za tą nazwą kryje się jednak prawdziwa historia ludzi, którzy uwierzyli, że na amerykańskiej prerii mogą stworzyć własny kawałek Polski.

Co ciekawe, nazwa Posen nie zniknęła całkowicie z mapy Nebraski. W 1887 roku w hrabstwie Howard powstała miejscowość nazwana Posen. Jej historia związana była z polskimi osadnikami, ale z czasem coraz większą rolę odgrywali również przybysze z Danii. Dwa lata później nazwę urzędu pocztowego zmieniono na Farwell. Według historycznych opracowań zmiana miała związek ze sporem o narodowy charakter miejscowości. Nazwa Farwell nawiązywała do duńskiego pożegnania – symbolicznego rozstania z nazwą Posen. Sprawa okazała się jednak bardziej skomplikowana. Przez wiele lat nazwy używane przez różne instytucje nie były zgodne. Dopiero w 1951 roku sąd hrabstwa Howard oficjalnie rozstrzygnął kwestię nazwy miejscowości. Trzeba przy tym odróżnić pierwotny projekt New Posen od późniejszej miejscowości Posen, która rozwinęła się jako Farwell. Nie jest to historia jednego miasta, które po prostu zmieniło nazwę, lecz kolejnych etapów polskiego osadnictwa w tym regionie.

WARTO WIEDZIEĆ Gdzie: okolice dawnego Kelso i Farwell, Howard County, Nebraska Początek polskiej kolonii: połowa lat 70. XIX wieku Organizator: Jan (John) Barzyński, polski dziennikarz i agent sprzedaży ziemi Skąd nazwa: New Posen – Nowy Poznań, nawiązanie do Poznania w zaborze pruskim Znaczenie: polska kolonia rolnicza, dla której wytyczono plan miasteczka, lecz nie rozwinęło się ono jako samodzielny ośrodek miejski Plan osadniczy: sprowadzenie 400 polskich rodzin do kilku hrabstw Nebraski w ciągu dwóch lat Sprzedaż ziemi: do października 1878 roku Barzyński sprzedał ponad 20 tysięcy akrów w hrabstwach Howard i Sherman Polski ślad: parafia św. Antoniego, później związana z Farwell Ciekawostka: Barzyński planował również założenie polskiego miasteczka Krakow w hrabstwie Sherman, ale ten projekt także nie został zrealizowany Posen i Farwell: późniejsza miejscowość Posen otrzymała nazwę Farwell; spór o jej oficjalną nazwę zakończono dopiero w 1951 roku Co zobaczyć: okolice Farwell, historyczne miejsca związane z parafią św. Antoniego oraz rolniczy krajobraz hrabstwa Howard.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


36 Technologie

Peleryna niewidzialności już istnieje

Niewidzialność termiczna nie jest tym samym co niewidzialność Naukowcy znaleźli sposób, by oszukać kamery termowizyjne optyczna. Człowiek ukryty pod odpowiednią osłoną może stać się trudny do wykrycia przez określoną kamerę termowizyjną, ale nadal będzie widoczny gołym okiem. Nie wystarczy więc założyć specjalnej peleryny i przejść niezauważonym przez zatłoczony plac. Co więcej, skuteczność takich rozwiązań zależy od wielu czynników: temperatury otoczenia, rodzaju kamery, kąta obserwacji, czasu działania oraz właściwości samej osłony. W warunkach laboratoryjnych Przez dziesięciolecia peleryna niewidzialności należała można precyzyjnie kontrolować te parametry. W prawdziwym świedo świata fantastyki. Pojawiała się w książkach, filmach i cie sytuacja jest znacznie bardziej marzeniach naukowców, którzy zastanawiali się, czy można skomplikowana. sprawić, aby jakiś przedmiot po prostu zniknął. Dziś ta wizja zaczyna nabierać realnych kształtów. Badacze opracowują Od laboratoriów do pola walki materiały, które potrafią ukrywać obiekty przed kamerami termowizyjnymi. Nie oznacza to jeszcze, że człowiek może Pierwszym skojarzeniem z technologią niewidzialności jest oczywistać się niewidzialny, ale technologia otwiera drzwi do ście wojsko. rozwiązań, które jeszcze niedawno wydawały się niemożliwe. Współczesne systemy obserwacyjne wykorzystują termowizję do wykrywania ludzi, pojazdów i urzątylko blokuje promieniowanie dzeń nawet w nocy. Jak ukryć coś, co cieplne, ale również nie zdradza Materiał, który potrafiłby skuemituje ciepło? swojej obecności. tecznie ograniczać widoczność Każdy człowiek, zwierzę i przedZwykła izolacja może ograniczyć termiczną, mógłby znaleźć zastosomiot emituje promieniowanie przepływ ciepła, jednak sama często wanie w ochronie sprzętu i maskocieplne. Im wyższa temperatura tworzy na obrazie termowizyjnym waniu wybranych obiektów. obiektu, tym więcej energii wypro- wyraźnie odróżniający się obszar. Nie oznacza to jednak, że istmieniowuje on do otoczenia. Nowoczesny kamuflaż termiczny nieje już uniwersalny kombinezon Nasze oczy nie widzą większości działa bardziej subtelnie. Odpo- pozwalający żołnierzowi całkowitego promieniowania, ale kamery wiednio zaprojektowana struk- cie zniknąć przed wszystkimi czujtermowizyjne potrafią je rejestro- tura materiału kontroluje sposób nikami. rozchodzenia się ciepła, tak aby wać i przekształcać w obraz. Technologie rozwijane w laboraDlatego człowieka można obserwator otrzymał obraz przy- toriach wymagają dalszych badań wykryć w całkowitej ciemności, pominający otoczenie. nad trwałością, elastycznością i nawet gdy ukrywa się za krzewami. W eksperymentach badacze skutecznością w zmieniających się Kamera nie potrzebuje światła sło- wykorzystują specjalne układy warunkach. necznego ani latarki. Wystarczy jej materiałów, których właściwości różnica między promieniowaniem cieplne różnią się w zależności od Niewidzialność może emitowanym przez ciało a promie- kierunku przepływu energii. pomóc także w niowaniem otoczenia. To pozwala manipulować rozkła- codziennym życiu Właśnie tę zasadę próbują wyko- dem temperatury na powierzchni rzystać naukowcy pracujący nad osłony. Choć wojskowe zastosowania nową generacją kamuflażu. Efekt może być zaskakujący: przyciągają największą uwagę, Zamiast ukrywać obiekt przed obiekt znajdujący się pod osłoną równie interesujące są możliwości ludzkim wzrokiem, starają się spra- staje się znacznie trudniejszy do wykorzystania podobnych matewić, aby jego obraz termiczny zlewał odróżnienia od tła na obrazie ter- riałów w przemyśle. się z tłem. micznym. Kontrolowanie przepływu ciepła ma ogromne znaczenie dla elektroMateriał, który Czy człowiek może niki, budownictwa i energetyki. Wyobraźmy sobie urządzenia oszukuje kamerę naprawdę zniknąć? elektroniczne, w których specjalne Jednym z największych wyzwań Tu pojawia się najważniejsze roz- materiały kierują ciepło z dala od jest stworzenie osłony, która nie różnienie. najbardziej wrażliwych elementów.

PLUS 12 listopada 2026

Mogłoby to ograniczać przegrzewanie i wydłużać ich żywotność. Podobne rozwiązania mogłyby pomóc w projektowaniu bardziej efektywnych systemów izolacji i ochrony termicznej. Nie wszystkie te zastosowania wymagają ukrywania czegokolwiek przed kamerą. Najważniejsza jest sama umiejętność kontrolowania przepływu energii cieplnej. A co z peleryną Harry’ego Pottera? Prawdziwa niewidzialność dla ludzkiego oka stanowi znacznie trudniejsze wyzwanie. Aby przedmiot stał się niewidzialny, światło musiałoby omijać go w taki sposób, żeby obserwator widział obraz znajdujący się za nim. Naukowcy od lat eksperymentują z metamateriałami, czyli sztucznie projektowanymi strukturami, które mogą wpływać na rozchodzenie się fal elektromagnetycznych w nietypowy sposób. Niektóre eksperymenty pozwoliły uzyskać efekty przypominające niewidzialność, ale zwykle dotyczą one określonych długości fal, niewielkich obiektów albo ściśle kontrolowanych warunków. Peleryna, która uczyniłaby dorosłego człowieka niewidzialnym z każdej strony, w pełnym świetle dziennym, nadal pozostaje poza zasięgiem współczesnej technologii. Przyszłość, która jeszcze niedawno wydawała się magią Historia technologii pokazuje, że wiele wynalazków zaczynało się od pomysłów uznawanych za nierealne. Samoloty, telefony komórkowe czy roboty wykonujące skomplikowane operacje medyczne jeszcze kilka pokoleń temu mogłyby uchodzić za element fantastycznej opowieści. Badania nad kamuflażem termicznym nie oznaczają, że jutro kupimy w sklepie pelerynę niewidzialności. Pokazują jednak coś równie fascynującego: naukowcy uczą się coraz precyzyjniej kontrolować zjawiska fizyczne, które dotychczas wydawały się nieuniknione. Być może przyszłość nie przyniesie nam magicznej peleryny, ale może dać materiały, które sprawią, że dla wybranych urządzeń obserwacyjnych niektóre obiekty rzeczywiście staną się niemal niewidoczne.


REKLAMA

37

Lekarz Medycyny

Małgorzata Komza, MD 17 Sylvan Street, Suite 103 B, Rutherford,NJ Tel: (201) 691 7110 www.KomzaMD.com

Ewaluacja i leczenie • uzależnień • chorób psychicznych • problemów emocjonalnych u dzieci młodzieży i dorosłych • depresja • stany lękowe • nerwice • bezsenność • psychoza • ADHD • OCD Uzależnienia od: alkoholu, benzodiazepin, heroiny/painkillers Dr Komza jest certyfikowana w leczeniu uzależnień od heroiny i innych opiatów za pomocą leku SUBOXONE

UBEZPIECZENIE MEDICARE • Advantage Plans • Supplement Plans • Prescription Drug Plans

Doświadczony Broker współpracujący z wieloma firmami ubezpieczeniowymi odpowie na nurtujące Cię pytania związane z: • przejściem na emeryturę, • uzyskaniem zdrowotnych ubezpieczeń emerytalnych Medicare, • obsługą indywidualnych kont emerytalnych IRA, • transferem pieniędzy z pracowniczych kont 401k 403 b, planów unii • asysta w urzędzie Social Security • ubezpieczenia na życie • ubezpieczenie zwiazane z pochówkiem - final expense insurance

Zadzwoń dziś: Agnieszka Rola Licencjonowany Broker NJ ,NY 917 716 4245 agnesrola@gmail.com

OPIEKA DENTYSTYCZNA dla całej rodziny 500 North Wood Ave, Suite 1A, Linden NJ 07036 Tel: (908) 718 - 7337 ATRAKCYJNE CENY Gabinet otwarty do późnych godzin wieczornych oraz w soboty Akceptujemy wiekszość ubezpieczeń

we Darmo acje lt konsu

www.annapawlowskadds.com

GABINET DENTYSTYCZNY

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


38 Weekend z PLUSem

PLUS 12 listopada 2026


Weekend z PLUSem 39

Od piątku trzynastego do miliona światełek! Listopadowy weekend pełen niespodzianek Piątek trzynastego wcale nie musi przynosić pecha! W New Jersey zapowiada się weekend pełen niezwykłych atrakcji. Będą tajemnicze nocne targi, świąteczne iluminacje, kulinarne pokusy, podróż do XIX wieku i okazja do znalezienia pierwszych prezentów pod choinkę. Weekend 13–15 listopada udowodni, że listopad w Garden State wcale nie musi być szary i nudny.

Blairstown – piątek trzynastego w miejscu, gdzie narodził się filmowy koszmar Friday the 13th | 13 listopada Piątek trzynastego ma w New Jersey szczególne znaczenie. To właśnie w Blairstown i okolicach kręcono sceny do kultowego horroru „Friday the 13th” z 1980 roku. Niewielkie miasteczko stało się dzięki temu miejscem pielgrzymek miłośników kina grozy. W piątek 13 listopada historyczne Roy’s Hall zaprasza na specjalne pokazy filmu, który przed laty rozsławił tę okolicę. Dla fanów horrorów to wyjątkowa okazja, by obejrzeć słynny obraz niemal dokładnie tam, gdzie powstawał. Przed seansem warto przespacerować się po Main Street i przyjrzeć się miasteczku, którego spokojne uliczki stały się częścią filmowej legendy. W listopadowej scenerii Blairstown ma niepowtarzalny klimat. A jeśli ktoś jest przesądny? Cóż, może lepiej nie siadać w kinie w trzynastym rzędzie! Gdzie: Roy’s Hall, 30 Main St., Blairstown Kiedy: piątek 13 listopada, seanse o 18:30 i 21:00 Wstęp: płatny

Paramus – zwierzęta w zupełnie nowym świetle Let It Glow! | 13–15 listopada Kto powiedział, że do zoo najlepiej chodzić za dnia? W Bergen County Zoo listopadowe wieczory

zamieniają się w świetlistą przygodę. Podczas Let It Glow! odwiedzający mogą spacerować wśród ponad 40 instalacji przedstawiających zwierzęta i fantastyczne sceny wykonane z kolorowych lampionów. Rozświetlone figury tworzą niezwykły krajobraz, który szczególnie efektownie wygląda po zmroku. Na gości czekają również przejażdżki kolejką, paleniska oraz możliwość przygotowania popularnych amerykańskich słodkości s’mores. To świetna propozycja dla rodzin z dziećmi, ale również dla dorosłych szukających pomysłu na romantyczny, jesienny wieczór. Gdzie: Bergen County Zoo, 216 Forest Ave., Paramus Kiedy: weekend 13–15 listopada, wieczorem Wstęp: płatny

Edison – zakupy, smakołyki i mnóstwo inspiracji Great Food Expo | 14–15 listopada Czy można spędzić cały weekend na odkrywaniu nowych smaków? W Edison będzie ku temu doskonała okazja. Great Food Expo to wydarzenie dla wszystkich, którzy lubią gotować, próbować nowych produktów i poznawać kulinarne nowinki. Wystawcy zaprezentują rozmaite artykuły spożywcze, przysmaki i pomysły na urozmaicenie domowej kuchni. To również okazja do spotkań z przedstawicielami branży kulinarnej, zakupów oraz poszukiwania inspiracji przed zbliżającym się Thanksgiving. A ponieważ podczas takich wydarzeń najtrudniej przejść obojętnie obok smakowicie wyglądających stoisk, lepiej nie planować wcześniej zbyt obfitego śniadania! Gdzie: New Jersey Convention & Exposition Center, 97 Sunfield Ave., Edison Kiedy: sobota i niedziela, 14–15 listopada Wstęp:

płatny

Morristown – Thanksgiving jak za dawnych czasów A Victorian Thanksgiving | 14 listopada Jak wyglądało przygotowanie świątecznej uczty, zanim pojawiły się elektryczne piekarniki, mikrofalówki i gotowe mieszanki przypraw? Odpowiedź można znaleźć w Historic Speedwell w Morristown, gdzie w sobotę 14 listopada odbędzie się wyjątkowe spotkanie poświęcone kuchni epoki wiktoriańskiej. Uczestnicy poznają dawne przepisy pochodzące z XIX-wiecznych książek kucharskich i dowiedzą się, jak przygotowywano tradycyjne potrawy na otwartym palenisku. To fascynująca podróż do czasów, kiedy gotowanie wymagało znacznie więcej cierpliwości, pracy i umiejętności niż dzisiaj. Wydarzenie może szczególnie zainteresować miłośników historii, dawnych tradycji i kulinarnych ciekawostek. Po takiej lekcji nawet przygotowanie współczesnego indyka na Thanksgiving może wydać się wyjątkowo proste. Gdzie: Historic Speedwell, Morristown Kiedy: sobota 14 listopada Wstęp: 35 dolarów, dla osób od 13. roku życia; niepełnoletni z dorosłym

Farmingdale – świąteczne zakupy w historycznej wiosce Holiday Craft & Vendor Show | 14 listopada Świąteczne zakupy w centrum handlowym? Można. Ale znacznie ciekawiej wybrać się do miejsca, w którym historia spotyka się z rękodziełem. Historic Village at Allaire zaprasza na Holiday Craft & Vendor Show. Ponad 160 wystawców zaprezentuje ręcznie wykonane ozdoby, biżuterię, ceramikę, tekstylia, obrazy i inne oryginalne przedmioty. Wizyta w historycznej osadzie to jednak coś więcej niż zakupy. Można zajrzeć do dawnych warsztatów, zobaczyć pokazy tradycyjnego rzemiosła oraz odwiedzić

miejscową piekarnię i sklep. To doskonała okazja, by znaleźć prezent, którego nie zobaczymy na półkach wielkich sieci handlowych, a przy okazji poczuć atmosferę dawnego New Jersey. Gdzie: Historic Village at Allaire, 4263 Atlantic Ave., Wall Township Kiedy: sobota 14 listopada, 10:00–15:00 Wstęp: według informacji organizatora

Egg Harbor Township – milion światełek i pierwsza magia Bożego Narodzenia Christmas Fantasy with Lights | od 14 listopada Chociaż do Bożego Narodzenia pozostało jeszcze kilka tygodni, w Storybook Land świąteczna magia rozpoczyna się już w połowie listopada. Od soboty 14 listopada rodzinny park rozrywki w Egg Harbor Township zaprasza na Christmas Fantasy with Lights – wydarzenie, podczas którego bajkowa kraina rozbłyśnie ponad milionem światełek. Kolorowe iluminacje, świąteczne dekoracje i bajkowa sceneria sprawiają, że jest to jedna z najbardziej rodzinnych atrakcji początku sezonu bożonarodzeniowego. Dzieci mogą poczuć atmosferę świąt, a dorośli na chwilę wrócić do czasów, kiedy największą radość sprawiało samo patrzenie na rozświetloną choinkę. To znakomita propozycja na rodzinny wyjazd, zwłaszcza jeśli najmłodsi już od początku listopada pytają, ile dni zostało do przyjazdu Świętego Mikołaja. Gdzie: Storybook Land, 6415 Black Horse Pike, Egg Harbor Township Kiedy: od soboty 14 listopada, wybrane dni i godziny Wstęp: płatny Listopad w New Jersey ma wiele twarzy. Może być tajemniczy jak piątek trzynastego, smakowity jak kulinarny festiwal, nostalgiczny jak wiktoriańska kuchnia i rozświetlony jak pierwsze świąteczne dekoracje. Wystarczy wyjść z domu, by przekonać się, że nawet chłodniejszy weekend może dostarczyć mnóstwa wrażeń.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


40 Memento mori

Gdy umierają bliscy, zostają ich głosy Czy sztuczna inteligencja pozwoli nam rozmawiać ze zmarłymi? Jeszcze niedawno po śmierci ukochanej osoby zostawały nam fotografie, listy, nagrania i wspomnienia. Dziś technologia oferuje coś, co przez stulecia wydawało się niemożliwe – możliwość ponownego usłyszenia głosu zmarłego, a nawet prowadzenia z nim rozmowy. Sztuczna inteligencja potrafi odtworzyć sposób mówienia, charakterystyczne zwroty i fragmenty osobowości człowieka, którego już nie ma. Czy to sposób na ukojenie żalu, czy niebezpieczna próba zatrzymania kogoś, z kim powinniśmy nauczyć się żegnać? Głos, którego nie można zapomnieć Wiele osób po stracie bliskiego człowieka przyznaje, że najbardziej boi się jednego: zapomnienia jego głosu. Pamiętamy twarz matki, uśmiech ojca, gesty ukochanego małżonka. Ale z upływem lat coraz trudniej przypomnieć sobie dokładne brzmienie słów, intonację czy charakterystyczny śmiech.

PLUS 12 listopada 2026

Dawniej jedynym ratunkiem były rodzinne nagrania. Dzisiaj komputer może wykorzystać nawet krótkie próbki głosu, aby stworzyć jego syntetyczną imitację. To jednak dopiero początek. Powstają programy, które na podstawie wiadomości, listów, fotografii i nagrań próbują odtworzyć sposób wypowiadania się konkretnej osoby. Można zadać pytanie i otrzymać odpowiedź brzmiącą tak, jakby udzielał jej ktoś, kto od dawna nie żyje. Nie jest to oczywiście prawdziwa rozmowa ze zmarłym. To algorytm, który naśladuje jego sposób komunikowania się. Dla ludzkich emocji różnica może jednak okazać się trudna do uchwycenia. Cyfrowa nieśmiertelność Nowa dziedzina technologii zyskała już własną nazwę: grief tech, czyli technologie związane z żałobą. Jednym z przykładów jest platforma HereAfter AI, która pozwala człowiekowi jeszcze za życia nagrać

wspomnienia, historie rodzinne i odpowiedzi na pytania dotyczące własnej przeszłości. Po jego śmierci bliscy mogą korzystać z interaktywnego archiwum, zadając pytania i słuchając zachowanych opowieści. Inne rozwiązania idą dalej. Próbują tworzyć cyfrowe postacie zmarłych, które nie tylko odtwarzają wcześniejsze wypowiedzi, ale również generują nowe odpowiedzi. Pojawia się więc pytanie, które jeszcze niedawno należało do literatury fantastycznej: czy człowiek może pozostawić po sobie nie tylko wspomnienia, ale także cyfrową wersję własnej osobowości? Czy rozmowa ze zmarłym pomaga w żałobie? Psychologowie od dawna wiedzą, że żałoba nie polega wyłącznie na zapominaniu. Wiele osób zachowuje więź ze zmarłymi przez całe życie. Rozmawia z nimi w myślach, odwiedza groby, przechowuje pamiątki, opowiada dzieciom rodzinne historie. Takie zachowania są naturalną częścią przeżywania straty. Cyfrowe odtwarzanie głosu czy osobowości może jednak wprowadzać zupełnie nowy element. Z jednej strony możliwość ponownego usłyszenia głosu matki albo wspomnień dziadka może przynieść pocieszenie. Szczególnie wtedy, gdy nagrania powstały za życia danej osoby i zostały pozostawione rodzinie świadomie. Z drugiej strony sztucznie generowane rozmowy mogą utrudniać zaakceptowanie śmierci, zwłaszcza jeśli użytkownik zaczyna traktować komputerową imitację jak prawdziwą obecność ukochanego człowieka. Badania nad długofalowym wpływem takich technologii na żałobę są wciąż ograniczone. Nie można więc jednoznacznie stwierdzić, że pomagają albo szkodzą każdemu w taki sam sposób. Kto ma prawo przywracać zmarłych? Obok pytań psychologicznych pojawiają się również poważne dylematy etyczne. Czy wolno stworzyć cyfrową kopię człowieka, który nigdy nie wyraził na to zgody? Czy dzieci mogą odtworzyć głos zmarłego rodzica na podstawie rodzinnych filmów? A jeśli taka imitacja zacznie wypowiadać słowa, których prawdziwy człowiek nigdy by nie powiedział? Sztuczna inteligencja nie posiada rzeczywistej wiedzy o tym, co zmarły

myślałby w nowych sytuacjach. Może jedynie przewidywać prawdopodobne odpowiedzi na podstawie dostępnych danych. Dawniej zostawiano listy, dziś można zostawić własny głos Pragnienie pozostawienia po sobie czegoś trwałego jest stare jak ludzkość. Nasi przodkowie zapisywali wspomnienia w pamiętnikach, przekazywali rodzinne historie przy stole, zostawiali dzieciom listy otwierane po śmierci. W XX wieku pojawiły się fotografie, filmy i kasety magnetofonowe. Dziś możemy nagrać własne wspomnienia w formie interaktywnego archiwum. Być może właśnie w tym tkwi najbardziej wartościowe zastosowanie nowej technologii. Nie w udawaniu, że śmierć nie nastąpiła, ale w zachowywaniu autentycznych historii ludzi, którzy kiedyś byli częścią naszego życia. Wyobraźmy sobie wnuczkę, która za trzydzieści lat będzie mogła usłyszeć głos babci opowiadającej o dzieciństwie w Polsce, pierwszej podróży do Ameryki czy spotkaniu przyszłego męża. To nie byłaby próba zastąpienia babci. Byłaby to możliwość ocalenia jej historii od zapomnienia. Nieśmiertelność, której naprawdę pragniemy Człowiek od wieków próbuje oswoić śmierć. Budujemy pomniki, zapisujemy nazwiska, przechowujemy rodzinne fotografie. Wszystko po to, aby po odejściu bliskich pozostało po nich coś więcej niż data na nagrobku. Sztuczna inteligencja daje nam nowe narzędzia do zachowywania pamięci, ale nie potrafi przywrócić człowieka do życia. Może odtworzyć głos, lecz nie prawdziwą obecność. Może wygenerować odpowiedź, lecz nie uczucie, które za nią stało. Może przypomnieć wspólną historię, ale nie stworzy na nowo wszystkich chwil, które przeżyliśmy razem. Być może dlatego najcenniejsze, co możemy pozostawić następnym pokoleniom, nie wymaga wcale najnowocześniejszego komputera. Czasem wystarczy usiąść z bliskimi, opowiedzieć im swoją historię, nagrać kilka wspomnień albo powiedzieć słowa, na które w codziennym pośpiechu ciągle brakuje czasu. Bo prawdziwa nieśmiertelność nie polega na tym, że ktoś będzie mógł z nami rozmawiać po śmierci. Polega na tym, że kiedy nas zabraknie, nadal będzie miał co o nas opowiadać.


Poradnik sukces 41

Listopadowe rozważania: Polskie prawo spadkowe dla imigrantów w USA Dla wielu Polaków mieszkających w Stanach Zjednoczonych, kwestie dziedziczenia majątku w Polsce mogą stanowić poważne wyzwanie. Znajomość podstawowych zasad polskiego prawa spadkowego pozwala lepiej zrozumieć, jakie obowiązki i prawa przysługują spadkobiercom mieszkającym za granicą. Dziedziczenie ustawowe i testamentowe

cia spadku, gdy rodzina nie może się między sobą dogadać. Wymaga złożenia wniosku do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Sąd przeprowadza rozprawę, bada dokumenty i podejmuje decyzję, kto dziedziczy. Postępowanie to może trwać od kilku miesięcy do ponad roku, zwłaszcza gdy dochodzi do sporów między spadkobiercami. Jest jeszcze dziedziczenie pozatestamentowe. Na przykład rachunek bankowy posiadany wspólnie albo ze wskazanym beneficjentem przechodzi automatycznie na współwłaściciela czy beneficjenta, choć może być uwzględniony w obliczeniu zachowku.

W Polsce, tak jak w Stanach, wyróżnia się dwa główne sposoby dziedziczenia: ustawowe i testamentowe. Dziedziczenie ustawowe zachodzi, gdy zmarły nie pozostawił testamentu. Wówczas majątek dziedziczą najbliżsi krewni według ściśle określonej kolejności – najpierw dzieci i małżonek, następnie wnuki, rodzice itd. Dziedziczenie testamentowe ma miejsce, gdy zmarły sporządził testament. W takim przypadku majątek trafia do osób wskazanych w testamencie. Testament może być sporządzony własnoręcznie, notarialnie lub w formie szczególnej (np. ustnie w obecności świadków Polskie podatki spadkowe w wyjątkowej sytuacji). W Polsce nabycie spadku może wiązać się z obowiązkiem zapłaty podatku od spadków i darowizn. Postępowanie Obowiązek ten dotyczy osób, które notarialne a sądowe nabywają majątek po osobie zmarPrzepisy spadkowe dotyczące łej, a wysokość podatku zależy od spuścizny w Polsce są takie same dla wartości spadku oraz stopnia pokrePolaków mieszkających w kraju jak wieństwa. i w USA. Po śmierci osoby bliskiej w Podatnicy są podzieleni na trzy Polsce, aby formalnie nabyć spadek, grupy: należy przeprowadzić jedno z Grupa I: małżonek, zstępni dwóch postępowań: sądowe albo (dzieci, wnuki), wstępni notarialne. (rodzice, dziadkowie), rodzeńPostępowanie notarialne jest najprostsze. Notariusz może spostwo, teściowie, zięć, synowa. rządzić akt poświadczenia dziedzi Grupa II: dalsza rodzina – czenia, który ma taką samą moc jak zstępni rodzeństwa, rodzeńpostanowienie sądu. Jest to rozwiąstwo rodziców, małżonkowie zanie szybsze, ale możliwe tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy rodzeństwa, itd. są zgodni co do dziedziczenia, są Grupa III: pozostali, niespoobecni lub reprezentowani przez krewnieni. pełnomocników oraz posiadają niezbędne dokumenty. Akt notarialny Osoby z grupy I (z wyjątkiem można uzyskać nawet w ciągu jed- osób powinowatych: teściów, zięnego dnia. ciów, synowych) są całkowicie Postępowanie sądowe to kla- zwolnione z podatku, jeśli zgłoszą syczny sposób stwierdzenia naby- nabycie spadku do urzędu skarbo-

wego (formularz SD-Z2) w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu lub aktu notarialnego. Jeśli nie zgłoszą tego w terminie, tracą zwolnienie i muszą zapłacić podatek według skali dla I grupy podatkowej, maksymalnie do 7% od nadwyżki ponad 23,665 zł. Dla grupy II i III stawki są wyższe, sięgając nawet 20% wartości spadku. Wartość spadku ustala się na podstawie czystej wartości majątku według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego – w przypadku nieruchomości może być konieczna opinia rzeczoznawcy, jeśli urząd skarbowy zakwestionuje podaną wycenę. Więcej informacji: https:// podatki-arch.mf.gov.pl/pcc-sd/rozliczenie-podatku-sd-od-spadkow-i-zapisow.

Zachowek – ochrona najbliższych

potwierdzenia przelewów i opłat podatkowych. W przypadku nieruchomości odziedziczonej w Polsce, można rozważyć sprzedaż i przewalutowanie środków na dolary.

Zgłoszenie spadku z zagranicy w USA Od spadku w USA spadkobierca nie płaci podatków spadkowych. W pięciu stanach obowiązują tylko inheritance taxes, Są to Kentucky, Maryland, Nebraska, New Jersey i Pensylwania. Jeśli jesteś rezydentem podatkowym USA i otrzymujesz spadek z zagranicy, to musisz go zgłosić do IRS, jeśli wartość przesyłanej kwoty przekracza 100,000 dol. w roku. Służy do tego raportowy formularz IRS Form 3520, który należy złożyć do 15 kwietnia następnego roku razem ze swoim zeznaniem podatkowym. Jeżeli pieniądze pozostawiłeś w Polsce, to fakt posiadania zagranicznego konta powinieneś zgłosić na sieci przez wypełnienie Formularza 114, Report of Foreign Bank and Financial Accounts, zwany FBAR) na witrynie Financial Crimes Enforcement Network (FinCEN, https:// www.efilefbar.com).

Polskie prawo przewiduje instytucję zachowku, która chroni interesy najbliższej rodziny pominiętej w testamencie. O zachowek mogą ubiegać się dzieci, małżonek i rodzice zmarłego, jeżeli należałby im się udział w spadku przy dziedziczeniu ustawowym. Wysokość zachowku to zwykle połowa ustawowego udziału, a dla osób mało- Podsumowanie letnich lub trwale niezdolnych do Polskie prawo spadkowe może pracy – dwie trzecie. Zachowkowi być z powodzeniem stosowane poświęcimy cały kolejny artykuł. przez osoby mieszkające poza granicami kraju. Ważne jest, aby znać Przekazywanie swoje prawa, wybrać właściwy tryb postępowania – sądowy lub notaspadku do USA rialny – oraz być świadomym konseJeśli polski obywatel-spadko- kwencji podatkowych. Staranność bierca mieszka na stałe w Stanach i profesjonalna pomoc zwiększają Zjednoczonych i dziedziczy majątek szansę na sprawne i bezpieczne w Polsce (np. nieruchomość, środki zakończenie sprawy spadkowej. pieniężne, akcje), to powinien Skorzystanie z usług prawnika w go zgłosić do polskiej skarbówki, Polsce (notariusza) i księgowego w bowiem jest polskim obywatelem i USA często okazuje się pomocne w dotyczą go polskie przepisy. uniknięciu błędów i sankcji podatSam transfer pieniędzy do kowych. Stanów jest prosty. Przed zrobieElżbieta Baumgartner niem przelewu z polskiego na ameElżbieta Baumgartner jest rykańskie konto, bank może spytać autorką wielu książek-poradnio źródło pochodzenia pieniędzy. ków m.in. “Planowanie spadkowe”, To tylko formalność. Natomiast „Jak chować pieniądze przed fiskuprzed zrealizowaniem transferu sem”, „Podręcznik ochrony majątdużych kwot, banki w Polsce wyma- kowej”. Są one dostępne w wersji gają przedstawienia dokumentów elektronicznej w witrynie Poradpotwierdzających nabycie spadku nika Sukces: www.PoradnikSukces. oraz spełnienie obowiązków. com, poczta@poradniksukces.com, Najlepiej zachować wszelkie tel. 1-718-224-3492. dokumenty spadkowe, orzeczenia sądowe, akty notarialne oraz

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


42 Rozrywka Rozwiązanie krzyżówki prześlij do nas e-mailem na adres ogloszenia@tygodnikplus.com lub na nasz adres pocztowy P.O. Box 18761 Sarasota FL 34231 wraz z podaniem imienia, nazwiska i dokładnego adresu. Wszystkie prawidłowe rozwiązania przesłane do dnia 12.11.26r. wezmą udział w losowaniu nagrody. Dane laureata obecnej krzyżówki zamieścimy na naszej stronie w dniu 19.11.26r. Nadesłanie przez Czytelnika rozwiązania krzyżówki oznacza, iż wyraża on zgodę na opublikowanie imienia, nazwiska oraz miejsca zamieszkania na liście laureatów. Rozwiązania prosimy przysyłać tylko raz. Duplikaty będą kasowane.

SPONSOREM NAGRODY JEST:

NAGRODA TYGODNIA:

Za prawidłowe rozwiązanie krzyżówki z nr 44 (951) nagrodę wylosowała Pani Irena Zdanowicz z East Brunswick. Gratulujemy! Hasło: „Czysta wariacja to demokracja”

Bezpłatny Tygodnik Polonijny REDAKCJA P.O. Box 18761 Sarasota FL 34231 Tel: 973–928-3838, 973-928-3839

info@tygodnikplus.com REDAKTOR NACZELNA Katarzyna Ginsburg katarzyna@tygodnikplus.com ZESPÓŁ REDAKCYJNY Zuza Ducka, Anna Bargiel, Grzegorz Kogut STALE WSPÓŁPRACUJĄ Elżbieta Baumgartner, Andrzej Kulka, Grażyna Torbus PROJEKT GRAFICZNY i DTP Jacek McFrey

PLUS 12 listopada 2026

REKLAMA I MARKETING 973-928-3838 reklama@tygodnikplus.com OGŁOSZENIA DROBNE ogloszenia@tygodnikplus.com WYDAWCA

PLUS Media Group Corp. Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie w całości lub częściowo grafiki lub tekstu z reklam wykonanych przez PLUS jest surowo zabronione. Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo redagowania nadesłanych tekstów i nie odpowiada za treść zamieszczonych reklam i ogłoszeń. Zastrzega sobie również prawo do odmówienia druku reklamy lub ogłoszenia bez podania przyczyny.Redakcja nie ponosi żadnej odpowiedzialności za wszelkiego rodzaju porady i wskazówki zawarte w artykułach sponsorujących.

Adres internetowy www.tygodnikplus.com ©2007-2026 PLUS Media Group, Corp.


Ciekawostki 43

10 zaskakujących faktów o Ameryce

Usunięcie lub zniszczenie chronionego kaktusa bez odpowiedniego zezwolenia może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, w określonych przypadkach nawet odpowiedzialnością karną. Co ciekawe, przepisy mogą dotyczyć również roślin rosnących na prywatnej posesji. W AriStany Zjednoczone to kraj pełen niezwykłych historii, zonie nie zawsze można więc po osobliwych tradycji i wynalazków, które zmieniły świat. prostu wyciąć kaktusa ze swojego Niektóre amerykańskie nazwy mają zaskakujące ogródka. pochodzenie, popularne produkty powstały przez przypadek, 6. Najkrótsza wojna w a dawne przepisy potrafią dziś wywołać uśmiech. Oto dziesięć historii USA trwała… 38 minut? Niezupełnie! ciekawostek, które pokazują Amerykę z nieco innej strony.

steczkiem. Wszystko zmieniło się w 1962 roku, kiedy pod ziemią rozpoczął się pożar pokładów węgla. Ogień rozprzestrzeniał się przez kolejne lata, powodując zapadanie się gruntu i wydzielanie niebezpiecznych gazów. Większość mieszkańców została przesiedlona, a domy wyburzono. Dziś Centralia jest niemal opuszczona. Naukowcy przewidują, że podziemny pożar może utrzymywać się jeszcze przez wiele dziesięcioleci.

W internecie często można przeczytać, że najkrótsza wojna świata trwała zaledwie 38 minut. To prawda, ale nie była to wojna amerykańska. Chodzi o konflikt brytyjsko-zanzibarski z 1896 roku. Stany Zjednoczone mają natomiast własną niezwykłą historię krótkiego konfliktu: w 1859 roku na wyspach San Juan, między dzisiejszym stanem Waszyngton a Kanadą, wybuchł spór graniczny nazwany „wojną o świnię”. Wszystko zaczęło się od zastrzelenia świni należącej do brytyjskiego osadnika. Na miejsce wysłano żołnierzy amerykańskich i brytyjskich, ale mimo napięcia nie doszło do bitwy. Jedyną ofiarą konfliktu pozostała świnia.

Kiedy w XIX wieku poszukiwano nazwy dla nowego terytorium na amerykańskim Zachodzie, polityk George M. Willing zaproponował słowo „Idaho”. Twierdził, że pochodzi ono z języka rdzennych mieszkańców i oznacza coś w rodzaju „klejnotu gór”. Później okazało się, że takie tłumaczenie nie ma wiarygodnego potwierdzenia. Nazwa mimo to przyjęła się i ostatecznie została nazwą stanu. Do dziś jej rzeczywiste pochodzenie pozostaje przedmiotem dyskusji.

7. Teflon odkryto przypadkiem podczas badań nad gazami

Automaty sprzedające napoje kojarzą nam się z nowoczesnymi biurowcami i stacjami benzynowymi. Tymczasem już w 1888 roku w Stanach Zjednoczonych pojawiły się automaty sprzedające gumę do żucia na peronach nowojorskiego metra naziemnego. Były to jedne z pierwszych komercyjnych automatów vendingowych w Ameryce. Z czasem zaczęły sprzedawać słodycze, papierosy, napoje i przekąski. Dziś można w nich kupić niemal wszystko – od kawy i kanapek po elektronikę.

1. Floryda zawdzięcza nazwę kwiatom, ale nie do końca

urządzeniach radarowych wykorzystujących mikrofale. Podczas eksperymentów zauważył, że batonik znajdujący się w jego kieszeni zaczął się topić. Zaintrygowany przeprowadził kolejne próby, między innymi z ziarnami kukurydzy, które zamieniły się w popcorn. Odkrycie doprowadziło do powstania pierwszych kuchenek mikrofalowych. Początkowo były ogromne, drogie i przeznaczone głównie dla restauracji. Dziś trudno wyobrazić sobie bez nich przeciętną amerykańską kuchnię.

Kiedy hiszpański odkrywca Juan Ponce de León dotarł do wybrzeży dzisiejszej Florydy w 1513 roku, nazwał ten obszar La Florida. Często tłumaczy się to bujną roślinnością, którą zobaczył na lądzie. Istnieje jednak jeszcze jedno wyjaśnienie. Wyprawa odbywała się w okresie wielkanocnym, a Hiszpanie nazywali to święto Pascua Florida, czyli kwiecistą Wielkanocą. Historycy wskazują, że właśnie z tym określeniem mogła wiązać się nazwa pół- 4. W USA istnieje wyspu. Tak czy inaczej, Floryda do miejscowość o nazwie dziś pozostaje jednym z najbardziej Santa Claus „kwiatowych” stanów Ameryki. W stanie Indiana znajduje się 2. Alaska została niewielka miejscowość Santa Claus, czyli Święty Mikołaj. Początkowo kupiona za mniej niż nosiła nazwę Santa Fe, ale kiedy dwa centy za akr mieszkańcy starali się o utworzeW 1867 roku Stany Zjedno- nie urzędu pocztowego, okazało czone kupiły Alaskę od Rosji za 7,2 się, że w Indianie istnieje już miejmiliona dolarów. W przeliczeniu na scowość o tej nazwie. Ostatecznie powierzchnię oznaczało to mniej wybrano Santa Claus. Dzisiaj każwięcej dwa centy za akr! Wielu dego roku napływają tam tysiące Amerykanów uważało wówczas listów adresowanych do Świętego zakup za absurdalny wydatek na Mikołaja. Miejscowi wolontariusze odległą, lodowatą krainę. Transak- pomagają odpowiadać dzieciom, cję nazywano nawet „szaleństwem a bożonarodzeniowe dekoracje i Sewarda”, od nazwiska sekretarza nazwy ulic przypominają o święstanu Williama Sewarda, który ją tach przez cały rok. wynegocjował. Dopiero odkrycia złota, ropy naftowej i innych 5. W Arizonie można bogactw naturalnych pokazały, jak mieć kłopoty za korzystny był to zakup. wycięcie kaktusa

3. Mikrofalówka narodziła się dzięki roztopionemu batonikowi

Charakterystyczne, ogromne kaktusy saguaro są jednym z symboli pustyni Sonora w Arizonie. Rosną niezwykle wolno, a niektóre W 1945 roku amerykański inży- okazy żyją ponad 150 lat. Z tego nier Percy Spencer pracował przy powodu stan objął je ochroną.

W 1938 roku chemik Roy Plunkett, pracujący dla firmy DuPont, prowadził eksperymenty z gazami wykorzystywanymi w chłodnictwie. Pewnego dnia odkrył, że gaz w jednym z pojemników zniknął, choć pojemnik nadal ważył niemal tyle samo. W środku znajdował się biały, niezwykle śliski materiał. Okazało się, że powstał politetrafluoroetylen, znany później jako teflon. Początkowo wykorzystywano go w przemyśle, a dopiero później znalazł zastosowanie między innymi w powłokach naczyń kuchennych.

9. Nazwa Idaho mogła być jednym wielkim żartem

10. Pierwsze automaty sprzedające działały w USA już w XIX wieku

Ameryka nie przestaje zaskakiwać. Za nazwami miejscowo8. W Pensylwanii istnieje ści, codziennymi przedmiotami i pozornie zwyczajnymi krajomiasto, w którym od brazami kryją się historie, które dziesięcioleci pali się pokazują, że rzeczywistość ogień pod ziemią bywa bardziej niezwykła niż Centralia w Pensylwanii była fikcja. kiedyś zwyczajnym górniczym mia-

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


44 Zdrowie

SUDOKU DLA MÓZGU

Sudoku to jedna z najpopularniejszych łamigłówek na świecie. Wymaga logicznego myślenia, skupienia uwagi i zapamiętywania informacji, a przy tym nie potrzebujemy do niego niczego poza kartką z cyframi lub aplikacją w telefonie. Czy regularne rozwiązywanie sudoku rzeczywiście usprawnia pracę mózgu? Choć sudoku opiera się na cyfrach, jego rozwiązywanie nie wymaga wykonywania obliczeń matematycznych. Najważniejsze jest logiczne wnioskowanie: trzeba analizować dostępne informacje, eliminować niemożliwe rozwiązania i stopniowo uzupełniać brakujące pola. To zadanie angażuje kilka procesów poznawczych jednocześnie. Jednym z nich jest uwaga, która pozwala koncentrować się na określonym fragmencie planszy i wychwytywać zależności między jej wierszami, kolumnami i kwadratami. Istotna jest również pamięć robocza, czyli zdolność do krótkotrwałego przechowywania i przetwarzania informacji. Podczas rozwiązywania łamigłówki trzeba pamiętać, które cyfry już występują w danym obszarze, jakie możliwości pozostają i jakie konsekwencje może mieć wpisanie konkretnej liczby.

PLUS 12 listopada 2026

Do tego dochodzą funkcje wykonawcze, obejmujące między innymi planowanie, kontrolowanie kolejnych kroków i korygowanie błędów. W trudniejszych zadaniach trzeba niekiedy porzucić początkową strategię i poszukać innego sposobu rozwiązania. Nie oznacza to jednak, że każda partia sudoku poprawia wszystkie te zdolności. Zaangażowanie określonych funkcji poznawczych podczas wykonywania zadania nie jest równoznaczne z ich trwałym usprawnieniem. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie przy interpretowaniu badań nad treningiem mózgu. CZY SUDOKU POPRAWIA PAMIĘĆ I KONCENTRACJĘ? Regularne rozwiązywanie łamigłówek może

pomagać w ćwiczeniu umiejętności potrzebnych do ich rozwiązywania. Osoba, która często gra w sudoku, zazwyczaj sprawniej rozpoznaje powtarzające się układy, szybciej eliminuje niepasujące cyfry i lepiej dobiera strategie. Jednak badania nad treningiem poznawczym wskazują, że poprawa najczęściej dotyczy ćwiczonego zadania lub umiejętności zbliżonych do niego. Znacznie trudniej wykazać, że regularne wykonywanie jednego rodzaju łamigłówek poprawia ogólną sprawność umysłową, ułatwia zapamiętywanie nazwisk, pomaga w nauce języków czy zwiększa zdolność koncentracji podczas pracy. Zjawisko to określa się jako transfer umiejętności. Jeśli ćwiczymy konkretną czynność, może stać się w niej lepsi, ale niekoniecznie oznacza to, że równie dobrze poradzimy sobie z innymi zadaniami wymagającymi podobnych zdolności. W praktyce sudoku może być wartościowym elementem codziennej aktywności intelektualnej. Nie należy jednak traktować go jako


Zdrowie 45 sprawdzonej metody leczenia zaburzeń pamięci ani sposobu na poprawę wszystkich funkcji poznawczych. SUDOKU A STARZENIE SIĘ MÓZGU Jednym z ciekawszych badań dotyczących łamigłówek liczbowych jest analiza przeprowadzona w ramach brytyjskiego projektu PROTECT, którego celem jest lepsze poznanie procesów starzenia się mózgu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Geriatric Psychiatry”. Naukowcy przeanalizowali dane 19 078 zdrowych ochotników w wieku od 50 do 93 lat. Sprawdzali, czy częstotliwość rozwiązywania łamigłówek liczbowych wiąże się z wynikami testów oceniających różne funkcje poznawcze. Uwzględniono między innymi rozumowanie, uwagę, szybkość przetwarzania informacji, pamięć roboczą i pamięć epizodyczną, czyli zdolność do przypominania sobie wydarzeń i osobistych doświadczeń. Analiza wykazała, że osoby częściej rozwiązujące łamigłówki liczbowe osiągały lepsze wyniki we wszystkich 14 ocenianych miarach funkcjonowania poznawczego. Uczestnicy deklarujący rozwiązywanie takich zadań częściej niż raz dziennie uzyskiwali szczególnie dobre wyniki w części testów. Czy oznacza to, że codzienne sudoku poprawia pamięć i chroni mózg przed starzeniem? Nie można wyciągnąć tak daleko idącego wniosku. Badanie miało charakter obserwacyjny, a uczestnicy sami określali, jak często rozwiązują łamigłówki. Naukowcy nie sprawdzali, czy rozpoczęcie regularnego rozwiązywania sudoku powoduje poprawę wyników testów. Możliwe, że częste rozwiązywanie łamigłówek wspiera sprawność poznawczą. Nie można jednak wykluczyć, że osoby o lepszej sprawności intelektualnej chętniej sięgają po takie zadania. Znaczenie mogą mieć również inne czynniki, takie jak wykształcenie, stan zdrowia, sytuacja społeczna czy ogólny poziom aktywności umysłowej. Warto też pamiętać, że badanie dotyczyło łamigłówek liczbowych, a nie wyłącznie sudoku. Nie pozwala zatem stwierdzić, że właśnie ta konkretna gra odpowiada za zaobserwowane różnice. CZY SUDOKU MOŻE ZMNIEJSZYĆ RYZYKO DEMENCJI? To pytanie jest szczególnie istotne w kontekście starzenia się społeczeństwa i rosnącej liczby osób z chorobą Alzheimera oraz innymi postaciami demencji. Aktywność intelektualna jest jednym z obszarów intensywnie badanych w poszukiwaniu sposobów na zachowanie sprawności mózgu. Obserwacje populacyjne

wskazują, że osoby angażujące się w zajęcia wymagające myślenia mogą mieć mniejsze ryzyko rozwoju niektórych zaburzeń poznawczych. Trudno jednak ustalić, w jakim stopniu odpowiada za to sama aktywność umysłowa, a w jakim inne cechy stylu życia.

czenia z udowodnionym działaniem przeciwdepresyjnym czy przeciwlękowym. Korzyści emocjonalne zależą od indywidualnych preferencji. Dla jednych sudoku będzie relaksujące, dla innych stanie się źródłem frustracji, zwłaszcza gdy zadanie okaże się zbyt trudne.

Ważnym pojęciem w tym kontekście jest rezerwa poznawcza. To zdolność mózgu do zachowywania względnie dobrego funkcjonowania mimo zmian związanych z wiekiem lub chorobą. Jej poziom wiąże się między innymi z doświadczeniami edukacyjnymi, zawodowymi i aktywnością intelektualną w ciągu życia.

Łamigłówka może sprzyjać odpoczynkowi, jeżeli stanowi przyjemną alternatywę dla ciągłego przeglądania wiadomości lub mediów społecznościowych. Nie ma jednak podstaw, by twierdzić, że samo rozwiązywanie sudoku obniża poziom hormonów stresu lub bezpośrednio reguluje pracę układu nerwowego.

Hipoteza jest taka, że mózg regularnie angażowany w różnorodne zadania może dysponować większą zdolnością do kompensowania niektórych zmian. Nie oznacza to jednak, że określona łamigłówka tworzy ochronną barierę przed chorobą Alzheimera.

Warto również zwrócić uwagę na poczucie sprawczości. Rozwiązanie trudnego zadania może dawać satysfakcję i motywować do podejmowania kolejnych wyzwań. To rozsądny powód, by włączyć sudoku do codziennych przyjemności, nawet jeśli nie wszystkie potencjalne korzyści zdrowotne zostały naukowo potwierdzone.

Amerykańskie National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine wskazywało, że trening poznawczy może poprawiać sprawność w ćwiczonych obszarach, takich jak pamięć, rozumowanie czy szybkość przetwarzania informacji. Dowody na to, że taki trening zapobiega demencji, były jednak znacznie słabsze. Nie wykazano też przekonująco, że korzyści przenoszą się na inne, niećwiczone funkcje poznawcze. Podobne zastrzeżenia pojawiły się w przeglądzie Cochrane z 2019 roku dotyczącym komputerowego treningu poznawczego u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Autorzy przeanalizowali osiem badań obejmujących łącznie 660 uczestników. Nie znaleźli dowodów pozwalających stwierdzić, czy trening zapobiega rozwojowi demencji, ponieważ żadne z uwzględnionych badań nie oceniało tego bezpośrednio. Jakość dostępnych danych była ponadto bardzo niska. Na tej podstawie nie można uznać sudoku za sprawdzoną metodę zapobiegania demencji. Nie ma wystarczających dowodów, że osoby regularnie rozwiązujące tę łamigłówkę rzadziej chorują na chorobę Alzheimera lub że rozpoczęcie gry w dorosłości opóźnia pojawienie się objawów otępienia. Nie oznacza to, że aktywność umysłowa jest bez znaczenia. SUDOKU DLA ZDROWIA PSYCHICZNEGO Rozwiązywanie łamigłówek może być także sposobem na przyjemne spędzenie czasu i oderwanie uwagi od codziennych obowiązków. Wciągające zadanie daje konkretny cel, wymaga skupienia na bieżącej chwili i pozwala stopniowo obserwować postępy. Dla części osób samo znalezienie rozwiązania jest źródłem satysfakcji. Nie należy jednak utożsamiać tego doświad-

Można przypuszczać, że trudniejsze łamigłówki mocniej angażują uwagę i rozumowanie niż te, które rozwiązujemy niemal automatycznie. Nie ma jednak wystarczających dowodów, że im trudniejsze sudoku, tym większe korzyści zdrowotne. Duże znaczenie ma dopasowanie poziomu trudności do własnych możliwości. Jeśli zadanie jest zbyt proste, szybko przestaje stanowić wyzwanie. Jeżeli natomiast okazuje się bardzo trudne, może prowadzić do zniechęcenia i frustracji. Najrozsądniej zacząć od poziomu, który wymaga skupienia, ale pozwala samodzielnie znaleźć rozwiązanie. Z czasem można sięgać po trudniejsze plansze, uczyć się nowych technik i próbować rozwiązywać zadania bez podpowiedzi. Warto także zmieniać rodzaj aktywności. Sudoku ćwiczy przede wszystkim rozumowanie związane z analizą układów liczbowych. Krzyżówki angażują inne procesy, w tym przywoływanie słów i wiedzy z pamięci. Czytanie, nauka języka obcego, gra na instrumencie czy zdobywanie nowych umiejętności zawodowych stawiają przed mózgiem jeszcze inne wyzwania. W zaleceniach dotyczących zmniejszania ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych Światowa Organizacja Zdrowia uwzględnia między innymi aktywność fizyczną oraz kontrolowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku aktywności intelektualnej dowody są mniej jednoznaczne. Nie należy więc zastępować ruchem umysłowym ruchu fizycznego ani zaniedbywać snu w imię rozwiązywania kolejnych plansz. Najlepiej potraktować sudoku jako jeden z elementów aktywnego stylu życia, a nie jego najważniejszy składnik.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


46 Ogłoszenia drobne DAM PRACĘ

(zostawić imię i numer telefonu)

Potrzebna osoba do prac remontowych w NJ, Morris County. Wymagany własny transport. Tel.: 201-486-0788

Potrzebna dziewczyna do duetu sprzątającego 3, 5 dni w tygodniu. Bergen county, okolice: Garfield, Wallington, Clifton, Passaic, Elmwood Park. Miła atmosfera pracy. Tel.: 201-515-0357

Poszukuję kobiety w średnim wieku bez nałogów do opieki nad psem (Golden Retriver) w Morristown NJ. Do obowiązków należą: długie spacery z psem i prowadzenie domu. Praca z zamieszkaniem lub bez. Dzwonić po godz 4pm 201-446-1307

PLUS 12 listopada 2026

NIERUCHOMOŚCI W PL Sprzedam dom w Polsce: Tarnów, Mościce, ul. Śląska. Powierzchnia 216m2, działka

6a. Rok budowy 2020. Blisko komunikacja, szkoły, sklepy. Cena $250tyś. Kontakt: nedzkawlodek@gmail.com SPRZEDAM Sprzedam: meble, obrazy, numizmatykę, nowe futra oraz kurtkę z: norki, lisa, karakułów; wózek inwalidzki, pampersy, biżuterię Art-Deko, nowe markowe męskie krawaty i marynarki (nadal z ceną sklepową), obuwie itd. Tel.: 973979-6098 (sms) Clifton.

DO WYNAJĘCIA Wynajmę budynek gospodarczy, przemysłowy – do prowadzenia działalności (1000 sq ft) w Garfield. Woda, łazienka, światło dostępne w budynku. $1300 tel: 917-7046929 Clifton – mieszkanie do wynajęcia od zaraz, parter, 2 sypialnie, kuchnia z jadalnią, salon, parking na 1 samochód, pralnia w piwnicy. Tel.: 201-835-0937


47

REKLAMA

NASZE USŁUGI Podstawowa opieka zdrowotna i medycyna rodzinna • Lekarze z certyfikacją specjalistyczną • Profilaktyka chorób oraz szczepienia ochronne • Dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny • Skuteczny system kierowania do lekarzy specjalistów • Kompleksowa opieka nad pacjentem

Nefrologia • Kontrola i leczenie nadciśnienia tętniczego • Profilaktyka oraz leczenie chorób nerek • Zapobieganie konieczności dializoterapii • Leczenie nerkozastępcze (dializoterapia) Dr. Louis Perdomo, MD

ZAANGAŻOWANI W PROFILAKTYKĘ I SKUTECZNE LECZENIE

221 West Grand Ave | Montvale, NJ 07645 PCNMD.COM Telefon: (201) 746-9333 | Fax: (201) 746-9335 Dołącz do listy pacjentów Dr. Gabrieli Zadzwoń lub napisz: PCNmedicalgroup@gmail.com

PRIMARY CARE AND NEPHROLOGY

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
PLUSNJ11122026 by PLUS Media Group - Issuu