PLUSNJ09032026 by PLUS Media Group

T YG O D N I K W N E W J E R S E Y I P E N S Y LWA N I I 3 września 2026

nr 36 (943)

September 3, 2026

Specjaliści chorób wewnętrznych i leczenia bólu • 2 dogodne lokalizacje • ponad 30 lat doświadczenia • spełniamy wszystkie Twoje potrzeby zdrowotne

Akceptujemy większość ubezpieczeń, w tym Medicare Umawianie wizyt: 973-473-4400

str.

• • •

•

• Ą

REKLAMA

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

6 Aktualności

Najlepsze szkoły średnie w New Jersey Jest nowy ranking U.S. News na 2026–2027

U.S. News & World Report opublikował najnowszy ranking najlepszych publicznych szkół średnich w Stanach Zjednoczonych na rok 2026– 2027. New Jersey po raz kolejny ma powody do dumy. Stan nie tylko może pochwalić się dużą liczbą bardzo wysoko ocenianych szkół, ale jego najlepsze placówki znalazły się również w ścisłej krajowej czołówce. Liderem NJ została High Technology High School w Lincroft, która zajęła 28. miejsce w całych Stanach Zjednoczonych. Dla rodziców wybór szkoły jest często jednym z najważniejszych czynników decydujących o miejscu zamieszkania. W New Jersey ma to szczególne znaczenie – stan od lat słynie z bardzo dobrego systemu publicznej edukacji, a adres zamieszkania może decydować o dostępie do konkretnej szkoły. Najnowszy ranking U.S. News pokazuje jednak jeszcze coś: w czołówce New Jersey zdecydowanie dominują szkoły magnetyczne i wyspecjalizowane akademie, do których przyjęcie odbywa się na innych zasadach niż do typowej lokalnej high school. HIGH TECHNOLOGY HIGH SCHOOL PONOWNIE NAJLEPSZA W NJ Pierwsze miejsce w New Jersey zajęła High Technology High School w Lincroft w Monmouth County.

PLUS 3 września 2026

NAJLEPSZA DZIESIĄTKA NEW JERSEY Według rankingu U.S. News & World Report na rok szkolny 2026–2027 pierwsza dziesiątka publicznych high schools w New Jersey wygląda następująco:

1. High Technology High School – Lincroft 28. miejsce w USA

6. Bergen County Academies – Hackensack 78. miejsce w USA

2. Edison Academy Magnet School – Edison 40. miejsce w USA

7. Academy for Information Technology – Scotch Plains 83. miejsce w USA

3. Union County Magnet High School – Scotch Plains 59. miejsce w USA 4. Biotechnology High School – Freehold 72. miejsce w USA 5. Woodbridge Academy Magnet School – Woodbridge 75. miejsce w USA

8. Bergen County Technical High School – Teterboro 84. miejsce w USA 9. Dr. Ronald E. McNair High School – Jersey City 114. miejsce w USA 10. Academy for Allied Health Sciences – Scotch Plains 126. miejsce w USA

Oznacza to, że aż osiem szkół z New Jersey znalazło się w pierwszej setce najlepszych publicznych szkół średnich w całych Stanach Zjednoczonych.

Aktualności 7

W rankingu ogólnokrajowym szkoła uplasowała się na 28. miejscu, co oznacza, że należy do absolutnej czołówki publicznych szkół średnich w USA. High Technology High School od lat specjalizuje się przede wszystkim w naukach ścisłych, technologii i inżynierii i regularnie pojawia się na wysokich miejscach ogólnokrajowych zestawień. Drugie miejsce w New Jersey przypadło Edison Academy Magnet School w Edison, która znalazła się na 40. miejscu w USA. Na trzeciej pozycji znalazła się Union County Magnet High School w Scotch Plains, sklasyfikowana na 59. miejscu w kraju. KTO JESZCZE ZNALAZŁ SIĘ WYSOKO? Pierwszą dziesiątkę zamyka Academy for Allied Health Sciences, ale kolejne szkoły z New Jersey również zajęły bardzo wysokie miejsca. Na 11. pozycji w stanie znalazła się Marine Academy of Science and Technology w Highlands, która zajęła 156. miejsce w kraju. Dalej uplasowały się: 12. PCTI STEM Academy – Wayne – 250. miejsce w USA 13. Thomas Edison Energysmart Charter School – Somerset – 261. miejsce 14. Glen Ridge High School – Glen Ridge – 290. miejsce 15. Millburn High School – Millburn – 294. miejsce 16. Science Park High School – Newark – 312. miejsce 17. High Tech High School – Secaucus – 334. miejsce 18. Northern Valley Regional High School at Demarest – Demarest – 346. miejsce 19. Monmouth County Academy of Allied Health and Science – Neptune – 348. miejsce. W zestawieniu 25 najwyżej sklasyfikowanych szkół w stanie znalazło się więc wiele placówek znanych mieszkańcom północnego New Jersey. BERGEN COUNTY Z BARDZO MOCNĄ REPREZENTACJĄ

Na szczególną uwagę zasługuje Bergen County. Bergen County Academies w Hackensack zajęła szóste miejsce w New Jersey i 78. w kraju, natomiast Bergen County Technical High School w Teterboro znalazła się tuż za nią – na ósmym miejscu w NJ i 84. w USA. Bergen County Academies to jedna z najbardziej rozpoznawalnych publicznych szkół magnetycznych w regionie. Oferuje wyspecjalizowane programy i przyciąga bardzo dobrych uczniów z całego Bergen County. Wysoko znalazła się również Northern Valley Regional High School at Demarest – 18. miejsce w stanie i 346. w kraju. Dla wielu polskich rodzin mieszkających w Bergen County są to szczególnie interesujące wyniki. NIE TYLKO BERGEN – UNION COUNTY MA AŻ TRZY SZKOŁY W TOP 10 Jeszcze bardziej imponująco prezentuje się w tym roku Scotch Plains. Aż trzy szkoły z tego miasta znalazły się w pierwszej dziesiątce New Jersey. Union County Magnet High School zajęła trzecie miejsce, Academy for Information Technology – siódme, a Academy for Allied Health Sciences – dziesiąte. Wszystkie należą do systemu szkół zawodowo-technicznych Union County i oferują wyspecjalizowane programy edukacyjne. To kolejny przykład pokazujący, jak dużą rolę w wynikach New Jersey odgrywają publiczne szkoły magnetyczne. JAK POWSTAJE RANKING? U.S. News przeanalizował około 27 tysięcy kwalifikujących się publicznych szkół średnich w całym kraju, a prawie 18 tysięcy otrzymało miejsca w rankingu. Nie jest to zestawienie oparte wyłącznie na jednym egzaminie czy średniej ocen uczniów. Przy tworzeniu rankingu analizowanych jest sześć głównych obszarów. Pod uwagę brana jest m.in. gotowość uczniów do podjęcia studiów, w tym uczestnictwo i wyniki w programach Advanced Placement i International Baccalaureate. Analizowane są także wyniki stanowych testów, liczba uczniów kończących szkołę, zakres oferowanych zajęć przygotowujących do college’u oraz wyniki uczniów pochodzących z różnych środowisk społeczno-ekonomicznych. U.S. News zwraca więc uwagę nie tylko na to, jak radzą sobie najlepsi uczniowie, ale również na to, czy szkoła potrafi osiągać dobre rezultaty wśród całej społeczności uczniowskiej.

MAGNET SCHOOL TO NIE ZWYKŁA SZKOŁA REJONOWA To bardzo ważna informacja dla rodziców analizujących ranking. Wysokie miejsce szkoły nie oznacza automatycznie, że wystarczy kupić lub wynająć dom w jej pobliżu, aby dziecko mogło do niej uczęszczać. Wiele szkół znajdujących się na szczycie rankingu to selective magnet schools, które prowadzą własny proces rekrutacyjny. Kandydaci mogą być oceniani m.in. na podstawie wyników w nauce, egzaminów, rekomendacji, zainteresowań czy innych kryteriów określonych przez konkretny program. Dlatego ranking trzeba czytać uważnie. High Technology High School, Bergen County Academies czy Union County Magnet High School funkcjonują inaczej niż tradycyjna publiczna high school przypisana do miejsca zamieszkania. A KTÓRE TRADYCYJNE SZKOŁY PUBLICZNE WYPADAJĄ NAJLEPIEJ? Dla rodzin, które wybierają miejsce zamieszkania właśnie ze względu na lokalną szkołę, szczególnie interesujące są wysoko sklasyfikowane szkoły niebędące selektywnymi akademiami magnetycznymi. W tej grupie uwagę zwracają m.in. Glen Ridge High School, która zajęła 14. miejsce w New Jersey, oraz Millburn High School, sklasyfikowana na 15. miejscu. Wysoko znalazła się także Northern Valley Regional High School at Demarest. W praktyce dla rodziny planującej przeprowadzkę takie szkoły mogą być bardziej miarodajnym punktem odniesienia niż selektywne akademie, do których dziecko musi przejść osobny proces rekrutacji. NEW JERSEY W KRAJOWEJ CZOŁÓWCE Tegoroczny ranking ponownie potwierdza bardzo mocną pozycję New Jersey na edukacyjnej mapie Stanów Zjednoczonych. U.S. News wskazuje New Jersey, obok Massachusetts i Maryland, jako jeden ze stanów o najwyższej koncentracji szkół osiągających bardzo dobre wyniki w ogólnokrajowym zestawieniu. Jednocześnie warto pamiętać, że nawet najbardziej rozbudowany ranking nie odpowie rodzicom na wszystkie pytania. Nie pokaże atmosfery panującej w szkole, jakości relacji pomiędzy uczniami i nauczycielami, poziomu stresu, oferty sportowej i artystycznej ani tego, czy konkretne dziecko będzie się w danej placówce dobrze czuło. Ranking może być jednak bardzo dobrym punktem wyjścia. A w przypadku New Jersey tegoroczne wyniki pokazują jedno bardzo wyraźnie: najlepsze publiczne szkoły średnie w stanie mogą śmiało konkurować z najlepszymi szkołami w całych Stanach Zjednoczonych.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

REKLAMA

Oferujemy fachowość i doświadczenie dla małych i d u ż yc h k l i e n t ó w. Z a p e w n i a my a t ra kc y j n e i konkurencyjne stawki na przewóz i inne usługi. Gwarancją jakości naszych usług jest ponad 30 lat działalności na rynku amerykańskim. • Transport całych kontenerów od drzwi do drzwi między USA i Europą (Import & Export) • Kontenery małe (20ﬅ), duże (40ﬅ i 40ﬅ HC) i specjalistyczne (20ﬅ & 40ﬅ Open Top, 20ﬅ & 40ﬅ Flat Rack) • Wysyłka samochodów, maszyn, motocykli, ATVs, jet-skis i łodzi • Wysyłka mienia przesiedleńczego • Wysyłka ładunków handlowych i ponadgabarytowych • Oddziały w Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii, na Litwie, Węgrzech i w Portugalii • Agencja celna w Gdyni

Mówimy po polsku

• Przygotowujemy dokumentację transportową i celną

Biuro główne:

tel: 732-516-9555 fax: 732-516-9777 219 South Street www.icetransport.com Suite 100 New Providence, NJ 07974 stawki@icetransport.com

PROMOCJA! KUCHNIA 10’×10’

Twój sklep, w którym kupisz

WSZYSTKO DO ŁAZIENKI I KUCHNI!

$4,999

REGULARNIE $6,600 OSZCZĘDZASZ $1,601!

W ZESTAWIE: • Szafki shaker białe lub szare • Blat z kwarcu • Białe płytki „subway” • Uchwyty i zlew

25%

20+

DLACZEGO MY? ✓ 100% ALL WOOD CABINETRY

RABAT

NA DRZWI SZKLANE DO ŁAZIENKI!

LAT

✓ NAJWYŻSZA JAKOŚĆ

DOŚWIADCZENIA

✓ SZYBKA REALIZACJA

✓ DARMOWA KONSULTACJA

200+ 5-STAR REVIEWS

DARMOWY PROJEKT 3D

DOSTAWY NJ / NY / PA

UMÓW SIĘ JUŻ DZIŚ! DARMOWA KONSULTACJA I PROJEKT 3D

Znajdziesz u nas najlepsze marki:

SHOWROOM

30% RABAT NA PŁYTKI

SHOWROOM 57 RIVER DRIVE PASSAIC, NJ 07055

973-778-3355

️ info@bjﬂoorsandkitchens.com

PLUS 3 września 2026

613 BLOOMFIELD AVE WEST CALDWELL, NJ 07006

973-228-1900

sales@bjﬂoorsandkitchens.com

UMÓW WIZYTĘ ONLINE LUB TELEFONICZNIE ODWIEDŹ NASZĄ STRONĘ: www.bjﬂoorsandkitchens.com

REKLAMA

Dermatolog Profesor

Camila Krysicka Janniger, M.D., F.A.A.D. Szef Pracowni Dermatologii Geriatrycznej, Kliniczny Profesor Dermatologii i Kliniczny Profesor Medycyny w Rutgers New Jersey Medical School Członek Królewskiego Kolegium Medycznego Autorka licznych publikacji naukowych z zakresu dermatologii

30 lat doświadczenia lekarskiego

Castle Connolly Top Doctors • LECZENIE WSZYSTKICH CHORÓB SKÓRY • ROZPOZNAWANIE NOWOTWORÓW • BIOPSJE WYKONYWANE W GABINECIE • USUWANIE ZNAMION, BRODAWEK I BLIZN

Tel: 973 472 5044 Mówimy po polsku

NASZ NOWY ADRES 60 Main Ave., Wallington, NJ 07057 CLIFTON-WALLINGTON MEDICAL GROUP

Ewa Czyzewski, M.D. Internal Medicine

Dariusz Nowak, M.D. Robert Czyzewski, M.D. Kathrin Serrao, M.D. Endocrinology Nephrology Endocrinology

Edyta Kolbusz, APN Internal Medicine

LINDEN MEDICAL GROUP @ CLIFTON

Anna Burdzy, PA-C Endocrinology

AMERICAN BOARD-CERTIFIED PHYSICIANS SPECIALIZING IN INTERNAL MEDICINE, ENDOCRINOLOGY, NEPHROLOGY & HYPERTENSION CHOROBY WEWNĘTRZNE • NADCIŚNIENIE • SZCZEPIENIA • LECZENIE POWYPADKOWE SCHORZENIA REUMATYCZNE • CUKRZYCA • LECZENIE NADWAGI • USG I BIOPSJE TARCZYCY • LECZENIE NIEWYDOLNOŚCI SEKSUALNEJ • CHOROBY NEREK I DRÓG MOCZOWYCH • DIALIZY • BADANIA IMIGRACYJNE • OPIEKA PO PRZESZCZEPACH NEREK I WĄTROBY

Nasi lekarze pomagają pacjentom w NJ, NY, PA i CT od 1999 roku, zapewniając najlepszą opiekę medyczną, profesionalizm i plan na lepsze jutro. Jesteśmy otwarci w 3 gabinetach od pon. do soboty. Nasz miły personel udziela odpowiedzi na wszystkie pytania w zakresie zdrowotnym. 1033 CLIFTON AVE, SUITE 108 in CLIFTON Tel: 973-577-1995 (WSZYSCY LEKARZE) 515 N. WOOD AVE, SUITE 201 in LINDEN Tel: 908-934-0091 (DR. NOWAK i DR. SERRAO) 515 N. WOOD AVE, SUITE 302 in LINDEN Tel: 908-925-3300 (DRS. CZYZEWSCY i EDYTA KOLBUSZ)

Manager Bogusia Foti z długoletnim doświadczeniem, odpowie na pytania związane z rachunkowością, wyborem ubezpieczenia, czy renty inwalidzkiej.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

10 Aktualności

Niezwykłe znalezisko na plaży w New Jersey 11-latek znalazł ząb megalodona sprzed milionów lat

Zwykłe poszukiwanie muszelek na Jersey Shore zakończyło się odkryciem, o którym można marzyć całe życie. 11-letni chłopiec i jego ojciec znaleźli na plaży w Sea Isle City ogromny, skamieniały ząb megalodona – prehistorycznego rekina, który miliony lat temu był jednym z największych drapieżników żyjących w oceanach. Eksperci potwierdzili autentyczność znaleziska i określają je jako wyjątkowo rzadkie dla New Jersey. Rodzina Bowersów z Pensylwanii przyjechała do Sea Isle City na typowe wakacje nad Jersey Shore. Mike Bowers wraz ze swoim 11-letnim synem Bo spacerowali po plaży i szukali muszelek. 11 sierpnia ich uwagę zwróciło jednak coś znacznie ciekawszego. Mike zauważył nietypowy przedmiot zaklinowany pomiędzy skałami tworzącymi jetty. Kiedy przyjrzał mu się dokładniej, zorientował się, że może to być coś niezwykłego. Problem polegał na tym, że jego ręka nie mieściła się w szczelinie. Na pomoc przyszedł 11-letni Bo. Chłopiec wsunął rękę pomiędzy skały i wyciągnął przedmiot, który okazał się wielkim skamieniałym zębem. Rodzina nie wiedziała jeszcze wtedy, że trzyma w rękach pozostałość po jednym z najbardziej imponujących drapieżników w historii naszej planety.

PLUS 3 września 2026

ZĄB MIAŁ OKOŁO CZTERECH CALI Znalezisko ma około czterech cali długości, czyli ponad 10 centymetrów. Bowersowie zabrali ząb do specjalistów, aby sprawdzić, czy rzeczywiście pochodzi od prehistorycznego rekina. Wątpliwości szybko zniknęły. Cape May Whale Watch and Research Center potwierdziło, że jest to skamieniały ząb megalodona. Przedstawiciele organizacji określili odkrycie jako znalezisko, które może przydarzyć się raz w życiu. Co ciekawe, ząb zachował się w bardzo dobrym stanie. POTWÓR DAWNYCH OCEANÓW Megalodon, znany naukowo jako Otodus megalodon, był jednym z największych rekinów, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi. Pojawił się w oceanach około 23 milionów lat temu, a wymarł mniej więcej 3,6 miliona lat temu. Dokładne rozmiary tych zwierząt nadal są przedmiotem badań naukowców, ponieważ szkielety rekinów zbudowane są przede wszystkim z chrząstki, która znacznie gorzej zachowuje się w zapisie kopalnym niż kości. Najczęściej odnajdywanymi pozostałościami po megalodonach

Oczywiście szybko pojawiło się pytanie o wartość znaleziska. Podobne skamieniałe zęby są przedmiotem handlu kolekcjonerskiego, a ich ceny bardzo się różnią. Wpływ na wartość mają przede wszystkim rozmiar, kompletność zęba, stan korzenia, zachowanie charakterystycznych ząbkowanych krawędzi oraz kolor skamieliny. Według ekspertów cytowanych przez Fox News okaz znaleziony w Sea Isle City może być wart około 100 dolarów lub więcej. Dla rodziny Bowersów wartość finansowa nie jest jednak najważDLACZEGO ZĘBY MEGALODONA PRZETRWAŁY niejsza. Ząb ma pozostać rodzinną pamiątką. MILIONY LAT?

są właśnie ich ogromne zęby. Dawniejsze szacunki wskazywały, że największe osobniki mogły osiągać około 50–60 stóp długości. W ostatnich latach pojawiły się również badania sugerujące, że niektóre megalodony mogły być jeszcze większe. Bez względu na dokładną liczbę jedno jest pewne – był to gigantyczny morski drapieżnik, przy którym współczesny żarłacz biały wyglądałby znacznie mniej imponująco.

Rekiny przez całe życie tracą i zastępują zęby. W przypadku ogromnego megalodona oznaczało to pozostawienie w osadach morskich niezliczonych zębów. Z czasem niektóre z nich zostały przykryte kolejnymi warstwami osadów i uległy fosylizacji. Minerały stopniowo zastępowały pierwotną materię, dzięki czemu ząb mógł przetrwać miliony lat. Dlatego skamieniałe zęby megalodonów występują w różnych kolorach – od szarości i brązu po niemal czarne odcienie. Barwa zależy m.in. od minerałów znajdujących się w osadach, w których skamielina pozostawała przez miliony lat. TAKIE ZNALEZISKO W NEW JERSEY TO RZADKOŚĆ

CZY NA JERSEY SHORE MOŻNA ZNALEŹĆ WIĘCEJ? Historia Bo i Mike’a z pewnością sprawi, że podczas najbliższych spacerów po plaży więcej osób zacznie patrzeć pod nogi. Nie oznacza to jednak, że Sea Isle City nagle stało się kopalnią zębów megalodona. Tak duże i dobrze zachowane znaleziska należą tutaj do wyjątkowych rzadkości. Ale Jersey Shore ma bogatą historię geologiczną, a w New Jersey od dawna znajdowane są skamieniałości dawnych organizmów morskich. Dlatego podczas spaceru warto przyglądać się nietypowym kamieniom i przedmiotom wyrzucanym przez wodę. Oczywiście samo podobieństwo do zęba rekina nie wystarcza, aby potwierdzić znalezisko. Najlepiej pokazać podejrzaną skamielinę ekspertowi lub pracownikom muzeum. A więc podczas następnego spaceru po Jersey Shore warto czasem spojrzeć pod nogi. Nigdy nie wiadomo, co ocean postanowi oddać.

Zęby megalodonów można znaleźć w kilku częściach wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych, jednak New Jersey nie należy do miejsc, gdzie tak duże okazy odkrywane są często. Według informacji przekazywanych mediom przez paleontologa z New Jersey State Museum podobnych znalezisk w stanie było zaledwie kilka. To właśnie dlatego ząb znaleziony przez rodzinę Bowersów DENTYSTYCZNY wzbudził tak duże zainteresowanie. Małgorzata Jeszcze bardziej niezwykłe jest miejsce odkrycia. Nie został zna- Wiwart-Truszkowska D.D.S. leziony podczas profesjonalnych wykopalisk ani ekspedycji paleontologicznej. Leżał pomiędzy skadentystyka łami przy popularnej plaży w Sea Isle City, odwiedzanej każdego lata ogólna i kosmetyczna przez tysiące turystów. 1277 Main Ave, Clifton, NJ ILE JEST WART ZĄB Tel.: 973-478-6123 MEGALODONA? 646-784-0096

Gabinet

REKLAMA

POLSKA PROTEZOWNIA DENTYSTYCZNA

HUSAR DENTAL LAB Protezy – każdy rodzaj Naprawa protez na poczekaniu Najwyższa jakość zębów i akrylu

92 Main Ave Akceptujemy Wallington, NJ 07057 karty kredytowe tel. 973-777-1507

DR. ANNETTE BURON Tel: 862 233 8438

Doktor mówi po polsku

NASZE USŁUGI • Indywidualne wkładki ortopedyczne • Obuwie dla osób dorosłych i dzieci – dla diabetyków oraz ortopedyczne • RTG wykonywane na miejscu w gabinecie • Terapia falą uderzeniową • Leczenie wrastających paznokci • Leczenie brodawek • Przyjmujemy pacjentów bez wcześniejszej rejestracji (walk-ins) • Dostępne wizyty tego samego dnia

LODI 4 Hunter St Suite 201 Lodi, NJ 07644 20 Prospect Ave Suite 803 Hackensack NJ 07601 663 Palisades Ave Suite 204 Cliffside Park NJ 07010 185 Central Ave Suite 214 East Orange NJ 07018

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

REKLAMA

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

14 Temat tygodnia

Oddali ciała nauce Ich szczątki trafiły na sprzedaż

Oddanie własnego ciała nauce jest jednym z najbardziej niezwykłych darów, jakie człowiek może pozostawić po śmierci. Nie ma za niego zapłaty. Nie ma osobistej korzyści. Jest za to przekonanie, że dzięki tej decyzji przyszły lekarz nauczy się anatomii, chirurg udoskonali technikę operacji, a naukowcy być może dokonają odkrycia, które kiedyś uratuje komuś życie. Wszystko opiera się jednak na jednym słowie: zaufanie. Zaufaniu, że ciało zostanie potraktowane z godnością. Że będzie wykorzystywane zgodnie z wolą zmarłego. Że uczelnia będzie wiedziała, gdzie się znajduje i kto ma do niego dostęp. I że kiedy zakończy swoją rolę w edukacji lub badaniach, szczątki zostaną potraktowane dokładnie tak, jak obiecano rodzinie. Skandal w Harvard Medical School pokazał, co może się wydarzyć, kiedy ten system zawiedzie. Przez kilka lat fragmenty ciał ludzi, którzy dobrowolnie przekazali swoje zwłoki jednej z najbardziej prestiżowych uczelni medycznych świata, były wykradane z uniwersyteckiej kostnicy. A następnie sprzedawane. Głowy. Mózgi. Skóra. Twarze. Dłonie i inne części ludzkich ciał. To nie scenariusz filmu grozy. To sprawa, która wydarzyła się w jednej z najbardziej szanowanych instytucji akademickich w Stanach Zjednoczonych. Teraz Harvard zgodził się zapłacić 53 miliony dolarów, aby zakończyć pozwy rodzin darczyńców.

PLUS 3 września 2026

Ale ta historia pozostawia znacznie większe pytanie: Jeżeli coś takiego mogło wydarzyć się na Harvardzie, jak naprawdę wygląda system kontroli nad ciałami oddawanymi nauce w Ameryce? DAR DLA PRZYSZŁYCH POKOLEŃ Programy donacji ciał istnieją przy uczelniach medycznych w całych Stanach Zjednoczonych. Każdego roku tysiące Amerykanów decydują, że po śmierci ich ciało zamiast zostać natychmiast pochowane lub skremowane, zostanie przekazane do celów edukacyjnych i naukowych. Dla szkół medycznych takie donacje są niezwykle cenne. Studenci uczą się anatomii na prawdziwym ludzkim ciele. Chirurdzy mogą doskonalić procedury. Naukowcy prowadzą badania, których nie da się przeprowadzić wyłącznie na modelach komputerowych. Za każdym takim ciałem stoi jednak człowiek. Czyjś ojciec. Matka. Mąż. Żona. Babcia lub dziadek. I rodzina, która zaakceptowała ostatnią wolę bliskiej osoby, wierząc, że jej ciało znajduje się w bezpiecznych rękach.

ciała przekazane do edukacji medycznej i badań. Jednym z pracowników odpowiedzialnych za uniwersytecką kostnicę był Cedric Lodge. Pracował tam przez blisko trzy dekady. Jako kierownik kostnicy miał dostęp do ciał darczyńców. Według federalnych śledczych od około 2018 roku Lodge zaczął wykorzystywać ten dostęp w sposób, którego rodziny zmarłych nie mogły sobie nawet wyobrazić. Po zakończeniu wykorzystywania ciał do celów naukowych, ale zanim szczątki zostały skremowane zgodnie z procedurą, miał wycinać i zabierać ich fragmenty. Następnie wynosił je z Harvard Medical School. GŁOWY, MÓZGI, SKÓRA...

Lista szczątków wymienianych przez federalnych prokuratorów brzmi makabrycznie. Wśród nich znajdowały się ludzkie głowy, mózgi, skóra, dłonie, kości i inne części ciał. Lodge przewoził część szczątków do swojego domu w New Hampshire. Ale proceder poszedł jeszcze dalej. Według prokuratury Lodge i jego żona, Denise Lodge, sprzedawali fragmenty ciał osobom zainteresoHARVARD – MIEJSCE, W KTÓRYM wanym ich zakupem. Kupujący przyjeżdżali nawet do kostnicy, gdzie mieli wybierać interesujące ich NIKT NIE SPODZIEWAŁ SIĘ TAKIEGO części ludzkich zwłok. Inne szczątki były wysyłane SKANDALU do odbiorców poza Massachusetts. Powstał nieleHarvard Medical School prowadzi Anatomi- galny rynek, na którym fragmenty ciał ludzi przecal Gift Program, w ramach którego przyjmuje kazanych nauce zaczęły funkcjonować jak towar.

Temat tygodnia 15 KTO KUPUJE LUDZKIE SZCZĄTKI? To jedno z najbardziej niepokojących pytań tej historii. Federalne śledztwo wykazało, że istniała grupa osób zainteresowanych kupowaniem i odsprzedawaniem fragmentów ludzkich ciał. Niektóre szczątki trafiały do prywatnych kolekcji. W innych przypadkach były ponownie sprzedawane. Płatności miały być dokonywane również za pomocą popularnych aplikacji do transferu pieniędzy. To pokazuje, że skandal nie ograniczał się do jednego człowieka pracującego w kostnicy. Istniał popyt. A skoro był popyt, powstał również rynek. OSIEM LAT WIĘZIENIA Proceder został ostatecznie wykryty przez federalnych śledczych. W 2023 roku sprawa stała się publiczna. Harvard zwolnił Lodge’a, a władze uczelni zapewniały, że działał bez wiedzy i współpracy innych pracowników Harvard Medical School. Cedric Lodge i jego żona przyznali się później do winy w związku z międzystanowym transportem skradzionych ludzkich szczątków. W grudniu 2025 roku były kierownik kostnicy został skazany na osiem lat więzienia federalnego. Jego żona otrzymała karę roku i jednego dnia pozbawienia wolności. Można więc powiedzieć: sprawca został znaleziony i ukarany. Dla rodzin to jednak nie wystarczyło. JAK MOŻNA BYŁO TEGO NIE ZAUWAŻYĆ? Po ujawnieniu skandalu rodziny darczyńców zaczęły zadawać Harvardowi jedno podstawowe pytanie: Jak to możliwe, że proceder trwał przez lata? Ich bliscy nie przekazali swoich ciał Cedricowi Lodge’owi. Przekazali je Harvardowi. To uczelni zaufali. Dlatego rodziny zaczęły pozywać uniwersytet, twierdząc, że nie zapewnił odpowiedniego nadzoru nad powierzonymi mu zwłokami. Sprawa dotknęła fundamentalnego problemu odpowiedzialności instytucji. Czy wystarczy powiedzieć, że pracownik działał samowolnie? Czy organizacja, której powierzono ludzkie ciało, ma obowiązek stworzyć system, który uniemożliwia jednej osobie wynoszenie jego fragmentów przez kilka lat? 53 MILIONY DOLARÓW Po latach sporów Harvard zgodził się zawrzeć ugodę. Jej wartość to 53 miliony dolarów. Pieniądze mają trafić do rodzin osób objętych pozwami. Warto przy tym podkreślić ważną rzecz: nie jest to kara administracyjna ani grzywna nałożona na Harvard za przestępstwo. To ugoda cywilna mająca zakończyć roszczenia rodzin. W sierpniu sąd w Massachusetts wstępnie zaakceptował porozumienie. Do jego pełnego wejścia w życie potrzebna jest jeszcze ostateczna zgoda sądu. Kwota robi wrażenie.

Ale trudno przeliczyć na pieniądze świadomość, że człowiek, którego ciało miało służyć przyszłym lekarzom, mógł zostać po śmierci potraktowany jak źródło części przeznaczonych na sprzedaż. PROBLEM WIĘKSZY NIŻ HARVARD Najłatwiej byłoby zakończyć tę historię stwierdzeniem, że był to przypadek jednego nieuczciwego pracownika. Tyle że amerykański system wykorzystywania ludzkich ciał do badań jest znacznie bardziej skomplikowany. Obok uniwersyteckich programów donacji istnieją również prywatne podmioty zajmujące się pozyskiwaniem i przekazywaniem ludzkich szczątków do badań, edukacji i szkoleń medycznych. W debacie publicznej od lat pojawiają się pytania o poziom regulacji tzw. non-transplant anatomical donation industry– sektora zajmującego się ciałami i tkankami, które nie są przeznaczone do transplantacji. Organy przeznaczone do przeszczepów podlegają bardzo ścisłym regulacjom. W przypadku ciał i tkanek wykorzystywanych do badań sytuacja prawna jest bardziej złożona. I właśnie dlatego przypadki niewłaściwego obchodzenia się ze szczątkami tak mocno uderzają w cały system. CZY MOŻNA SPRZEDAĆ LUDZKIE CIAŁO? Prawo dotyczące ludzkich szczątków w Stanach Zjednoczonych nie sprowadza się do prostego „tak” albo „nie”. Sprzedaż organów przeznaczonych do transplantacji jest zakazana przez prawo federalne. Jednocześnie w przypadku ciał i tkanek przekazywanych do badań istnieją podmioty, które mogą pobierać opłaty związane m.in. z przygotowaniem, transportem, przechowywaniem czy dostarczaniem materiału do instytucji badawczych. To właśnie ta różnica od lat wywołuje kontrowersje. Rodzina może przekazać ciało bezpłatnie, a później w łańcuchu jego wykorzystania mogą pojawić się podmioty pobierające pieniądze za określone usługi związane z jego przygotowaniem i dystrybucją. Nie oznacza to oczywiście, że proceder taki jak na Harvardzie był legalny – tam szczątki były kradzione. Pokazuje jednak, jak skomplikowany jest świat, o którym większość rodzin nie ma pojęcia, podpisując dokument dotyczący donacji ciała. CO WŁAŚCIWIE PODPISUJEMY? Skandal powinien być także przestrogą dla osób rozważających oddanie ciała nauce. Nie chodzi o to, żeby zniechęcać do donacji. Bez darczyńców edukacja medyczna i wiele badań naukowych byłoby znacznie trudniejszych. Warto jednak zadawać pytania. Kto dokładnie otrzyma ciało? Do jakich celów może zostać wykorzystane?

Czy całe ciało pozostanie w jednej placówce, czy jego części mogą być przekazywane innym instytucjom? Jak długo może być wykorzystywane? Co stanie się ze szczątkami po zakończeniu badań? Czy zostaną skremowane? Czy prochy zostaną zwrócone rodzinie? Kto ma dostęp do ciała i jak instytucja kontroluje ten dostęp? To nie są niestosowne pytania. To pytania, które każdy darczyńca ma prawo zadać przed podjęciem jednej z najbardziej osobistych decyzji dotyczących tego, co stanie się z nim po śmierci. HARVARD ZMIENIA PROCEDURY Po ujawnieniu afery Harvard Medical School rozpoczął zmiany w swoim Anatomical Gift Program. Uczelnia podkreślała, że zachowanie Lodge’a było całkowitym zaprzeczeniem jej wartości i określiła jego działania jako odrażającą zdradę zaufania darczyńców oraz ich rodzin. W ramach ugody Harvard ma również podjąć działania upamiętniające osoby, które przekazały swoje ciała nauce. Od roku akademickiego 2027–2028 ma być przyznawane specjalne stypendium dla studentów medycyny, ustanowione w hołdzie darczyńcom. To ważny gest. Ale nawet najlepsze procedury wprowadzone po skandalu nie odpowiedzą na najtrudniejsze pytanie rodzin: Dlaczego takich zabezpieczeń nie było wcześniej? CIAŁO TO NIE TOWAR W całej historii najbardziej uderzający jest kontrast pomiędzy intencją darczyńców a tym, co później działo się z niektórymi szczątkami. Człowiek podpisuje dokument, ponieważ chce pomóc. Chce, żeby po jego śmierci student medycyny nauczył się czegoś, co kiedyś pozwoli uratować pacjenta. Rodzina godzi się z tym, że nie będzie tradycyjnego pożegnania z ciałem, ponieważ wie, że decyzja bliskiej osoby miała głębszy sens. A potem dowiaduje się, że fragment tego ciała mógł zostać wyniesiony w torbie, przewieziony do prywatnego domu i sprzedany obcej osobie. Dlatego skandal Harvardu jest czymś więcej niż historią kryminalną. To historia o granicach odpowiedzialności instytucji. O tym, jak łatwo system oparty na zaufaniu może zostać wykorzystany. I o szczególnym obowiązku, jaki spoczywa na tych, którym powierzamy ludzkie ciało po śmierci. Bo człowiek, który oddaje swoje ciało nauce, nie oddaje prawa do swojej godności. A jeśli instytucja przyjmuje taki dar, przyjmuje wraz z nim zobowiązanie, którego nie powinno dać się wycenić nawet na 53 miliony dolarów.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

REKLAMA

Lekarz Medycyny

Małgorzata Komza, MD 17 Sylvan Street, Suite 103 B, Rutherford,NJ Tel: (201) 691 7110 www.KomzaMD.com

Ewaluacja i leczenie • uzależnień • chorób psychicznych • problemów emocjonalnych u dzieci młodzieży i dorosłych • depresja • stany lękowe • nerwice • bezsenność • psychoza • ADHD • OCD Uzależnienia od: alkoholu, benzodiazepin, heroiny/painkillers Dr Komza jest certyﬁkowana w leczeniu uzależnień od heroiny i innych opiatów za pomocą leku SUBOXONE

PLUS 3 września 2026

REKLAMA

MD KORU

Medycyna Estetyczna & Wellness

Gdzie nauka spotyka piękno Zadbaj o swój wygląd i samopoczucie w nowoczesnym gabinecie prowadzonym przez doświadczoną specjalistkę: Dorota Mironiuk, MSN, APN, AGNP-C Oferujemy szeroki zakres zabiegów estetycznych i terapii zdrowotnych dla kobiet i mężczyzn: Medycyna estetyczna: • Botox®, Dysport®, Jeuveau®, Daxxify® • Wypełniacze (Restylane®, Juvederm®, Versa®, RHA®) • Sculptra®, Radiesse® • Modelowanie twarzy i redukcja tkanki tłuszczowej (Kybella®) • Zabiegi PRP / PRF / EZ Gel

Wellness & zdrowie: • Terapia hormonalna (BHRT) dla kobiet i mężczyzn • Kroplówki witaminowe IV • Zastrzyki: witamina D, B12 • Programy odchudzania • Medycyna funkcjonalna • PRP na włosy i skórę

Zabiegi na twarz i ciało: • Mikronakłuwanie (z PRP) • DiamondGlow Facial • IPL – fotoodmładzanie • Laser CO2 (CoolPeel) • Morpheus8 – twarz, szyja i ciało • Modelowanie twarzy (żwacze, „gummy smile”) • Rozpuszczanie wypełniaczy

Tel. 201-300-0255 3699 Route 46, Parsippany, NJ 07054

Zadzwoń i umów wizytę już dziś:

Oferta specjalna dla nowych pacjentów:

$50 ZNIŻKI

przy wydatku powyżej $200

Twoje piękno. Twoje zdrowie. Nasza wiedza.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

18 Podróże z Andrzejem Kulką Zimbabwe

Wodospady Wiktorii Śniadanie w naszym hotelu podają od 7 rano; uśmiechnięci kelnerzy, w mundurkach, profesjonalnie serwują swoje usługi. To jedna z nielicznych, wymierających już pozostałości (po Brytyjczykach) stylu pracy w niegdysiejszej Rodezji Południowej. Mamy klasyczny bufet: parówki, ziemniaki, jajka i pomidory na gorąco. Od 8:30 stoimy pod recepcją, gdzie czeka nas przedstawiciel lokalnego, godnego zaufania biura podróży. Pobiera płatności za wszystkie czekające nas w najbliższym czasie imprezy, które w roku 2026 wynoszą: zwiedzanie wodospadów Wiktorii z przewodnikiem - $26, całodzienna wizyta w parku Narodowym Chobe w sąsiedniej Botswanie - $166, wstęp do Chobe - $20 oraz afrykańska kolacja z pokazem tańców, z daniami z dzikiej zwierzyny (hodowlana jest tutaj zbyt droga) - $59, plus $12 za transfery oraz rejs o zachodzie słońca po rzece Zambezi - $47. Zastanawiamy się jeszcze nad lotem helikopterem ponad wodospadami $131 (tylko 15 minut, ale wrażenia na całe życie), a także nad wspaniałym, lecz bardzo wymagającym spływem pontonem po rzece Zambezi ($160). Dzisiejsze zwiedzanie Wodospadu Wiktorii zaczynamy po stronie Zimbabwe. W kilka minut podjeżdżamy pod wodogrzmoty i z parkingu maszerujemy w kierunku pobliskiego wejścia na teren Mosicatunga, czyli Parku Narodowego Wodospadu Wiktorii. Wstęp kosztuje

58 dolarów amerykańskich, bramy pozostają otwarte od 6 rano do 6 wieczór i dodatkowo w nocy podczas pełni księżyca. Założony w 1952 roku park narodowy obejmuje po stronie Zimbabwe 525 km kwadratowych. Ruchy tektoniczne w zamierzchłej przeszłości potrzaskały twarde bazaltowe podłoże zmuszając rzekę Zambezi do gwałtownego opadnięcia 120 metrów w dół, w szeroką na zaledwie 50 metrów bruzdę. Na odcinku o długości 1800 metrów powstały jedne z najpiękniejszych wodospadów świata. Same tylko liczby nakazują głęboki ukłon, chwile nabożnego milczenia i zdjęcie kapelusza. Wzdłuż długiej krawędzi prowadzi ścieżka. Zanim jednak dojdziemy do niespodziewanej szczeliny w powierzchni ziemi przystajemy pod pomnikiem szkockiego misjonarza Davida Livingstone, który jako pierwszy Europejczyk ujrzał wodospady w listopadzie 1855 roku, uznając je za najwspanialszy widok w Afryce. Gwoli poprawności politycznej nazwał ten cud przyrody imieniem panującej (1819 - 1901) władczyni Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, czyli królowej Wiktorii. Pod pomnikiem rozdzielamy się, każdy idzie własnym rytmem mając do dyspozycji całe dwie godziny. Okazało się, że to w zupełności wystarcza. Jest październik, końcówka pory suchej, kiedy praktycz-

nie nie ma komarów, a co za tym idzie zagrożenie malarią jest znikome. Z drugiej strony największa na świecie wodna kurtyna kurczy się wtedy do granic możliwości i zamiast potężnej firany widzimy kilka mniejszych kaskad, które i tak sprawiają piorunujące wrażenie. Właśnie do okresu deszczowego - kiedy w ciągu każdej minuty spada z krawędzi 320 milionów litrów wody - nawiązuje jak najbardziej odpowiednia nazwa Mosicatunga oznaczająca dosłownie „grzmiący dym“. Teraz, masa przepływającej wody jest dwadzieścia razy mniejsza, a mimo to wodospad jest niesamowity. Zaczynam od zachodniej części Parku, gdzie wąski nurt jednej z odnóg rzeki opada z hukiem w przepastną czeluść. Podążam dalej pośród zielonego „deszczowego“ lasu. Niebo jest pogodne, bez żadnej chmurki, jednak mgiełka unosząca się z wodospadu powoduje na przeciwległej krawędzi niemal ciągły opad mżawki. Dzięki tej właśnie wilgoci egzystuje tutaj - jak zielona wyspa pośród suchej sawanny wąski pas tropikalnego lasu. Muszę chronić obiektyw przed wodą żałując chwilami, że nie zabrałem... parasola. Ta mgiełka dodaje jednak świeżości w powietrzu i rozkosznie schładza rozgrzane ciało. Obok ścieżki, na gałęziach przycupnęły pawiany obżerając się liśćmi i jagodami. Kolejne „punkty widokowe“ sprawiają jeszcze większe wrażenie, ale najciekawiej jest mniej więcej w połowie drogi do końcowego cypla, naprzeciw firany zwanej adekwatnie Main Falls. Każdy zwiedzający musi

przyznać, że Wodospad Wiktorii jest przepiękny, największy w Afryce, jeden z najpotężniejszych w świecie i na pewno godny uwagi oraz trudów dalekiej podróży. W skali ziemskiego globu ustępuje chyba tylko Iguasu na granicy Argentyny i Brazylii. Ciąg dalszy za tydzień… Tekst i zdjęcia: Andrzej Kulka Autor jest zawodowym przewodnikiem i właścicielem chicagowskiego biura podróży EXOTICA TRAVEL, organizującego wycieczki po całym świecie, z Południem i Wschodem Afryki włącznie, przez nadchodzącą jesień 2026! Bliższe informacje i rezerwacje: tel. (773) 237 7788, strona internetowa: https://andrzejkulka.com/

Ścieżka wzdłuż Wodospadow Wiktorii.

Ogrzewanie i Chłodzenie po godzinach Zadzwoń do Jacka: 973-289-0149 (komórka)

◊ serwis ◊ naprawa ◊ wymiana PLUS 3 września 2026

◊ dobijanie gazu ◊ czyszczenie systemów wentylacyjnych

• kuchnie • łazienki • wykończenia piwnic i poddaszy • tarasy • malowanie • wymiana okien i drzwi • płytki • podłogi • „złota rączka” - handyman • i wiele innych

Podróże z Andrzejem Kulką 19

Na krawędzi wodospadu Main Falls, 93 m.

Gardziel Diabła.

Wodospady Wiktorii.

Rzeka Zambezi poniżej wodospadów.

ICU Automotive Greg's Garage

WYSYŁASZ AUTO DO POLSKI? ZABEZPIECZ GO PRZED KRADZIEŻĄ Polski mechanik z 25-letnim doświadczeniem

CANLOCK Ochrona przed wszystkimi znanymi metodami kradzieży.

AUDI?

TO DORADZĘ I NAPRAWIĘ

KAŻDY MODEL

Dostępna do każdego samochodu.

201-456-5334 Grzegorz • ICUautomotive.com

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

20 Na wesoło

WYCIECZKI Busem z Polskim przewodnikiem

Wycieczki dla osób "solo", par i rodzin

Kanada – 7 dni, od 20 września i od 20 października Wycieczki dookoła USA – 16 dni od 29 sierpnia i 17 dni od 2 października Nowy Orlean/Teksas 13 – 12 listopada Floryda Sylwestrowa w grudniu, 9 i 10 dni Ponadto: Waszyngton/Capitol, Jaskinie, Niagara, Amisze, Acadia i inne

www.ampolinc.com | 609-647-9054 | ampoltours@yahoo.com tacy naprani jeszcze po wczorajszym pijaństwie i jeden z nich mówi: Paaatrz, staaaary, na wódkę sęęępił, Żona do męża przed wyjściem a śpiworek to sobie sprawił firmowy, na plażę: - Chiałabym założyć coś, Lacosty co zadziwi wszystkich! - To załóż łyżwy...

G Trzech facetów całe życie zbierało na wyjazd do Kenii. Ale zbierali tak, że jedli suchy chleb popijając wodą. W końcu zebrali i pojechali. Podczas pobytu jeden z nich mówi: Ej chłopaki a może napijemy się wódki OK, Super, mówi drugi. Trzeci się obraził i mówi: Ja pół życia odkładałem na tą wycieczkę nie po to żeby chlać na miejscu gorzałę, tylko po to żeby zwiedzać. Nie piszę się na to. I poszedł spać. No więc tych dwóch poszło, nachlali się gorzały i wrócili do kwatery. Rano wstają, patrzą a trzeciego nie ma! Wychodzą przed kwaterę, patrzą a tam leży krokodyl - gruby, wielki, piękny z otwartą paszczą a z tej paszczy wystaje głowa tego trzeciego. Stoją

Pr z e w o d n i k o p r o w a d z a wycieczkę Amerykanów po Krakowie. Dochodzą do kościoła Mariackiego i jeden turysta się pyta: - Ile lat budowali ten kościół? Przewodnik nie wiedział i palnął - 2 lata - Eee, u nas to by to budowali rok Przewodnik myśli, że następnym razem jak się coś zapyta, to trochę naciągnie no i doszli do sukiennic. Turysta się pyta, ile to budowali. Przewodnik odpowiada: - 3 miesiące - U nas by to budowali 1 miesiąc Przewodnik się wkurzył, no ale poszli dalej, aż doszli do Wawelu turysta spytał - A co to jest? - Cholera, nie wiem... wczoraj tego nie było

UBEZPIECZENIE MEDICARE • Advantage Plans • Supplement Plans • Prescription Drug Plans

Doświadczony Broker współpracujący z wieloma ﬁrmami ubezpieczeniowymi odpowie na nurtujące Cię pytania związane z: • przejściem na emeryturę, • uzyskaniem zdrowotnych ubezpieczeń emerytalnych Medicare, • obsługą indywidualnych kont emerytalnych IRA, • transferem pieniędzy z pracowniczych kont 401k 403 b, planów unii • asysta w urzędzie Social Security • ubezpieczenia na życie • ubezpieczenie zwiazane z pochówkiem - ﬁnal expense insurance

Zadzwoń dziś: Agnieszka Rola Licencjonowany Broker NJ ,NY 917 716 4245 agnesrola@gmail.com

PLUS 3 września 2026

Organizowane są przejażdżki łodzią po jeziorze Genezaret. Bilet kosztuje 500 dolarów. - To strasznie dużo - dziwi się zbulwersowany turysta. - Owszem, ale to przecież po tym jeziorze Jezus piechotą chodził! - Nie dziwię się, przy takich cenach!

najwyżej -20... - Niemożliwe Iwan, w CNN pokazywali, że jest u was -50 stopni poniżej zera! - Pierre... mówię ci, jest najwyżej -20 a nie -50! - Przecież sam widziałem w CNN Iwan, reporter stał na Placu Czerwonym i pokazywał termometr, sam widziałem, -50 stopni! - Aaaaaa... No chyba że na zewnątrz.

Wraca mąż ze szpitala gdzie odwiedzał ciężko chorą teściową i zły jak nieszczęście mówi do żony: - Córeczko, chcesz mieć bra- Twoja matka jest zdrowa jak koń, ciszka? - Tak, tatusiu. - To śpij. niedługo wyjdzie ze szpitala i zamieszka z nami. - Nie rozumiem mówi żona - wczoraj lekarz powiedział mi, że mama jest umierająca! - Nie wiem co on tobie powiedział, Przychodzi kobieta do aptekaale mnie radził przygotować się na rza i mówi: - Poproszę trutkę. - A po co? - Chcę otruć męża! - Nawet jeśli najgorsze. panią zdradza dla innej nie mogę pozwolić żeby pani go otruła! Wtedy kobieta pokazuje zdjęcie jej męża kochającego się z żoną aptekarza. Francuz dzwoni do swojego Wtedy aptekarz mówi: - Nie wiedziaprzyjaciela w Moskwie: - Cześć Iwan, łem, że ma pani receptę. słyszałem, że u was strasznie zimno, -50 stopni! - Nie... tak zimno nie jest...

22 Kuchenne hobby

Dodatki do grilla

– sałatki, pieczywo i przystawki, które dopełnią każde grillowe menU

Grill to coś więcej niż mięso Nawet najlepiej przygotowany stek czy idealnie przyprawiona karkówka nie stworzą pełnego posiłku

PLUS 3 września 2026

bez odpowiednich dodatków. To właśnie one nadają grillowaniu różnorodność, równoważą intensywny smak mięsa i sprawiają, że każdy gość znajdzie na stole coś dla siebie. Dobrze skomponowane dodatki

nie powinny przyćmiewać głównych dań, lecz je uzupełniać. Świeże sałatki, chrupiące pieczywo, aromatyczne masła smakowe, lekkie dipy i sezonowe warzywa tworzą harmonijną całość, dzięki której grill staje

się prawdziwą ucztą. Najlepsze jest to, że większość z nich można przygotować wcześniej, dzięki czemu gospodarz nie spędza całego spotkania w kuchni.

Kuchenne hobby 23 Jak skomponować idealny stół grillowy?

orzeźwiająca.

Składniki: Dobrze zaplanowane menu pomidory, powinno zawierać: ogórki, danie główne (mięso, rybę lub czerwona cebula, opcję wegetariańską), oliwki, dwie lub trzy sałatki, ser feta, pieczywo, oliwa, sosy i dipy, oregano. grillowane warzywa, Świetnie pasuje do drobiu i ryb. lekkie przekąski, świeże owoce. Sałatka z arbuzem i fetą Dzięki temu każdy z gości będzie To jeden z największych hitów mógł skomponować własny talerz ostatnich lat. Połączenie słodkiego według swoich upodobań. arbuza z wyrazistą fetą tworzy wyjątkowy kontrast smaków. Dodaj: Klasyczna sałatka ziemniaczana świeżą miętę, odrobinę limonki, To obowiązkowy element wielu oliwę. grillów w Stanach Zjednoczonych. Idealna na gorące dni. Składniki: ugotowane młode ziemniaki, Grillowana sałatka Caesar Zamiast klasycznej wersji spróbuj majonez, ugrillować połówki sałaty rzymskiej musztarda Dijon, przez około minutę. szczypiorek, Dodaj: seler naciowy, grzanki, cebula, parmezan, jajka na twardo, sos Caesar, sól, grillowanego kurczaka. pieprz. To elegancka propozycja na

Sałatkę najlepiej przygotować letnią kolację. kilka godzin wcześniej i schłodzić przed podaniem. Pieczywo – prosty dodatek, wielki efekt Coleslaw – król Świeże piecz ywo jest grillowych dodatków n i e o d ł ą c z ny m e l e m e n te m Surówka z białej kapusty dosko- grillowego stołu. nale przełamuje smak grillowanego Najlepiej sprawdzają się: mięsa. bagietki, ciabatta, chleb na zakwasie, bułki brioche do burgerów, pita, Potrzebujesz: tortilla. Warto je lekko podgrzać na ruszcie przez 1–2 minuty. białej kapusty,

ziemniakami.

Î Czy wiesz, że...

Masło ziołowe Połącz masło z: koperkiem, tymiankiem, rozmarynem, skórką z cytryny. To doskonały dodatek do steków i ryb. Grillowane ziemniaki Ziemniaki można przygotować na wiele sposobów. Najpopularniejsze: pieczone w folii, młode ziemniaki z masłem, ziemniaki z rozmarynem, łódeczki ziemniaczane. Po ugrillowaniu warto posypać je świeżym koperkiem. Dipy, które znikają najszybciej Na grillowym stole nie może zabraknąć sosów. Największą popularnością cieszą się: hummus, guacamole, salsa pomidorowa, tzatziki, dip jogurtowo-ziołowy, pasta z pieczonej papryki. Podawaj je z warzywami lub pieczywem.

W Stanach Zjednoczonych podczas letnich pikników niezwykle popularne są tzw. potluck parties. Każdy uczestnik przynosi własne danie – jedni przygotowują sałatki, inni desery, pieczywo lub przekąski. Dzięki temu na stole pojawia się ogromna różnorodność smaków, a organizacja spotkania jest łatwiejsza dla gospodarza.,

Î Porada eksperta Przygotuj większość dodatków dzień wcześniej. Sałatka ziemniaczana, coleslaw, masła smakowe czy dipy często smakują jeszcze lepiej po kilku godzinach w lodówce. Dzięki temu w dniu grillowania będziesz mógł skupić się na przygotowaniu potraw z rusztu i spędzić więcej czasu z gośćmi. grillowane pomidory.

Warzywa do chrupania Zamiast chipsów przygotuj Grecja półmisek świeżych warzyw: mar tzatziki, chewki, selera naciowego, papryki, sałatka grecka, ogórki, rzodkiewki. Dodaj kilka pita. dipów i gotowe.

Deska przekąsek USA Coraz częściej na grillach poja coleslaw, wiają się tzw. grazing boards – duże potato salad, deski pełne przekąsek. cornbread, Można na nich ułożyć: sery, baked beans. oliwki, winogrona, orzechy, krakersy, suszone owoce, wędliny, hummus, Dzięki takim dodatkom zwykły pieczywo. To świetny sposób na grill może zamienić się w kulinarną zajęcie gości, zanim z rusztu trafią podróż dookoła świata. pierwsze dania. Organizacja Dodatki z różnych grillowego stołu marchewki, Masło czosnkowe stron świata czerwonej cebuli, Domowe masło smakowe przyJeśli planujesz większe przyjęcie, gotujesz w kilka minut. Meksyk ustaw dodatki w jednym miejscu i majonezu, podziel je na strefy: guacamole, jogurtu naturalnego, Składniki: pieczywo, pico de gallo, octu jabłkowego, miękkie masło, sałatki, grillowane tortille, odrobiny cukru, sosy, czosnek, salsa verde. pieprzu. warzywa, natka pietruszki, dodatki do burgerów. Najlepiej smakuje po kilku godziWłochy szczypiorek, Goście będą mogli samodzielnie nach w lodówce. caprese, sól. komponować swoje porcje, a przy focaccia, Sałatka grecka Świetnie smakuje z pieczywem, stole zapanuje większy porządek. pesto, Lekka, kolorowa i niezwykle kukur ydzą i grillowanymi tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

REKLAMA

WOJCIECH KONIOR ND, CNS, MS NATUROPATA, SPECIALISTA ŻYWIENIA BOARD CERTIFIED by AMERICAN ALTERNATIVE MEDICAL ASSOCIATION

DIPLOMATE in INTEGRATED ALTERNATIVE MEDICINE CERTIFIED NUTRITION SPECIALIS Ogólna Medycyna Naturalna

25 Brookside Dr Oak Ridge NJ 07438 973-208-0112

517 River Drive cell:973-769-8248

www.naturalmedicinecenterllc.com

NATURALNA DROGA DO ZDROWIA TERAPIA MANUALNA Bóle Pleców, Stawów, Mięśni PORADY DIETETYCZNE INDYWIDUALNE PROGRAMY ODCHUDZAJACE OCZYSZCZANIE ORGANIZMU Z TOKSYN PODNOSZENIE ENERGII I SPRAWNOSCI POPRAWA ODPORNOŚCI ORGANIZMU ZIOŁOLECZNICTWO MEDYCYNA ZAPOBIEGAWCZA WITAMINY I MINERAŁY LASEROWA STYMULACJA PUNKTÓW AKUPUNKTUROWYCH ******************** ANALIZA MINERAŁOWA na PODSTAWIE TESTÓW WŁOSÓW TESTY NA ALERGIE POKARMOWE BADANIE POZIOMU WITAMINY ”D” BADANIE POZIOMU WOLNYCH RODNIKÓW ******************** Z pytaniami proszę dzwonić na powyższe numery telefoniczne

PLUS 3 września 2026

Strefa seniora 25

JAK ZADBAĆ O RODZICÓW W POLSCE, KIEDY MIESZKAMY TYSIĄCE KILOMETRÓW OD NICH?

Telefon z USA nie zastąpi obecności, ale dobra organizacja może sprawić, że starszy rodzic w Polsce będzie bezpieczniejszy, a my będziemy spokojniejsi. „Wszystko dobrze, nie martw się”. Ile razy Polacy mieszkający w Stanach Zjednoczonych słyszeli te słowa od swoich rodziców w Polsce? Mama zapewnia, że świetnie sobie radzi. Tata twierdzi, że nie potrzebuje żadnej pomocy. Podczas rozmowy przez telefon wszystko brzmi normalnie. Dopiero po kilku miesiącach przyjeżdżamy do Polski i okazuje się, że w lodówce prawie nic nie ma, lekarstwa stoją w kilku różnych miejscach, rachunek czeka na zapłacenie, a wejście po schodach, które kiedyś nie stanowiło problemu, dziś wymaga kilku przystanków. Starzenie się rodziców jest trudne dla każdej rodziny. Dla emigrantów dochodzi jednak jeszcze jeden problem – odległość. Między Nowym Jorkiem, Chicago czy Florydą a Warszawą, Krakowem lub niewielką miejscowością na Podkarpaciu jest kilka tysięcy kilometrów. Nie można po pracy „wpaść do mamy”. Nie można zawieźć taty do lekarza. Kiedy w środku nocy dzwoni telefon z Polski, pierwszą myślą często jest: co się stało? Jak więc opiekować się starzejącymi rodzicami na odległość? Można. Trzeba jednak zacząć organizować pomoc zanim wydarzy się kryzys.

NAJTRUDNIEJSZA ROZMOWA: „MAMO, POTRZEBUJESZ JUŻ TROCHĘ POMOCY” Pierwszym problemem często wcale nie są pieniądze ani brak usług. Jest nim rodzic, który pomocy nie chce. Dla osoby, która przez całe życie była samodzielna, wychowała dzieci, pracowała i prowadziła dom, zdanie „potrzebujesz opieki” może brzmieć jak odebranie niezależności. Dlatego zamiast mówić: „Nie możesz już mieszkać sama”, lepiej zapytać: „Co moglibyśmy zorganizować, żeby było ci łatwiej?” To ogromna różnica. Pomoc nie musi od razu oznaczać opiekunki przez osiem godzin dziennie. Czasem na początku wystarczy ktoś, kto dwa razy w tygodniu zrobi zakupy, posprząta, wykupi receptę albo zawiezie rodzica do lekarza. Najważniejsze jest zachowanie możliwie dużej samodzielności seniora.

rzyłeś ciśnienie? Byłeś na kontroli? Kto ostatnio u ciebie był? Czy wychodziłaś w tym tygodniu z domu? Nie chodzi o przesłuchiwanie rodzica. Chodzi o wychwycenie zmian. Jeżeli mama, która zawsze gotowała, nagle żywi się głównie kanapkami, może brakować jej siły. Jeśli tata przestaje wychodzić z domu, być może boi się upadku. Jeśli rachunki zaczynają się gubić, warto zastanowić się, czy nie pojawiają się problemy z pamięcią. STWÓRZ „ZESPÓŁ W POLSCE”

Jedną z najważniejszych rzeczy, jakie może zrobić dziecko mieszkające w USA, jest stworzenie niewielkiej sieci osób znajdujących się blisko rodzica. Nie musi to być wyłącznie rodzina. Może to być sąsiadka z tego samego piętra, kuzyn mieszkający kilka ulic dalej, przyjaciółka mamy, znajomy rodziny, ksiądz z parafii czy zaufana osoba pomagająca w domu. Ważne, aby przynajmniej jedna osoba miała klucze i mogła szybko NIE PYTAJ TYLKO: „JAK SIĘ CZUJESZ?” wejść do mieszkania w sytuacji awaryjnej. Zapisz jej numer telefonu. I upewnij się, że Opieka na odległość wymaga trochę innego ona ma twój. W sytuacji kryzysowej kontakt do sposobu rozmowy. Pytanie „Jak się czujesz?” zaufanej osoby oddalonej o pięć minut może być bardzo często kończy się odpowiedzią: „Dobrze”. znacznie ważniejszy niż numer dziecka oddaloDlatego warto pytać konkretniej. nego o 7 tysięcy kilometrów. Co dzisiaj jadłaś? Byłaś w sklepie? Jak śpisz? ciąg dalszy na stronie 26 Czy wykupiłaś lekarstwa? Kiedy ostatnio mie-

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

26 Strefa seniora ciąg dalszy ze strony 25

Nie oznacza to automatycznie, że każdy 75-latek otrzyma bezpłatną opiekunkę. Warunki i dostępność trzeba sprawdzić w konkretnej gminie. Ale warto wiedzieć, że taka możliwość istnieje.

ZRÓB „TECZKĘ BEZPIECZEŃSTWA” To jedna z rzeczy, które najlepiej przygotować podczas kolejnej wizyty w Polsce. W jednym miejscu powinny znaleźć się najważniejsze informacje: lista przyjmowanych leków wraz z dawkami, nazwiska i telefony lekarzy, informacje o alergiach, lista chorób i przebytych operacji, dane osoby, z którą należy się skontaktować w nagłym przypadku, informacje dotyczące ubezpieczenia i dokumentów medycznych, numery do administracji budynku, sąsiada lub opiekuna, informacje o miejscu przechowywania najważniejszych dokumentów. Dobrze, aby kopię najważniejszych informacji miało również dziecko mieszkające w USA. Nie czekajmy z tym do momentu, kiedy rodzic znajdzie się w szpitalu. UPORZĄDKUJ LEKI Leki są jednym z największych problemów w opiece nad osobami starszymi. Senior może przyjmować preparaty przepisane przez kilku specjalistów. Jedne rano, inne wieczorem, jeszcze inne co drugi dzień. Łatwo coś pomylić. Pomóc mogą proste organizery na leki z przegródkami na poszczególne dni tygodnia. Przy większej liczbie preparatów warto poprosić zaufaną osobę w Polsce, aby raz w tygodniu sprawdzała, czy leki zostały właściwie przygotowane. Jeżeli rodzic zaczyna zapominać o dawkach albo bierze je podwójnie, jest to sygnał, że zwykłe telefoniczne przypominanie może już nie wystarczać. TECHNOLOGIA MOŻE BYĆ DODATKOWĄ PARĄ OCZU Dla dzieci mieszkających za oceanem technologia może być ogromnym wsparciem. Wideorozmowa pozwala zobaczyć znacznie więcej niż zwykły telefon. Możemy zauważyć zmianę wyglądu, problemy z poruszaniem się albo to, że rodzic wydaje się zdezorientowany. Przydatne mogą być także zegarki z funkcją SOS, urządzenia wykrywające upadek czy systemy teleopieki. Warto jednak pamiętać, że technologia ma pomagać seniorowi, a nie go kontrolować. Kamery w mieszkaniu mogą dla jednych rodzin być dobrym rozwiązaniem, dla innych – poważnym naruszeniem prywatności. Takie rozwiązania powinny być wprowadzane za wiedzą i zgodą rodzica.

PLUS 3 września 2026

POMOC SĄSIEDZKA TEŻ MOŻE BYĆ CZĘŚCIĄ SYSTEMU Ciekawym rozwiązaniem są usługi sąsiedzkie. To forma pomocy świadczonej w miejscu zamieszkania seniora przez osobę z jego otoczenia. Może obejmować wsparcie w podstawowych czynnościach dnia codziennego i prostą pomoc opiekuńczą. W 2026 roku takie rozwiązania są wspierane m.in. w ramach programu „Korpus Wsparcia Seniorów”; ich organizatorem jest gmina. Dla emigracyjnej rodziny może to być bardzo dobre rozwiązanie. Rodzic nie musi od razu przyjmować do domu całkowicie obcej osoby. Pomoc może zostać zorganizowana bliżej jego naturalnego środowiska. SPRAWDŹ, CO OFERUJE GMINA Wielu Polaków mieszkających w USA nie zdaje sobie sprawy, że część pomocy można próbować zorganizować poprzez polski system pomocy społecznej. Osobie, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn potrzebuje pomocy, mogą zostać przyznane usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania. Co ważne dla rodzin emigracyjnych, przepisy przewidują taką możliwość również wtedy, gdy senior ma rodzinę, ale bliscy nie są w stanie zapewnić mu odpowiedniej pomocy. Zakres może obejmować m.in. pomoc w codziennych potrzebach, higienie, pielęgnacji zaleconej przez lekarza oraz kontaktach z otoczeniem. O przyznaniu i zakresie usług decyduje właściwy ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych. Dlatego jednym z pierwszych telefonów może być kontakt z OPS, MOPS, GOPS lub CUS właściwym dla miejsca zamieszkania rodzica. Nie zakładajmy z góry, że „mamie nic się nie należy”. Zapytajmy. RODZIC MA PONAD 75 LAT? ZAPYTAJ O „OPIEKĘ 75+” W 2026 roku działa również rządowy program „Opieka 75+”, którego celem jest zwiększenie dostępności usług opiekuńczych i specjalistycznych dla osób mających co najmniej 75 lat. Program obejmuje gminy liczące do 60 tys. mieszkańców, które do niego przystąpiły. Państwo może pokrywać do 60 proc. kosztów realizowanych przez gminę usług. Wsparcie może dotyczyć zarówno osób samotnych, jak i seniorów mających rodzinę. Na program w 2026 roku zaplanowano 80 mln zł.

PRYWATNA OPIEKUNKA – ALE SPRAWDZONA Jeżeli możliwości publiczne są niewystarczające, wiele rodzin decyduje się na prywatną pomoc. Tu trzeba zachować ostrożność. Nie zatrudniajmy pierwszej przypadkowej osoby znalezionej w internecie tylko dlatego, że mieszkamy w USA i musimy szybko rozwiązać problem. Warto sprawdzić referencje, dokładnie ustalić obowiązki i – jeśli to możliwe – poprosić kogoś z rodziny lub znajomych w Polsce o spotkanie z kandydatką przed rozpoczęciem współpracy. Na początku można ustalić okres próbny. Zakres pomocy powinien być konkretny: zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, przypominanie o lekach, spacery, wizyty u lekarza czy po prostu kilka godzin towarzystwa. SAMOTNOŚĆ JEST RÓWNIE WAŻNA JAK ZAKUPY I LEKARSTWA Możemy opłacić rodzicom rachunki, zamówić jedzenie i zorganizować najlepszą opiekunkę. Ale pozostaje jeszcze coś, czego nie da się zamówić aplikacją. Bliskość drugiego człowieka. Senior może być fizycznie bezpieczny, a jednocześnie bardzo samotny. Po śmierci małżonka problem często się nasila. Dzieci mieszkają za granicą, znajomi chorują lub odchodzą, a świat seniora stopniowo się kurczy. Dlatego pytajmy nie tylko o lekarza. Pytajmy: „Z kim dzisiaj rozmawiałaś?”,„Byłeś gdzieś w tym tygodniu?”, „Może zadzwonisz do pani Krysi?”, „Chcesz, żebym sprawdziła zajęcia dla seniorów w twojej okolicy?”. Klub seniora, Uniwersytet Trzeciego Wieku, parafia, biblioteka czy lokalny dom kultury mogą czasem zrobić dla jakości życia więcej niż kolejna aplikacja w telefonie.

Strefa seniora 27

ZADBAJ O BEZPIECZEŃSTWO FINANSOWE Starsze osoby są szczególnie narażone na oszustwa. Fałszywy wnuczek, policjant, pracownik banku, wiadomość o niedopłacie, „okazja inwestycyjna” czy telefon od rzekomego członka rodziny – metody stale się zmieniają. A teraz dochodzą do nich coraz bardziej przekonujące oszustwa wykorzystujące sztuczną inteligencję i podszywanie się pod głos bliskiej osoby. Warto ustalić z rodzicem prostą zasadę: Nigdy nie przekazuj pieniędzy ani danych pod wpływem niespodziewanego telefonu. Najpierw zadzwoń do mnie. Rodzina może nawet ustalić własne hasło bezpieczeństwa znane tylko najbliższym. FORMALNOŚCI ZAŁATWCIE, KIEDY RODZIC JEST JESZCZE SAMODZIELNY To jedna z najważniejszych i najczęściej odkładanych rozmów. Dopóki rodzic jest sprawny i świadomie podejmuje decyzje, warto ustalić, kto będzie mógł reprezentować go w określonych sprawach, jeżeli kiedyś sam nie będzie mógł ich załatwić. Nie chodzi o odbieranie kontroli nad życiem. Chodzi o przygotowanie się na sytuację, w której dziecko siedzące w USA będzie próbowało pilnie załatwić sprawę w Polsce i usłyszy:„Nie możemy udzielić pani żadnej informacji ani pozwolić działać w imieniu mamy”. Zakres pełnomocnictwa zależy od rodzaju sprawy, dlatego przy majątku, bankowości, nieruchomościach czy innych poważnych decyzjach warto wcześniej skonsultować odpowiednią formę dokumentu w Polsce. A JEŚLI DOM PRZESTAJE BYĆ

BEZPIECZNY?

NIE CZEKAJ NA TELEFON ZE SZPITALA

To pytanie pojawia się w wielu rodzinach za późno. Jeżeli rodzic regularnie upada, zostawia włączony gaz, nie przyjmuje prawidłowo leków, gubi się, nie jest w stanie przygotować sobie jedzenia albo wymaga pomocy przez większość doby, kilka godzin opiekunki tygodniowo może już nie wystarczyć. Wtedy trzeba rozważyć większy zakres opieki – od codziennej pomocy w domu po opiekę całodobową. W Polsce osoba, która wymaga całodobowej opieki i nie może samodzielnie funkcjonować, a nie ma zapewnionej niezbędnej pomocy, może zostać skierowana do domu pomocy społecznej (DPS). Wniosek składa się do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Funkcjonują również rodzinne domy pomocy oraz prywatne placówki całodobowej opieki. DPS nie powinien być jednak pierwszą rozmową rozpoczynaną dopiero po wypadku czy hospitalizacji. Rodzina powinna wcześniej wiedzieć, czego chce sam senior.

Największym błędem jest przekonanie, że skoro rodzic dzisiaj radzi sobie sam, nie trzeba jeszcze o niczym rozmawiać. Właśnie teraz jest najlepszy moment. Kiedy mama może powiedzieć, czego chce. Kiedy tata może zdecydować, komu ufa. Kiedy można spokojnie znaleźć pomoc, porównać możliwości i przygotować dokumenty. Nie wtedy, kiedy po upadku trzeba w ciągu 24 godzin zdecydować, kto zajmie się rodzicem po wypisie ze szpitala.

ZRÓB PLAN AWARYJNY Wyobraźmy sobie najgorszy, ale bardzo realny scenariusz. Mama nie odbiera telefonu od rana. Co robisz? Do kogo dzwonisz jako pierwszego? Kto ma klucz? Kto mieszka najbliżej? Jakie leki przyjmuje mama? Do którego szpitala może zostać przewieziona? Kto może nakarmić psa? Gdzie znajdują się jej dokumenty? Jeżeli na większość tych pytań odpowiadamy„nie wiem”, warto stworzyć plan już dziś. Dobry plan opieki na odległość powinien mieć trzy poziomy: codzienność – pogorszenie sytuacji – nagły wypadek. Dzięki temu nie każda trudność zamienia się w rodzinny kryzys.

KILOMETRY NIE ZWALNIAJĄ Z BLISKOŚCI Emigracja ma swoją cenę. Wyjeżdżaliśmy do Ameryki jako młodzi ludzie. Budowaliśmy tutaj życie, zakładaliśmy rodziny, wychowywaliśmy dzieci. Tymczasem w Polsce nasi rodzice się starzeli. Najpierw to oni pytali, czy u nas wszystko w porządku. Z czasem role zaczynają się odwracać. Nie zawsze możemy być przy nich osobiście. Nie każdy może rzucić pracę w Stanach i wrócić do Polski. Nie zawsze możemy przylecieć następnego dnia. Możemy jednak zrobić bardzo wiele. Możemy przygotować system pomocy. Znaleźć ludzi, którym ufamy. Uporządkować dokumenty. Regularnie rozmawiać. Obserwować zmiany. Wykorzystać możliwości oferowane przez gminę. Zaplanować kolejne etapy opieki, zanim staną się koniecznością. A przede wszystkim możemy sprawić, żeby rodzic wiedział, że mimo oceanu pomiędzy nami nie został sam. Bo dobra opieka na odległość nie polega na dzwonieniu pięć razy dziennie z pytaniem: „Czy wszystko w porządku?”. Polega na tym, żeby wiedzieć, co zrobić, kiedy któregoś dnia odpowiedź brzmi:„Nie”.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

28 Vademecum rodzica

JAK SPRAWIĆ, BY DZIECKO SIĘGAŁO PO OWOCE I WARZYWA ZAMIAST SŁODYCZY?

W trzy miesiące można oduczyć dziecko podjadania cukierków. I to znacznie łatwiej niż mogłoby się wydawać – w formie zabawy z żarłocznymi leniuszkami i pracowitymi obrońcami brzuszka w rolach głównych. Hasło „jesteś tym, co jesz” to nie pusty slogan. Mówi o fizjologii więcej niż można by się spodziewać. Tajemnica jego trafności tkwi w naszych… jelitach oraz bakteriach jelitowych, z którymi rodzi się każdy z nas. Z przyczyn zdrowotnych warto samemu dowiedzieć się o bakteriach cukrowych i ich funkcjonowaniu oraz opowiedzieć o nich dziecku – szczególnie jeśli kocha jeść słodycze. KRÓTKA BAJKA O BAKTERIACH JELITOWYCH

dziej potrzebne organizmowi rzeczy. To właśnie żywiące się cukrem bakterie są przyczyną, dla której dzieci i wielu dorosłych tak kocha słodycze. W jelitach ich amatorów znajduje się duża ilość, nieustannie domagająca się jedzenia i uzależniająca od niego w efekcie „właściciela” osiedla. Ale da się to zmienić – i to prościej, niż może nam się wydawać! Eksmisja jelitowych „cukrojadów” i robienie miejsca dla bardziej przydatnych mieszkańców powinno odbywać się stopniowo. Według badań, proces odzwyczajania się od cukru trwa od 28 dni do 3 miesięcy. Najlepszym na to sposobem jest stopniowe ograniczanie jego spożycia – każdego dnia po troszeczkę mniej. Jeśli słodzimy herbatę, nie przestawajmy jej pić i słodzić z dnia na dzień, ale codziennie wsypujmy odrobinę mniej cukru. Żeby było łatwiej, można nawet rozpisać sobie cały ten proces w kalendarzu. Efekty mogą być zaskakujące. Stopniowa zmiana smaku, która najpewniej nastąpi, to znak, że preferujące cukier bakterie zaczynają wyprowadzać się z jelit.

Wyobraź sobie, że jelita to osiedle, do którego można wedle swojego uznania zaprosić lokatorów. Będą tam zamieszkiwać, dopóki będą mieli co jeść. Gdy nie będą docierać do nich ulubione przysmaki, wyprowadzą się i zrobią miejsce nowym mieszkańcom. Tymi lokatorami są bakterie jelitowe. Jeśli, jedząc słodycze, na osiedle GDZIE SZUKAĆ „LOKATORÓW zaprosi się bakterie jelitowe żywiące się cukrem, IDEALNYCH” nie pozwolą one zamieszkać w jelitach innym bakteriom – takim, które wolą zdrowe i barNo dobrze, kogo jednak „zaprosić” do jelit w

PLUS 3 września 2026

miejsce bakterii cukrowych? Pożądanymi z dietetycznego i zdrowotnego punktu widzenia lokatorami są bakterie probiotyczne, znajdujące się między innymi w jogurtach, kefirach i produktach wzbogacanych w bakterie. Dla starszych dzieci i dorosłych ich doskonałym źródłem będą także kiszonki. Produkty bogate w probiotyki: napoje fermentowane (kwaśne mleko, kefir, maślanka, jogurty); sery dojrzewające; kiszonki (kiszona kapusta, ogórki i inne kiszone warzywa i owoce); fermentowane produkty sojowe, tempeh, tofu; zakwas chlebowy, zakwas buraczany; kombucza. Dla dobroczynnych bakterii – probiotyków – paliwem i pożywką są prebiotyki – składniki pożywienia sprzyjające ich rozwojowi. Zbudowana w oparciu o nie prawidłowa flora bakteryjna jelit wzmacnia układ immunologiczny, podnosi w efekcie odporność organizmu i

Vademecum rodzica 29 zapewnia dodatkową ochronę przed bakteriami chorobotwórczymi. Naturalne prebiotyki to: ziemniaki, czosnek, cebula, por, karczochy, cykoria, topinambur, mniszek lekarski, inulina. Probiotyki, prebiotyki, a nawet synbiotyki (czyli produkty łączące dobre bakterie z pożywką) można kupić również w aptece. Można wspomagać się nimi podczas zaplanowanego procesu oczyszczania organizmu z cukru. Ich zastosowanie przyspieszy rozwój zdrowych bakterii jelitowych. By upewnić się, że dany typ „lokatorów” jest optymalny dla rodziców i dzieci, warto sprawdzić skład preparatu (na tych dobrych powinna być podana nazwa szczepu bakteryjnego) i skonsultować się z lekarzem. Całościowo, proces powinien łączyć stopniowe ograniczanie spożycia cukru z wprowadzaniem nowych, zdrowszych produktów. Kiedy już żywiące się nimi bakterie zamienią się miejscami, ważne, by zadbać o nowych, pożądanych lokatorów. CUKIER JEST POTRZEBNY, BYLE NIE W NADMIARZE Jednak cukier w diecie także jest potrzebny. Glukoza to paliwo dla mózgu i nie można całkowicie odstawić zawierających ją produktów. Na

szczęście, zdrowe potrawy mają tyle cukru, że dla organizmu będzie w sam raz: Cukru pod dostatkiem jest choćby w owocach czy tak zwanej gorzkiej czekoladzie. Do ciast doskonałym zamiennikiem cukru będą daktyle albo po prostu suszone owoce. Można też stosować słodziki: stewię, xylitol, erytrol. Raz na jakiś czas zwykły cukier też nie zaszkodzi i nie będzie niczym złym. Sęk w tym, żeby go nie nadużywać. NIE ZAKAZUJ, BAW SIĘ! Jeśli od urodzenia nie będziemy podawać dziecku słodyczy, prawdopodobnie samo nie będzie miało ochoty po nie sięgać – nie będzie po prostu znać ich smaku. Jednak nawet jeśli dziecko poznało i polubiło już cukierki, czekoladę i słodzoną herbatę, sprawa wcale nie jest przegrana. Ważne, żeby nie odstawiać cukru nagle i pod przymusem. U dzieci metoda stopniowego odzwyczajania i ograniczania cukru sprawdzi się tak samo, jak u dorosłego. Zasada działania jest identyczna, dlatego można ją śmiało zastosować. Dobrym początkiem będzie nietraktowanie słodyczy jako nagrody. Kluczowe jest,

żeby dziecko było świadome tego, co się dzieje, i samo chciało wziąć udział w odzwyczajaniu się od cukru. Słowo klucz to psychoedukacja: NIE JEDZ SŁODYCZY, JEŻELI NIE POZWALASZ NA TO DZIECKU. Zapewnij dziecku minimum 5 racjonalnych posiłków w stałych odstępach czasowych. Inaczej z głodu sięgnie po to co najłatwiejsze, czyli… coś słodkiego. Warto porozmawiać z dzieckiem i opowiedzieć mu – w wersji dostosowanej do wieku – „bajkę o mieszkańcach jelit”. Maluchom można zaproponować zabawę w wyganianie z brzuszka złych bakterii przez te dobre. Przykład z domkami dobrze się sprawdzi, a dzieci lubią zabawy. Zwłaszcza, jeśli mogą bawić się z rodzicami. U nastolatków mogą sprawdzić się argumenty związane ze zdrowiem, otyłością czy cerą. Najlepszy efekt osiągnie się, jeśli udział w odzwyczajaniu weźmie cała rodzina. Można na przykład ogłosić rodzinne wyzwanie i razem pożegnać złe bakterie – nic tak nie zmotywuje dziecka, jak dobry przykład dawany przez rodziców!

KUPNO SPRZEDAŻ WYNAJEM

C: 201-923-7135

C: 201-884-4488

C:201-410-5331 tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

30 Kącik milusińskich

Pokoloruj listki.

Będąc

PLUS 3 września 2026

kolorowe liście i zrób z nich piękny, kolorowy, jesienny bukiet.

Pomysł i ilustracje: www.zielonea.eu

We wrześniu zaczyna się najbardziej kolorowa pora roku. Liście zaczynają być czerwone, żółte i pomarańczowe.

Prenumerata www.plusik.us

Pokoloruj obrazek zgodnie z kolorami kropeczek.

Kącik milusińskich 31

Połącz w pary ptaszki kolorowe z ich czarno-białymi odpowiednikami.

Pokoloruj czarno-białe ptaszki tak, by wyglądały tak jak ich pary.

Znajdź tu 12

. Kontur każdego z nich obrysuj innym kolorem.

Jesienią jeże intensywnie poszukują jedzenia. By przetrwać zimę muszą być wystarczająco tłuściutkie.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

32 Horoskop

21.03 - 19.04

BARAN Ten tydzień będzie stać pod znakiem zamieszania i emocjonalnych huśtawek na polu miłosnym i uczuciowym. Postaraj się wzmocnić organizm, zmuś się do aktywności, ruchu i działania. BYK Będziesz odczuwać przypływ mocy i energii. Ruszysz do działania, odrobisz zaległości, wywiążesz się z zawartych umów. Poczujesz, że udało ci się zrealizować swoje ambitne plany.

20.04 - 22.05

23.04 - 21.06

BLIŹNIĘTA Pełen pozytywnej energii tydzień. Możesz teraz zaczynać nowe przedsięwzięcia, podejmować ważne decyzje. W sprawach uczuciowych dobry czas. Możesz teraz poznać wiele nowych osób, w tym kogoś, kto może stać się bardzo ważny dla ciebie.

22.06 - 22.07

RAK W tym tygodniu wykażesz się entuzjazmem i zapałem. Będziesz cały czas wśród ludzi, będziesz wymieniać myśli i informacje. Zachowasz równowagę ducha i harmonijne relacje z innymi ludźmi.

23.07 - 23.08

LEW Nabierzesz teraz stanowczości i pewności siebie. Być może otrzymasz prezent od losu w postaci nowych możliwości i ciekawych propozycji. Korzystnie będą wyglądały twoje sprawy zawodowe.

23.07 - 23.08

PANNA Będziesz teraz bardzo wszystko przeżywać, źle znosić wszelkie zmiany w życiu. W dodatku tych zmian może być dużo. Także w kontaktach z innymi możesz mieć problemy. Możesz mieć kłopoty zdrowotne, pomyśl o badaniach i wizycie u lekarza.

PLUS 3 września 2026

23.09 - 22.10

23.10 - 21.11

22.11 - 21.12

22.12 - 19.01

20.01 - 18.02

19.02 - 20.03

WAGA Gwiazdy wróżą korzystny czas w uczuciach. Samotne osoby będą miały dużo okazji do poznania nowych ludzi, mogą teraz też poznać kogoś w kim się zakochają. W stałych związkach dobre porozumienie z partnerem. SKORPION Będziesz teraz we właściwy sposób ocenia sytuację i wyciągniesz trafne wnioski. Dużą rolę w podejmowaniu decyzji odegra twoja intuicja. Możesz jej w pełni zaufać. W pracy uda ci się wykorzystać okazję. Podejmiesz nowe wyzwania. STRZELEC Spojrzysz teraz na życie bardziej realnie, zaakceptujesz różne ograniczenia. Uda ci się przezwyciężyć przeciwności losu, twoje wybory okażą się bardzo dobre. W domu nastąpi zdecydowana poprawa atmosfery. W sprawach uczuciowych dobry czas. KOZIOROŻEC To bardzo dobry czas na wszelkiego rodzaju pracę umysłową, negocjacje i współpracę z innymi. Trzeba się będzie wykazać wytrwałością i pracowitością. Będziesz szybko reagować, trafnie oceniać oraz obserwować ludzi i sytuacje. WODNIK Nabierzesz teraz łatwości wysławiania się i precyzję operowania słowem. Bez problemu oczyścisz atmosferę w swoim związku i poprawisz relacje z bliskimi. W sprawach materialnych możesz mieć teraz skłonność do rozrzutności i lekkomyślności. RYBY Bardzo ciekawy tydzień. Będzie rozpierać cię energia, zapragniesz działać, by ją rozładować. Może stać się coś, co uwolni Cię od nudy i rutyny, a przy tym sprawi, że trochę odżyjesz. W całym tym zamieszaniu nie zapominaj o potrzebach bliskich ci ludzi.

Ubezpieczenia bez tajemnic 33

Porównywanie zakresu ubezpieczenia apartamentu lub domu Brak świadomości i wyobraźni często sprawia, że dobrowolnie rezygnujemy z ubezpieczenia mieszkania lub domu, a przecież dla większości z nas polisa to zazwyczaj kilkaset dolarów więcej… Większość ubezpieczeń nieruchomości nabywają więc posiadacze domów z zaciągniętą pożyczką. Zabezpieczają się przed nagłą stratą, temu przecież służy polisa, chroni nas przed nieprzewidzianym. Nieprzewidziane wypadki mają jednak to do siebie, że mogą dotknąć każdego właściciela domu lub apartamentu – niezależnie od tego jaką wartość ma twoja nieruchomość. Zawsze i w każdym budżecie domowym są jakieś inne (ważniejsze?) wydatki i szkoda tych dodatkowych kilkuset dolarów na dobre ubezpieczenie w zakresie ponad podstawowym. Na szczęście powoli zmieniamy tego typu myślenie. Jeżeli szukasz naprawdę dobrego ubezpieczenia dla swojego domu, to duże znaczenie będzie miało zwrócenie uwagi na pewne elementy ubez-

pieczenia, które mają na jego zakres istotny wpływ. Dowiedz się co jest szczególnie ważne i co nie powinno umknąć twojej uwadze podczas porównywania ze sobą ofert. Samo porównywanie ofert nie pomoże w znalezieniu najkorzystniejszej propozycji, jeśli osoba zainteresowana nie będzie wiedziała czego dokładnie szukać i na co zwracać szczególną uwagę, a zapisów w takich polisach może być naprawę sporo. Warto więc poświęć trochę czasu na sprawdzenie co tak naprawdę otrzymuje się w ramach danego ubezpieczenia. W zależności od preferencji właściciela, ubezpieczenie nieruchomości może obejmować ochroną sam budynek lub budynek wraz z jego wyposażeniem. Częstymi zapisami, jakie można znaleźć w umowie są z pewnością wykazy sytuacji, których wystąpienie uprawnia ubezpieczonego do otrzymania odszkodowania za poniesione starty. Najczęściej wymieniane są: ogień, uderzenie pioruna, eksplozja, opady, śnieg i

lód, grad, huragan, zapadanie lub osunięcie ziemi, uderzenie pojazdu i trzęsienie ziemi. W zależności od towarzystwa zapisy będą się różnić, jednak pewne podstawowe kwestie pozostają takie same. Wyłączenia odpowiedzialności są równie ważne jak sam zakres ubezpieczenia, ponieważ jednoznacznie wskazują kiedy ubezpieczenie nie zostanie wypłacone, np. w przypadku błędów konstrukcyjnych w fazie projektu, zawilgoceń, będących skutkiem nieszczelności instalacji wodnej, pęknięcia rur wynikłe z nieutrzymywania właściwej temperatury w pomieszczeniu, pokrycia zabezpieczonego mienia graffiti, czy upadku drzewa na skutek wycinania lub przycinania go przez ubezpieczonego. Jeżeli posesja jest spora i posiada się na jej terenie kilka różnych obiektów, jak np. budynek gospodarczy, garaż wolnostojący, altanka, czy misternie projektowane oczko wodne. Zabezpieczając dom, można również objąć ochroną dodatkową zabudowę, która często nie jest uwzględniana w umowie standardowej. Ubezpieczenie mieszkania nieco

różni się od ubezpieczenia domu, głównie dlatego, że w pierwszym przypadku, pod szczególną ochroną jest jego wyposażenie. Dobrze więc jest dokładnie wycenić wartość posiadanych przedmiotów, tak aby w razie szkód, nie musieć martwić się niewystarczającym odszkodowaniem. Suma ubezpieczenia, czyli maksymalna kwota jaką wypłaci nam ubezpieczalnia jest w przypadku sprzedaży ustalana przez kupującego. Należy jednak pamiętać, że jej wysokość również ma wpływ na wysokość składki – im wyższa suma, tym wyższa składka. Profesjonalny i doświadczony zespół pracowników pomoże dokonać właściwego wyboru. Powierzając nam ochronę ubezpieczeniową zyskujecie Państwo wiarygodnego i solidnego partnera, który zadba o Wasze bezpieczeństwo. Bardzo prosimy szczegółowe pytania kierować bezpośrednio do Choice Int. Agency i Royal Crown Realty przy 348 Main Ave Wallington, NJ 07057, telefonicznie pod numer 973-773-7448 lub mailowo na adres royalcrownrealty@aol.com. Grażyna Torbus

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

REKLAMA

KANCELARIE ADWOKACKIE NOWY JORK - WARSZAWA mec. Jerzy Sokół Adwokat jest absolwentem prawa Uniwersytetu Warszawskiego oraz University of Connecticut, z praktyką w Polsce i USA

SPRAWY W USA: • Spadkowe i testamenty • Imigracyjne: obrona przed deportacją/przesłuchania w sądach/ redukcja kaucji • Bankructwa

SPRAWY W POLSCE: • Sprawy spadkowe i testamenty • Odzyskiwanie mienia • Sprawy majątkowe • Sprawy karne/ cywilne

861 Manhattan Avenue, pokój 6 Brooklyn, NY 11222 adwokatsokol@gmail.com

Adres biura w Polsce: ul. Prusa 2, 00-439 Warszawa tel. 011-48-22-219-5088

718-389-5115

www.adwokatsokol.com

PLUS 3 września 2026

Grace S. Nehrebecki ROZLICZENIA PODATKOWE

• rozliczenia elektroniczne dla osób indywiduanych • rozliczenia firm – LLC, spółki i korporacje

Prowadzenie księgowości dla firm Payroll – podatki dla pracowników Tel: 973-472-7722 Fax: 973-472-7077 nehrebeckigs@outlook.com 1033 Broad Street, Cilfton, NJ 07013

Mówimy

po polsku

REKLAMA

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

36 Weekend z PLUSem

Princeton – małe miasto, które zapisało się w wielkiej historii Ameryki

Jeden z najsłynniejszych uniwersytetów świata, Albert Einstein spacerujący codziennie ulicami miasta, George Washington i bitwa, która pomogła odmienić losy rewolucji, budynek, w którym obradował Kongres Kontynentalny, eleganckie Palmer Square i spokojna ścieżka nad XIX-wiecznym kanałem. Princeton jest niewielkie, ale na poznanie go zdecydowanie warto przeznaczyć cały dzień. A najlepiej weekend. Są takie miejsca w New Jersey, przez które można przejeżdżać wielokrotnie i nie zdawać sobie sprawy, ile historii kryje się kilka ulic dalej. Princeton zdecydowanie do nich należy. Większości z nas nazwa kojarzy się przede wszystkim z Princeton University – prestiżem, Ivy League i studentami, którzy trafiają tutaj z całego świata. Jednak, gdy wysiądziemy z samochodu i zaczniemy spacerować, szybko okazuje się, że uniwersytet jest tylko początkiem opowieści. Princeton było świadkiem rewolucji amerykańskiej. W Nassau Hall poddawali się Brytyjczycy, a kilka lat później obradował Kongres Kontynentalny. Niedaleko stąd George Washington poprowadził swoich żołnierzy do zwycięstwa w jednej z najważniejszych kampanii wojny o niepodległość. Przy spokojnej Mercer Street przez blisko dwie dekady mieszkał Albert Einstein. Z kolei przy Stockton Street stoi dom człowieka, którego podpis znalazł się pod Deklaracją Niepodległości. A wszystko to można zobaczyć podczas jednego spaceru. To właśnie dlatego n a k o l e j ny We e k e n d z PLUSEM jedziemy do Princeton.

Zanim pojawił się słynny uniwersytet Historia Princeton zaczęła się długo przed studentami spacerującymi z laptopami po Nassau Street. Osadnictwo rozwinęło się tutaj pod koniec XVII wieku. Miejsce

PLUS 3 września 2026

miało ogromną zaletę – znajdowało się mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Filadelfią a Nowym Jorkiem, przy ważnym szlaku komunikacyjnym. Prawdziwy przełom nastąpił jednak w 1756 roku. To właśnie wtedy do Princeton przeniósł się College of New Jersey, założony dziesięć lat wcześniej i znany nam dzisiaj jako Princeton University. Cała uczelnia zmieściła się początkowo w jednym budynku. Był nim Nassau Hall. Trudno uwierzyć w to dzisiaj, kiedy uniwersytecki kampus przypomina niewielkie miasto, ale właśnie od tego miejsca warto rozpocząć naszą wycieczkę.

Princeton University – kampus, który warto zobaczyć nawet bez indeksu

ścia na teren jednego z najbardziej znanych uniwersytetów świata sprawia, że miejsce przestaje być abstrakcyjną nazwą z rankingów. Kto wie? Może dla któregoś młodego uczestnika wycieczki będzie to początek większego marzenia.

Nassau Hall – tutaj przez chwilę była stolica Stanów Zjednoczonych Przed Nassau Hall warto się zatrzymać. Nie tylko po to, żeby zrobić zdjęcie. Budynek został ukończony w 1756 roku i był wówczas największym kamiennym budynkiem w amerykańskich koloniach. Miał ściany o grubości około 26 cali i początkowo mieścił praktycznie cały College of New Jersey. Potem przyszła rewolucja.

Nie trzeba mieć dziecka planującego studia na Ivy League, żeby wejść na teren Princeton University. Kampus jest jedną z największych atrakcji miasta i zdecydowanie nie warto oglądać go tylko zza bramy.

3 stycznia 1777 roku rozegrała się Battle of Princeton. Brytyjscy żołnierze zajmujący Nassau Hall zostali zmuszeni do kapitulacji przed wojskami George’a Washingtona. Budynek został podczas konfliktu poważnie zniszczony. Ale najbardziej niezwykły epizod miał nastąpić sześć lat później.

Pierwsze wrażenie? Momentami trudno uwierzyć, że jesteśmy w New Jersey. Kamienne neogotyckie budynki, dziedzińce, łuki, wieże, ogromne stare drzewa i ścieżki prowadzące pomiędzy akademikami bardziej przypominają Oxford albo Cambridge niż typowy amerykański college. I najlepiej nie spieszyć się z ich zwiedzaniem.

Od czerwca do listopada 1783 roku w Nassau Hall obradował Kongres Kontynentalny. Przez te kilka miesięcy niewielkie Princeton było więc de facto stolicą młodych Stanów Zjednoczonych. To właśnie tutaj Kongres otrzymał wiadomość o podpisaniu traktatu pokojowego z Wielką Brytanią. Pomyślcie o tym, stojąc przed budynkiem.

Wejdźcie przez charakterystyczną Fitz Randolph Gate od strony Nassau Street i pozwólcie sobie przez chwilę spacerować bez konkretnego celu. Właśnie wtedy Princeton pokazuje swój klimat najlepiej. Warto zobaczyć monumentalną Princeton University Chapel, przejść przez Blair Arch, zajrzeć na uniwersyteckie dziedzińce i odnaleźć Prospect Garden.

Dzisiaj mijają go studenci spieszący się na zajęcia. 250 lat temu wewnątrz podejmowano decyzje dotyczące przyszłości państwa, które dopiero co wywalczyło niepodległość.

Jeśli jedziecie z dziećmi lub nastolatkami, jest jeszcze jeden powód, aby poświęcić kampusowi trochę czasu. Możliwość wej-

Nazwa Nassau Hall nie jest przypadkowa. Zaproponował ją gubernator Jonathan Belcher na cześć króla Wilhelma III z dynastii Orange-Nassau.

Miasto, w którym Einstein chodził ulicą do pracy Po opuszczeniu kampusu zmie-

niamy epokę. Z XVIII wieku przenosimy się do wieku XX i ruszamy śladami człowieka, którego nazwisko stało się niemal synonimem geniuszu. Albert Einstein przybył do Princeton w 1933 roku. Europa stawała się dla żydowskiego naukowca coraz bardziej niebezpieczna po dojściu Adolfa Hitlera do władzy. Princeton stało się jego nowym domem. Tutaj trzeba jednak rozprawić się z popularnym nieporozumieniem. Einstein nie był profesorem Princeton University. Związany był z Institute for Advanced Study, niezależną instytucją naukową znajdującą się w Princeton. Ale Einstein nie funkcjonował tutaj jak niedostępna gwiazda nauki. Był mieszkańcem miasta. Można było zobaczyć go spacerującego ulicami, a charakterystyczna rozwichrzona fryzura z czasem stała się częścią lokalnego krajobrazu. Spacerując po Princeton, koniecznie skręćcie w Mercer Street. Pod numerem 112 Mercer Street znajduje się dom, w którym Einstein mieszkał przez większą część swojego amerykańskiego życia – od lat 30. aż do śmierci w 1955 roku. Historyczne źródła Princeton wskazują ten adres jako jego wieloletnią rezydencję. I tu może spotkać nas zaskoczenie. Nie ma ogromnego muzeum Einsteina. Nie ma kas biletowych. Nie ma wielkiego centrum dla turystów. To po prostu dom przy spokojnej ulicy. Dom pozostaje prywatną rezydencją, dlatego oglądamy go wyłącznie z ulicy i szanujemy prywatność mieszkańców. Ta zwyczajność ma jednak swój urok. Człowiek, który zmienił nasze rozumienie czasu, przestrzeni i grawitacji, po prostu mieszkał tutaj, wychodził z domu i chodził ulicami Princeton. To jeden z naszych ulubionych punktów tej wycieczki właśnie dlatego, że nie przypomina typowej atrakcji turystycznej.

Weekend z PLUSem 37 Nie tylko Einstein. Princeton przyciągało wielkie nazwiska Einstein zdecydowanie nie był jedyną znaną postacią związaną z Princeton. Z miastem i uczelnią związani byli prezydenci, politycy, naukowcy i pisarze. Princeton University wymienia w historii miasta m.in. Jamesa Madisona, Woodrowa Wilsona i Grovera Clevelanda, a ślady George’a Washingtona prowadzą nas oczywiście do czasów rewolucji. Princeton od stuleci funkcjonuje więc trochę inaczej niż większość niewielkich amerykańskich miejscowości. Ma atmosferę małego miasta, ale intelektualną historię dużej metropolii.

Palmer Square – teraz czas na kawę Po kilku godzinach historii należy nam się przerwa. Wracamy w okolice Nassau Street i Palmer Square. I właśnie tutaj Princeton zmienia charakter. Z uniwersyteckiego kampusu wychodzimy prosto do eleganckiego downtown – restauracji, kawiarni, butików, księgarni i niewielkich uliczek. Nie próbujcie przejść Palmer Square w pięć minut. To miejsce stworzone do tego, żeby usiąść. Zamówić kawę. Zjeść lunch. Zajrzeć do sklepu. Obserwować studentów i mieszkańców. Pozwolić dzieciom odpocząć. Princeton nie jest bowiem wycieczką, podczas której należy gorączkowo„zaliczać” kolejne atrakcje. Największą atrakcją jest tutaj samo miasto.

Sztuka pomiędzy historią Jeśli mamy cały dzień, szczególnie jeśli pogoda nie dopisuje, warto dopisać do planu Princeton University Art Museum. Muzeum jest bezpłatne dla wszystkich. Obecnie działa od 10:00 do 17:00 od poniedziałku do środy i w soboty, od 10:00 do 20:00 w czwartki i piątki oraz od południa do 17:00 w niedziele. To dobra opcja również dla rodzin – muzeum wyraźnie zaznacza, że mile widziane są dzieci w każdym wieku. I nagle okazuje się, że nasz jednodniowy Princeton

zaczyna robić się niebezpiecznie Dzisiaj jest tu spokojnie. I włakrótki. śnie ten kontrast robi największe wrażenie. Spacerujemy po zielonych terenach, wiedząc, że prawie Morven – dom człowieka, 250 lat wcześniej rozgrywała się który podpisał Deklarację tutaj walka o przyszłość rodzącego Niepodległości się państwa. W parku można zobaZ centrum ruszamy na 55 Stock- czyć także wspólny grób 21 żołnieton Street. Znajduje się tutaj Morven rzy brytyjskich i 16 amerykańskich, Museum & Garden. którzy zginęli podczas bitwy. Jeśli w 2026 roku – w czasie W pobliżu znajduje się obchodów 250-lecia Stanów Zjed- także Stony Brook Friends Meetinnoczonych – chcecie pokazać dzie- ghouse, którego historia sięga XVIII ciom miejsce naprawdę związane z wieku. Budynek służył podczas brynarodzinami Ameryki, Morven jest tyjskiej okupacji jako koszary, a po świetnym przystankiem. bitwie udzielano w nim schronieDom należał do Richarda Stock- nia rannym. Na znajdującym się tona, jednego z pięciu przedstawi- obok cmentarzu pochowany został cieli New Jersey, którzy podpisali Richard Stockton. Deklarację Niepodległości. Posiadłość powstała w XVIII wieku, a Princeton Battle przez kolejne pokolenia była świad- Monument – łatwo go kiem niezwykłej historii. Mieszkało ominąć, a nie warto tu również pięciu gubernatorów Nie mylmy Princeton Battlefield New Jersey. z Princeton Battle Monument. To Dzisiejsze muzeum nie opo- dwa różne miejsca. wiada już wyłącznie historii Monument znajduje się bliżej bogatych właścicieli. Ekspozycja centrum, przy skrzyżowaniu Stockprzedstawia również życie kobiet, ton Road i Nassau Street. Został dzieci, służby, imigrantów oraz zniewolonych osób, które mieszkały i poświęcony w 1922 roku podczas pracowały w Morven. To ważne, uroczystości z udziałem prezydenta bo historia Ameryki nie zawsze jest Warrena G. Hardinga. historią prostą i wygodną. Richard Jeśli realizujecie naszą trasę Stockton był sygnatariuszem doku- pieszo, łatwo włączyć go do spamentu mówiącego o wolności, a ceru pomiędzy centrum, Morven i jednocześnie sam posiadał zniewo- Mercer Street. lonych ludzi. Współczesne Morven nie omija tego paradoksu. A na koniec… kanał Muzeum jest obecnie otwarte od Po całym dniu dat, nazwisk, środy do niedzieli w godz. 10:00– bitew i zabytków proponuję zakoń16:00, a ogrody codziennie od świtu czenie zupełnie inne. Jedziemy do zmierzchu. nad Delaware & Raritan Canal. Kanał jest kolejnym dowodem na to, jak ważne było położenie PrinTeraz jedziemy tam, gdzie ceton pomiędzy Nowym Jorkiem a walczył Washington Filadelfią. Budowa kanału w latach Nie kończymy jeszcze naszej 30. XIX wieku pomogła jeszcze barpodróży przez rewolucję. dziej zmienić gospodarcze znaczeKilka minut samochodem od nie regionu. centrum znajduje się Princeton BatDziś nikt nie musi zastanawiać tlefield State Park. 3 stycznia 1777 się nad transportem towarów. roku rozegrała się tutaj bitwa, która Możemy po prostu spacerować. była zwieńczeniem niezwykłej, Ścieżka biegnąca wzdłuż wody dziesięciodniowej kampanii Georjest idealnym kontrastem dla ge’a Washingtona. Zwycięstwo pod zatłoczonego centrum i kampusu. Princeton miało znaczenie znacznie Jeśli przyjechaliśmy z rowerami, tym większe niż liczba żołnierzy uczestlepiej. Nie trzeba pokonywać dzieniczących w starciu. Pokazało, że siątek mil. Wystarczy wybrać niearmia Washingtona jest w stanie wielki fragment, przejść się wzdłuż skutecznie przeciwstawić się Brytyjkanału i potraktować go jako spoczykom i pomogło zmienić atmoskojne zakończenie dnia. Jesienią, ferę wokół amerykańskiej rewolucji. kiedy drzewa zaczynają zmieniać

kolory, może to być jedna z najpiękniejszych części całej wycieczki.

Princeton z dziećmi? Zdecydowanie tak Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to wycieczka przede wszystkim dla dorosłych. Niekoniecznie. Tylko nie róbmy dzieciom sześciogodzinnego wykładu z historii. Zamiast tego można urządzić princetonowskie poszukiwanie skarbów. Kto pierwszy znajdzie Nassau Hall? Kto wypatrzy tygrysa – symbol Princeton University? Czy uda się odnaleźć dom Einsteina? Kto zrobi najlepsze zdjęcie starego uniwersyteckiego łuku? Gdzie walczył Washington? Nagle historia przestaje być rozdziałem w podręczniku. Staje się miejscem, po którym można chodzić. I właśnie takie wycieczki dzieci często pamiętają najdłużej. Niewiele miejsc w New Jersey pozwala w ciągu jednego dnia odbyć podobną podróż. Zaczynamy w kolonialnej Ameryce. Stoimy przed budynkiem ostrzeliwanym podczas rewolucji. Idziemy ulicą, którą chodził Albert Einstein. Jemy lunch w eleganckim college town. Odwiedzamy dom sygnatariusza Deklaracji Niepodległości. Stoimy na polu bitwy Washingtona. A wieczorem spacerujemy wzdłuż XIX-wiecznego kanału. I wszystko znajduje się właściwie na wyciągnięcie ręki. Princeton nie potrzebuje parków rozrywki, ogromnych billboardów ani spektakularnych atrakcji. Jego największą atrakcją jest historia, która zachowała się tutaj w wyjątkowo namacalnej formie. W murach. W domach. W nazwach ulic. W uniwersyteckich dziedzińcach. W polach, po których maszerowali żołnierze. I w zwyczajnym domu przy Mercer Street, z którego pewnego ranka Albert Einstein wychodził do pracy. Dlatego nie proponujemy tylko zwiedzania. Proponujemy spacer przez prawie 300 lat amerykańskiej historii. I być może właśnie teraz, gdy Stany Zjednoczone obchodzą swoje 250-lecie, trudno o lepszy moment, żeby ten spacer odbyć.

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

40 Memento mori

Pytania Czytelników 20 lat temu kupiłam dom wspólnie z moim ojcem. Ojciec zmarł rok temu, a dom jest już całkowicie spłacony. Czy muszę teraz coś zrobić, skoro dom należy do mnie? Warto uporządkować dokumentację dotyczącą własności nieruchomości. Jeśli na akcie własności, czyli tzw. deed, nadal widnieją dwa nazwiska, należy sprawdzić, w jaki sposób została określona współwłasność i jakie formalności są wymagane po śmierci jednego z właścicieli. W zależności od rodzaju własności może być konieczne m.in. zarejestrowanie odpowiednich dokumentów potwierdzających śmierć ojca i aktualizujących stan prawny nieruchomości. Nie warto odkładać tego na później, ponieważ nieuregulowana dokumentacja może w przyszłości utrudnić sprzedaż domu, refinansowanie lub inne czynności dotyczące nieruchomości.

ale od początku był przeznaczony dla mnie i to ja zawsze nim jeździłam. Mąż zmarł dwa miesiące temu. Nadal opłacam ubezpieczenie. Czy mogę tym samochodem jeździć, czy mogę dostać mandat? Powinna Pani jak najszybciej uporządkować kwestie związane z własnością, rejestracją i ubezpieczeniem samochodu. Należy skontaktować się z Department of Motor Vehicles (DMV) i dowiedzieć się, jakie dokumenty będą potrzebne do przeniesienia tytułu własności pojazdu po śmierci męża. Zazwyczaj jednym z podstawowych dokumentów jest akt zgonu. Należy również powiadomić firmę ubezpieczeniową o śmierci męża i upewnić się, że polisa została prawidłowo wystawiona na osobę, która będzie właścicielem i użytkownikiem samochodu. Nie warto kontynuować jazdy bez wcześniejszego sprawdzenia statusu rejestracji i ubezpieczenia Samochód, którym jeżdżę, pojazdu, ponieważ może to prowazostał kupiony na mojego męża, dzić do problemów w przypadku

kontroli drogowej lub wypadku. Czy to prawda, że zmarły nie powinien „leżeć przez weekend”, bo może „pociągnąć za sobą” kogoś z rodziny? Czy można szybko przeprowadzić kremację, żeby zdążyć przed niedzielą? Przekonanie, że zmarły nie powinien pozostawać niepochowany przez weekend, ponieważ może „pociągnąć za sobą” kolejną osobę z rodziny, należy do dawnych wierzeń i przesądów. Nie ma żadnych naukowych ani oficjalnych danych, które potwierdzałyby takie przekonanie. Jeżeli jednak rodzinie zależy na szybkiej kremacji, w wielu przypadkach można ją odpowiednio zaplanować. Wszystko zależy od wymaganych formalności, dostępności zakładu pogrzebowego i krematorium oraz od tego, czy zostały uzyskane wszystkie dokumenty i zezwolenia niezbędne do przeprowadzenia kremacji. Czy możemy podzielić prochy mamy pomiędzy dwie urny? Moja siostra chce pochować część prochów w Polsce, a ja chciałabym

pochować część w Clifton. Nie możemy dojść w tej sprawie do porozumienia. Tak, prochy mogą zostać umieszczone w dwóch oddzielnych urnach, jeżeli rodzina zdecyduje się na takie rozwiązanie. W przypadku przewiezienia urny z prochami do Polski należy jednak wcześniej przygotować odpowiednią dokumentację wymaganą przy transporcie prochów oraz pochówku w Polsce. Warto skontaktować się w tej sprawie z właściwym Konsulatem RP, aby uzyskać aktualne informacje dotyczące wymaganych dokumentów. Jeżeli część prochów ma zostać pochowana na cmentarzu w Clifton, należy również ustalić wymagania konkretnego cmentarza. Przy organizowaniu kremacji warto poprosić o dwa oryginalne egzemplarze certyfikatu kremacji – jeden może być potrzebny do formalności związanych z przewiezieniem i pochówkiem prochów w Polsce, a drugi do pochówku na cmentarzu w Clifton. Izabela Van Tassel

Elżbieta Fruchtman Tłumacz – notariusz

1(201) 725 2067

elizabethfruchtman@yahoo.com

• Apostille • Podania w języku polskim i angielskim EMERYTURY, DISABILITY I OBYWATELSTO PO POLSKU Wiele usług telefonicznie Jestem Notary Public potwierdzam tożsamość osoby składającej podpisy łacznie z klauzulą apostille, przygotowuję upoważnienia, odwołania, pełnomocnictwa z klauzulą apostille lub bez w języku polskim zgodnie z obowiązującymi w Polsce wymaganiami prawnymi. Ponadto Jestem licencjonowanym instruktorem różnych rodzajów Yogi. Zapraszam!

PLUS 3 września 2026

Poradnik sukces 41 wynosi 60 lat dla kobiet i 65 tylko ZUS, ale również Social SecuPolskie emerytury będą niższe? wdlaPolsce mężczyzn. rity, programów 401(k), IRA i pryNie ma jednej odpowiedzi dla watnych oszczędności. Dla Polaków wszystkich. Dalsza praca w Polsce mieszkających w USA oznacza to, Nowe tablice trwania życia oznacza kolejne składki i może że warto spojrzeć na emeryturę

Dobra wiadomość jest taka, że żyjemy coraz dłużej. Zła, przynajmniej z punktu widzenia osoby, która właśnie przechodzi na polską emeryturę, jest to, że statystycznie dłuższe życie oznacza niższe miesięczne świadczenie. Główny Urząd Statystyczny opublikował nowe tablice średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn. ZUS wykorzystuje ją do obliczania nowych emerytur przyznawanych od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. Żyjemy dłużej, więc kapitał trzeba podzielić na więcej miesięcy Mechanizm jest prosty. W polskim systemie emerytalnym wysokość świadczenia oblicza się, dzieląc zgromadzony kapitał emerytalny przez przewidywane średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach. Im większa liczba miesięcy w mianowniku, tym niższa miesięczna emerytura przy takim samym zgromadzonym kapitale. Nowe tablice pokazują, że w porównaniu z poprzednim rokiem wzrósł statystyczny okres dalszego życia. Dla osoby w wieku 60 lat wynosi obecnie 268.9 miesiąca, podczas gdy w poprzedniej tablicy było to 266.4 miesiąca. Dla osoby w wieku 65 lat nowa wartość wynosi 222.7 miesiąca, wobec 220.8 miesiąca wcześniej. Różnica nie wydaje się ogromna – odpowiednio 2.5 oraz 1.9 miesiąca. Ale ponieważ te liczby są używane jako dzielnik przy obliczaniu emerytury, przekładają się na jej wysokość. Nie oznacza to oczywiście, że ZUS przewiduje, ile konkretny człowiek będzie żył. Tablica jest narzędziem statystycznym. Jedna osoba może żyć znacznie krócej od przewidywanego okresu, inna znacznie dłużej. Warto również podkreślić, że nowe tablice nie oznaczają obniżenia emerytur osób, które już pobierają świadczenia. ZUS stosuje je przy ustalaniu nowych emerytur.

Ile może wynieść różnica? Wyobraźmy sobie osobę, która ma w ZUS zgromadzony kapitał w wysokości 500 tys. zł i przechodzi na emeryturę w wieku 60 lat. Przy poprzednim dzielniku 266.4 miesiąca świadczenie wyniosłoby około 1,877 zł miesięcznie. Przy nowym dzielniku 268.9 miesiąca byłoby to

około 1,859 zł. Różnica wynosi więc niespełna 18 zł miesięcznie. Przy kapitale wynoszącym 1 mln zł różnica byłaby około dwa razy większa. Nie jest to kwota, która sama w sobie powinna wywoływać panikę. Znacznie ważniejszy jest jednak długoterminowy trend. Jeżeli Polacy będą nadal żyć coraz dłużej, kolejne tablice będą wpływać na wysokość nowych świadczeń. Trzeba przy tym pamiętać, że ostateczna wysokość emerytury zależy przede wszystkim od zgromadzonego i zwaloryzowanego kapitału. Sama tablica trwania życia jest tylko jednym z elementów całego wyliczenia.

To nie jest kara za długowieczność

zwiększyć kapitał zapisany na koncie w ZUS. Polonia w Polsce nie pracuje, ale dla nas późniejsze przejście na emeryturę oznacza wyższe miesięczne świadczenie. Ważna jest również zasada dotycząca tablic. Osoba, która osiągnęła wiek emerytalny, ale jeszcze nie złożyła wniosku, nie musi być automatycznie skazana na zastosowanie najnowszej tablicy. Przepisy przewidują możliwość uwzględnienia tablicy obowiązującej w momencie osiągnięcia przez nią wieku emerytalnego, jeśli jest ona korzystniejsza. Ostateczne wyliczenie zależy jednak od indywidualnej sytuacji.

Co to oznacza dla Polaków w USA?

jako na cały system dochodów, a nie jedno świadczenie. Ile otrzymamy z Polski? Ile z Social Security? Ile możemy wypłacać miesięcznie z oszczędności i inwestycji? Jak inflacja wpłynie na te kwoty? Jak będą wyglądały podatki? To właśnie te pytania powinny pojawić się przy planowaniu emerytury i odpowiadam na nie w swojej najnowszej książce. Nowe tablice GUS nie są więc powodem do paniki. Są raczej przypomnieniem, że dłuższe życie wymaga lepszego przygotowania finansowego. Im więcej własnych oszczędności i inwestycji zgromadzimy poza obowiązkowym systemem emerytalnym, tym mniejsza będzie zależność naszego poziomu życia od tego, jakie wartości znajdą się w kolejnej tablicy GUS. A dłuższe życie, nawet jeśli komplikuje emerytalną matematykę, pozostaje przecież dobrą wiadomością. Najlepiej jednak zadbać o to, abyśmy mieli również za co żyć przez te dodatkowe lata. Elżbieta Baumgartner Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek-poradników. Jej najnowsza książka to „Jak inwestować pieniądze bez stresu i ich nie stracić”. Jest ona dostępna w wersji elektronicznej na witrynie Poradnika Sukces, www.PoradnikSukces. com, poczta@poradniksukces.com, 1-718-224-3492.

Dla Polonii temat jest szczególnie interesujący. Wielu Polaków mieszkających w Stanach ma bowiem nie jedno, ale kilka źródeł dochodu emerytalnego. Może to być polska emerytura z ZUS, amerykańskie Social Security, 401(k), IRA, Roth IRA, oszczędności czy dochód z inwestycji. W takiej sytuacji polska emerytura bywa jednym elementem większej układanki. Ale warto wiedzieć, jak będzie obliczana, zwłaszcza jeżeli przez lata pracowaliśmy w Polsce i zgromadziliśmy tam kapitał emerytalny. Dla osoby mieszkającej w USA szczególnie ważne jest również spojrzenie na przyszłą „Jak inwestować emeryturę w dolarach. Kwota wypłacana w złopieniądze bez stresu tych będzie przecież zalei ich nie stracić” żała od kursu złotego do dolara. Polska emerytura Najnowsza książka Elżbiety Baumgartner może mieć zupełnie inne omawia następujące tematy: Pierwsze kroki na znaczenie dla domowego giełdzie. Ryzyko w inwestowaniu i jak mu budżetu przy kursie 3.50 podołać. Jak ustawić swój portfel. zł za dolara niż przy kursie Inwestycyjne narzędzia stateczne i agresywne. Inwestor, trader czy spekulant? Inwestycyjne 4.50 zł. strategie bez stresu na autopilocie. Droga do

Wiadomość o niższych emeryturach może brzmieć niesprawiedliwie. Przecież dłuższe życie to dobra wiadomość. Chcemy mieć więcej lat na podróże, spotkania z rodziną i spokojne życie na emeryturze. Problem polega na tym, że system musi jakoś rozłożyć zgromadzony kapitał. Jeżeli statystycznie przewidywany okres pobierania emerytury się wydłuża, ten sam kapitał trzeba rozłożyć na większą liczbę miesięcy. Właśnie dlatego miesięczna kwota maleje. Nie oznacza to więc, że ZUS „zabiera” komuś pieniądze. Zmienia się przede wszystkim matematyczny sposób rozłożenia kapitału na przewidywany okres wypłat. Nie warto liczyć tylko na ZUS Czy warto poczekać z Nowe tablice GUS przejściem na emeryturę? przypominają o szerszym Nowe tablice mogą skłonić przy- problemie. Żyjemy coraz szłych emerytów do zadania waż- dłużej, a więc również nego pytania: czy warto przejść na nasze pieniądze muszą emeryturę natychmiast po osią- wystarczyć na coraz dłużgnięciu wieku emerytalnego, który szy okres. Dotyczy to nie

miliona. Ile potrzebujesz, by starczyło na resztę życia. Konta inwestycyjne uprzywilejowane podatkowo. Kiedy zero podatków od zysków. Pułapki na giełdzie. Jak zabezpieczyć rodzinę. Konta dla dzieci: co zyskasz, co stracisz. Jak przekazać dorobek najbliższym i uniknąć podatków. Kiedy zostawienie wszystkiego małżonkowi nie jest bezpieczne. Książka w wersji elektronicznej (PDF) jest dostępna na sieci w witrynie

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

42 Rozrywka Rozwiązanie krzyżówki prześlij do nas e-mailem na adres ogloszenia@tygodnikplus.com lub na nasz adres pocztowy P.O. Box 18761 Sarasota FL 34231 wraz z podaniem imienia, nazwiska i dokładnego adresu. Wszystkie prawidłowe rozwiązania przesłane do dnia 10.09.26r. wezmą udział w losowaniu nagrody. Dane laureata obecnej krzyżówki zamieścimy na naszej stronie w dniu 17.09.26r. Nadesłanie przez Czytelnika rozwiązania krzyżówki oznacza, iż wyraża on zgodę na opublikowanie imienia, nazwiska oraz miejsca zamieszkania na liście laureatów. Rozwiązania prosimy przysyłać tylko raz. Duplikaty będą kasowane.

SPONSOREM NAGRODY JEST:

NAGRODA TYGODNIA:

Za prawidłowe rozwiązanie krzyżówki z nr 34 (941) nagrodę wylosowała Pani Wioletta Robinson z Wayne. Gratulujemy! Hasło: „Lato w miasteczku“

PLUS 3 września 2026

REKLAMA

Witamy w

POL-CAR Collision Repair! Nasza specjalność to: ❖ Blacharstwo i lakiernictwo ❖ Kompleksowe naprawy

powypadkowe samochodów wszystkich marek ❖ Współpraca ze wszystkimi ﬁrmami ubezpieczeniowymi ❖ Wysoka jakość usług i dobra cena

Pomagamy h w rozmowac z ﬁrmami owymi ubezpieczeni

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

44 Zdrowie

Czego nie wiemy o ludzkiej krwi

Grupy krwi wydają się jedną z najbardziej podstawowych informacji medycznych. A jednak najnowsze odkrycia pokazują, że wiemy o nich znacznie mniej, niż sądziliśmy. Oficjalne uznanie nowej grupy krwi otwiera nowy rozdział w transfuzjologii i stawia pytania o to, ile jeszcze podobnych biologicznych wyjątków pozostaje niewykrytych. Przez dekady wydawało się, że ludzka krew jest jednym z najlepiej poznanych obszarów medycyny. Od chwili, gdy Karl Landsteiner na początku XX wieku opisał układ AB0, a kilka lat później odkryto czynnik Rh, system grup krwi stał się fundamentem nowoczesnej transfuzjologii. To dzięki niemu możliwe są bezpieczne operacje, leczenie urazów i ratowanie życia w sytuacjach nagłych. A jednak w XXI wieku, w epoce sekwencjonowania genomu i medycyny precyzyjnej, nauka po raz kolejny została zmuszona do korekty tej pozornej pewności. Ostatnie lata przyniosły odkrycie nowej grupy krwi, a wraz z nim świadomość, że katalog ludzkich antygenów krwinkowych wciąż nie jest zamknięty.

PLUS 3 września 2026

CZYM JEST GWADANEGATIVE? Punktem zwrotnym była historia pacjentki z Gwadelupy, której krew od kilkunastu lat pozostawała zagadką dla lekarzy. Podczas rutynowych badań przed planowanym zabiegiem zauważono, że jej surowica reaguje w sposób niezgodny z żadnym znanym układem grupowym. Przez długi czas brakowało narzędzi, by wyjaśnić tę anomalię. Dopiero rozwój zaawansowanych metod genetycznych pozwolił badaczom zajrzeć głębiej – nie tylko w strukturę białek na powierzchni czerwonych krwinek, lecz także w zapis genetyczny, który je koduje. Kluczowe okazały się badania prowadzone przez francuski zespół z Établissement Français du Sang, we współpracy z ekspertami zrzeszonymi wokół International Society of Blood Transfusion. Analiza całego genomu wykazała mutację w genie odpowiedzialnym za zakotwiczenie określonego antygenu w błonie krwinki czerwonej. Antygen ten – obecny praktycznie u wszystkich dotychczas przebadanych ludzi – u tej pacjentki nie występował w ogóle. Oznaczało to, że jej układ odpornościowy mógłby zareago-

wać gwałtownie na każdą „standardową” krew dawcy. Gdy w 2025 roku wyniki zostały potwierdzone, The International Society of Blood Transfusion (ISBT) oficjalnie uznało nowy układ grup krwi, włączając go do międzynarodowej klasyfikacji jako 48. system. W przestrzeni medialnej zaczęto mówić o fenotypie „Gwada-negative”, nawiązując do pochodzenia pacjentki. Warto w tym miejscu uporządkować pojęcia, bo w potocznym rozumieniu „grupa krwi” niemal zawsze sprowadza się do układu AB0 i czynnika Rh. Tymczasem są to jedynie dwa najbardziej znane i klinicznie najczęściej wykorzystywane elementy znacznie większej całości. Współczesna hematologia posługuje się pojęciem systemów grup krwi, czyli zestawów antygenów obecnych na powierzchni czerwonych krwinek, które są kodowane przez określone geny i dziedziczone według ustalonych reguł. Obecnie oficjalnie uznanych jest 48 takich systemów, obejmujących łącznie ponad 600 różnych antygenów krwinkowych. Oprócz AB0 i Rh należą do nich m.in. systemy Kell, Duffy, Kidd, MNS czy

Lutheran, z których każdy może mieć znaczenie kliniczne w określonych sytuacjach, zwłaszcza u pacjentów po wielokrotnych transfuzjach, kobiet w ciąży lub osób z rzadkimi fenotypami genetycznymi. Co istotne, nowy system grup krwi nie powstaje przez„dodanie kolejnej literki”, lecz wówczas, gdy naukowcy udowodnią istnienie odrębnego mechanizmu genetycznego, stabilnej ekspresji antygenu i jego realnego znaczenia immunologicznego. To właśnie dlatego odkrycie nowej grupy krwi jest wydarzeniem rzadkim — i dlatego każdy taki przypadek zmienia nie tylko klasyfikację, lecz także nasze rozumienie biologii krwi jako takiej. GENETYKA UJAWNIA TAJEMNICE KRWI Dla świata nauki było to wydarzenie porównywalne z odkryciami sprzed kilkudziesięciu lat – dowód, że nawet tak fundamentalne obszary medycyny wciąż mogą kryć białe plamy. Eksperci podkreślali, że odkrycie to jest przede wszystkim dowodem na to, jak dynamicznie rozwijają się technologie genomiczne i ich zastosowania w medycynie.

Zdrowie 45

„To doskonały przykład, jak sekwencjonowanie całego genomu może rozwiązywać medyczne tajemnice, które wcześniej wydawały się nie do rozwikłania — i jednocześnie jak dużo jeszcze nie wiemy o ludzkiej krwi i jej wariantach” — komentował w jednym z wywiadów hematolożka prof. Janejira Kittivorapart z Uniwersytetu Mahidol w Tajlandii, która badała niezwykle rzadkie fenotypy krwi. Klasyczna serologia przestaje wystarczać tam, gdzie w grę wchodzą ultrarzadkie warianty genetyczne. Dopiero połączenie testów immunologicznych z sekwencjono-

waniem DNA pozwala dziś w pełni zrozumieć, dlaczego u niektórych pacjentów dochodziło do niewyjaśnionych reakcji poprzetoczeniowych albo problemów w ciąży. Nowa grupa krwi skierowała uwagę badaczy na inne, znane już wcześniej anomalie, które od lat funkcjonowały na pograniczu oficjalnej klasyfikacji. Jednym z najlepiej opisanych przykładów jest niezwykle rzadki fenotyp określany jako B(A). W tym przypadku osoby klasyfikowane rutynowo jako grupa B wykazują śladową ekspresję antygenu A. Zjawisko to obserwowano sporadycznie, głównie w Azji Południowo-Wschodniej, i przez lata traktowano jako ciekawostkę serologiczną. Dopiero badania populacyjne obejmujące setki tysięcy próbek pokazały, jak wyjątkowo rzadki jest to wariant i jak łatwo może zostać przeoczony w standardowej diagnostyce. Choć fenotyp B(A) nie został uznany za osobny system grup krwi, jego istnienie ma realne znaczenie kliniczne. W określonych warunkach może prowadzić do niejednoznacznych wyników typowania, a w skrajnych przypadkach do błędów przy transfuzji. To właśnie takie przykłady sprawiają, że środowisko naukowe coraz głośniej mówi o potrzebie rozszerzenia rutynowych badań krwi o elementy genetyczne – przynajmniej u pacjentów, u których występują nietypowe reakcje immunologiczne. Jeszcze inną kategorię stanowią antygeny, które od dawna były znane klinicystom, lecz dopiero niedawno udało się ustalić ich molekularne „pochodzenie”. W 2024 roku zespół badaczy związanych z NHS Blood and Transplant oraz Uniwersytetem w Bristolu wyka-

zał, że jeden z tajemniczych antygenów krwinkowych, oznaczany jako AnWj, jest powiązany z białkiem kodowanym przez gen MAL. Przez ponad trzy dekady lekarze wiedzieli, że brak tego antygenu może powodować poważne problemy przy transfuzjach, ale nie byli w stanie wyjaśnić mechanizmu zjawiska. Dopiero identyfikacja genetycznej podstawy otworzyła drogę do dyskusji o wyodrębnieniu kolejnego systemu grup krwi. BĘDA KOLEJNE GRUPY KRWI? Na razie układ MAL/AnWj pozostaje w fazie intensywnych badań i nie został formalnie wpisany na listę ISBT. To jednak typowy etap przejściowy. Historia nowych grup krwi pokazuje, że droga od pierwszego opisu przypadku do oficjalnego uznania bywa długa i wymaga spełnienia rygorystycznych kryteriów. Konieczne jest potwierdzenie, że dany antygen jest dziedziczony w określony sposób, ma jasno zdefiniowaną podstawę genetyczną i – co kluczowe – istotne znaczenie kliniczne.

W tym sensie odkrycie nowej grupy krwi nie jest jednorazową sensacją, lecz elementem większego procesu. Medycyna stopniowo przechodzi od uproszczonego postrzegania krwi przez pryzmat kilku liter i znaku plus lub minus do znacznie bardziej złożonej mapy różnic biologicznych. Już dziś wiadomo, że liczba znanych antygenów krwinkowych przekracza sześćset, a wiele z nich może w określonych sytuacjach wpływać na ryzyko reakcji immunologicznych, chorób naczyniowych czy powikłań położniczych. Badacze zwracają uwagę, że rozwój wiedzy o rzadkich grupach krwi ma również wymiar organizacyjny. Banki krwi na całym świecie zaczynają tworzyć międzynarodowe rejestry dawców o nietypowych fenotypach, tak aby w razie potrzeby możliwe było szybkie znalezienie zgodnej krwi. W przypadku osób takich jak pacjentka z fenotypem Gwada-negative stawką jest bowiem nie tylko bezpieczeństwo, lecz wprost możliwość przeprowadzenia ratującej życie transfuzji.

OPIEKA DENTYSTYCZNA dla całej rodziny 500 North Wood Ave, Suite 1A, Linden NJ 07036 Tel: (908) 718 - 7337 ATRAKCYJNE CENY Gabinet otwarty do późnych godzin wieczornych oraz w soboty Akceptujemy wiekszość ubezpieczeń

we Darmo acje lt konsu

www.annapawlowskadds.com

GABINET DENTYSTYCZNY

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com

46 Ogłoszenia drobne DAM PRACĘ

DO WYNAJĘCIA

Firma z Bergen County, NJ zatrudni pracowników do dachów płaskich. Doświadczenie mile widziane, możliwość przyuczenia. Wymagane prawo jazdy. Stała praca przez cały rok. Tel. 201-508-7265.

Wynajmę budynek gospodarczy, przemysłowy do prowadzenia działalności (1000sq ft). Od 1 września w Garfield. Woda, łazienka, siła dostępna w budynku. $1500 tel: 917-704-6929

Szybka. Niezawodna. Polska. Twoja zaufana firma wysyłkowa od 50 lat! • Paczki Lotnicze i Morskie - do Polski i Europy • Kontenery – z każdego miejsca w USA do każdego miejsca w Polsce • Mienie Przesiedlenia • Samochody, Motocykle, Łodzie • Przesyłki Komercyjne • PolamerSEND – paczki do Polski z każdego miejsca w USA • Dolary do Polski – do odbioru w gotówce, na konto, nawet do domu • Bilety Lotnicze i Wakacje All-Inclusive • Kwiaty na każdy adres w Polsce • Zestawy gotowe na każdą okazję GREENPOINT

MASPETH

167 Greenpoint Ave Brooklyn NY 11222 Tel: (718) 349 1319

64-02 Flushing Ave. Maspeth NY 11378 Tel: (718) 326 2260

ROSELLE

WALLINGTON

275 Cox St. Roselle, NJ. 07203 Tel: (908) 352 9100

130 Main Ave. Wallington NJ 07057 Tel: (973) 779 6613

www.polamerNY.com

PLUS 3 września 2026

REKLAMA

NASZE USŁUGI Podstawowa opieka zdrowotna i medycyna rodzinna • Lekarze z certyfikacją specjalistyczną • Profilaktyka chorób oraz szczepienia ochronne • Dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny • Skuteczny system kierowania do lekarzy specjalistów • Kompleksowa opieka nad pacjentem

Nefrologia • Kontrola i leczenie nadciśnienia tętniczego • Profilaktyka oraz leczenie chorób nerek • Zapobieganie konieczności dializoterapii • Leczenie nerkozastępcze (dializoterapia) Dr. Louis Perdomo, MD

ZAANGAŻOWANI W PROFILAKTYKĘ I SKUTECZNE LECZENIE

221 West Grand Ave | Montvale, NJ 07645 PCNMD.COM Telefon: (201) 746-9333 | Fax: (201) 746-9335 Dołącz do listy pacjentów Dr. Gabrieli Zadzwoń lub napisz: PCNmedicalgroup@gmail.com

PRIMARY CARE AND NEPHROLOGY

Przyjdź i przekonaj się o naszych WIELKICH zniżkach! ❖ wędzona kiełbasa ❖ kabanosy ❖ krakowska ❖ ❖ wędzony boczek ❖ smoked butts ❖ salceson ❖ mortadela

SUPER SPECJALNE CENY!

lska e w a w d Po 9 za funt

oc op S a c i j) w e Polęd(bez folii prózażnfiounwt $4.85

a K$a3s.3z5azanfuknt

$4.1

Pośpiesz się - promocyjne ceny czekają

hleb c y ż e i lski św k $6.99 za

bochen

Bogaty wybór wędlin własnego wyrobu, przygotowywanych codziennie w naszej masarni 66 Fadem Road, Springfield, NJ 07081 Tel.: 973-379-4662, Fax: 973-379-4933 sales@schmalzs.com www.Schmalzs.com

Godziny otwarcia:

wtorek, środa, czwartek, piątek 10am-3pm sobota 7am-1pm

Ceny obowiązują tylko i wyłącznie w naszym sklepie firmowym

tel. 973-928-3838 ✷ www.tygodnikPLUS.com