Plaastoe Lente/Spring

uppe marketing A18595

PRESIES WAT DIERE NODIG HET.

By EPOL verstaan ons dat ’n boer se lewende hawe sy bestaan is ... sy toekoms. As een van die leiers in die dierevoerbedryf, verskaf ons topgehalte, wetenskaplik-geformuleerde en gebalanseerde voer vir ’n reeks spesies, insluitende braaikuikens, lêhoenders, varke, wild, perde, skape en volstruise. Daarbenewens, verskaf ons navorsingsen ontwikkelingspan, verkoopspanne en gekwalifiseerde dierevoedingkundiges uitstekende diens, tegniese advies en pasgemaakte oplossings om te verseker dat jy en jou diere net die beste uit ons reeks produkte kry. EPOL bied: Innoverende voer- en voedingstegnologie. Wetenskaplik-geformuleerde presisiediëte. Optimale koste gebaseer op die produksiedoelwit. Diereprestasie en -gesondheid.

Kontak jou naaste tegniese adviseur om jou te help om die beste oplossing vir jou behoeftes te bepaal. Vir meer inligting oor ons spesifieke voere en dienste: EPOL: +27 (0) 31 242-8600 | epolinfo@rclfoods.com | www.epol.co.za RCL FOODS: www.rclfoods.com

3 REDAKSIE 4 BROKKIES 8 CALENDAR 10 OOGAPPEL

12

PRECISION AGRICULTURE & SMART FARMING TECHNOLOGIES Read more about the use of smart technology to manage crops and soil conditions.

20

KNOLSKOOT! AARTAPPELPROEWE OP AURORA Ons gesels met Aartappel SA oor die proewe wat hulle op Aurora in die Sandveld doen en hoe ander boere daarby kan baat.

INHOUD

28 NATUURBOERDERY ZZ2 het jare terug ’n nuwe boerderyfilosofie ontwikkel wat Natuurboerdery gedoop is. Ons ondersoek hierdie tipe van boerdery en sien of dit ’n wesenlike verskil aan die natuur, en winsgewende boerderyme todes oor die lang termyn het. 32

SOJA, ALTERNATIEF TOT MIELIES? Die mielie- en sojamarkte is baie wisselvallig en verskil van jaar tot jaar as gevolg van verskeie redes. Daar is wel jaarliks ’n tekort aan sojabone in Suid Afrika. Ons kyk na die lewensvatbaarheid van hierdie plant-opsie vir landbouers.

36 DIEREGESONDHEID Molatek Background 18 se aanwending en samestelling word ondersoek. 38

MEDICINAL HEALTH We have not always had the convenience of pharmacies. Nature, however, has supplied us with cures for all sorts of ailments. We go back to our roots and investigate.

40

THINKING OUT OF THE BOX ABOUT RURAL TOURISM Agritourism SA share their thoughts on how farmers can diversify and make use of the trend of visiting the ‘platteland’ and more importantly, farms.

46

WATER, A WAR CRY FOR ACCOUNTABILITY In our regular life in balance column we look at Water: not whether there is a supply of it or not, but what do we do with the water we have, how is it reacycled and managed, and discuss that now is perhaps the time to become a Water Warrior.

48

LEKKERBEKKIG – UIT ONS VELDKOMBUIS Dis die einde van die Winter in die Kaap, en tyd om die veld in te vaar en van die natuur se spens te pluk en geniet. Kom deel ’n paar resepte wat so reg uit Leipoldt se tyd dateer.

54

VRIENDE VAN LANDBOU Maak ’n verskil vir landbouers nes dié tannie in die ouetehuis; Gerhard Kriel, Hoof Uitvoerende Beampte van Vrystaat Landbou praat oor die Vriende, hoe dit ontstaan het en wat hulle ten doel het.

57 KOOPGIDS 2 Plaastoe! Uitgawe 24

T

e midde al die politiek en emosies rondom grond en grondbesit, moet boere steeds aangaan met dag tot dag boerderye. Die melkprys is in sy peetjie in, mielies lyk ook nie so goed nie, en daar is nog vele ander uitdagings om nie eens van te praat nie. Tog voel dit asof die landbousektor besig is om kop op te tel. Noem dit ’n voorgevoel. Dit het goed gereën in die Wes-Kaap en terwyl ek hierdie woorde skrywe sneeu dit in die Oos-Kaap, dit in Oktober! Wat my eintlik by my punt uitbring. Alhoewel dit belangrik is om voor jou op die grond te kyk wanneer jy loop, moet mens ook soms opkyk en die groter prentjie sien. Die aarde het net soveel geduld met die mense wat daarop woon. Hulpbronne is nie eindeloos nie en dit is ons taak om daarna om te sien. Natuurboerdery is iets wat ZZ2 ’n paar jaar terug op die been gebring het, en ons kyk hoe hierdie filosofie werk, of dit werk en hoe dit werk – veral oor die lang termyn. Aartappels is net so stapel as wat mielies is vir sommige mense. En as jy aartappels praat, praat jy Sandveld. Ons gesels met belanghebbendes en kyk na die uitkoms van proewe wat naby Aurora gedoen word, en hoe ander boere daaruit kan voordeel trek. Soja word ook onderskat wanneer dit by gewasse kom. Suid Afrika het jaarliks ’n tekort aan produksie van hierdie gewas. Miskien is dit tyd om bietjie te diversifiseer en na die lewensvatbaarheid van soja vir landbouers te kyk. Molatek gesels oor hul Background 18 produk en hoe dit aangewend moet word. Vir jare lank moes mense staat maak op die natuur vir medisyne. Dale Barber gesels oor verskillende plante en waarvoor hulle steeds gebruik kan word. Ek sien meer en meer die woord Agri Toerisme opduik waar ek ook al lees. Jacqui Taylor van Agritoerisme SA vertel ons meer van die tendens en deel ook haar opinie oor hoe boere buite die bestaande raamwerk moet dink om van hierdie geleentheid gebruik te maak. Daar is ’n ou Engelse gesegde: “Water, water everywhere and not a drop to drink.” Dit word meer en meer die geval in Suid Afrika waar die instandhouding van waterbronne nie ordentlik gedoen word nie. Daar word gespeel met oneffektiewe herwinning van water en die riviere asook die see begin daaronder lei. Kort voor lank is dit als in ons kos in en dan sien ons nie die einde van ons probleme nie. Gelukkig is daar mense wat dit besef en nou radikaal begin optree om te verseker dié wat verantwoordelik is vir die beskerming van water, dit ernstig opneem en verantwoordbaar gehou word. Ons gesels meer hieroor in die maandelikse Life in Balance kolom. LekkerBekkig is op loop met al die lekkernye wat beskikbaar is na die reënseisoen in die Kaap. Van spekboombredies tot aartappelpoedings sing sy saam met Leipoldt. Kom deel van haar stories en resepte in haar gereelde kos kolom. Laastens wil ons die stigting van ’n wonderlike nuwe organisasie met al ons lesers deel. Vriende van Landbou is op die been gebring om boere in nood te help en by te staan. Plaastoe het ook onlangs die sirkel groter gemaak deur by die Vriende aan te sluit. Lees meer oor hierdie inisiatief en sit ’n hand by waar jy kan. Die hemel weet, ons het almal van tyd tot tyd hulp nodig. Wederom

REDAKSIE

Redakteur Marlene Bramley: 083 600 5110 marlene@plaastoe.co.za Skrywers Dale Barber Marlene Bramley Jacqui Taylor Elmarie Stoltz ARC Flok Ferreira - Molatek Melissa Baird LekkerBekkig Ontwerp Tania Bester Taalversorger Izelle Roux Advertensieverkope Marlene Bramley: 083 600 5110 Mei-Li Coetzee: 072 396 5846 Letche-Ann Dewing: 079 519 7925 Kantoor Mei-Li Coetzee: 072 396 5846 Teken in op Plaastoe! tekenin@plaastoe.co.za

Plaastoe! Digitaal www.plaastoe.co.za/skryf-in Klets saam www.facebook.com/Plaastoe www.facebook.com/LekkerBekkig Webtuiste www.plaastoe.co.za Foto-kompetisie fotos@plaastoe.co.za distribusie@plaastoe.co.za Skryf ook vir ons indien Plaastoe! nie beskikbaar is wanneer jy dit soek nie, met die bogenoemde inligting. Uitgewers Uitgewers Plaastoe (Edms) Bpk www.plaastoe.co.za, Tel: 083 600 5110 Kopiereg Plaastoe (Edms) Bpk 2017 Alle artikels, foto’s en inligting hierin bevat, behoort aan Plaastoe (Edms) Bpk en mag nie sonder toestemming herdruk of gebruik word nie. Die opinies wat uitgespreek word in hierdie publikasie is die van die skrywer en is in geen verband die amptelike opinie van Plaastoe (Edms) Bpk nie.

Kry jou Plaastoe! nou e M arllen by die volgende afsetpunte: teken in ... Kry jou Plaastoe! nou ey ons am aan Brskryf ... Indien jy wil inteken om Spar,volgende Woolworths, petrolstasies, by die afsetpunte: u teken ... koöperasies landswyd, apteke en kleiner seker te maakin Plaastoe! unte: handelaars. Indien jypetrolstasies, wil hê ons moet Kry Plaastoe! nou word elke maand by jou Indien jy wil inteken om Spar,jou Woolworths, Plaastoe! in joulandswyd, area versprei skryf vir ons ’n huis of indien koöperasies apteke en kleiner sekerafgelewer, te maak Plaastoe! by e-pos die waarin volgende afsetpunte: s, jy& die jy volgende inligting verspreiding datums teken in ... handelaars. Indien wil hê ons moet

einer moet r ons ’n ting jy am van namon hoeveel rkoop.

nie e, met

jy vorige word elke uitgawes maand byvan jou verskaf: naam, area waarin jyons ’n Plaastoe! in joujou area versprei skryf vir die tydskrif wil bekom, huis afgelewer, of indien Indien jy wil inteken omjaar hetverspreiding Spar, Woolworths, petrolstasies, E-pos — redaksie@plaastoe.co.za Na vele herwaarts en derwaarts hierdie ons op waarin die volgende besluit virnaam die van wil hê, bv.volgende Wes-Kaap, e-pos jy die inligting skryf ’n e-pos aan jy vorige uitgawes van koöperasies landswyd, apteke en kleiner seker te maak Plaastoe! Posjaar: — Plaastoe! dorp, naam van Cinnamon res van die Jy Tekenin@plaastoe.co.za kan jou Plaastoe! koop by al die winkels waar jy ditbv. inSpar, die verlede verskaf: jouwinkel naam, area waarin jy die tydskrif wil bekom, handelaars. IndienWes-Kaap, jy wil hê ons moet word elke maand by jou Square, Gordonsbaai, en hoeveel verspreiding wil hê, bv. Wes-Kaap, naam van gekry het, en dit ook gratis aanlyn lees op Issuu.com. Tik net die naam Plaastoe! in,ons en met die besonderhede. skryf ’n e-pos Plaastoe! in jou area in versprei skryfverkoop. vir ’n eksemplare jy dink huis afgelewer, ofaan indien dorp, naam van winkeldie bv.area Spar,sal Cinnamon al die uitgawes salTekenin@plaastoe.co.za daar verskyn. Kostes van vorige e-pos waarin jy die volgende inligting Stuur die e-pos aan jy vorige uitgawes van Square, Gordonsbaai, Wes-Kaap, en hoeveel verskaf: jou naam, area waarin jy uitgawes iswil R35 plus met diewel besonderhede. distribusie@plaastoe.co.za die tydskrif bekom, eksemplare jyelke dinktwee in diemaande area sal verkoop. Een verandering wat ons aanbring is dat ons nou slegs verspreiding wil hê, bv. Wes-Kaap, naam posgeld, per eksemplaar. Skryf ook vir ons Plaastoe! nie van Kostes van vorige Stuur dieindien e-pos aan skryf e-pos aan publiseer. So jy kan nou die’n Lente uitgawe geniet en uitsien na die volgende dorp, naam van winkel bv. Spar, Cinnamon beskikbaar is wanneer jy dit soek nie, uitgawes is R35 plus distribusie@plaastoe.co.za met Tekenin@plaastoe.co.za Square, Gordonsbaai, Wes-Kaap, en Somer uitgawe wat begin November op die rakke sal wees. Weereens dankie virhoeveel https://www.facebook.com/plaastoe/ inligting. posgeld, eksemplaar. Skryfdie ookbogenoemde vir ons indien Plaastoe! nie met die per besonderhede. eksemplare jy dink in die area sal verkoop. jul ondersteuning. beskikbaar is wanneer jy dit soek nie, met Kostes van vorige Stuur die e-pos aan die bogenoemde inligting. uitgawes is R35 plus distribusie@plaastoe.co.za posgeld, per eksemplaar. Skryf ook vir ons indien Plaastoe! nie beskikbaar is wanneer jy dit soek nie, met die bogenoemde inligting.

skryf aan ons ... skryf aan ons ... skryf aan ons ...

E-pos — redaksie@plaastoe.co.za Pos — Plaastoe! E-pos — redaksie@plaastoe.co.za Pos — Plaastoe!

skryf aan Marlene

E-pos — redaksie@plaastoe.co.za Pos — Plaastoe! https://www.facebook.com/plaastoe/ https://www.facebook.com/plaastoe/

https://www.facebook.com/plaastoe/

Plaastoe! Edition 24 3

BROKKIES

A fynbos app launched to manage your natural veld Overberg: Landowners and harvesters who harvest wild fynbos can now better manage their fynbos populations through a new cellphone application.

T

he app, called i-Fynbos, collects information on fynbos harvested from the wild, and allows effective monitoring over time. Landowners and harvesters will be able to check that their harvesting is sustainable in the long term. Around 60% of fynbos used in the bouquet market is harvested from natural landscapes, because it is cheaper than the focal flowers picked in cultivated flower orchards. That amounts to millions of stems that are picked every year and sold. But very little is known about how fynbos landscapes change, due to insufficient monitoring.

Where does harvested fynbos originate? According to Kirsten Watson, Flower Valley Conservation Trust’s Conservation Manager, “There is a need to know where the harvested fynbos comes from and how it’s harvested.” She says that monitoring fynbos is difficult, because of the vast landscapes across which harvesting takes place. “Where does one even start to evaluate a property? Where do I go to look at harvested veld?” The i-Fynbos app provides a solution to landowners. Kirsten says, “The app gives you a landscape view of the

4 Plaastoe! Uitgawe 24

property you work on - where you’ve harvested, what you’ve harvested and the quality of the harvesting. This is something we never had before. So it’s to empower suppliers and harvesters to take responsibility for their monitoring.” It’s downloaded from the Google Playstore to a Smartphone - making it accessible to fynbos harvesters.

A citizen science project She says, “This is as much a monitoring effort as a citizen science project. The i-Fynbos app makes citizen scientists out of harvesters, who are responsible for capturing the data. However, we recommend that all information collected is verified by a third party like Flower Valley Conservation Trust.” The fynbos app came about through funding support from the Universities of Durham and Newcastle in the United Kingdom, who have been working in collaboration with Flower Valley Conservation Trust and its Sustainable Harvesting Programme since 2010. The Sustainable Harvesting Programme works with harvesters and suppliers to pick fynbos responsibly, and to meet social and labour compliance. During the following six months, the app will be tested by teams of harvesters. After this, the app could be made available to other harvesting sectors, such as the honeybush industry and the medicinal plants sector. For more information, visit: www.flowervalley.org.za.

San Heritage Centre launches on Heritage Day An hour outside Cape Town, on the way to popular seaside villages like Langebaan and Paternoster, a unique place of learning and sharing, owned and run by the San, has opened its doors, appropriately on Heritage Day, Monday, 24 September.

T

he new !Khwattu Heritage Centre building is an intriguing structure, embedded into the land lines of the ridge looking towards Yzerfontein and the Atlantic Ocean. Soon, the surrounding indigenous vegetation will completely cover the canopy, which represents a shelter where people gather to learn and share. It addresses the hopes and dreams of San all over Southern Africa: it is a place to tell their story in ways of their choosing, a place of dignity where their voices can be heard and the past can be remembered for a better future; a place to tell you who the San are. “!Khwattu brings back the pride in the people, it brings back the dignity in the people, because they are telling their story in their own way. It comes from within them,” explains Leana Snyders, Director of the South African San Council. The San here welcome visitors. Their pride in sharing their culture is inspiring and, of course, poignant. !Khwattu is located in an area that was once part of the vast territory of the !Xam Bushmen, who were systematically rounded up and exterminated in the late 18th century. Surviving groups of San, were hunted,

researched then left to their plight, marginalised and ignored. A vast quantity of scholarship has been carried out on the San; very little has ever been made available to the subjects of that research. The !Khwattu Heritage Centre seeks to address that and to serve !Khwattu’s mission of cultural restitution. “There is no group in mankind that has been written about more than the San, the Bushmen people. And where are these books? They’re in the libraries, in the universities. They’re not in the possession of the people,” says founder Irene Staehelin. “So what we want to do here is restitute those stories, those films, that knowledge, those images, and then the Bushman people can decide: ‘Yes we accept this and this and this, and this we would rather not take for our heritage.’ It’s for them to decide.” With its immersive, multimedia “egg” room, digital archive, engineering, geothermal temperature control, and essentially contemporary architecture, the Heritage Centre depicts old wisdom combined with new technology for a sustainable future. What will stay with you for as long as you live is a wander through the exhibition spaces in the beautifully renovated farm buildings and the new building, where revelations are laid out with Swiss precision and stateof-the-art technology. Exhibitions are designed to be dismantled eventually and moved to !Khwattu’s satellite outposts in the remote San villages. Plaastoe! Edition 24 5

How did this inspiring place come to exist? In 1991, on a trip to South Africa, then-photographer Staehelin became aware of the plight of the remnant San communities and made contact with human rights groups working with them. As she says, “You can’t undo history but we can work on making more justice in our lifetime.” “Through the Working Group of Indigenous Minorities in Southern Africa (WIMSA, the San’s regional lobbying and advocacy Non-Governmental Organisation (NGO), San communities throughout the region expressed the desire to learn more about their history, to practice their traditions and to promote their culture and languages.” Staehelin wrote: “They wish to give their children the chance to revitalise the traditional life, and access the necessary skills to enter the modern workforce and live in dignity. They see tourism as a means to these ends.” In 1998, WIMSA was assisted by the South African San Institute (SASI - a San support organisation) in setting up a tourism and training project, focusing on education and training, income generation, culture, and heritage. In 1999, Staehelin joined the initiative and purchased the farm that became !Khwattu. The focus here is on heritage conservation and providing training and adult education - including skills in tourism, entrepreneurship and community-based development - for rotating groups of the San youth. As part of the skills training offered, the management of !Khwattu has taken a derelict farm and turned it into an inspiring destination for visitors. Over the past 20 years, the San, management and trainees have rehabilitated the land, reintroduced eland, zebra and various other animals, laid hiking and mountain-bike trails, established an excellent restaurant and developed an array of delightful accommodation options. “The !Khwattu San Heritage Centre is a great deal more than a collection of artefacts and historical photos. It’s a pioneering initiative that embraces the principle of community curation, led by San consultants from 6 Plaastoe! Uitgawe 24

across Southern Africa and academics. The exhibitions, San-led trails and guided experiences are designed to engage the body and senses as much as the mind,” explains Michael Daiber, general manager of !Khwattu. “They demonstrate the skills and knowledge of the San people, while also telling the archaeological story of the origins of the modern mind on the Southern African coastline.” Visitors are welcome to spend a few nights in one of the beautifully appointed cottages, furnished entirely appropriately with elegant simplicity - or the rusticluxury tented camp; reserve a table at the excellent restaurant and afterwards buy a swathe of exquisite fabric, art, books or crafts from the shop. Whatever you do, don’t miss a tour with a San guide. There is a wonderful tea ceremony, and click-punctuated storytelling; you can also discover The Way of the San, including how to track animals. Bring your bikes, or hire one - there are beautifully laid-out mountain-bike and hiking trails … The activities offered at !Kwahttu go some way towards making it self-sustaining, but more importantly they give the San trainees invaluable exposure and experience in the tourism industry. Whether you are a visitor to the Cape, or a local, whether you are looking for a solitary retreat, or a hiking/mountain-biking weekend with friends or your family, a visit to !Khwattu will be profoundly affecting. Because, in the words of Dr Chris Low, the curator, the San’s story is a story of human origins, beginnings. As such it is your story too.

Banking details for donations to the !Khwattu San Culture and Education Centre Name of Bank Address of Bank Account Holder Account Number Branch Number Swift Code

Standard bank Standard bank Main Road, Darling Khwattu San Culture and Education Centre 083265066 050111 050111083265066s

Global pump manufacturer obtains level 1 B-BBEE certification Present from front: Tönjes Cerovsky, director, David Jones, regional sales manager Sub-Sahara Africa, Sahana Vaidya, Empower Capital, Matshepiso Finca, director, Nicola Mackay, recruitment and training, Shonah Smith, manager human resources and industrial relations, Zanele Maduna, alternate director and Nonhlanhla Ngwenya, director. Back: Clinton Harris, central functions manager, Friedrich Görgens, engineering manager, Dr Stephan Bross, director, Dr Sven Baumgarten, managing director, Jan Avramov, service division manager, Philip Haslam, Empower Capital, Grant Glennistor, operations manager and Michael Erasmus, financial manager.

KSB Pumps and Valves has become the first OEM pump manufacturer in South Africa to obtain Level 1 B-BBEE certification. This follows the purchase of a 30% equity stake in the company by the black female-owned Insikazi Synergies (RF) (Pty) Ltd, a company with four business women shareholders including Nonhlanhla Ngwenya and Matshepiso Finca, who have joined the board to play an active role in steering the company in future. Managing Director of KSB Pumps and Valves, Dr Sven Baumgarten, says, the deal is a first for the multi-national KSB Group, a German company which operates through subsidiaries around the globe. “Achieving Level 1 B-BBEE Status has marked a significant milestone for us and is evidence of our philosophy of operating glo­ bally and thinking locally. For us, transformation is not only a strategic imperative for operating in this market, but something we embrace as a company that will soon celebrate 60 years of operating in South Africa. We are proud to be the first pump and valve Original Equipment Manufacturer (OEM) to achieve Level 1 B-BBEE status. “Our heritage in South Africa started in the 1920’s and since then has continued with manufacturing of high-quality products from our modern manufacturing, sales and serving facilities across the country. Our evolving growth story locally is interwoven within the fabric of South African life and we are fully committed to transformation for the betterment of all.” “Over the years KSB Pumps and Valves in South Africa has grown to employ over 500 staff and a turnover of nearly one billion Rand. We are poised for further growth in South Africa and in SubSaharan Africa and look forward to continuing our long and fruitful partnership with local business and Government,” Dr Baumgarten concludes.

RCL FOODS VEEVOER: VERKRYGING VAN DRIEHOEK VOERE

Twee sterkhandelsname word deel van die Veevoerafdeling RCL FOODS, een van die grootste voedselvervaardigers in Suid-Afrika en tuiste vir talle be­ kende en geliefde Suid-Afrikaanse handelsmerke, insluitende twee vooraanstaande veevoerhandelsmerke, Epol en Molatek, kondig met genoeë die verkryging van Driehoek Voere, met ingang van 2 Julie 2018, aan. Met hierdie jongste verwikkelinge word die Veevoer-handelsmerkportefeulje uitgebrei om Driehoek en Equus in te sluit. Driehoek is ’n gevestigde voerhandelsmerk in die wild- en herkouerindustrieë, terwyl Equus stewig in die perdemark gevestig is. Die Driehoek-fasiliteit in Vaalwater (Limpopo) is naby die wildmark, beesplase en informele braaikuikenmarkte van Limpopo en Mpumalanga geleë en voorsien RCL FOODS Veevoer ook met groter ka­ pasiteit om ruvoer te verwerk. Die nodige grondstowwe is geredelik in die omgewing beskikbaar. Wouter de Wet, BE Direkteur: Veevoerbesigheid, sê: “Alhoewel ons nou druk besig is met die oordrag- en integrasiefase van die transaksie, sal dit nie ’n impak hê op die dienslewering waaraan ons kliënte gewoond is nie. Ek glo die belangrikste voordeel wat die verkryging van Driehoek vir ons kliënte inhou, is die toegang tot ’n meer uitgebreide reeks hoë- en lae-ruvoerprodukte vir alle spesies en ’n groter prysspeling.” Plaastoe! Edition 24 7

CALENDAR

Wie, wat, waar … en hoekom nie?

Vleisbees-inligtingsdag, Vrydag 12 Oktober 2018 tydens Agri-Expo Livestock, Sandringham buite Stellenbosch

DIE GROOT PLAASPROE – VAN BOK TOT BIER! 11 – 13 Oktober Sandringham outside Stellenbosch Die Groot Plaasproe op Sandringham buite Stellenbosch is waar liefhebbers van die plaaslewe en watertand plaaskos kan smul aan roosterkoek, wildsvleis, skaapstertjies, wyn en méér, oor drie dae van Donderdag 11 tot Saterdag 13 Oktober 2018. Die fees vind daagliks van 08:00 tot 18:00 plaas. Kaartjies is by Computicket en die hek beskikbaar teen R100 vir volwassenes en R30 vir skoliere (gratis op Donderdag en Vrydag). Toegang vir kinders onder ses jaar is gratis. Pensioenarisse betaal op Donderdag en Vrydag slegs R50. Kaartjies sluit toegang tot Agri-Expo Livestock, ’n wêreldklas tentoonstelling van die Suid-Afrikaanse vee- en suiwelbedryf, met die kroning van die FNB-Suiwelkoningin en die BKB-Rooivleiskoning in, op Saterdag 13 Oktober as hoogtepunt. Vir meer inligting, besoek www.diegrootplaasproe.co.za, volg die Groot Plaasproe op Facebook, Twitter of Instagram, of kontak Agri-Expo by 021 975 4440 of admin@agriexpo.co.za.

AGRI EXPO LIVESTOCK 11 – 13 Oktober Sandringham buite Stellenbosch Livestock takes place daily from 08:00 to 18:00. Visit www.livestock.org.za for the full programme. Tickets are available from Computicket and at the gate. For more information, contact Agri-Expo on 021-975 4440 or admin@agriexpo.co.za. A world-class showcase of the South African livestock industry and its value chains awaits visitors to the fifth Agri-Expo Livestock from Thursday 11 to Saturday 13 October 2018 at Sandringham outside Stellenbosch. A first at this year’s Livestock is the SA Holstein National Championships during which visitors can expect to see top class animals from all over the country inside the ring. 8 Plaastoe! Uitgawe 24

SANLAM HANDMADE CONTEMPORARY FAIR 13 – 15 October Rooftop of Hyde Park Corner shopping centre, Jhb The annual Sanlam Handmade Contemporary Fair is around the corner, and as always it promises to be a fair unlike any other. Featuring innovative design, food and wine, this vibrant celebration of impeccable design embodies the elegance and audacity of all things ‘well made in Africa’. The Fair is now in its eighth year, and gives fair-goers and trend watchers the opportunity to be the first to encounter and experience the work of top emerging creatives. Taking place from 13 to 15 October, the 2017 Sanlam Handmade Contemporary Fair will transform the rooftop of Hyde Park Corner into a modern wonderland of explosive creativity – you don’t want to miss it!

RMB Wine X 24 – 26 October 2018 The Pavillion, Sandton Convention Centre, Maude Street , Sandton RMB Wine X, SA’s premier wine show launched in 2000, is attended annually by 10 000 Jozi wine lovers representative of the country’s largest and most discerning wine market. The exhibitor profile of around 150 exhibitors comprises big brand names, boutique wineries, wine routes, imported glassware, wine accessories and wine storage systems. Deli or fine foods suitable for wine pairing or associated with the wine industry – i.e. olives and olive oils, specialist meats, oysters, cheeses and nougat – also form part of the line-up. Bespoke winemaker tastings for small groups further enhance the RMB Wine X experience and the Shop@Show facility allows wine lovers the opportunity to order their show favourites for home delivery. Sales at the 2017 show of around R4m demonstrate that RMB Wine X is a worthwhile shopping opportunity in time for the festive season.

WINE ON THE RIVER 26 - 28 October 2018 Breede River on Goudmyn Farm During the weekend, the banks of the Breede River on Goudmyn Farm will come alive with the valley’s esteemed winemakers, local chefs and producers. This picturesque centralized festival gives consumers the opportunity to taste awardwinning wines from over 30 wineries. Unwind, relax and enjoy fresh country air, beautiful scenery and warm spring sunshine with an array of delightful treats, local country cuisines and great music.

AFRICAN AGRI INVESTMENT INDABA 27-28 November CTICC This year, the African Agri Investment Indaba will be co-located with the Agri Trade Congress Africa, making this platform the largest trade and investment gathering in agriculture on the African continent. The new format still allows for two separate conference streams but takes advantage of having 1200+ high level delegates in combined matchmaking, exhibition and networking sessions with a focus on the entire value chain from farmer to retailer. https://www.agri-indaba.com/home Plaastoe! Edition 24 9

OOGAPPEL

CHRISTINE VOSLOO

CHRISTINE VOSLOO

10 Plaastoe! Uitgawe 24

JO-ANNE FOURIE

MARINDA MAREE

MARINDA MAREE

CHRISTINE VOSLOO LULU VAN DER BERG JO-ANNE FOURIE

NIENKE VAN DIE WESTHUIZEN

DIRK FOURIE TUSSEN CANOLA OP BOSKLOOF IN DIE OVERBERG Plaastoe! Edition 24 11

Background of Precision Farming

LANDBOU

Globally farming for crop production will have to get smarter if it wants to boost productivity and bring more food to rising world population. The only way of doing this is to go through the deployment of a range of technologies to make farming more precise, sustainable and profitable while protective of the environment.

By DR TINGMIN YU and MR JOHAN VAN BILJON

Precision agriculture & smart farming technologies 12 Plaastoe! Uitgawe 24

Weed sensing

Crop status sensing

Soil sensing

Plaastoe! Edition 24 13

Precision agriculture is an approach that uses smart technologies to manage crop variability in the field accurately to ensure that the crops and soil receive exactly what they need for optimised health and productivity. The goal of precision agriculture is to grow more food with fewer resources at reduced production costs, hence to make crop production more efficient while farmers and the natural resources are working better, not harder. This is achieved by using the technologies to guide both immediate and future decisions on everything input in the field, such as seeds, fertilizer and chemicals, to be applied at a certain quantity, a particular rate, and the best time to apply.

A

ll aspects of the environment – soil, weather, vegetation, water – vary from place to place, and all these factors determine crop growth and farming success. Farmers have always been aware of this, but they lacked the tools to measure, map and manage these variations precisely. While precision agriculture principles have been around for many years since as early as the 1940s, it has only been over the past 30 years or so that they have become mainstream practice due to technological advancements in the area of information and computer technologies (ICT) and the adoption of other technologies on a broader base. Under precision agriculture, the technologies such as GPS and GIS can help farmers know what, how much and when to apply the inputs that the crops and soil need. Therefore, precision farming can make a great difference to food production and can help farmers to achieve enhanced sustainability and profitability. Most recently, the adoption of mobile devices, wireless communication, access to high-speed internet, low cost and reliable satellites, unmanned vehicles and tractor-implement that is optimized for precision agriculture by the original equipment manufacturers (OEM), are some of the key technologies characterizing the trend for precision agriculture.

The application of Precision Farming in crop production circle The five key components or processes of precision farming for crop production can be summarized as follows: ◆◆ Mapping and monitoring of variabilities in crop and soil ◆◆ Analysing variabilities ◆◆ Decision-making ◆◆ Implementing of differential actions ◆◆ Evaluation of results Precision agriculture information flow in crop production circle is illustrated in Fig 1.

Fig 1. Precision agriculture information flow in crop production circle (Source: Robin Gebbers 2010). 14 Plaastoe! Uitgawe 24

Major technologies used in Precision Agriculture There are a lot of technologies used to make modern agriculture more efficient. A key component of the precision farming management approach is the use of information technology and a wide range of other smart technologies as results of the advancement of information industrialization and digitization. For example, some farmers use global positioning systems (GPS) and GPS computer guided tractors and harvesters. The major smart technologies used for Precision Farming are listed as below.

GPS/ GIS/GNSS The availability of geographical information system (GIS) and global positioning system (GPS) have enabled the quick mapping and soil sampling for the management to locate the problem areas precisely in the fields for differential treatments. Recently the new Global Navigation Satellite Systems (GNSS) has been referred as a series satellite technologies including GPS guidance.

Sensors Sensors in fields measure the moisture content and temperature of the soil and surrounding air. Wireless

and remote sensors have been used in precision agriculture to gather data on soil water parameters, soil compaction, soil fertility, leaf temperature, leaf area index, plant water status, local climate data, insectdisease-weed infestation, and many others.

Variable Rate Technology (VTR) VRT refers to any technology that enables the variable application of inputs and allows farmers to control the amount of inputs they apply in a specific location. The basic components of this technology include a computer, software, a controller and a differential global positioning system (DGPS). There are three basic approaches to using VRT – map-based, sensor-based and manual. Variable rate applicators, machinery and technology have been used in many crops such as rice, wheat, maize, soybean and other crops to apply the prescribed treatments at each site.

Remote sensing technology Remote sensing technology has been in use in agriculture since the late 1960s. It can be an invaluable tool when it comes to monitoring and managing land, water, and other resources. It can help determine everything from what factors may be stressing a crop at a specific point in time to estimating the amount

of moisture in the soil. This data enriches decisionmaking on the farm and can come from several sources including drones and satellites.

Drones Drones or UAVs provide farmers with real-time images of individual plants. Information from those images can be processed and integrated with sensor and other data to yield guidance for immediate and future decisions, such as precisely what fields to water and when or where to plant a particular crop.

Computer-based applications Computer applications can be used to create precise farm plans, field maps, crop scouting and yield maps. This, in turn, allows for the more precise application of inputs such as pesticides, herbicides, and fertilizers, thus helping to reduce expenses, produce higher yields and create a more environmentally-friendly operation. The challenge with these software systems is they sometimes deliver a narrow value that doesn’t allow data to be used for making bigger farm decisions, especially with the support of an expert. Another concern with many software applications is poor user interfaces, and the inability to integrate the information they provide with other data sources to enrich and show significant value to farmers.

Mobile Devices and associated applications (Apps) The world today would be an entirely different place without the development of mobile devices such as smart phones and tablets. Today, smart devices have

16 Plaastoe! Uitgawe 24

penetrated into every aspect of our daily lives. Many industries have adopted mobile devices to facilitate their work including agricultural among which Precision Agriculture is the leading role for many mobile applications. In future mobile applications will develop further to aid the entire farming process, whether it is collecting data using smart machinery, guiding systems, monitor and sensory technology, or mobile weather apps, etc.

Precision Agronomics Precision agronomics is another important analytics related to the combining of data, methodology with technology. At its core, it’s about providing more accurate farming techniques for planting and growing crops. At its most basic level, precision agronomics takes the role of an agronomist and helps make the methods they use more accurate and scalable.

Conclusions In the past, precision agriculture was limited to larger operations which could support the IT infrastructure and other technology resources required to fully implement and benefit from the benefits of precision agriculture. Today, however, all the new smart technologies such as mobile devices with apps, smart sensors, drones and cloud computing have made precision agriculture possible for farming cooperatives and even smallholder farmers. Inquiries: Dr Tingmin Yu: yut@arc.agric.za or Johan van Biljon: vbiljonj@arc.agric.za

DIT IS HOE ONS ’N GROEIENDE BEVOLKING GAAN VOED VOEDSELPRODUKSIE-BEDREIGING

ONS PROBLEEM

Teen 2025 sal daar 4 MILJOEN meer monde wees om te voed.

Dit is

Klimaatsverandering Beperkte en krimpende hulpbronne

7 MILJOEN meer as 2010.

3427 babas word elke dag gebore, dit is 3 meer monde om te voed elke minuut. https://populationpyramid.net/south-africa/2025/

Plae

https://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf

DIE OPLOSSING

GM-GEWASSE

Plantvariëteite wat die volgende bied: • • • • • •

Groter oes Doeltreffender gebruik van hulpbronne Insekverdraagsaamheid Onkruiddoderverdraagsaamheid Groter biodiversiteit Verhoogde opbrengs

WAT KRY JY? Voordele van GM-gewasse: Verhoogde voedselsekerheid

Beter saad help boere om meer te produseer, terwyl hul minder gebruik

Verhoogde volhoubaarheid Verminderde kweekhuisgasse Afname in plaag- en onkruiddodergebruik GENOEG GESONDE VOEDSEL

Meer as 20 jaar van produksie en ’n gesamentlike 2,1 miljard hektaar wêreldwyd GEEN NADELIGE GEVOLGE GEDOKUMENTEER Globaal in 2016 het 18 miljoen boere in 26 lande 185,1 miljoen hektaar GM-gewasse geplant. (ISAAA.2016). In die areas waar slegs GM-gewasse aangeplant word, het GM-eienskappe aansienlik bygedra tot ’n afname in die impak wat insek- en onkruiddoders op die omgewing het. Sedert 1996 is die gebruik van plaagdoders met 620 miljoen kg aktiewe bestanddeel verminder. (Brookes & Barfoot 2017)

Monsanto is daartoe verbind om lewens te verbeter deur die landbou te verbeter.

Besoek ons verwysingshulpbronne op sosiale media. Tel: 011 790-8200 | customercare.sa@monsanto.com Monsanto is ’n geregistreerde handelsnaam van Monsanto Technology LLC. Monsanto Suid-Afrika (Edms) Bpk, Posbus 69933, Bryanston, 2021.

A18742

VINNIGE BEVOLKINGSGROEI

FERTILISER SPREADERS. Amazone Financial intelligence pays off. With the current climate of farmers focusing on improving efficiency on the farm, and with one of the biggest costs for farmers being fertiliser and spreading, extensive savings can be seen when using precision spreaders which offers improved and accurate spreading efficiencies. In addition, using a quality implement with a long life-span enables a significant amount of money to be saved over a long term period.

Significant savings realised from precision spreading Section Control With an Amazone spreader, Section Control is available for all budgets and on a number of machine sizes and at any level of sophistication. However for those who wish to spread extremely precisely in wedge-shaped fields, in short work or around obstacles, AMAZONE has their innovative Dynamic Spread dynamic part-width Section Control for the ZA-TS Hydro mounted and the ZG-TS Hydro trailed spreaders. Dynamic Spread can offer section control of up to 128 sections, which is terminal dependant. The greatest benefit of accurate Section Control is the additional increase in precision meaning even greater savings on fertiliser and better yields due to minimising unnecesarry over and under fertilisation.

Border spreading technology available on all models Amazone offers accurate border spread technology, as an option, on all models which is unique amongst the competition. On the most advanced Amazone spreader, the ZA-TS, border spreading technology comes as standard. Here the technology will move the delivery vanes on the discs so you can spread against a border instead of the full working width. Accurate boundary spreading plays an increasingly important part in today’s agriculture. For the farmer, the importance of optimum fertiliser distribution right up to the field’s border, the savings involved in accurate spreading and increasing the yield potential, are of biggest value. From an environmental perspective, border spread technology is important to ensure no fertiliser contamination of the surrounding areas. AMAZONE offers a wide range of border spreading techniques for all situations and at all levels of operator comfort. 18 Plaastoe! Uitgawe 24

ISOBUS terminal compliance The full compliance of the spreaders with ISOBUS terminals ensures complete compatibility of data transfer with any chosen ISOBUS terminal. ISOBUS technology enables the tractor to effectively control the implement, for example, shutting the spreader off, at the headland or automatic section control, which is all done conveniently from one universal terminal, which controls any ISOBUS implement and the tractor. It boosts operator comfort and accuracy and facilitates automatic recordkeeping. The integrated system also means connection and set up is quick and easy, reducing time and frustration.

Exceptional quality and life-span An area where Amazone stands out from the crowd is the exceptional life-span and quality of all Amazone spreaders. Excellent return on investment is realised with an implement that continues to deliver for many years.

Outstanding machines made from outstanding materials The use of high-grade materials in advanced production processes guarantees a long lifespan and a high resale value. The entire spreading system is manufactured from stainless steel providing a prolonged operational life.

The electro-dip coat multi-layer painting All components are dip-coated inside and out at the Amazone factories. The electro-dip coat (KTL/CDP), which has especially been developed for AMAZONE, applies a full paint layer even on the sharp edge of a razor blade. As a result, the coating is very rugged, reliable and corrosionresistant. On models which use hard-faced spreading vanes, the vanes are coated with a special long-lasting anti-wear protection (tungsten carbite). Consequently, the result is a three-fold increase in lifespan. The four pillars of spreading at Amazone are quality, innovation, precision and service. By consistently upholding these pillars, as well as offering a very comprehensive range of spreaders that can deliver high spreading speeds, extreme accuracy of spreading, variable-rate application and vast spreading widths (up to 54 m with accuracy), Amazone has come to be known as the most innovative and leading fertiliser spreader manufacturers for precision spreading. Make the smart move and invest in an Amazone spreader.

Financial intelligence pays off.

LANDBOU

Die Sandveld produksiestreek produseer sowat 15% van die totale aartappelproduksie in Suid-Afrika. Hierdie streek voorsien aartappels aan die totale spektrum van die voorsieningsketting (uitvoere, moere, tafel- en verwerkingsaartappels). Uitvoere van tafelaartappels geskied hoofsaaklik na Angola en moere na Mosambiek. Die streek se bydrae tot die verwerkingsbedryf beloop ongeveer 11%. Die hoof tafel- en verwerkingsaartappels sluit in Mondial, BP1 en Avalanche in die someraanplanting en Mondial, BP1 en Sifra in die winteraanplanting. Proewe is op Aurora op die plaas Rietfontein uitgevoer wat aan die voet van die westelike kant van die Piketberg lê, ’n tipiese Sandveldse dorpie. Dit is geleë in ’n winterreënvalgebied met ’n jaarlikse gemiddelde reënval van tussen 249 en 271 mm. ’n Mediterreense klimaat met warm somers kom voor terwyl die winters weer koud en nat is. Die aanplantingstydperk vir die produksiegebied is uniek aangesien aartappels regdeur die jaar geplant kan word. Die meeste aartappels word egter in Februarie en Junie geplant. Die proefperseel het bestaan uit sandgrond en die proef is geplant in ’n ewekansige blokontwerp met drie herhalings.

O

ns het met Pieter Brink, Voorsitter van die Sandveld Aartappelwerkgroep, en bestuurder van Agronomie en navorsing by Yara, wat die proewe hanteer, gesels. Op ’n vraag wat die waarde van hierdie tipe proewe is antwoord hy: “Hierdie tipe werk het myns insiens vele fasette.” Onder andere: ◆◆ Toetsing van nuwe kultivars onder plaaslike toestande. ◆◆ Beeldbou vir Aartappels SA en bevestiging van hulle toewyding. Dr. Fienie Niederwieser van Aartappel SA brei uit: “Aartappels Suid Afrika se kultivar evaluasieprojek, word in verskillende produksiestreke uitgevoer. Omdat die proewe almal wetenskaplik ontwerp en uitgevoer word, die data statisties verwerk word, en die verslae gepubliseer word, is die boere verseker van objektiewe evaluasie onder verskillende omstandighede.” ◆◆ Area van samewerking te skep vir alle inset verskaffers. ◆◆ Area te skep waar ander navorsers ook werk kan doen. ◆◆ Resultate gee aanduiding van potensiële opbrengs van kultivars onder beheerde toestande om dit te vergelyk met opbrengste op plaasvlak. Op die wyse kan opbrengsgaping (yield gap) bepaal word en oplossings kan geïdentifiseer word. ◆◆ Deur die resultate van al die streke beskikbaar te hê, kan boere ook bepaal hoe aanpasbaar ’n nuwe kultivar is. ◆◆ Resultate kan ook vergelyk word met ander aartappel produserende streke in SA. ◆◆ Die proewe skep ook geleenthede waartydens produsente verder opleiding kan ontvang omtrent ander sake. ◆◆ Die resultate van die proewe is ook tot voordeel van maatskappye wat nuwe kultivars invoer vanuit die buiteland.

20 Plaastoe! Uitgawe 24

Knolskoot! Aartappelproewe op Aurora

https://www.flickr.com/photos/ccordova/2278238217

Author: Avodrocc

Deur MARLENE BRAMLEY

Plaastoe! Edition 24 21

Ons gesels verder oor die besproeiing waaronder sterker gronde geplant word. Soos reeds genoem gee die proef gedoen is. “Ons maak slegs gebruik van ons tot 3x per week voeding en word dit gedoen vanaf oorhoofse besproeiing met spilpunte. Drupbesproeiing opkoms (week 1) tot meestal wanneer uitsetting van is geëvalueer maar daar is nie voordeel bo oorhoofse knolle staak (week 12). Al die voedingselemente moet besproeiing gevind nie. Die bemesting word ook via deurentyd toegedien word omrede die grond ’n lae KUK water toegedien (fertigation). Onder die Sandveld het. Laasgenoemde het natuurlik ’n wesenlike effek op toestande word 3x per week voeding toegedien omrede die grond se waterhouvermoë. Dit bring mee dat daar die grond ’n lae katioon uitruilvermoë (KUK) het en <1 daagliks besproei moet word om verlies aan evapo% klei in het. Die N word tot 70% in die nitraat vorm transpirasie (ET) aan te vul. ET kan redelik hoog word gegee a.g.v. lae pH en beperkte mikrobiese aktiwiteit.” gedurende somermaande. Dr. Fienie Niederwieser vertel van die projekte wat Dit is belangrik om daarop te let dat groeiperiodes die Aartappel SA befonds om watergebruikseffektiwiteit oesopbrengs van kultivars kan beïnvloed. Groeiperiodes te verhoog. “Dit wissel van die evaluasie van word gedefinieer as die aantal dae vanaf opkoms tot die besproeiingsstelsel op die plaas, tot die natuurlike loofafsterwing, afhangend van die seisoen. Tabel 1: Opsomming vanop tegniese inligting rakende proefperseel en tydsberekening uitleg. waterbehoefte van aartappels verskillende Die presiese van die vyf groeifases groei stadiums, die toets van hulpmiddels om (spruitontwikkeling, vegetatiewe groei, knolinisiasie, besproeiingskedulering meer gebruikersvriendelik knolvulling en volwassenheid) hang af van die Plaas: Rietfontein en effektief te maak, tot opleidingskursusse in die omgewing en die bestuurspraktyke wat wissel tussen Boer: Mnr. Albert de Villiers verskillende produksiestreke.” lokaliteite, kultivars en groeiperiodes. Die kultivars Plantdatum: 18 Oktober 2016 Pieter vertel verder dat Suid Afrika ’n beperkte betrokke in werkgroepproewe gedurende 2016/2017 aantal teelprogramme het en meestal staat maak op word in Tabel 2 weergegee. Oesopbrengs en knolgrootte Oesdatum: 14 Maart 2017 ingevoerde kultivars. So daar word nie juis aartappel word onder andere beïnvloed deur die aantal halms Besproeiing / Droëland: kultivars gekweek wat byvoorbeeld ’nBesproeiing beter weerstand per area, dus die aantal moere geplant asook die aantal teen droogte toestande het nie. “WatDubbelrye ons wel doen Dubbelof enkelrye: halms per moer. Die aantal halms per moer is afhanklik is om naTussen-ryspasiëring: besproeiingspraktyke te kyk0.75 en die water van die aantal ogies per knol, die aantal spruite per m gebruikseffektiwiteit te probeer verbeter. “ ogie en die aantal stamme per spruit. Die aantal ogies In-ryspasiëring: 0.30 mmaak ook ’n Die gebruik van verskillende bemesting per knol is kultivar-afhanklik, terwyl die aantal halms 2 baie groot verskil aanper dieeenheid: opbrengs. “Die per knol beïnvloed word deur die moergrootte en die Proefperseel 17.5voedingsprom gram is heelwat meer gekompliseerd as wanneer in plantgereedheid van die moere. Dit is belangrik om Plantestand: 41 666 plante/hektaar Bemestingsprogram:

Tabel 1: Bemestingsprogram

Voedingswaarde: N (kg/ha)

P (kg/ha)

K (kg/ha)

Ca (kg/ha)

Mg (kg/ha)

S (kg/ha)

Voor plant

55.5

134

137.8

222

24.7

161

Week 1

26.39

4.14

27.43

0

1.55

0

Week 2

26.39

4.14

27.43

0

1.55

0

Week 3

26.39

4.14

27.43

0

1.55

0

Week 4

27.79

4.48

26.88

18.1

1.34

0

Week 5

18.19

6.272

37.63

0

1.88

0

Week 6

27.79

4.48

26.88

18.1

1.34

0

Week 7

18.19

6.272

37.63

0

1.88

0

Week 8

27.79

4.48

26.88

18.1

1.34

0

Week 9

14.62

5.04

30.24

0

1.51

0

Week 10

14.62

5.04

30.24

0

1.51

0

Week 11

14.62

5.04

30.24

0

1.51

0

Week 12

14.62

5.04

30.24

0

1.51

0

Totaal

312.9

192.6

496.9

276

43.2

161

22 Plaastoe! Uitgawe 24

Dit is belangrik om daarop te let dat groeiperiodes

kultivars betrokke in werkgroepproewe gedurende

Tabel 2: Karaktereienskappe rakende groeiperiode, plantgereedheid, stand (%) en halmtellings vir elke kultivar in 2016/2017.

daarop te let dat hierdie eienskappe tussen kultivars Savanna, Electra, Sifra, Taisiya, Mondial en Laperla nie, varieer. Die plantgereedheid, stand (%) en halmtelling die hoogste opbrengs behaal. Almera wat die laagste van kultivars wat in die 2016/2017-proewe geplant is, stand (65%) getoon het en nie statisties verskil het word aangedui in Tabel 2. van Navigator, Ivory Russet, Arizona, Infinity, Fianna, Bedryfsdienste • Industry Services Die gemiddelde opbrengs (99.5 t/ha) vir die Markies, Lanorma, Challenger en Sagitta nie, het die 2016/2017-seisoen was heelwat hoër vergeleke met swakste opbrengste gelewer. Hoër opbrengste as die die proefgemiddelde van die vorige twee jaar (75.6 t/ proefgemiddeld (99.5 t/ha) is behaal deur die kultivars Tabel 2: Karaktereienskappe rakende groeiperiode, plantgereedheid, standElectra, (%) en halmtellings virMondial, elke ha). Gedurende die 2016/2017-proef (Figuur 5) het die Fandango, Savanna, Sifra, Taisiya, kultivar in 2016/2017. kultivar Fandango, wat nie statisties verskil het van Laperla, Farida, Panamera, Sagitta en Challenger. Kultivar

Groeiperiode (Dae)1

Plantgereedheid

Stand (%)

Halms per plant

Halms per hektaar

Almera

Kort

(85)

1

65

1.6

43 333

Arizona

Kort tot medium

(100)

2

82

4.5

153 748

Challenger

Medium

(110)

2

100

3.4

141 664

Electra

Medium

(110)

2

100

3.7

154 164

Fandango

Medium

(110)

2

100

3.8

158 331

Farida

Medium

(110)

2

100

2.8

116 665

Fianna

Medium tot lank

(120)

1

100

2.8

116 665

Infinity

Medium

(110)

2

100

2.7

112 498

Ivory Russet

Medium

(110)

2

97

2.3

92 957

Lanorma

Kort

(80-90)

3

100

3.9

162 497

Laperla

Kort

(70-80)

3

100

3.9

162 497

Markies

Medium tot lank

(120)

1

100

2.9

120 831

Mondial

Medium

(110)

2

100

4.4

183 330

Navigator

Medium

(110)

3

100

2.3

95 832

Panamera

Medium tot lank

120

2

65

3.1

83 957

Sagitta

Medium

(110)

3

100

4.0

166 664

Savanna

Medium

(110)

3

100

2.6

108 332

Sifra

Kort tot medium

(90-100)

2

100

3.3

137 498

Taisiya

Kort tot Medium

(100)

3

100

3.2

133 331

Algemene riglyne en kategorieë (dae van opkoms tot natuurlike loofafsterwing, afhangend van die seisoen): Kort = 70-90 dae; Kort tot Medium = 80-100 dae; Medium = 90-110 dae; Medium tot Lank = 90-120; Lank = 90-140 dae. 2 Plantgereedheid van moere 1 – Vars; 2 – Effens vars; 3 – Plantgereed; 4 – Effens oud; 5 – Oud. 1

knol is kultivar-afhanklik, terwyl die aantal halms per knol beïnvloed word deur die moergrootte en die plantgereedheid van die moere. Dit is belangrik om daarop te let dat hierdie eienskappe tussen kultivars varieer. Die plantgereedheid, stand (%) en halmtelling van kultivars wat in die 2016/2017-proewe geplant is, word aangedui in Tabel 2. Verteenwoordigende grondmonsters is ook voor plant geneem en ontleed om die grondvoedingstatus van

die geselekteerde perseel te bepaal. Die resultate van die grondontleding vir hierdie proef word aangedui in Tabel 3. Temperatuur, dagliglengte en water is die belangrikste abiotiese faktore wat die groeipatroon, opbrengs en kwaliteit van aartappels beïnvloed. Om te bepaal Plaastoe! Edition wat die aanpassingsvermoë van nuwe kultivars in 24 23 die Aurora-omgewing is, is dit belangrik om hierdie faktore in aanmerking te neem wanneer die prestasie

HISTORIESE PERSPEKTIEF SA Aartappelbedryf 1650s

1920s

1943

1945 - 1949

Aartappels in Kaap geplant as voedsel vir seevaarders.

Moerkwekersverenigings begin aartappels vir saad doeleindes kweek.

Navorsingstasie te Rietrivier gestig om stammoerbron tot stand te bring.

Aartappelmoerkwekersunie gestig. ’n Tydelike Raad gestig om surplus aartappelproduksie te bestuur.

1991/1992

1990

1989

Departement van Landbou staak gehaltekontrole op varsprodukte-markte en bedryf sit taak op eie rekening voort.

10 kg sakkie word as standaardverpakking ingestel.

Aartappelraad neem sertifiseringskema op versoek van staat oor.

1993 Ontbinding van Aartappelraad, SuidAfrikaanse Moerkwekersunie en NABO. Die aartappelprodusente-organisasie kom tot stand en neem werksaamhede van hierdie organisasies oor.

1995/1996

1997

Laboratoriums op Piketberg, Douglas en Pietermaritzburg geopen vir toets van monsters soos deur SA Aartappelmoersertifiseringskema voorgeskryf. Laboratorium op Zeekoegat buite Pretoria dien as kontrolerende laboratorium.

Tweejaarlikse Aartappelkongres wysig organisasie se grondwet om alle belangegroepe te akkommodeer en naam te verander na Aartappels SuidAfrika (ASA).

2008

2007

2005

VN wys 2008 aan as Internasionale Jaar van die Aartappel.

ASA kry korporatiewe identiteit met nuwe logo en slagspreuk “Pure Aartappel Passie”.

Verpligte aanbring van kultivarname op sakkies. ASA word as Artikel 21 maatskappy geregistreer.

2009

2011

2012

2014

7kg sakkie as verpakking goedgekeur. ASA op sosiale media mbt bemarkingsaksies.

Product of South Africa op sakkies aangebring.

Voedingswaarde is verpligtend op aartappelsakkies.

ASA kry nuwe geïntegreerde logo. ASA ontvang IMASA Shiny Red Apple toekenning.

www.potatoes.co.za

1950

1962

1964/1965

Aartappelraad kom tot stand met surplusverwydering as primêre doel.

Dr JE van der Plank se variëteite met groot sukses deur Aartappelraad vermeerder.

Papiersakkies eerste keer toegelaat vir verpakking.

1986

1984

1971/1972

1969

Produsente bring Nasionale Aartappelbedryfsorganisasie (NABO) tot stand.

Eerste aartappelwerkgroepe in produksiestreke gevestig.

Grond word op bergplato buite Lydenburg aangekoop om ‘n kernmoerskema te vestig.

15 kg as standaard verpakking ingestel.

1997 ASA tree in Durban as gasheer op vir Potato World Congress.

1998

1999

SA Aartappelmoersertifiseringskema Aartappelbedryf skakel word regskragtig. Die Onafhanklike in by internet Sertifiseringsraad vir Aartappelmoere (www.potatoes.co.za). word gestig. ASA beweeg weg van statutêre maatreëls.

2004 Mnr Joe Gondo word aangestel op ASA Nasionale Raad om belange van opkomende aartappel-produsente te verteenwoordig. Die Statutêre heffing tree op 10 September 2004 in werking. Die Potato Industry Development Trust word gestig.

2003 Aartappelbedryfsforum word gestig. Ontbondeling van sogenaamde aartappelgroep.

2001 Kongres besluit op aansoek vir instel van statutêre heffing.

2015

2015

2016/2017

Kongres stem oorweldigend vir wysiging van ASA se konstitusie. Dit verander die samestelling van die Direksie en open die weg vir groter verteenwoordiging deur swart aartappelprodusente.

Plantovita verkry departementele goedkeuring vir gebruik van intydse RT-PKR vir toets van monsters vir sertifiseringsdoeleindes.

ASA verander strategie van kernbesighede, o.a. reklame deur TV, radio en tydskrifte. Instel van teenstortingstariewe teen invoere.

Bemarkingsindeks (%) 132.7 abc

Fandango

129.8 a-d

Savanna

Opbrengs verskil nie statisties nie

Figuur 1: Totale opbrengs- en bemarkingsindeks per kultivar vir 2016/2017 as prestasie van die proefgemiddeld Kultivar

Opbrengsindeks (%)

Electra Sifra Taisiya Mondial

129.8 a-e 127.8 a-f 118.2 a-g 113.3 a-h 110.7 a-i

Laperla Farida

109.6 b-j

Panamera

108.8 c-k 107.9 c-l

Sagitta

103.7 c-l

Challenger

97.6 c-l

Lanorma Opbrengs verskil nie statisties nie

Markies

81.3 c-l

Fianna Infinity Arizona

Proefgemiddeld = 99.5t/ha

76.0 d-l 74.9 i-l 72.8 i-l 72.0 i-l

Ivory Russet

p < 0.01 KBV = 25.2 KV% = 11.3

69.7 i-l

Navigator

63.4 j-l

Almera 0

20

40

60

80

100

120

140

Opbrengs- en bemarkingsindeks as persentasie van die proefgemiddeld (%)

160

Ten einde die prestasie van die kultivars in terme funksionering van wortels negatief beïnvloed het, met *Waardes gevolg deur dieselfdeisletter is nie beduidend die verskillend van onvoldoende mekaar nie. water en Ca opgeneem is. van opbrengs en kwaliteit te bepaal, die opbrengs, gevolg dat Figuur 5: Totale opbrengs- en bemarkingsindeks per kultivar vir 2016/2017 as persentasie van die groottegroepverspreiding Aanplantings in sandgrond is geneig tot bruinvlek proefgemiddeld. en klas gebruik om teen die gemiddelde markpryse vir die betrokke dag aangesien die waterhouvermoë van sandgrond laag ’n bemarkingsindeks te bereken. Die opbrengs, is, en grondtemperature geneig is om vinnig te styg. CHIPS met • July/August 2017 Page 59 vermenigvuldig met die heersende prys wat bepaal Holhart word ook geassosieer variërende grondvog word deur die groottegroepverspreiding en gradering, en somtyds met hoëvlak-toediening van stikstof en/of gee die bemarkingsindeks (Figuur 5). Ongeag die feit ’n tekort aan Ca. dat Savanna en Sifra nie die hoogste opbrengste getoon Wanneer ons begin gesels oor die verskil tussen het nie het die kultivars die hoogste bemarkingsindeks ’n suksesvolle aanplanting of kultivar, verduidelik behaal, hoofsaaklik as gevolg van ’n kombinasie van Pieter verder: “Daar is baie faktore wat ’n rol speel ’n hoë persentasie groot- en klas 1 aartappels. Electra in opbrengs van ’n gewas. Dit kan opgedeel word in het die tweede hoogste bemarkingsindeks behaal die onbeheerbare (groeibepalende)- en beheerbare gevolg deur Farida wat toegeskryf kan word aan ’n hoë (groeibeperkende en groeiverminderende) faktore. klas 1 gradering wat die kultivar gelewer het, asook Groeibepalende faktore is drywers soos straling, ’n hoë persentasie groot aartappels. Fianna het die koolstofdiosied, temperatuur en die genetiese laagste bemarkingsindeks getoon, hoofsaaklik omdat samestelling van ’n kultivar, ens. waaraan die die kultivar ’n groot persentasie klein en klas 2 en 3 produsent nie veel kan doen nie. Groeibepalende en aartappels gelewer het. Die hoofredes vir afgradering groeiverminderende faktore soos besproeiing, voeding, kwaliteit van saad is wel beheerbaar en dit is die het los skil en Fusarium ingesluit. drywers waarop die produsent moet konsenteer om ’n Bruinvlek word veroorsaak deur gelokaliseerde sukses te maak onder bepaalde klimaatstoestande. Dit tekorte aan kalsium (Ca) wat onder strestoestande is dan op dié fatore wat ons konsenteer om die proewe veroorsaak dat die integriteit van selmembrane suksesvol te maak.” en selwande verlore raak. Dit het tot gevolg dat die Dr. Niederwieser is van mening dat die belang inhoud van die sitoplasma en die vakuool vermeng van wetenskaplike proewe daarin lê dat die resultate en selle afsterf. Die uitermatige hoë temperature herhaalbaar is, en verslae objektief saamgestel word wat regdeur die seisoen voorgekom het kon baie deur navorsers by Aartappel SA. hoë grondtemperatuur tot gevolg gehad het wat die

26 Plaastoe! Uitgawe 24

Tabel 4: Hoofredes vir afmerking tydens die 2016/2017 Aurora oes.

Arizona

X

Challenger

X

Electra

X

Fandango

X

Farida

X

Fianna

X

80% X

X

80% X

X X

X

X

Infinity

X

Ivory Russet

X

80% X

X

Lanorma 98% X

Markies

X

Mondial

X

X X

X

X

Navigator

X

X

Sagitta

X

80% X

X

70% X

X

X

Savanna

Bedryfsdienste • Industry Services Sifra X Taisiya

X

X 3% X

80% X

X X

X

Laperla

Panamera

X

Sekondêre groei

X

Fusarium

X

Almera

Misvorming

Aalwurm

Rhizoctonia

Poeierskurf

Vergroening

Los skil

Sandpleet

Tabel 3: Hoofredes vir die afmerking tydens die 2016/2017 Aurora oes.

Kultivar

Hoofrede vir afgradering

X

X

X

X

X

2016/2017

X

2015/2016

X 2014/2015

Prestasieasvan kultivars oor jaar uitgedruk (%) Opbrengs persentasie vandrie die proefgemiddeld as persentasie van proefgemiddeld.

160 140 word veroorsaak deur gelokaliseerde Bruinvlek tekorte aan kalsium (Ca) wat onder strestoestande veroorsaak 120 dat die integriteit van selmembrane en selwande verlore raak. Dit het tot gevolg dat die inhoud van die sitoplasma en die vakuool vermeng 100 en selle afsterf. Die uitermatige hoë temperature wat regdeur die seisoen voorgekom het kon baie 80 hoë grondtemperatuur tot gevolg gehad het wat die funksionering van wortels negatief beïnvloed het, met

die gevolg dat onvoldoende water en Ca opgeneem is. Aanplantings in sandgrond is geneig tot bruinvlek aangesien die waterhouvermoë van sandgrond laag is, en grondtemperature geneig is om vinnig te styg. Holhart word ook geassosieer met variërende grondvog en somtyds met hoëvlak-toediening van stikstof en/of 'n tekort aan Ca. C

60 40

Page 62 |

CHIPS • Julie/Augustus 2017

20 0 Almera

Electra

Lanorma

Mondial

Navigator

Panamera

Savanna

Sifra

Taisiya

Kultivar Plaastoe! Edition 24 27

Figuur 8. Prestasie van kultivars oor drie jaar uitgedruk as persentasie van die proefgemiddeld.

Natuurboerdery

®

LANDBOU

28 Plaastoe! Uitgawe 24

M

et die aanbreek van die 21ste eeu het ZZ2 ʼn boerderyfilosofie ontwikkel wat Natuurboerdery® gedoop is. Volgens ZZ2 se webtuiste www.ZZ2.biz is die aansporing tot die denke: ◆◆ Die merkbare degradasie van gronde onder sintetiese bemesting van die industriёle boerdery­benadering. ◆◆ Die toenemende kosteknyptang waarin moderne industriёle boerdery vasgevang geraak het. ◆◆ Die ekonomiese-, sosiale- en omgewingsonvolhoubaarheid waarin industriële boerdery beland het.

Plaastoe! Edition 24 29

Natuurboerdery® gefundeerde boerderypraktyke en –prosesse is gemik op beste tegnologie in harmonie met die wette van die lewende natuur, waarvan die belangrikste waarskynlik effektiwiteit en aanpasbare volhoubaarheid is. Dit kan ook beskryf word as die wegbeweeg van “harde” industriële boerderykonsepte deur die insluiting van die meer sinvolle konsepte van organiese boerdery. Natuurboerdery® gefundeerde boerderypraktyke gaan egter verder as landboupraktyk, en bepaal ons hele omgang met die natuurlike omgewing. In sy tesis getiteld; 1“Ondersoek in Natuurboerdery® benadering: ’n ZZ2 gevallestudie,” meld Silent Taurayi dat: “Die oorskakeling na Natuurboerdery® het sekere veranderings en voordele gehad. Dit word geklassifiseer volgens die betrekking wat dit het op die strategiese en tegniese, ekonomiese, maatskaplike en ekologiese en omgewingsaspekte van ZZ2. Die hoofbevindings was verbeterde grondgesondheid, verhoogde organiese koolstofvlakke in die grond, laer gebruik van onorganiese produkte vir plantvoeding en beskerming met noemenswaardige koste-besparings, verhoogde oeste en waterbeskikbaarheid, en kleiner spandering op energie. Die navorsingsbevindings wys daarop dat Natuurboerdery® nie organies of konvensionele boerdery is nie en dat onorganiese en organiese insette dus verenigbaar is in volhoubare boerdery-sisteme. Die Natuurboerdery® uitkyk is ’n potensiële volhoubare boerdery-sisteem wat in staat is om saam met die natuur te werk. Areas vir verdere studie, navorsing en voorstelle is geïdentifiseer om die volhoubaarheid van Natuurboerdery® te verbeter.” Die tesis doen ’n in diepte analise van Natuurboerdery®, en verskaf ’n scorecard indien jy jou boerdery wil meet om te bepaal hoe jou boerdery vertoon op die Natuurboerdery® skaal. Ek sou enigiemand aanraai om dit onder oë te kry en af te laai op hierdie skakel https://www.researchgate. net/publication/50369717_An_investigation_of_ Natuurboerdery® _natural_farming_approach_a_ZZ2_ case_study Ons kyk verder oorhoofs na die breë beginsels van Natuurboerdery® soos deur ZZ2 bepaal. 1 Taurayi,S. 2011. An investigation of Natuurboerdery® (natural farming) approach; A ZZ2 case study. Thesis presented in partial fulfilment of the requirements for the degree Master of Philosophy (Sustainable Development Planning and Management) at the University of Stellenbosch. 7 p. 30 Plaastoe! Uitgawe 24

Die bestuur van water is ’n belangrike element van enige boerdery, soveel te meer met Natuurboerdery®. Water word by ZZ2 bestuur deur gebruik te maak van afloopstelsels, berging, gravitasiebenutting en optimale toediening. Grondversorging en plantvoeding (kompostering, effektiewe mikrobes en kompostee) tegnieke asook sagte plaagbestuur met natuurlike middels is nog voorbeelde van Natuurboerdery®. Die rotasiebeleid op die lande, beskerming van groen stroke, indringerplantbeheer asook hervestiging en beskerming van uitskot natuurveld is ook deel van die boerderypraktyke. Die natuur word nie net optimaal in landerye benut nie, maar moet ook langsaan optimaal floreer. ’n Verdere beginsel van Natuurboerdery® is om die diversiteit van die natuur nie net te bewaar nie, maar ook beter na te laat. Daar word gedurig uitgekyk en navorsing gedoen na prosesse wat effektiwiteit en/ of volhoubaarheid verder kan verbeter. Moeite word gedoen om die verbruik van fossielbrandstof te verlaag en waar moontlik met hernubare energie te vervang. Veral met hedendaagste brandstofkostes en die onvoorspelbaarheid daarvan, kan dit nie net die aarde bewaar nie maar ook ’n wesenlike verskil maak aan die winsgewendheid van die boerdery.

Grondgesondheid Grondgesondheid beskryf die kapasiteit van grond om produktief gebruik te word sonder om toekomstige produktiwiteit, die ekosisteem of die omgewing te benadeel. Hierdie benadering beklemtoon die integrasie van die biologiese met chemiese en fisieke maatreëls van grondkwaliteit wat boerdery se winsgewendheid en die omgewing beïnvloed. Om grondgesondheid in stand te hou en te verbeter, maak ZZ2 gebruik van kompos en mis, kompostee, effektiewe mikrobes (EM), lang rusperiodes (tot 7 jaar) en wisselbou. ZZ2 werk nou saam met die Cornell Grondgesondheidspan (VSA) wat aanwysers ontwikkel het wat die grond se verandering in status aandui. In samewerking met Cornell Universiteit, Universiteit van Stellenbosch, Universiteit van Pretoria en Universiteit van Limpopo ondersoek ZZ2 gedurig nuwe moontlikhede om biologiese middele te gebruik ten einde grondgesondheid te verbeter. Die koolstofinhoud van die grond (belangrik vir mikrobiese lewe en diversiteit) word opgebou en onderhou deur rotasie en verminderde bewerking van die lande.

Die gebruik van onkruiddoders word beperk as gevolg van die negatiewe impak daarvan op mikrobiese diversiteit. Gronderosie word hoegenaamd nie toegelaat nie. Alle lande, boorde en paaie word volgens ’n streng protokol voorsien van kontoere en aflei-sisteme.

Plantvoeding Die basis van ons plantvoeding is organiese kompos, mis en kompostee. Die balansering van die mineraal­ elemente in die grond is ’n kritiese komponent van Natuurboerdery®, maar die vestiging van ’n diverse mikrobiese bevolking is net so belangrik. Mikrobiese verryking word behaal deur die toedien van kompos, kompostee en effektiewe mikrobes. Gereelde weefselsapontleding word uitgevoer met toerusting soos die Refractometer (Brix), EG-meter, pH-meter en Cardy-meter (K, Na en N). Die resultate bepaal dan die minimum geteikende program wat gevolg word met blaarbespuiting van oplosbare kunsmis en bio-stimulante. Om die negatiewe effek van kunsmis op die mikrobiese bevolking te beperk, word anorganiese kunsmisstowwe so ver moontlik vervang met koolstofbevattende kunsmis en organiese

materiaal. Voedingstof-toevoegings word aangepas om die spesifieke gewas se groeistadium te volg.

Plantbeskerming ’n Geïntegreerde plaagbestuurbenadering volgens Natuurboerdery®-beginsels word toegepas met behulp van produkte wat die minste impak op die omgewing het (bv. eiervrug langs tamaties). Hierdie produkte word aangevul deur gefermenteerde plantekstrakte (FPE’s) wat tot ’n groot mate swamdoders, insekdoders en nematode-doders vervang. Dit lei ook na ’n meer sosiaal en fisiek veilige omgewing vir werknemers en omgewingsgemeenskappe. Strategieë is ook ontwikkel wat bestaan uit die gebruik van biologiese beheeragente soos Trichoderma Harzianum, Beauceria Bassiana en Bacillus Subtilis. Siektebestande en weerstandige plantkultivars is ’n belangrike strategie, en sulke kultivars word aanhoudend ondersoek en ontwikkel. Hoe vinniger die bevolking van Suid Afrika groei, hoe meer moet ons begin kyk na boerderypraktyke wat op die lang termyn beter gehalte produkte lewer teen die laagste koste, nie net in Rand en Sent nie, maar wat dit die planeet kos en vir hoe lank ons dit nog kan doen.

AGRICULTURE

S

Sojabone is lewensvatbare alternatief tot mielies

edert 2013 is daar jaarliks ’n tekort aan sojabone wat, in die lig van die oorskot mielies, dit ’n lewensvatbare plant-opsie vir landbouers maak. Vanjaar se reuse-ooraanbod mielies sal in alle waarskynlikheid lei tot voorraadoordrag na volgende jaar, terwyl die prys van mielies ook getuimel het – wat die aanplant van sojabone baie lewensvatbaar maak. Paul Henning, die sake ontwikkelingsbestuurder van Laeveld Agrochem, sê die plaaslike vraag na sojabone het sedert die 2012/13-seisoen van 730 000 ton tot 1,3 miljoen ton in 2015/16 amper verdubbel. Sedert 2013 was daar jaarliks ’n tekort, ondanks die aanbod wat toegeneem het (sien grafiek). Grafiek 1: Sojabone se vraag, produksie en aanplantings in SA oor die afgelope 10 jaar. Bron: (Graan SA: 2016) Volgens Graan Suid-Afrika is die groter vraag na sojabone die gevolg van ’n toename in die oliepersvermoë in die land. Die oliepersvermoë het van 860 000 ton in 2012 tot 2,2 miljoen ton toegeneem, maar net sowat 1,3 miljoen ton van die vermoë word gebruik. Die Nasionale Oesskattingskomitee se 2017 syfers, wys dat die verwagte sojaboonoes 1,316 miljoen ton is, wat amper dubbel 2016 se oes is. Sojabone is ’n diverse produk, wat verskeie aanwendings het, soos dat dit ’n bron van ru-olie is, as olie en as bron van proteïene gebruik kan word. Vir menslike gebruik word sojabone aangewend in die vorm van ’n eetbare olie en as verwerkte voedsel. In die nywerheidsbedryf word dit gebruik as ’n bestanddeel in die vervaardiging van verf, sepe, biodiesel asook plastiek. Die sojaboon-oliekoek is een van die land se belangrikste komponente van proteïen in die dierevoedingsbedryf. 32 Plaastoe! Uitgawe 24

Tabel 1: Verbruik van sojaboon-oliekoek en olie. (Departement van Landbou, Bosbou en Vissery: Voedsel markanalise verslag 2015)

Vraag Sojaboon­­ oliekoek & olie

% Verbruik 32%

Bestanddeel vir verskeie nywerheidsprodukte, soos seep, bio-diesel, plastiek en verf

60%

As gevolg van die groeiende vraag na braaikuikens en eiers, soos die bevolkingsgroei toeneem.

8%

Sous, olie en verwerkte produkte wat dien as ’n goeie bron van proteïen.

Dierevoeding

Menslike gebruik

Verbruik

100% Sojabone is een van die wêreld se belangrikste peul­ plante, want sowat 25% van alle eetbare olies en 66% van die wêreld se proteïenkonsentraat vir dierevoedsel is van die plant afkomstig. Amerika is die wêreld se voorste sojaboonverbouer, en lewer meer as ’n derde van die globale aanbod. Grondgesondheid en -toestande vir aanplanting: ◆◆ Volgens Laeveld Agrochem is dit noodsaaklik om ’n holistiese benadering te volg waarvolgens ’n produsent die invloed van die fisieke, chemiese en biologiese faktore van grond in ag moet neem en reg moet bestuur. Dìt sal grootliks die sukses

Sclerotinia

Plaastoe! Edition 24 33

van die verbouing bepaal, want die grond en die groeimedium is wat dien as die platform waar die kultivar, bemesting en biologie bymekaar kom. ◆◆ Die gebruik van die Rhizobium-bakterie is nuttig vir die produsent, want dit lei tot ’n besparing op stikstofbemesting, omdat Rhizobium stikstofgas natuur­lik vanuit die atmosfeer fikseer. Dit behoort ook vanselfsprekend te wees dat inokulasie doeltreffend moet plaasvind om die bemestingbehoefte van die sojabone gedeeltelik te bevredig. ◆◆ Laeveld Agrochem sê produsente moet kennis dra van die potensiële ekonomiese en finansiële

verliese wat die swam Sclerotinia sclerotium kan veroorsaak. Laeveld Agrochem beskik oor kennis en toegang tot hulpmiddels vir die onderdrukking/ beheer van die sklerotia van Sclerotinia sclerotiorum en Sclerotinia minor, wanneer dit gebruik word as ’n grondbehandeling (sien foto op vorige bladsy vir voorbeeld van Sclerotinia). As gevolg van die stygende vraag en huidige tekort is sojabone definitief ’n alternatiewe gewas wat landbouers in hul aanplantingsbeplanning moet oorweeg, mits die verbouing doeltreffend gedoen word.

Bykomende inligting: Gedetaileerde inligting oor aanplanting kan gekry word by: ◆◆ Pannar Seed (Pty) Ltd: Soybean Production Manual. Sien www.pannar.com ◆◆ Arkansas Soybean Production Handbook deur Larry C. Purcell, Montserrat Salmeron en Lanny Ashlock. ◆◆ Laeveld Agrochem: 012 940 4398. Sien www.laeveld.co.za. Kry hulp by tegniese kundiges vir doeltreffende aanplanting. 34 Plaastoe! Uitgawe 24

van

Toeka tot Nou

e Vand prys e ag se p s a k rodukte, teen toe

19 Oktober - 10 November 2018 Grat is sp uit en 1 L Dele te All saam met elke kan

+

Koop 2 E 20L EA D DLIN ropar Ze y en kr gratis

R

16990

EACH

AGPRO PRESSURE SPRAYER 5L 6009513708841

R2,850.00 BTW ing. R3,100.00 BTW ing.

2,695

R

BTW uit.

2,47826

R

BTW uit.

65

ELK

ELK

DELETE ALL 20L 8713184034472

R1,699.00 BTW ing.

2,99900 EACH

ELK

LAWN STAR CHAINSAW PETROL 58CC, 50CM OREGON CHAIN & CHAIN-BAR 6009648252097

MULTIMIN + SE + CU + CR CATTLE 500ML 6009634795348

BTW uitg.

R285.00 BTW ing.

R189.00 BTW ing.

164

R

R

BTW uit.

1,47739

R524.40 BTW ing.

EACH

LAWN STAR ELECTRIC LAWNMOWER 3200 WATT 6009648251151

R

KOOP 3 VIR R456.00

4,99900

R

DRASTIC DEADLINE 20L 6003746014854

BTW uit.

24783

R

BTW uit.

35

ELK

ELK

HI-TET 120 500ML 6003746003780

TAKTIC CATTLE SPRAY 1L 8713184033888

8500

R

R422.00 BTW ing.

R

BTW uit.

36696

PER PAIR

ELK

BATA RHINO 3 GUMBOOT SIZE 5 - 12 BLACK 11113765+

BOTUTHRAX 100ML 8713184074614

R

+

KOMBO PRYS R699.00 BTW uitg.

R803.85 BTW ing.

R

EACH

365

JOCK VALUE 25KG ADULT DOG FOOD 700083197924

EACH

CONTI PANTS ROYAL BLUE SIZE 30 - 44 6002072019984+

R

R420.00 BTW ing.

31500

R

15900

1,89000

EACH

BTW uit.

22

GSB 140-LI 14.4 VOLT IMPACT CORDLESS DRILL INCLUDES 2 X BATTERIES

ELK

COVEXIN 10 100ML 8713184105912

3165140879989

19900

R

EACH

ABE SUPER LAYKOLD BLACK 5L 6002065001378

36900

R

R R

135

00

EACH

WAKSOL SEALANNT COATING 5L 6009600994287

15000

EACH

FIBRE-GLASS REPAIR KIT LARGE 6009505451502

17900

R

EACH

EACH

NS4 ANTI-RUST COAT WHITE / BLACK / GREY / RED OXIDE / H/GREEN 5L 6003064000928+

CONTI JACKET ROYAL BLUE SIZE S - 3XL 6002072049523+

VET

Molatek Background 18 Nasionale Tegniese Bestuurder Herkouers, RCL FOODS

“BACKGROUNDING” van kalwers is die uitgroei van kalwers op veld of dröeland aangeplante weidings, asook die voorbereiding van kalwers vir maklike aanpassing in die voerkraal daarna.

D

ie speenkalwers word reeds op die weidings geprosesseer met die nodige oor implantaat en teen virus en bakteriese voerkraalsiektes ge-ent. Die kalwers leer om voer uit ’n krip te vreet. Kalwers wat vir minstens 45 dae voorberei word vir die voerkraal se siekteweerstand is baie beter, ervaar minder spanning en hul rumens is reeds aangepas om produksieverliese te beperk.

36 Plaastoe! Uitgawe 24

Backgrounding is veral voordelig: Wanneer voldoende weiding beskikbaar is en die boer meer buigbaarheid in sy stelsel wil hê oor wanneer kalwers bemark kan word. Wanneer voerpryse hoog is en die karkaspryse laag is. Wanneer voerkraal aankooppryse by boere van speenkalwers laag is.

Kalwers van 160 - 250 kg liggaamsmassa kan eers gebackground word voordat dit in die voerkraal afgerond word. Boere moet waak teen die aankoop van baie ligte kalwers, omdat ’n kalf ligter as 200 kg stadiger groei tydens backgrounding en meer vatbaar is vir siektes. Die ligte kalwers van ’n groep kan ook ’n swakker groei potensiaal hê. ’n Vroegryp tipe kalf kan vir ’n lang periode op die weiding uitgegroei word en

hominy chop inname van kalwers tot maksimum 1%, anders daal die rumen pH, weidingsvertering verswak en die aanvulling verminder weidingsinname. Op groen somerweidings kan ’n GDT van 800 - 1200 g/ kalf/dag behaal word met ’n aanvulling van 0.75% van liggaamsmassa. Om dieselfde groeitempo te handhaaf op winterweidings moet die aanvullende voeding na minstens 1.5% van liggaamsmassa verhoog word.

se aanwending en samestelling dan net vir ’n 40 - 60 dae periode in voerkraal afgerond word om die regte vetheidsgraad te bereik. Mediumtot laatryp tipe kalwers benodig groter hoeveelhede aanvullende voeding om dieselfde raamgroei te verseker. Hoe langer die backgrounding periode hoe swaarder sal die karkasse wees na die voerkraal afronding, veral as Zilmax ook nog in die voerkraal gebruik word. Wanneer kalwers tussen 350 - 380 kg weeg is dit idaal om hul vir ’n kort voer periode in die voerkraal te plaas. Kalwers se weidingsinname is 2.2% en 1.8% van liggaamsmassa onderskeidelik op groen somerveld en dröe wintersveld. Die kwaliteit van die weiding is die belangrikste faktor wat kalwers se groeiprestasie tydens backgrounding bepaal. ’n Verlaging van 1.5 MJ metaboliseerbare energie/kg weiding en ’n 10% styging in die NDF% (vesel) wat die kalf vreet het ’n daling in GDT van 400 - 600g/dag tot gevolg. Beperk die mielie/

Ge-oesde mielielande waarvan die koppe nie opgetel is nie kan ook met sukses vir backgrounding aangewend word. ’n Veelading van vier tot ses 220 kg kalwers/ha verseker dat die beter kwaliteit ruvoer geselekteer word. Die mieliepitte, koppe en plantblare verteenwoordig 40% van die totale beweibare materiaal. Die blare en stam is onderskeidelik 67% en 45% verteerbaar. Molatek Background 18 kan teen 1.5 tot 2.0 kg/dag aan speenkalwers vir uitgroei en voorbereiding vir die voerkraal afrondingsfase verskaf word. Indien die kwaliteit van die weiding nie optimaal is nie of verhoogde massa toenames wil behaal word, vermeng Molatek Background 18 met gelyke hoeveelhede graan en verskaf teen 2 tot 4 kg/dag. Inname sal ook varieer afhangende van die massa van die diere. Verskaf daagliks of dubbelporsie elke tweede dag aan die diere. Plaastoe! Edition 24 37

GARDEN

Medicinal Health

I

t is difficult to imagine a time when we did not have the convenience of pharmacies in our local supermarkets and shopping centres. An interesting fact is that at least fifty percent of all medications are derived from plants. South Africa is blessed with having one of the most diverse floral kingdoms in the world, so it is not surprising to find that a lot of our plant species have medicinal properties.

Onion (Allium cepa) The eye irritating, tear producing vegetable has been used as a food since the Bronze Age, dating back some 5000 BC. A few thousand years later, the ancient Egyptians took their turn and the workers on the pyramids were fed an onion and radish mix. It was also worshipped by some as the concentric rings were thought to symbolize eternal life. Next up were the Greeks and Romans: Roman gladiators used the onion as a rub to firm their muscles. In the Middle Ages doctors prescribed onions for constipation, headaches, and hair loss. Superstition saw onions carried on ones’ left-hand side to ward off disease. Burning onions in a fire was used as a charm to prevent bad luck. Onions contain phenolics and flavonoids which have anti-inflammatory and anticholesterol, as well as antioxidant properties. From insect repellent to hair stimulant to plant dye and glass polish, the onion is gives us much more than just tears. 38 Plaastoe! Uitgawe 24

Chilli (Capsicum species) Chillies originated in the Americas and were brought to Asia by the Spanish and Portuguese in the 16th century. The compound which makes the old chilli as hot as hell is capsaicin. Chilli peppers have been part of the human diet since approximately 7500 BC in Mexico and parts of the South Americas. We all know how chillies have influenced cuisine – from the central Americas, through Asia, Europe, and Indonesia. The medical qualities of chillies have been the reduction of blood pressure, used in creams to ease arthritis and shingles, and in Mexico chillies were used to treat toothache. In 1653 Nicholas Culpeper wrote, “A preliminary warning: Violent plants and fruits under the influence of the planet Mars. The vapours that arise from the husks and pods will so pierce the brain by flying up through the nostrils as to produce violent sneezing and provoke sharp coughing and cause violent vomiting. Cast into a fire it raises grievous strong and nauseam vapours while eating the pepper proves dangerous to life. Nevertheless, when corrected of their evil qualities, they are of considerable service.” Culpeper recorded these services as the: expelling of kidney stones, helping the dropsy, helping with birth pains, removal of spots and freckles, softening of the skin, curing of halitosis, toothache, and “hysteria and other female disorders”, and healing the bites of venomous beasts. In short, the chilli was a miracle cure.

Lavender (Lavandula species) Native to the old world (Southern Europe, North Africa, the Mediterranean, parts of Asia and India) lavender has been cultivated as an ornamental plant in gardens. It is used as a culinary herb as well as having medicinal properties. The most widely used species is Lavandula angustifolia, often referred to as lavender due to the colour of the flowers. It is grown as a condiment â&#x20AC;&#x201C; the flowers and flower buds are used in salads and dressings. Lavender has a sweet taste and is also used with black and green teas as an herbal tincture. The medicinal uses of lavender include the treatment of wounds and burns, while the seeds and flowers are used to aid sleep and relaxation. Lavender oil has been used to treat acne and inflammatory skin conditions. Lavender oils have also been used in cosmetics and perfumes and in the Middle Ages lavender was planted around the privy to mask any unwanted odours â&#x20AC;&#x201C; no wonder the French called it toilet water (or eau de toilette)!

Agathosma betulina (Buchu) Buchu is an attractive shrub with small white or purple star-shaped flowers. It has found its way into several gardens although it is better known for its medicinal characteristics. Buchu is part of the cultural heritage of the Khoi and San people: the dried leaves were mixed with sheep fat and rubbed onto their bodies for both cosmetic and antibacterial protection. The leaves were also chewed to relive stomach cramps. The early Dutch settlers steeped the leaves in brandy, also as a remedy for stomach problems. Buchu vinegar was used for the cleaning of wounds. The essential oils are generally used for their antiseptic and antidiuretic properties.

Artemisia afra (African Wormwood or Wilde Els) This aromatic plant is a perennial shrub â&#x20AC;&#x201C; the feathery leaves are finely divided and have a greyish-green colour. Wilde Els is one of the most widely used traditional medicines in South Africa, treating numerous ailments, mainly coughs, colds,

and influenza. Also treated are fever, colic, headaches, earaches, malaria, and intestinal worms.

Bulbine frutescens (Bulbenella) Bulbenella is a small shrub with woody stem and succulent leaves. The flowers are usually yellow, but a bright orange variety is a popular garden cultivar. Medicinally, the succulent leaves are used as a treatment for wounds, burns, rashes and itches.

Carpobrotus edulis (Sour fig or Perdevy) This perennial ground cover has an attractive yellow flower and is used horticulturally as a soil stabiliser. Ripe fruits are commonly sold in the Cape and are popular for jams and curry dishes. The leaves are triangular, thick and fleshy, and the part most commonly used for medicinal purposes. Traditionally used to treat infections of the mouth and throat, it is taken orally to treat dysentery, digestive troubles, tuberculosis, and as a diuretic. The sap is applied topically to treat eczema, burns and wounds.

Pelargonium These popular garden plants made their way to Europe in the 1600s. They are commonly seen as bedding plants and are also used in herbaceous borders. Pelargoniums are used in the perfume industry and are distilled for their scent. The most commercially important Pelargonium is the graveolens species or rose scented Geranium. The aromatic leaves were first used medically in 1687 as a treatment for colic and nephritis. The leaves of Pelargonium betulinum were steamed and the vapours used to treat coughs and chest problems. Pelargonium odoratissimum was used as a cardiac stimulant, and the whole herb of Pelargonium ramosissimum as a nerve tonic, and a cure for colds and tuberculosis. The leaves of several species were used as a poultice to treat wounds. Healthy gardening! Plaastoe! Edition 24 39

Kaart van munisipaliteite van die Wes-Kaap. | Outeur: Htonl

OP REIS

40 Plaastoe! Uitgawe 24

Thinking out of the box about rural tourism By JACQUI TAYLOR CEO OF AGRI TOURISM SA

Rural towns in South Africa were formed to service farmers who had the need to purchase supplies (human and agricultural) in close proximity to their farms, so as to bring down their costs and save time. With the disintegration of rural communities, farmers have had to spend additional capital transporting their produce to cooperatives or distribution centres. While doing some research for a EURAC project, I interviewed a dairy farmer in Baardskeerdersbos who told me he that his milk is transported to Ladysmith Cheese every day, a dairy processing company that has recently been acquired by Sea Harvest for R527 million. Plaastoe! Edition 24 41

Ladysmith Cheese is a value-adding dairy For several reasons: processing company that produces about 9 000 ◆◆ Tourism bodies do not support Agritourism because tons of cheese and butter and 7 500 tons of they earn more income from hotels and guest houses dairy and non-dairy powder every year. Most in cities. Where in Italy, it was a government lead dairy farmers are forced to accept the price initiative, here it is NPO’s like Agritourism South offered by large processing companies, because Africa, that have to drive the process. of the consolidation within the industry, with ◆◆ Another weak link is that farmers do not understand many smaller dairy farmers being forced to Agritourism or see the need for it, because farming sell their farms or face bankruptcy. With fewer in the past was always a profitable activity. Now small farmers in rural areas and the increase with climate change, the increased involvement in companies linked to the JSE entering the of companies who control the food chain from the agricultural industry, managing these farms has farmer directly to the household and the exchange become a highly competitive business. In turn, rate volatility, farmers have to think out of the box to this has led to rural towns becoming dilapidated find ways to earn additional income. and the people living in the towns are poverty Agritourism around the world is a type of tourism that stricken as they do not have work.

I

taly experienced the same rural emigration as South Africa in the Seventies as their small farms became unprofitable to farm. Government realised that Rural Tourism, or Agritourism, was the answer to keeping the rural economies alive. Italy succeeded in establishing a very effective and efficient Agritourism industry because it had the support of the National Government and the Tourism Industry. It would be wise for South Africa to follow in Italy’s footsteps. It is vital that we as South Africans have a more focused approach to Agritourism in order for rural South Africans to benefit. Why? Staying on a farm where one can drink milk fresh from the cow (the taste is different from bottled milk), eat vegetables or fruit picked that day etc., develops a healthy culture of eating habits. Fresh produce does not have to be sprayed with preserving chemicals, because it does not have to be transported for kilometres and remain on supermarket shelves for weeks. So Agritourism and food experiences are close bed fellows. Fresh air, exercise opportunities, (hiking, mountain biking etc.), child-friendly activities are freely available on a farm. Just as importantly, in our current economic climate, the cost of accommodation on a farm is far cheaper than in a city. If there are so many benefits, then why is Agritourism still a small niche market in South Africa? 42 Plaastoe! Uitgawe 24

appeals to a self-drive, experiential market. South Africa is ideally suited to this type of visitors who want to travel at their own pace.

We are lucky in that we have a variety of climates in South Africa, and therefore, farm produce. Recently on a visit to farmers in the Langkloof area (over the Outeniqua mountains from George), it struck me that the opportunity for Agritourism is huge in this beautiful mountainous area. Ease of access (George airport), a variety of attractions (Cango caves, ostriches, hops etc.) and well-maintained roads will ensure that this area becomes one of the most visited Agritourism destinations in South Africa. Farmers, like the Jonker’s, have identified Agritourism as a major growth area in their business. Instead of relying on income solely from the ostrich industry, which has had its fair share of challenges with bird flu, being one of them, they are now diversifying their core business to spread risk and earn additional income. Agritourism does not have to be capital intensive. Visitors do not expect and do not want five-star hotel experiences, they want to experience the farm life. The time for South Africa to embrace Agritourism is now.

Negester Onrusrivier bewaarheid jou huisie-by-die-see-drome Die bekoorlike Overbergse kusdorpie Onrusrivier, verswaktesorgpakkette vanaf R23 800 p.m. Die net ’n klipgooi van Hermanus, het die afgelope paar moderne en suite-wooneenhede is almal toegerus met ’n kombuisie (kitchenette) en jaar ’n voorkeurbestemming vir ruim badkamer. Die sorgsentrum vyftigplussers geword. Hierdie “Onthou altyd aan jou dade omgewing bied aan inwoners grens ’n ewigheid [...] en mag beskik oor’n gesellige eetvertrek, sitkamer met kaggel, dameskroeg, en vakansiegangers topklas die Suiderkruis en Negesterre klein biblioteek, haarsalon wynlandgoedere, swemstrande, witter as die stedeligte in jou en kliniek. gholfbane, winkelsentrums, restaurante, ’n Mediclinicsiel bly skitter.” Tuisversorging word as ’n hospitaal en nog vele meer. Met standaardopsie deur Medwell, sy ideale ligging, maak Negester Onrusrivier dit nou die mediesesorgdiensverskaffer, aangebied. Medwell vir jou moontlik om in hierdie veilige pragomgewing – spesialiseer in raakvat en gewaardeerde gemeenskaps-, tussen die Groenberge en see – te kom nesskop. mediese ondersteunings- en verplegingsdienste. Hulle beskik oor ’n praktyknommer wat hulle in staat stel om in sekere gevalle kostes vanaf die mediese Jou huisie by die see fondse namens die inwoner te verhaal. “Dit is ook Negester Onrusrivier se tydlose argitektuur en sy ons oogmerk om tuisversorging by elke Negester as aantreklike Kaapse ontwerp-elemente, soos outydse stoepe, lae mure en landskapstuine, laat jou onmiddellik ’n standaarddiens aan te bied, asook om moderne en goedtoegeruste sorgsentrums te bou wat aan inwoners tuis voel. Die eietitelhuise met hul ruim leefareas, hoë plafonne en groot vensters, word toegerus met kwaliteit se mediese behoeftes kan voldoen en sodoende verdere gemoedsrus te verseker,” aldus Schalk Cilliers. materiale en afwerkings. Ondervloerse verhitting en ’n braaikamer is addisionele opsies. Hierdie beveiligde leefstyl-landgoed bestaan uit 125 eiendomme en’n verskeidenheid van huise én plot-planpakkette is beskikbaar. Die huisgroottes wissel van 144 tot 205 m² en pryse begin by R2 860 000. Sedert Negester Onrusrivier se bekendstelling in November 2013 is 95% van die eiendomme reeds verkoop.

ATKV as gemoedsrusontwikkelingsvennoot Die ATKV-direksie het ongeveer agt jaar gelede’n diversifikasiestrategie aanvaar om ondermeer betrokke te raak by die ontwikkeling van leefstylbehuising vir die vyftigplusser-groep. Volgens Schalk Cilliers, ATKV-Sake se besturende direkteur, was dit ATKVSake se strategie om’n voetspoor van beveiligde leefstylbehuising in Suid-Afrika te vestig. Negester Onrusrivier en Negester Klein-Kariba was die begin van die uitvoering van hierdie strategie.

’n Toevlugsoord vir sagtesorg Negester Onrusrivier bied ook ’n moderne en goed toegeruste sorgsentrum met 50 deeltitelwooneenhede. Dié sentrum het op 6 Desember 2014 sy deure geopen en drie sorgpakkette is beskikbaar: Basiesesorgpakkette vanaf R10 200 p.m., hulpsorgpakkette vanaf R16 900 p.m. en

Skyn helder! Die bekende skrywer en digter, DJ Opperman se gedig, Negester en stedelig, het gedien as inspirasie vir die naam en die ontwikkeling van die handelsmerk en slagspreuk. Die Negester-visie het hierop voortgebou, naamlik die ontwikkeling en bestuur van volhoubare, beveiligde en gewaardeerde leefstyl-landgoedere, waar die totale menswees van die vyftigplusser-groep gekoester kan word. En, soos met Opperman se gedig, “Onthou altyd aan jou dade grens ’n ewigheid [...] en mag die Suiderkruis en Negesterre witter as die stedeligte in jou siel bly skitter,” glo Negester Onrusrivier dat sy leefstyl-landgoed juis so’n volhoubare omgewing aan sy inwoners bied.

Kontak Basie Oelofsen by 083 259 7597 (basie@aidaonrus.co.za) óf Elmar van Tonder by 081 534 5604 (elmar.van@seeff.com) óf besoek ons webtuiste by www.negester.co.za/onrusrivier meer oor die skouhuise, woonstelle, plot-en-plan- en sorgpakkette uit te vind en jou huisie-by-die-seedroom op Onrusrivier te kom bewaarheid. Saamgestel deur DJ Malherbe

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

124_Negester_Onrusrivier_Afr_Eng_Portrait_275x210_ver1_TS_20160308.pdf

2

2018/05/09

08:50

Negester Onrusrivier

90% reeds verkoop!

’n Keur leefstyl-landgoed op Onrusrivier vir vyftigplussers ONRUSRIVIER-OMGEWING BIED:

Al ooit gedroom van ’n rustige bestaan op ’n poskaartmooi en vreedsame kusdorpie?

• Eersteklas mediese fasiliteite.

Onrusrivier, met sy heerlike klimaat, pragtige natuurskoon, strandmeer, lieflike see-uitsigte en wandelpaaie – om nie eers van die omgewing se uitstaande wynlandgoedere en gholfbane te praat nie – is vinnig besig om ’n gesogte bestemming vir vyftigplussers te word. Hier vind jy Negester Onrusrivier, net om die draai van Hermanus – geleë op die soom van die Groenberge in die spreekwoordelike hartjie van Onrusrivier! Die grootte van hierdie leefstyl-landgoed se 125 eietitel-woonhuise wissel tussen 114 en 205 m² en pryse begin by R2 860 000. Die 50 wooneenhede in die sorgsentrum se grootte wissel tussen 27 en 70 m² en basiese sorg-, hulpsorg- en verswaktesorgpakkette is beskikbaar. Dis hier waar jou huisie-by-die-see-drome ’n pragtige werklikheid kan word.

• Uitmuntende gholfbane. • Restaurante van gehalte. • Wandel- en drafpaaie en bergfietsroetes. • Volop hengelgeleenthede. • Asemrowende uitsigte oor die see en van die berge. • Beroemde nabygeleë wynlandgoedere. • Verskeie supermarkte.

“Ek het ’n huisie by die see [...] ek hoor hoe ruk die winde aan my ruite; hierbinne is dit veilig, warm en dig. Kom nag, kom weer en wind, kom oseaan – dit is ’n rots waarop my huisie staan.”

Vir meer inligting, skakel 086 144 4495. E-pos ons by info@negester.co.za of besoek www.negester.co.za Bepalings en voorwaardes geld (2018).

JOU GEMOEDSRUSONTWIKKELINGSVENNOOT

H.A. Fagan

LIFE IN BALANCE

WATER

A war cry for accountability By MELISSA BAIRD

In my first column for Plaastoe! I reported on Professor Anthony Turton’s water report completed for the CSIR in 2008. He was ‘fired’ as a result and the report squashed until the drought crippled South Africa and its impacts on the agri­ cultural sector, marginalised communities and tourism were brought into the public domain.

B

ut it is not just water supply that is of key concern; it is how the water recycling plants are being mismanaged enabling millions of litres of untreated sewage to run into rivers, wetlands and the sea. Water treatment plants are the responsibility of the municipalities, but the accountability and scientific knowledge required by municipal managers to effectively address the efficient treatment of waste water is not evident. This mismanagement and lack of capacity is no longer acceptable as the threats of water born diseases and environmental impacts grow each day. The long term impacts on the nation’s health, socie­ tal cohesion and economic stability, remains an ever increasing threat. The science behind incorrectly treated waste water points to a complex and little-known molecule: BMAA. Why should we care about this? Turton explains: “This is the acronym for a complex molecule known as ß-Methylamino-L-Alanine. Technically it is an amino acid known as Alanine, with a complex side chain from the Methylamino group. Don’t let this jargon scare you off, because BMAA is very important to everyone, for this is the invisible toxin that is released from cyanobacteria now found in almost all South Africa’s rivers and dams.” Cyanobacteria are killing the fish in the dams. These water bodies are being enriched with nutrients, mostly from dysfunctional sewage works. This creates a perfect habitat for the proliferation of cyanobacteria at a mole­ cular level. It is extremely small and therefore invisible. 46 Plaastoe! Uitgawe 24

The small size of the molecule is what makes it a risk, because all existing filtration and water treatment technologies used by bulk suppliers are unable to remove this molecule. Once the cyanobacteria are distressed, it releases this molecule as a defence mechanism. Therefore, when the creature experiences the turbulence of a pump, the discomfort of a sand-bed filter, or the chemical attack by chlorine (a favoured short-term intervention) it releases BMAA that then becomes part of the water. Boiling the water does not remove the molecule, so it remains persistent and potent. BMAA has shown a causal linkage to colon cancer, and it has been found under laboratory conditions, to cross the placenta of a mammal from mother to unborn child. BMAA attacks neurons in the hippocampus of the brain and it is increasingly being associated with early onset Alzheimer’s. It is now known to be transmitted into lettuce by irrigation (note the scientific research papers listed at the end of the article). Turton says there are no funds to research the impacts of this specific toxin on a broad scale because government denies any knowledge of it. This inaction is defended by the excuse that there is a lack scientific evidence but the denial is there to prevent culpability as the legal custodians of our national water resources. It is because of this inept response that Professor Turton has launched a rallying cry to enable concerned citizens to contribute to funding a campaign under the Water Lion banner to achieve two defined outcomes: 1. Obtain a binding interpretation of Chapter 3 of the Constitution from the Constitutional Court. This will create the foundation for all further prosecution, either criminal or civil. 2. Explore all legal channels to build the strongest case that holds a clearly defined Cadre with executive decision-making competence PERSONALLY liable

https://cyanolakes.chpc.ac.za/

“We need a war cry – for this is war against corruption, nepotism and mismanagement. Our war cry is BMAA …” for decisions made in a way that has disadvantaged us as a collective of tax-paying citizens. This includes failure to act in sanctioning subordinates guilty of maladministration or corruption. This will end the Culture of Impunity and establish a personal penalty for non-compliance with fiduciary responsibilities underpinning all executives entrusted to manage the affairs of others (King Code of Corporate Governance). Read more and contribute here: https://www. watershortagesa.com/home Interactive map of the health of South Africa’s dams here: https://cyanolakes.chpc.ac.za/ Important reading: The South African Water Research council has an interactive map where you can see what dams are fit to swim in and enjoy water sports. https://en.wikipedia.org/wiki/Beta-MethylaminoL-alanine Here are just a few of the many hundreds of references for those interested in empowering themselves further. Abe, T., Lawson, T., Weyers, J.D.B, & Codd, G.A. 1996. Microcystin-LR inhibits photosynthesis of Phaseolus Vulgaris primary leaves: implications for current spray irrigation practice. New Phytol. 133: 651-658. Bradley, W.G. & Cox, P.A. 2009. Beyond Guam: Cyanobacteria, BMAA and Sporadic Amyotrophic Lateral Sclerosis. In Journal of Amytrophic Lateral Sclerosis, Supplement 2: 5-6. Buenz, E.J. & Howe, C.L. 2007. Beta-MethylaminoAlanine (BMAA) Injures Hippocampal Neurons in Vivo. In Neurotoxocology, Volume 28; No 3: 702-704.

Will you join the movement? I have done so and am fully in support of the action as Turton describes in his own words: “We need a war cry – for this is war against corruption, nepotism and mismanagement. Our war cry is BMAA. I need you all to become experts at BMAA and I want to hear people speaking about it in daily conversations, for this is the silent threat that has been bequeathed to the nation by our corrupt and inept leadership.”

Codd, G.A, Metcalf, J.S. & Beattie, K.A. 1999. Retention of Microcystis aeruginosa and microcystin by salad lettuce after spray irrigation with water containing cyanobacteria. Toxicon, (37) Pp. 1181-1185. Humpage, A.R., Hardy, S.J., Moore, E.J., Froscio, S.M. & Falconer, I.R. 2000. Microcystins (cyanobacterial toxins) in drinking water enhance the growth of aberrant crypt foci in the colon. Journal of Toxicology and Environmental Health. (61) Pp 101-111. Karlsson, O., Lindquist, N.G. & Brittebo, E.F. 2009(a). Selective Brain Uptake and Behavioral Effects of the Cyanobacterial Toxin BMAA (ß-N-methylamino-Lalanine) Following Neonatal Administration in Rodents. In Toxicological Sciences, Volume 109; No. 2: 286-295. Liu, X.G., Rush, T., Ciske, J. & Lobner, D. 2010. Selective Death of Cholinergic Neurons Induced by Beta-Methylamino-L-Alanine. In Neuro Report, Volume 21, Issue 1: 55-58. Murch, S.J., Cox, P.A. & Banack, S.A. 2003. A Mechanism for Slow Release of Biomagnified Cyanobacterial Neurotoxins and Neurodegenerative Disease in Guam. In Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of

America. Volume 101; No 33: 12228-12231. Nishiwaki-Matushima, R., Nishiwaki, S., Ohta, T., Yoszawa, S., Suganuma, M., Harada, K., Watanabe, M.F. & Fujiki, H. 1991. Structure-function relationships of microcystins, liver-tumor promoters, in interaction with protein phosphatase. Japanese Journal of Cancer Research. (82) Pp 993996. Rao, S.D., Banack, S.A., Cox, P.A. & Weiss, J.H. 2006. BMAA Selectively Injures Motor Neurons via AMPA/Kainate Receptor Activation. In Experimental Neurology, 201(1):244-252. Spencer, P.S., Nunn, P.B., Hugon, J., Lundolph, A.C., Ross, S.M., Roy, D.M. and Robertson, R.C. 1987. Guam Amyotrophic Lateral Sclerosis – Parkinsonism – Dementia Linked to Plant Excitant Neurotoxin. In Science, 237(4814): 517-522. Ueno, Y., Nagata, S., Tsutsumi, T., Hasegawa, A., Watanabe, M.F., Park, H.D., Chen, G.C. & Yu, S. 1996. Detection of microcystins in blue-green algae hepatotoxin in drinking water sampled in Haimen and Fusui, endemic areas of primary liver cancer in China, by highly sensitive immunoassay. Carcinogenesis. (17) Pp 1317-1321.

Plaastoe! Edition 24 47

DEUR LEKKERBEKKIG

In my soeke na veldkos gaan krap ek eers in die anale van ons literatuur en kom onder andere op Leipoldt af. Wat ’n wonderlike fonds! Hy praat van die Goewerneur se Boontjie en ’n Jakkalskos-Soufflé. Ek dink kinders op skool is te jonk om sulke taaldiamante en gevleuelde woorde te waardeer. Maar dis tog waar mens blootgestel word aan dié seldsame plesier. Danksy hierdie kolom het “Polfyntjies vir die Proe” op my pad gekom, asook ’n paar heeltemal onbekende skrywes. Ek deel later die resepte van hulle. Dis dan met ’n boek vol planne wat mens die natuur moet invaar.

D

is nogal ’n vreesaanjaende idee om na ’n vreemde plek te gaan, sonder om te weet wat in die veld groei, wat mens daarmee gaan maak, en wat jy dalk sal nodig kry om saammet dit te kook. Maar kook is nie vir kabouters nie, en veldkos groei volop. As mens weet waarvoor jy soek. Vir die onervare stel ek voor dat jy ten minste ’n veldgids saamvat. Iemand wat plante ken en weet wat eetbaar is en wat nie. Dis amper soos met sampioene, as jy weet wat jy doen is dit ’n belewenis. En as jy nie weet nie, moontlik jou laaste maal. 48 Plaastoe! Uitgawe 24

Die tyd van die jaar, en waar jy jouself bevind, sal natuurlik bepaal wat jy te wagte kan wees. Daar is verskeie kenners op die gebied van Veldkos, en deesdae kan mens vir kursusse inskryf wat jou help om die plante te identifiseer, te kook en te geniet. Een van die wonderlikste ontdekkings vir my is spekbome wat regdeur die jaar groei. Hulle is ook volop regoor die land. Tydens ’n besoek aan die Oos-Kaap verlede jaar is ek vertel dat mens die gesondheid van die grond kan meet aan hoe geil die spekbome groei. Min het ek geweet dat beide mens en dier aan hierdie boom kan smul. Die Anatoliese spekboombredie wat ons hierdie maand maak is een van die lekkerste dinge wat ek nóg in my mond gesit het. Ek is versot daarop! As jy op die Internet verder oor dié wonderplant wil lees of nog resepte soek, sal jy dit onder die naam “Purslane” vind. Dit word hooggeag in veral Turkye, waar dit op markte verkoop word as ’n lekkerny. Die jong blaartjies van die spekboom kan in die somer gebruik word in slaaie saammet tamaties en komkommer. Dit gee ’n wonderlike tipe suurlemoen

smaak aan die dis. Laat herfs verkleur die blare en moet hulle bietjie gekook word om aan vleis en groentedisse dié kenmerkende smaak te gee. Wat wonderlik is, is dat spekboom enige dis lig en smaaklik maak. Glad nie swaar, of op enige manier onverteerbaar nie. Dis nou net na die winter so ons gebruik dit in ’n lensiebredie met skaap gemaak. Mens kan die stam sowel as die blare gebruik. Ek het maar gehou by die blaartjies om mee te begin. Wees baie versigtig wanneer jy die plant identifiseer, want daar is ander plante met soortgelyke blaartjies wat baie giftig is, en jou, jou laaste maal sal laat geniet. Daar is onlangs ’n toepassing geloots (sien brokkies voor in die tydskrif) wat plante identifiseer. Indien jy nie ’n veldgids in die hande kan kry nie, kan jy moontlik dit gebruik om jou toekoms te beskerm. Wanneer jy nou die regte plant in die hande het, laat waai. Jy sal nie spyt wees nie. Plaastoe! Edition 24 49

Anatoliese spekboombredie BESTANDDELE ½ koppie swartspikkelbone (black-eyed peas)- oornag geweek 1/3 koppie kekerertjies - oornag geweek ¼ koppie klein bruin lensies - haal die klippies uit en spoel in water ¼ koppie olyfolie 250 g lamsvleis opgekap - ek gebruik skenkels 1 fyngekapte ui 2 teelepels tamatiepasta 680 g spekboomblaartjies 1 koppie growwe bulgaar (bulgur wheat) 2 eetlepels knoffel - fyngekap 3 eetlepels suurlemoensap 1 eetlepel wilde kruisement ¼ teelepel rooipepervlokkies sout OM TE BEDIEN vars skywe suurlemoen, vars gesnyde salotte METODE

◆◆ Was die swartspikkelbone en kekerertjies en plaas in twee aparte kastrolle. Gooi toe met water en kook tot sag. So 20 minute vir die swartspikkelbone en so uur vir die kekerertjies. ◆◆ Wanneer beide gaar is dreineer dit. Behou1/3 koppie van die kekerertjies se kooksap en gooi die res weg. ◆◆ Kook ook die bruin lensies oor ’n lae hitte vir 40 minute. Behou 2 koppies van die kooksap wanneer jy dit dreineer. ◆◆ Braai die lam in 2 eetlepels olie totdat dit bruin is. Voeg die gekapte uie by en braai tot sag (nie bruin nie) vir so 2 minute. Voeg nou die tamatiepasta by en braai dit deur. Gooi ’n halwe koppie water by en kook lig vir so 5 minute. Hou die mengsel aan kook vir so 20 minute totdat dit begin karamelliseer. ◆◆ Voeg nou die spekboom, bulgaar en die kooksappe van die lensies en kekerertjies wat jy gehou het by. ◆◆ Prut vir 10 minute op ’n lae hitte. ◆◆ Voeg dan die kekerertjies, swartspikkelbone, lensies, knoffel en genoeg vloeistof by, om net-net die dis toe te maak. ◆◆ Sit die deksel op en kook vir 5 minute. ◆◆ Verwyder van die hitte en gooi bietjie suurlemoensap by. ◆◆ Geur met sout na smaak en bedien met die salotte en nog vars suurlemoen. Jy kan meer inligting kry oor die Turkse weergawe van die resep op http://www.paula-wolfert.com/recipes/ 50 Plaastoe! Uitgawe 24

lamb_stew.html. Ek het die Turkse peper en pasta uit die resep gelos, omdat dit nie altyd maklik bekombaar is nie.

Waterblommetjies en surings Mens kan nie oor veldkos aan die einde van die winter in die Kaap praat sonder om waterblommetjies te noem nie. Surings is ook gewild en word veral in toentertyd se resepte aanbeveel. Die polletjies met die helder geel blommetjies kan orals gesien word. Mens kan dit selfs in jou tuin kweek. Die klein plantjie is nogal merkwaardig. Brandsiek matrose met skeurbuik het in die Kaap rondgekruip op soek na dié plantjie, omdat dit so ryk aan vitamiene C is. Op die webwerf http://www.kossestorie. co.za/stories/resepte/ surings/ word A.G. Hewitt aangehaal uit Cape Cookery van 1890 waarin daar verskillende gebruike van surings gedeel word. Ondermeer word aanbeveel om surings in ’n ekstrak te stowe vir ekstra geur. ’n Melkdrankie resep met surings proe blykbaar soos karringmelk. Gaan loer maar self. Dis baie interessant. Ek gebruik vandag surings en wilde roosmaryn in ons waterblommetjiebredie. Maar voordat ons aan die kook raak kan ek nie help om weer terug te keer na Leipoldt nie. Hoor hoe mooi beskryf hy die maak van hierdie dis. Hy noem hulle wateruintjies: “Was die wateruintjies - neem net die blomme en blomblare en die jongste, sagste stengels - in soutwater; droog af, en sit dit op die vuurherd in ’n ysterpot met genoeg water om dit te bedek. Laat dit opkook. Die water trek die bruin, bitter sap uit die stengels, en sodra die water rooibruin is, moet die pot afgehaal word. Gooi deur ’n vergiettes en gooi die rooi water weg - oorlede tannie Trifosa het dit altyd gebruik vir haar jakobregoppe en was eerlik oortuig daarvan dat dit hulle ’n veel beter kleur gee. Wat kan die bygeloof jou ook nie laat veronderstel nie! Voeg nou die waterblommetjies by die gesmoorde vleis, en sit ’n

groei is die beste. As jy tuinsuring gebruik, sny die dik stengel eers weg en kerf die blare goed. Gooi kokende water op en droog weer goed af. Met die wilde suring, wat veel sagter is, hoef jy nie eens die blare op te kerf nie. Druk dit net goed uit in water om die blare te kneus. Voeg dit dan by die bredie en laat weer smoor. Roer goed sodat die groente mooi in die vet smoor, en deur en deur daarmee geolie word. Sorg dat die hitte van die vuur nie te sterk is nie, anders verloor die bredie sy groen kleur. Eindelik die speserye: sout na smaak, ’n stukkie groengemmer, ’n flentertjie groenrissie, ’n vingerhoedjievol fyn witpeper. Skep op en bedien met pap rys.” Uit C. Louis Leipoldt, Polfyntjies vir die proe. Tafelberg, Kaapstad 1963. Wie kan dan nou ’n “soentjie botter” weerstaan? Vir my waterblommetjiebredie het ek slegs wilde roosmaryn bygesit en net voor ek dit opdien, hou ek van ’n drukkie vars suurlemoensap daaroor, met ’n paar repies groen appel deur die dis gemeng. Dis ook blykbaar ’n tradisie, die appel bedoel ek nou.

Aartappelpoeding

klont vet by. Sommige mense sê botter, maar ek kan nie insien waarom nie; vet en botter akkordeer nie mooi nie. Voeg na smaak by ’n lourier- of suurlemoenblaar of ’n plukseltjie van watter ander kruie jy verkies. Ek het reeds al opgemerk dat my ou tannie bra gesteld was op roosmaryn, en dit is die moeite werd om dit te probeer. Sit die deksel op en laat goed smoor, twintig minute lank; skud gereeld en sorg dat dit nie brand nie. Neem nou twee, drie hande vol suringblare - die geel suring wat in die wingerd

So met my lees kom ek agter dat baie van die ou resepte soet en suur kombineer. Snoek en patats is vandag nog gewild, maar ek het nog nooit van ’n aartappelpoeding gehoor nie. Leipoldt wy ’n hele hoofstuk aan die aartappel; dat ons dit as ’n groente beskou hoewel dit geen chlorofil of groentesap bevat nie, asook die feit dat rou of onryp aartappels giftig is vanweë die solanine wat daarin voorkom. Gaan kyk gerus in “Polfynties vir die Proe” wat hy oor aartappels skryf. Ek het die aartappelpoeding resep aangepas en wilde malva bygevoeg - indien dit as ’n poeding bedien word. Die dis vat ook verbasend mooi hand met braaivleis. In daardie geval sal ek die malva uitlos en dit net so bedien. Die oorspronklike resep verskyn in “Eet met Lus” deur Mev. D.F. Malherbe wat so om en by in 1920 gepubliseer is. BESTANDDELE 500 g aartappels - geskil en fyngekook 100 g botter 6 eiers (die oorspronklike resep sê nie hoeveel nie. Jy moet maar die beslag skat. Hy moet loperig maar nie te loperig wees nie) 500 ml melk 3 eetlepels witwyn of asyn 110 g suiker skil en sap van 2 suurlemoene 4 tot 6 medium malvablare - gewas en fyngekap Plaastoe! Edition 24 51

METODE

◆◆ Meng alles goed saam. Maak seker jy kry al die klontjies uit die aartappel uit. Dis ’n vreemde affêre, dié beslag sonder meel. Jy moet hom maar voel. Die smaak moet so soet-suur wees. Voeg meer asyn of suiker by tot jy dink hy smaak nou reg. Sit in ’n gesmeerde skottel en bak in die oond op so 200 grade totdat die mengsel nie meer wobble wanneer jy hom uithaal nie.

WESKUS VIS Mens kan nie regtig in die duine rondsoek vir veldkos sonder om ook na seekos te kyk nie. Ons hou dit eenvoudig en maak hierdie keer net snoek en mossels gaar. Volgens my kan mens nie eers begin dink aan enige visgereg sonder om ’n ordentlike visaftreksel te maak nie. Mosselssop smaak net beter wanneer mens die moeite doen om eers die aftreksel te maak. Wilde vinkel en dille gemeng met ’n skilletjie lemoen, ’n paar garnaaldoppe en -koppe, ’n bietjie seldery, wortel, ’n ui en ’n grypie heel peperkorrels, lewer ’n subtiele sagte smaak wat daardie basnoot verskaf waarop enige visdis kan galop.

Mossels met ’n soppie VISAFTREKSEL mossels goed gewas en baarde verwyder room vars pietersielie 1 of 2 uie fyngekapte knoffel na smaak

52 Plaastoe! Uitgawe 24

METODE

BESTANDDELE

◆◆ Stoom die mossels net totdat hulle oopgaan. Moet seblief nie die vleis droogkook nie. Gooi die water af maar hou so koppie daarvan. Sit dit deur ’n sif om seker te maak daar is nie doppe of bietjie sand daarin nie. ◆◆ Braai die fyngekapte ui en knoffel in botter tot deurskynend. ◆◆ Gooi so 500 ml van die visaftreksel in ’n pot wat groot genoeg is om die mossels en finale dis te bevat. Jy moet jou eie diskresie gebruik met hoeveelhede in die resep. Pas die room, visaftreksel en gereserveerde mosselaftreksel aan, totdat jy die verlangde smaak kry. ◆◆ Voeg die room en mosselaftreksel by en dan die mossels. Meng die mossels mooi deur die sous sodat elke mossel so bietjie daarvan op, en in, die skulp kry. Gooi nou die fyngekapte pietersielie oor en bedien sommer net so in die pot met lekker varsgebakte brood.

500 g gerookte gevlokte snoek - maak seker jy verwyder al die grate 250 g gestoomde garnale 1 rolletjie blaardeeg - ek het myne sommer gekoop 1 groen soetrissie (green pepper) fyngekap 1 groot ui, fyngekap 250 ml room 4 eiers 50 ml melk halwe koppie visaftreksel sout en witpeper na smaak kappertjiesaad (capers)

Snoekpastei

snoek in ’n bak wat jy in die oond kan sit. Klop die eiers, room, visaftreksel en melk, en gooi dit bo oor. Rol die blaardeeg en knyp aan die kante sodat die geur nie ontsnap nie. Bak in ’n 180°C oond vir so 30 minute, of totdat die deeg gaar is. ◆◆ Bedien met ’n lekker groenslaai en kappertjiesaad na smaak. ◆◆ Ek sien uit daarna om verder in die geskiedenis te begin delf en uit te vind wat ons voorvaders ontdek en geëet het. Veral plante wat inheems aan ons land is. Soos die natuur, hou die veldkombuis aanhou gee. Dit is ons mandaat om ons oë, harte en potte oop te hou vir dit wat mag ontkiem.

Snoek gemaak met appelkooskonfyt en knoffel, bedien met soet patats, is alom bekend. Elke mens wat ek ontmoet het sy eie resep en elkeen dring aan dat sy resep beter is as die ander. Ek dink nie mens moet kompeteer wanneer dit by tradisie kom nie. Elke man moet maar sy snoekie braai soos hy ken. Ek wou iets anders doen met die snoek. Ook omdat ek nie gaande is oor konfyt nie. Veral nie saammet vis nie. En ek het nog selde snoek geëet wat nie droog is nie. Ek wou ook die visaftreksel wat ek vroeër gemaak het gebruik, en dit nie mors nie. So daar lê die ding.

METODE

◆◆ Braai die uie en groenrissie in ’n pan tot deurskynend. Plaas die uiemengsel, garnale en gevlokte

Plaastoe! Edition 24 53

LANDBOU

Vriende van Landbou het ook ’n unieke handelsmerk en kenteken. Hier wys Andries Vermeulen, die ambassadeur van Vriende van Landbou, hy ondersteun die inisiatief deur die kenteken na te maak. Foto: Gerhard Kriel

Maak ’n verskil vir landbouers nes dié tannie in ouetehuis Die positiewe ontvangs wat Vriende van Landbou (VL) sedert sy ontstaan gekry het, is groter as aanvanklik verwag. Maar nou word landbouverenigings, die publiek én maatskappye in Suid-Afrika uitgedaag om nes van dié inisiatief se eerste “vriende” ’n verskil te maak deur daad by die woord te voeg.

D

ie Arlington-landbouvereniging en ’n tannie in ’n ouetehuis is van die skenkers wat ’n voorbeeld stel en volgens Gerhard Kriel, Hoof Uitvoerende Beampte van VL, word ander uitgedaag om hulle na te doen. VL het die inisiatief, wat ten doel het om landbouers op verskeie maniere by te staan en ook om die publiek bewus te maak van die omstandighede waarin landbouers werk, in Maart vanjaar begin. “Dit het meer gesneeubal as wat ek verwag het,” sê Kriel. “Op hierdie stadium is daar egter meer empatie, simpatie en kundigheid wat aangebied word. Eintlik het ons nou ook fondse nodig.” 54 Plaastoe! Uitgawe 24

Almal eet drie keer per dag Volgens Kriel is Vriende van Landbou ’n unieke onder­ steuningsnetwerk waar belanghebbendes saamkom om landbouers in Suid-Afrika te ondersteun. Die doelwit is om die verbruiker in te lig oor die landbouproses, omstandighede waarin landbouers hulself bevind én bewus te maak van waar sy of haar bord kos vandaan kom. Kriel meen die idee is om op ’n produktiewe en sinvolle wyse hande te vat om mense bewus te maak van die belangrikheid van die landbousektor, aangesien almal minstens drie keer per dag tydens etes ’n landbouer nodig het. “Dieetkosse van gesondheidsliefhebbers, burgers en chips van wegneemetes én formele disse op ons tafels het almal ontstaan uit die hand van ’n hard­ werkende landbouer,” sê hy. Die netwerk gee verbruikers die geleentheid om betrokke te raak deur geld, hulpbronne en kundigheid te skenk. Die skenkings word dan tot voordeel van landbouers gebruik om hulle, onder meer in krisistye, by te staan. Dié ondersteuning wat deur Vriende

Die inisiatief Vriende van Landbou het onlangs by die ALFA Expo in Parys sy nuwe produk, koffiebone waarmee hy geld insamel om landbouers in Suid-Afrika te help, bekend gestel. Foto: Vrystaat Landbou

verkry word, sal landbouers byvoorbeeld help met plaasveiligheid, grondsake en tydens brande, droogtes en vloede. Hiervoor is vier fondse begin, ’n veiligheid-, nood-, regs- en voedingsfonds. Die sanger, grapmaker en OppieStoep-storieverteller Andries Vermeulen is die inisiatief se ambassadeur en help om dit uit te brei. “Ek is deel van iets ongelooflik. Dit is een van die beter inisiatiewe waarby ek al betrokke was,” sê hy.

Arlington-landbouvereniging stap voor Verskeie individue en maatskappye het reeds hul gewig agter Vriende gegooi. Dit sluit onder meer die Cheetahs-rugbyspan, Brand New, ’n maatskappy wat handelsmerke ontwikkel, en Clinton Bukes, ’n vlieënier wat tydens nood bereid is om bystand deur vliegure te bied, in. Brand New het ook Vriende van Landbou se logo en handelsmerk ontwikkel. Vriende wil die beeld van landbou bevorder en sal daarom ook met Farmers4Change, ’n inisiatief wat

positiewe stories oor landbou help uitdra, hande vat. Farmers4Change word deur die televisie-aanbieder Ivor Price gedryf en sal later in die toekoms bekend gestel word. Volgens Kriel sal Vriende ’n bydra lewer tot Farmers4Change. “Die Arlington-landbouvereniging het R 10 000 vir Vriende van Landbou bewillig, wat via Vriende vir Farmers4Change sal gaan,” sê hy. “Én hulle daag landwyd enige landbouvereniging uit om dieselfde te doen of dié bedrag te verbeter.” Die Arlington-landbouvereniging stel egter nie net ’n voorbeeld deur bogenoemde nie, maar maak ook op grondvlak ’n verskil. Hierdie landbouers is onlangs deur die gemeenskap genader om sokkertruie vir ’n plaaslike span tydens ’n toernooi te borg. Hulle het dit, met die hulp van Ben Meintjies van Survivor.Solutions, gedoen en die span se truie, met logo’s van Vriende van Landbou daarop, laat maak. “Die bewusmaking aan die algemene publiek op grondvlak dat kommersiële landbou ’n verskil maak in gemeenskappe is belangrik,” sê Kriel. Plaastoe! Edition 24 55

Eerste vriend van inisiatief Iemand wat ’n voorbeeld stel, is ’n 87-jarige tannie in ’n ouetehuis in Bloemfontein. “Sy het R3 000 gegee vir Vriende van Landbou. Sy was ons eerste vriend of iemand van die publiek wat ’n donasie gemaak het,” sê Kriel. Volgens hom het verskeie maatskappye ook reeds met Vriende van Landbou hande gevat om bydraes te maak. “Ons wil graag hierdie uitdaging aan ander maatskappye stel om dieselfde te doen.” ◆◆ Vir meer inligting, om uit te vind hoe jy ’n bydra kan maak en om geld te skenk, besoek Vriende van Landbou se webtuiste by http://www.vlvriende.org/

en like die Facebook-bladsy LandbouVriende. Of kontak Vrystaat Landbou se kantoor by 051 444 4609.

Een van Vriende van Landbou se eerste vriende wat sy dienste beskikbaar gestel het, is Clinton Bukes (regs). Hy is ’n vlieënier wat bereid is om tydens nood bystand deur vliegure te bied. Saam met hom is Gerhard Kriel, Hoof Uitvoerende Beampte van Vrystaat Landbou. Foto: Vrystaat Landbou Die Arlington-landbouvereniging in die Vrystaat maak ’n verskil deur in sy gemeenskap betrokke te wees. Hy het sokkertruie vir ’n plaaslike span tydens ’n toernooi geborg. Hier is Ben Meintjies van Survivor.Solutions, wat gehelp het om dit te reël, en een van die spanlede. Foto: Verskaf

Ondersteun landbou deur koffie te drink Africa Fresh Coffee, ’n organisasie wat self teruggee aan landbou, is ook ’n “vriend” van Vriende van Landbou. Gehalte koffie, met die Vriende-handelsmerk daarop, word sedert September 2018 verkoop. Die bone kom uit die Afrika-koffiebelt en is handgerooster deur spesialis-roosters. Deur Africa Fresh Coffee te koop dra gebruikers ook by tot dié maatskappy se visie om plaaslike landbougemeenskappe by die oorsprong te ondersteun. “Mense wat die koffiebone koop, wys dat hulle Vriende van Landbou ondersteun en van die wins gaan aan die inisiatief,” sê Gerhard Kriel, Hoof Uitvoerende Beampte van Vrystaat Landbou. Tydens vanjaar se ALFA Expo, wat vanaf 18 tot 20 September in Parys in die Vrystaat plaasgevind het, is van die koffie verkoop om geld in te samel vir skade wat weens veldbrande in die Vrystaat gely is. Sowat 40 000 ha het in die slag gebly. Om koffie te bestel, besoek Vriende van Landbou se webtuiste by http://www.vlvriende.org/. Of kontak Vrystaat Landbou se kantoor by 051 444 4609 of stuur ’n e-pos na elana@vslandbou.co.za 56 Plaastoe! Uitgawe 24

LIG - WAARHEID - LEWE

NUKLEUS ONDERWYS GRAAD R TOT 12 DEURLOPENDE EVALUERING NASIONALE SENIOR SERTIFKAAT WETTIGE RAPPORTE Marlene Bramley 083 600 5110 marlene@plaastoe.co.za

ALLES WAT â&#x20AC;&#x2DC;N SUKSESVOLLE LEERDER BENODIG.

Web: www.nukleus.co.za Email: info@nukleus.co.za George: +27 044 873 0346 Vanderbijlpark: +27 016 931 1727

KEEP CALM AND BUY DANTECHÂŽ Food Processing equipment and turn key solutions

WE OFFER General Engineering u Stainless Steel Fabrication u Weighing Equipment Repairs and maintenance u Overhauling of machinery u Complete rebuilds u Sales of new machines

Contact your bu us for all We deli tchery needs. ver th whole o roughout the fS and int outh Africa ernatio nally.

+27 (0) 84 769 3403 +27 (0) 76 471 9608 +27 (0) 21 856 0658 E-mail: admin@dantechafrica.co.za Website: www.dantechafrica.co.za

You dream it, we build it We design and make any kind of stainless steel machinery, to your specification and budget. Give us a call today to discuss your needs. Contact:Â sales@dantechafrica.co.za Lloyd: 084 769 3403 Helga: 076 471 9608

ALLES PLAAS

Horticulture and Arboriculture Consultant Residential and Commercial Landscaping and Maintenance Project Management Landscaping and Set Dressing for Film Suppliers of Trees and Plants Contact: Dale Barber: 084 222 1334; dale@groundworks-sa.com Laurel Cadle-Barber: 021 856 0739; 071 339 9464; laurel@groundworks-sa.com https://groundworks-sa.com

FIND THE RIGHT BOOT FOR YOU

www.neptunboot.co.za