peter van tuijl
marxloh spleen
2
marxloh spleen
4
schoonheid is niet mijn drijfveer voor het maken van foto’s hetgeen niet wil zeggen dat vorm ontbreekt
MARXLOH SPLEEN
peter van tuijl 2014
6
kleur als het kan, zwart-wit als het moet
Een klein jaar geleden besloten we, de fotografen van het Oostgelders Fotografen Collectief een gezamenlijke expositie te houden in galerie foto21 te Bredevoort, onze thuisplaats. Na ampel beraad werd het thema spleen. Spleen heeft meerdere betekenissen. De meest letterlijke is milt als vertaling uit het Engels. Maar die hadden we als collectief niet in gedachten toen we spleen als thema kozen. Wel die van een enigszins depressieve gemoedstoestand. De toevoeging enigszins staat er niet voor niets omdat spleen ook iets dubbels in zich heeft. De gemoedstoestand die voorgeschoteld wordt lijkt ernstiger dan in werkelijkheid het geval is. Lekker droevig wordt ook wel genoemd als de gemoedstoestand die spleen uitdrukt. Michel van der Plas schreef een gedicht met als titel spleen (1954) en publiceerde dat in de bundel ‘ongerijmde rijmen’. Spleen is ook een verwijzing naar het Duitse Weltschmerz, letterlijk vertaald ‘wereldpijn’. Het is een diep gevoel van droefheid, zwartgallig en zwaarmoedig. Een als pijnlijk ervaren melancholie ten gevolge van bijvoorbeeld verdrietige ervaringen of vanwege een wereldbeeld dat zich laat leiden door een onvolmaaktheid. Ook wordt er in de literatuur wel een verbinding gelegd met het ontberen van contact. Weltschmerz gaat vaak gepaard met pessimisme, vervreemding en zelfs het zogenaamde escapisme, het welhaast ontkennen van de realiteit. Misschien is het ontvluchten van de werkelijkheid wel typisch iets van het fotografisch métier. Niet dat elke foto aan het thema beantwoordt, nee dat ook weer niet. Het collectief discussieert sinds de keuze van het thema over de gelaagdheid van de foto’s. Als ik dit boek maak heb ik een eerste indruk van het werk dat de anderen zullen gaan exposeren. Mooi is het om te zien dat ieder van ons zijn/haar fotografie trouw blijft. Geen gekke bokkesprongen en heel andere fotografie. Nee, heel herkenbaar zowel in thematiek als in beeldtaal. Dat is mooi, Het Oostgelders Fotografen Collectief is een mooi stel, een mooi stel eigenzinnige fotografen. Zo zal blijken uit de expositie vanaf begin oktober 2014 in Foto21.
intro spleen
Spleen ik zit mij voor het vensterglas onnoemelijk te vervelen ik wou dat ik twee hondjes was dan kon ik samen spelen Michel van der Plas (1954, ongerijmde rijmen)
8
De afgelopem tien jaar is er sprake van een economische opleving en daarmee ontstaat er ook een andere sociale werkelijkheid. Wilkommen in Marxloh en Made in Marxloh zijn in de afgelopen jaren als een mantra in de diverse media opgedoken. Het zijn met name de initiatieven van de Marxlohers zelf, veel van Turkse afkomst, die Marxloh een ander gezicht geven. Veel Turkse middenstanders zijn bruidswinkels en/of kledingzaken begonnen en het beeld in de hoofdstraat (Weseler strasse) wordt gevormd door een kleine zeventigtal kledingzaken.
Om het thema spleen te verbeelden heb ik gekozen voor een serie foto’s die gemaakt zijn in Marxloh. Marxloh heeft voor mij iets van dubbelheid, een zekere ambiguïteit. Marxloh is een voorstad van Duisburg met ongeveer 18.000 inwoners waarvan ongeveer 45% met een oorspronkelijk niet-Duitse nationaliteit. Marxloh werd bebouwd ten tijde van de industrialisatie van het Ruhrgebied, in de periode 1880-1910. Grote staalgiganten als Thyssen en Krupp vestigden zich daar met zware staalindustrie. In de nabijheid van woonwijken bevinden zich thans nog twee van de vroegere zeven hoogovens. Thyssen en Krupp bestaan niet meer als afzonderlijke staalgiganten maar zijn eind vorige eeuw gefuseerd tot ThyssenKrupp. Het merendeel van hun fabricage is uit het Ruhrgebied verdwenen en wereldwijd staan nu nieuwe fabrieken in lage-lonen-landen. De winst van de globalisering zou je kunnen zeggen. Tegelijkertijd heeft de sterk verminderde productie ervoor gezorgd dat vanaf medio 1980 de werkloosheid in de regio en met name in Marxloh, fors toenam. De verliesrekening was voor Marxloh dat mede daardoor verpauperde en vergeleken kon worden met de getto’s in sommige grote steden zoals bijvoorbeeld Neukoln in Berlijn.
MARXLOH
De ruim veertig winkels met kleding voor aanstaande echtparen zijn gebundeld in de Weseler Strasse over een lengte van pakweg anderhalve kilometer. Voor veel Turkse verloofden uit Noord-Europese landen behoort een bezoek aan de meest romantische straat van het Ruhrgebied tot het begin van het huwelijksavontuur. Het scheelt immers weer een dure rit naar Istanbul. In 2008 werd, na een bouw van ruim drie en een half jaar, de grootste moskee van Duitsland geopend. De moskee biedt plaats aan 1200 personen en de moslisgemeenschap staat bekend als gematigd. Ten tijde van de bouw was de voorzitter van de moskeegemeenschap een vrouw en in tegenstelling tot andere plaatsen in Duitsland heeft de bouw van de moskee destijds nauwelijks tot protesten geleid. Juist die verandering/transitie van industriestad tot een bruidsmarkt geeft iets dubbels aan Marxloh. Je ziet het verleden nog vertegenwoordigd in het heden. Enerzijds de verpaupering, de eenvoud en zelfs de armoede; aan de andere kant is er een druk straatbeeld bijvoorbeeld op de zaterdagen als veel mensen onder andere uit Oost Nederland en Nord Rhein Westfalen naar Marxloh trekken voor hun bruidsjurken en kostuums. Ik ben in 2011 voor de eerste keer naar Marxloh gegaan om te fotograferen. Nu drie jaar later ben ik duizenden negatieven rijker. Van de grootste moskee van Duitsland, tot het vrouwtje dat met veel moeite een enorme watermeloen tilt. En alles daartussen. Een selectie daarvan is in dit boek opgenomen, voor de expositie Spleen heb ik me uiteraard nog veel verder moeten beperken. Wellicht geven de expositiefoto’s spleen weer en laat het boek iets meer zien Niet elke beeld in dit boek zal dus spleen zijn in optima forma. Maar om met Aristoteles te spreken ‘het geheel is meer dan de som der delen’ en daarmee is in mijn ogen dit boek Marxloh Spleen! Ulft, augustus 2014
10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
30
32
34
36
38
40
42
44
46
48
50
52
54
56
58
60
62
64
66
68
70
72
74
76
78
80
82
84
86
88
90
92
94
96
98
100
102
104
106
108
110
112
114
116
118
120
122
124
126
128
130
132
134
136
138
140
142
144
146
148
150
152
154
156
158
160
162
164
166
168
170
172
174
176
178
180
182
184
186
188
190
192
194
196
198
200
202
204
206
Marxloh Spleen Peter van Tuijl, bmk foto’s zijn gemaakt in de periode september 2011 en april 2014 in Marxloh
dit boek is gemaakt in verband met de expositie SPLEEN van het Oostgelders Fotografen Collectief in FOTO21 te Bredevoort van 5 oktober 2014 t/m begin januari 2015 Het Oostgelders Fotografen Collectief bestaat uit acht fotografen: marion bauhuis, dinie wikkerink, ellen giesen, joop koopmanschap, paul van hulzen, stan kerlen, lawrence mooij, peter van tuijl © ulft 2014 niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd of openbaar worden gemaakt zonder schriftelijke goedkeuring van de auteur info info@fotopetervantuijl.nl www. fotopetervantuijl.nl
208
colofon