Magazyn nurkowy Perfect Diver nr 27

nurkowanie freediving pasja wiedza

nr 27 3(27)/2023

MAJ/CZERWIEC

cena 30,00 zł w tym 8% VAT

MEKSYKAŃSKIE CENOTY

RAJ DLA NURKÓW

HMS SOUTHWOLD 1

2

słowo wstępne

Wojciech Zgoła Redaktor Naczelny

T

ylko nurek wie, jak się schłodzić w letnie upa-

Wolicie język hiszpański? Nie ma problemu. Mi-

ły. Wystarczy zrobić podstawowy kurs nurko-

chał Czerniak opowiada o niespodziance Majorce

wy u dobrego instruktora. Kupić lub wypoży-

– jaką zgotowali mu przyjaciele i osobista żona.

czyć sprzęt nurkowy i wejść lub wskoczyć do wody.

Dla miłośników wraków i kamieniołomów znaj-

Nie dosyć, że przyjemnie, nie dosyć, że ciekawie, nie

dzie się kilka ciekawych informacji. Kurt Storms po-

dosyć, że bodźce zewnętrzne zostają odcięte, a my

kazuje HMS Southwold „zakotwiczony” na zawsze

zawisamy w toni, to do tego możemy jeszcze schło-

na maltańskim dnie; Tomasz Kulczyński nurkuje

dzić swoje ciało.

w Stoney Cove w Wielkiej Brytanii; a ja wraz z Bog-

Kto nie wierzy, niech spróbuje!

danem Zającem, odkrywamy tajemnice Jeziora (czy

Kolejne wydanie naszego 2-miesięcznika jest

to jezioro?) Czarnogłowy.

w waszych rękach lub przed oczami. Znów udało

Jest jeszcze kobiecy kącik i ciekawy materiał Isa-

nam się zrobić niesamowitą robotę. Nam – tu mam

dory Abuter Grebe, dwa artykuły o Planecie Ziemia

na myśli nie tylko redakcję, ale całe szerokie grono

– Jakuba Banasiaka o delfinach i Wojtka Jarosza o ko-

współpracowników. W środku mamy nowych auto-

lorowych słowikach.

rów i ich świetne zdjęcia i opowieści.

Na końcu totalna jazda bez trzymanki! Bardzo

Przemysław Zyber wskoczył z okładką – gratu-

praktyczny i niesamowicie ważny temat – rezerwy

lujemy. To jednak nie wszystko – dalej zobaczycie

w butli. Dotyczy każdego nurka sprzętowego bez

więcej zdjęć i przeczytacie, gdzie one powstały.

wyjątku. Wojtek Filip pokazał to zagadnienie bardzo

Dalej debiutujący u nas Jacek Bugajski, zarażony pasją do nurkowania, pokazuje nam na czym polega fotografia Blackwater. Jak to przeczytacie będziecie pewnie chcieli spróbować.

A jeśli nie byliście jeszcze na chorwackiej wyspie Vis – macie taką możliwość. Zapoznajcie się z krót-

konkretnie i przystępnie.

Polecam!

Spodobało Ci się to wydanie? Materiał zasługuje na uznanie? Postaw nam wirtualną kawę, będzie nam bardzo miło  buycoffee.to/perfectdiver

kim artykułem Dominiki Aleksanderek i fotografiami Piotra Stósa, spakujcie się i jedźcie na Vis 

Serdecznie zapraszam!

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

3

spis treści

48

65 20 PODRÓŻE 10 28 32 64

Meksykańskie cenoty. Raj dla nurków VIS Balearska niespodzianka Czarnogłowy

WIEDZA 20 Nurkowanie BLACKWATER. Spotkanie z tajem54

4

niczymi podwodnymi stworzeniami nocy Project Girls

40 WRAKI 40 HMS SOUTHWOLD

KAMIENIOŁOM 48 Nurkowa Wielka Brytania – Stoney Cove

Wydawca PERFECT DIVER WOJCIECH ZGOŁA

PLANETA ZIEMIA 36 Poznaj moją rodzinę, czyli zupełnie inny wymiar 60

obserwacji dzikich delfinów Kolorowe słowiki

ul. Folwarczna 37, 62-081 Przeźmierowo redakcja@perfectdiver.com

ISSN 2545-3319

redaktor naczelny

Wojciech Zgoła

fotograf

Karolina Sztaba

geografia świata i podróże

Anna Sołoducha

archeologia podwodna reklama tłumacze języka angielskiego

Szymon Mosakowski reklama@perfectdiver.com Agnieszka Gumiela-Pająkowska Arleta Kaźmierczak Reddo Translations Sp. z o.o.

Piotr Witek

opieka prawna projekt graficzny i skład

Adwokat Joanna Wajsnis Brygida Jackowiak-Rydzak

magazyn złożono krojami pisma

36

Montserrat (Julieta Ulanovsky), Open Sans (Ascender Fonts) Noto Serif, Noto Sans (Google) druk Wieland Drukarnia Cyfrowa, Poznań, www.wieland.com.pl

dystrybucja centra nurkowe, sklep internetowy

PORADY I CIEKAWOSTKI

preorder@perfectdiver.com

70 50 bar / rezerwa. Jazda bez trzymanki. Na ile wystarczy mi rezerwa?

fotografia na okładce

Przemysław Zyber miejsce

Meksyk, Cenota Maravilla

www.perfectdiver.com

70

Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, nie odpowiada za treść ogłoszeń oraz zastrzega sobie prawo do skracania, redagowania, tytułowania nadesłanych tekstów oraz doboru materiałów ilustrujących. Przedruk artykułów lub ich części, kopiowanie tylko za zgodą Redakcji. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za formę i treść reklam.

Podoba Ci się ten numer magazynu, wpłać dowolną kwotę!

Wpłata jest dobrowolna.

PayPal.Me/perfectdiver PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

5

redakcja

WOJCIECH ZGOŁA

ANNA SOŁODUCHA

Pasjonat nurkowania i czystej natury. Lubi mawiać, że podróżuje nur-

Absolwentka Geografii na Uniwersytecie Wrocławskim, niepoprawna

kując. Pływać nauczył się jako niespełna 6-cio letni chłopiec. W wieku

optymistka… na stałe z uśmiechem na ustach 

15 lat zdobył patent żeglarza jachtowego, a nurkuje od 2006 roku.

Nurkuję od 2002 roku czyli już ponad połowę swojego życia  Zaczy-

Zrealizował ponad 750 zanurzeń w różnych regionach Świata. Napi-

nałam nurkowanie w polskich wodach, do których chętnie wracam

sał i opublikował wiele artykułów.

w ciągu roku – i sprawia mi to ogromną przyjemność!:) Do Activtour

Współautor wystaw fotograficznych. Orędownik pozostawiania

trafiłam chyba z przeznaczenia i zostałam tutaj na stałe… już ponad

miejsca pobytu czystym i nieskalanym. Propagator nurkowania.

10 lat! Z zamiłowaniem spełniam ludzkie marzenia przygotowując

Od 2008 r. prowadzi swoją autorską stronę www.dive-adventure.eu.

wyprawy nurkowe na całym świecie!  Osobiście – latam i nurkuję

Na bazie szerokich doświadczeń w 2018 roku stworzył nowy Maga-

w różnych morzach i ocenach kiedy tylko mogę, bo to jedna z miło-

zyn Perfect Diver, który od ponad 4 lat, z powodzeniem, wychodzi

ści mojego życia

regularnie co 2 miesiące w języku polskim i angielskim.

swoje wspomnienia z wypraw nurkowych na papier dzieląc się swoją

Od początku istnienia magazynu PD przelewam

pasją z innymi i nie potrafię przestać pisać;) Od 2023 na stałe w redakcji PD – mając nadzieję przynieść jej trochę „świeżej krwi”;) Spełnione nurkowe marzenie: Galapagos! Jeszcze przede mną… Antarktyda! Jeśli nie nurkuję to wybieram narty, tenisa albo mocne, rockowe brzmienia;)! Motto które bardzo lubię to: „Bądź realistą – zacznij marzyć”!:) anna@activtour.pl; www.activtour.pl;

KAROLA TAKES PHOTOS

SZYMON MOSAKOWSKI

Karolina Sztaba, a zawodowo Karola Takes Photos, jest fotografem

Student archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w To-

z wykształcenia i pasji. Obecnie pracuje w Trawangan Dive Centre

runiu. Początkujący płetwonurek rozpoczynający swoją przygodę

na malutkiej wyspie w Indonezji – Gili Trawangan, gdzie zamiesz-

z archeologią podwodną. Miłośnik fotografii, przyrody i koszykówki,

kała cztery lata temu. Fotografuje nad i pod wodą. Oprócz tego

a od niedawna również nurkowania.

tworzy projekty fotograficzne przeciw zaśmiecaniu oceanów oraz zanieczyszczaniu naszej planety plastikiem („Trapped”, „Trashion”).

Współpracuje z organizacjami NGO zajmującymi się ochroną środowiska i bierze aktywny udział w akcjach proekologicznych (ochrona koralowca, sadzenie koralowca, sprzątanie świata, ochrona zagrożonych gatunków). Jest również oficjalnym fotografem Ocean Mimic – marką tworzącą stroje kąpielowe i surfingowe ze śmieci zebranych na plażach Bali. Współpracowała z wieloma markami sprzętu nurkowego, dla których tworzyła kampanie reklamowe. W roku 2019 została ambasadorem polskiej firmy Tecline. Od dwóch lat jest nurkiem technicznym.

stała współpraca

WOJCIECH A. FILIP

KLAUDYNA BRZOSTOWSKA

SYLWIA KOSMALSKA-JURIEWICZ

Ma na swoim koncie ponad 8000 nurkowań. Nur-

Instruktorka nurkowania PADI oraz wideografka.

Podróżniczka i fotograf dzikiej przyrody. Ab-

kuje od ponad 30 lat, a w tym od ponad 20 lat jako nurek techniczny. Jest profesjonalistą z ogromną wiedzą teoretyczną i praktyczną. Jest instruktorem wielu federacji: GUE Instructor Mentor, CMAS**, IANTD nTMX, IDCS PADI, EFR, TMX Gas Blender.

Uczestniczył w wielu projektach i konferencjach nurkowych jako lider, eksplorator, pomysłodawca czy wykładowca. Były to między innymi Britannic Expedition 2016, Morpheus Cave Scientific Project on Croatia Caves, GROM Expedition in Narvik, Tuna Mine Deep Dive, Glavas Cave in Croatia, NOA-MARINE. Zawodowo jest Dyrektorem Technicznym w TecLine w Scubatech, a także Dyrektorem Szkolenia w TecLine Academy.

Większość czasu spędza w wodzie dokumentując fascynujący podwodny świat. Absolwentka ASP na kierunku Projektowania Mody w Łodzi oraz Filmoznawstwa na UAM w Poznaniu, z wykształcenia krawcowa, a z zamiłowania miłośniczka natury oraz sporej dawki adrenaliny. Kocha wszystko co z woda związane. Jej przygoda z nurkowaniem zaczęła się od podroży z plecakiem w 2016 roku.

Podczas pobytu w Tajlandii zanurkowała po raz pierwszy i od tamtego momentu straciła głowę i serce dla tego sportu. Spędzając ostatnie lata i większość swoich dni pod woda, ucząc i pokazując piękno podwodnego świata wierzy, że nurkowanie jest jednością – z samym sobą, naturą i niezwykły-

solwentka dziennikarstwa i miłośniczka dobrej literatury. Żyje w zgodzie z naturą, propaguje zdrowy styl życia, jest joginką i wegetarianką.

Angażuje się w ekologiczne projekty, szczególnie bliskie jej sercu są rekiny i ich ochrona, o których pisze w licznych artykułach oraz na blogu www.divingandtravel.pl Swoją przygodę z nurkowaniem zaczęła piętnaście lat temu przez zupełny przypadek. Dzisiaj jest Divemasterem, odwiedziła ponad 60 państw i nurkowała na 5 kontynentach. Na wspólną podróż zaprasza z biurem podróży www.dive-away.pl, którego jest współzałożycielem.

mi stworzeniami. @waterographyk

ŁUKASZ METRYCKI

LAURA KAZIMIERSKA

KURT STORMS

Nurek od 2007 roku. Kierunki wakacyjne zawsze

Obecnie pracuje jako PADI Course Director w Tra-

Zawodowy żołnierz, odkrywca podwodnych jaskiń

wybieram pytając sam siebie – no ok, ale czy jest tam gdzie zanurkować? Fotografia podwodna to wciąż dla mnie nowość, ale z każdym kolejnym nurkowaniem uczę się czegoś nowego. „Od momentu narodzin, człowiek nosi na swych barkach ciężar grawitacji […], ale wystarczy że zanurzy się pod powierzchnię wody i staje się wolny” – J.Y.Cousteau

wangan Dive Centre na indonezyjskiej wysepce Gili Trawangan. Założycielka portalu Divemastergilis – www.divemastergilis.com @divemastergilis Od ponad 7 lat mieszka i odkrywa podwodny świat Indonezji. Jest nie tylko zapalonym nurkiem technicznym, ale także twarzą platformy Planet Heroes oraz ambasadorem marki Ocean Mimic.

Aktywnie przyczynia się do promowania ochrony koralowców i naturalnego środowiska ryb i zwierząt morskich, biorąc udział w projektach naukowych, kampaniach przeciw zaśmiecaniu oceanów i współpracując z organizacjami pozarządowymi na terenie Indonezji. @laura_kazi

i aktywny instruktor nurkowania technicznego/jaskiniowego/rebreatherowego dla IANTD. Karierę nurkową rozpoczął w Egipcie na wakacjach, a pasja trwa nadal. Kurt jest też założycielem i dyrektorem generalnym Descent Technical Diving.

Nurkuje na kilku CCR, takich jak AP, SF2, Divesoft Liberty SM. Kurt bierze udział w tworzeniu dokumentu o nowej kopalni soli w Belgii (Laplet). Projekt ten gościł w wiadomościach w Nationale TV. Prywatnie prawdziwą pasją Kurta są głębokie nurkowania jaskiniowe. Jego żona (Caroline) dzieli pasje męża i również nurkuje w jaskiniach. W wolnym czasie zwiedza belgijskie kopalnie łupków, a kiedy nie eksploruje, zabiera kamerę by dokumentować nurkowania.

stała współpraca

WOJCIECH JAROSZ

JAKUB BANASIAK

AGATA TUROWICZ-CYBULA

Absolwent dwóch poznańskich uczelni – Akademii

Płetwonurek od 2008 r. Pasjonat M. Czerwonego

Od dziecka marzyłam, żeby zostać biologiem

Wychowania Fizycznego (specjalność trenerska – piłka ręczna) oraz Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Wydziału Biologii (specjalność biologia doświadczalna). Z tą pierwszą uczelnią związał swoje życie zawodowe próbując wpływać na kierunek rozwoju przyszłych fachowców od ruchu z jednej strony, a z drugiej planując i realizując badania, popychając mozolnie w słusznym (oby) kierunku wózek zwany nauką. W chwilach wolnych czas spędza aktywnie – jego główne pasje to żeglarstwo (sternik morski), narciarstwo (instruktor narciarstwa zjazdowego), jazda motocyklem, nurkowanie rekreacyjne i wiele innych form aktywności,

i pelagicznych oceanicznych drapieżników. Oddany idei ochrony delfinów, rekinów i wielorybów.

Nurkuje głównie tam, gdzie można spotkać te zwierzęta i monitorować poziom ich dobrostanu.

Członek Dolphinaria-Free Europe Coalition, wolontariusz Tethys Research Institute oraz Cetacean Research & Rescue Unit, współpracownik Marine Connection. Od 10 lat uczestniczy w badaniach

morskim i udało mi się spełnić te marzenia. Skończyłam studia na kierunku oceanografia, gdzie od niedawna rozpoczęłam studia doktoranckie.

Moja przygoda z nurkowaniem zaczęła się, kiedy miałam 12 lat. Kocham obserwować podwodne życie z bliska i staram się pokazać innym nurkom jak fascynujące są podwodne, bałtyckie stworzenia.

nad dziko żyjącymi populacjami delfinów oraz audytuje delfinaria. Razem z zespołem „NIE! Dla Delfinarium” przeciwdziała trzymaniu delfinów w niewoli i popularyzuje wiedzę na temat delfinoterapii przemilczaną bądź ukrywaną przez ośrodki zarabiające na tej formie animaloterapii.

TOMASZ KULCZYŃSKI

ISADORA ABUTER GREBE

Dla Tomka nurkowanie zawsze było największą

Entuzjastyczny nurek, naukowiec i działacz

Mieszkam w Świnoujściu, nurkuję od 2009 roku.

pasją. Zaczął swoją przygodę w wieku 14 lat, roz-

na rzecz ochrony przyrody. Isadora bada bio-

Obecny stopień nurkowy to advanced nitrox

wijając się został instruktorem nurkowania rekre-

logiczne znaczenie wraków statków dla ekosys-

w IDF, a AOWD w SSI. Kurs fotografii u Ireny Stan-

acyjnego, technicznego, Instruktorem pierwszej

temów morskich. Kierowana ciekawością chce

gierskiej. Ilość nurkowań 450.

pomocy oraz technikiem branży nurkowej. Aktu-

poznawać przyrodę, a także „jak zostać lepszym

alnie prowadzi 5* Centrum Nurkowe COMPASS

nurkiem”. Będąc jeszcze w początkach swojej

DIVERS Pobiedziska koło Poznania, gdzie przeka-

nurkowej kariery cieszy się drogą pokonywania

zuje swoją wiedzę i umiejętności początkującym

przeszkód ucząc się od bardziej doświadczonych

oraz zaawansowanym nurkom, co sprawia mu

nurków, używając odpowiedniej konfiguracji

ogromną radość i satysfakcję z bycia częścią ich

i ćwicząc.

podwodnej przygody…

@isa_diving_nature

piszą dla nas

a także fotografia, głównie przyrodnicza.

REKLAMA

BOGDAN ZAJĄC

piszą dla nas

DOMINIKA ALEKSANDEREK

PIOTR STÓS

PRZEMYSŁAW ZYBER

Jednostka wielozadaniowa: łączy w sobie pasję

Fotograf, biolog, gawędziarz, SSI Instructor Tra-

Moja przygoda z fotografią zaczęła się na długo

do literatury, nart, nurkowania i psychologii.

iner. Nauczanie nurkowania na każdym pozio-

zanim zacząłem nurkować. Już od pierwszego

W Nautice od czasu Wielkiego Wybuchu. W firmie

mie uważa za swój obowiązek. Od zarania dzie-

nurkowania marzyłem, aby towarzyszył mi apa-

zajmuje się wszystkim, a oprócz tego jest prze-

jów związany z Nauticą nierozerwalną pępowiną

rat. Wraz z nabieraniem wprawy w nurkowaniu

wodniczką nurkową, znawczynią ludzkich potrzeb

współwłaścicielstwa. Gniazduje na chorwackiej

mój sprzęt do fotografii również ewoluował. Od

– czyli szefową marketingu, inicjuje i prowadzi

wyspie Vis, na łodziach safari w Egipcie oraz tam,

prostej kamerki GoPro poprzez kompakt oraz

dalekie wyprawy. Nadal uważa, że Chorwacja

gdzie pod wodą pięknie, jak świat długi i szeroki.

lustrzankę do pełnoklatkowego bezlusterkowca.

jest najpiękniejsza na świecie. Pracuje w Nautica

Pracuje w Nautica Safari.

Teraz nie wyobrażam sobie nurkować bez apara-

Safari.

nautica.pl

tu. Mam wrażenie, że fotografia podwodna nadaje

nautica.pl

Piotr.Stos@nautica.pl

sens mojemu nurkowaniu.

Dominika.Aleksanderek@nautica.pl

www.facebook.com/przemyslaw.zyber www.instagram.com/neox.pro www.deep-art.pl

JACEK BUGAJSKI

MICHAŁ CZERNIAK

Od dziecka zawsze towarzyszyła mi woda. To

Absolwent Politechniki Poznańskiej, finansista,

mój żywioł, pasja i sport. Począwszy od zabaw

biegły rewident. Nurek zafascynowany teorią nur-

w wodzie, przez sekcję pływacką, aż do 2001 r.

kowania – fizyką i fizjologią. Zakochany w arche-

Wtedy pierwszy raz spróbowałem oddychać

ologii podwodnej pasjonat historii Starożytnego

z butli pod wodą. Od razu wiedziałem, że to jest

Rzymu, aktywny Centurion w grupie rekonstruk-

to, co chcę robić. Zafascynowany nurkowaniem,

cyjnej Bellator Societas (Rzym I w.p.n.e.). Marzy, by

zacząłem zdobywać różne umiejętności, brać

choć raz wziąć udział w po dwodnych badaniach

udział w kursach oraz poznawać tajniki nurko-

archeologicznych a następnie opisać wszystko

wania technicznego. Jednak dopiero dzięki mojej

w serii felietonów.

żonie poznałem pełną gamę możliwości, jakie

Równie często jak pod wodą spotkać go można

skrywa podwodny świat. Zaczęliśmy od Lumixa

w Japonii, której kulturą i historią fascynuje się

żony, później GoPro, dalej pierwsza, a potem dru-

od blisko trzech dekad.

ga lustrzanka (Nikon D850) w solidnej obudowie.

Zwłaszcza świat makro wciąga mnie jak magnes, ale duże zwierzęta morskie również są dla mnie niezwykle piękne i fascynujące. W mojej pracy fotograficznej używam głównie dwóch obiektywów: 105 mm makro i 8–15 mm fisheye.

REKLAMA

+48 502 138 403 http://www.deepdivingslesin.pl/ baza-nurkowa-honoratka/

podróże

MEKSYKAŃSKIE CENOTY RAJ DLA NURKÓW

Tekst i zdjęcia Przemysław Zyber 10

Maravilla PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

11

Taak Bi Ha

Kiedy myślę: „Meksyk” – mój umysł momentalnie przywołuje obrazy bujnej tropikalnej roślinności, ciepło słonecznych promieni na twarzy, wspaniałe pozostałości po kulturze Majów, pozytywną, wyluzowaną atmosferę. Nawet moje kubki smakowe mają swoje miłe wspomnienia z tego miejsca.

J

ednak to wszystko i tak blednie, kiedy przywołuję obrazy meksykańskich cenot. Oto bowiem gwóźdź programu, który czyni to miejsce tak niesamowitym.

CENOTA? A CO TO? Nazwa „cenote” wywodzi się z języka Majów i oznacza „jaskinię z wodą”. Cenoty były miejscem, w którym Majowie składali dary, nierzadko rownież ofiary z ludzi. Można wyróżnić trzy

rodzaje cenot: zamknięte, półotwarte oraz otwarte. Ta

12

klasyfikacja jest związana zazwyczaj z ich wiekiem. Najmłodsze to te z nienaruszoną kopułą, najstarsze zaś są całkowicie otwarte i na pierwszy rzut oka mogą sprawiać wrażenie jeziora lub oczka wodnego. Od jeziora czy oczka odróżnia je jednak rozbudowana sieć połączeń, zalanych tuneli, które to stanowią o unikalności tego miejsca.

Reasumując – cenoty to specjalne formacje krasowe: jeziora, studnie i całe kompleksy jaskiń z podziemnymi rzekami, czasem z dostępem do wody morskiej, zazwyczaj

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

13

podróże

Dream Gate

Różnorodność form, które można spotkać pod wodą zachwyci najbardziej wymagających. Każda jaskinia czy caverna jest inna, z własnym klimatem i niepowtarzalną formacją skalną.

skie centra nurkowe, które zorganizują wszystko od początku do końca. Nie mając uprawnień jaskiniowych w cnotach nurkujemy z lokalnym przewodnikiem. Należy pamiętać, że wstęp do większości cenot jest dodatkowo płatny – nie zapomnijmy więc uwzględnić tego w budżecie planując wykaz.

Nurkowania w cenotach może spróbować każdy nurek od uprawnień OWD włącznie. Należy jednak uprzedzić organi-

jednak z wodą słodką. Dlatego też są niezwykle cenne dla

zatora naszych nurkowań o posiadanych uprawnieniach, żeby

lokalnego ekosystemu, stanowią bowiem naturalne źródło

mógł dopasować odpowiednie miejsca do naszych umiejętno-

słodkiej wody.

ści. Chodzi przecież o to, żeby nurkować bezpiecznie i czerpać z tego maksymalną przyjemność.

NURKOWANIE W CENOTACH

14

Cały Półwysep Jukatan usiany jest właśnie takimi zalanymi ja-

MAGICZNY ŚWIAT

skiniami, studniami i tunelami, w których nie bez powodu zako-

Kałuża wody w środku dżungli – niepozorne bajorko z prowizo-

chali się nurkowie. Różnorodność form, które można spotkać

rycznym zejściem – po minach grupy widzę, że zastanawiają się:

pod wodą zachwyci najbardziej wymagających. Każda jaskinia

„To na pewno tu?” Zawsze mnie to rozbawia. Nie każda ceno-

czy caverna jest inna, z własnym klimatem i niepowtarzalną

ta z zewnątrz wygląda niepozornie, ale bywa i tak. Najbardziej

formacją skalną.

znane dorobiły się porządnej infrastruktury: toalety, prysznice,

W Meksyku działa wiele centrów nurkowych, w których moż-

strefy do klarowania sprzętu, sklepiki, a czasem nawet jakiś bar.

na wykupić nurkowania. Bez problemu znajdziemy nawet pol-

Ale to, co najciekawsze i tak znaleźć można tuż pod taflą wody.

podróże Zapote

Car Wash

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

15

podróże

Angelita

Temperatura wody waha się cały rok między 24 a 26°C, dlatego

na. Wygląda niczym wielki krater. Jest do cna prosta, surowa

z powodzeniem można nurkować tu w piankach 5–7 mm.

i piękna zarazem. Jej niepowtarzalny klimat tworzy spora wyspa

Zanurzamy się z zapalonymi latarkami ciekawi jak będzie

na głębokości 34 metrów, otoczona potężną chmurą siarkowo-

tym razem. Czasem surowe, zawalone stropy tworzą widoki

doru. Wyspa powstała z zapadniętego stropu wraz z konarami

niczym z abstrakcyjnych malowideł, czasem jest bajkowo z pod-

drzew. To właśnie dzięki rozkładającym się szczątkom drzew

ziemnymi jeziorami, czasem są to ogromne zatopione krypty,

i roślin mamy tu do czynienia z siarkowodorem.

które nie sposób ogarnąć wzrokiem, a czasem po prostu sieć korytarzy.

Cenota Car Wash zachwyca kolorami, krystalicznie czystą wodą oraz mnóstwem małych ryb. Jest to w znacznej części

Płyniemy. Co jakiś czas, w ciemność naturalnych korytarzy,

otwarta cenota. Dno pokrywają soczyście zielone glony. Mo-

wlewa się dzienne światło. Uwielbiam te lasery światła, które

żemy tu obserwować malownicze lilie pnące się na długich,

wdzierają się do cenot przez naturalnie występujące otwory.

cienkich łodyżkach w stronę słońca. Tysiące małych kolorowych

Nagle woda w cenocie robi się wyraźnie cieplejsza, spada przej-

rybek dopełnia rajski obraz akwenu.

rzystość. To haloklina. Wpływamy w zupełnie inną gęstość wody.

Podczas płyciutkich nurkowań w Dos Ojos zachwyci nas

Kursanci próbują dotknąć granicy między wodą słodką i słoną.

bogata forma nacieków. Piętrzące się stalagmity oraz stalak-

Jest jeszcze bardzo wyraźna – z pewnością po przepłynięciu ca-

tyty łączące się w kolumny uświadamiają prehistoryczny wiek

łej grupy, ulegnie deformacji (by z czasem znów się wyraźnie

cenoty. Nieprawdopodobnie przejrzysta woda daje wrażenie

rozdzielić). Po ok. 50 minutach relaksującego nurkowania zmie-

unoszenia się w powietrzu.

rzamy w stronę wyjścia. Fajnie znów będzie posłuchać co najbar-

Efekty świetlne, które spotkamy w Cenocie Paradise już nie

dziej przykuło uwagę, co się spodobało, co zaskoczyło i dlaczego?

raz sprawiły, że z oczu popłynęły łzy zachwytu. Kurtyny migotających laserów ciągną się tutaj przez kilkadziesiąt metrów.

SŁÓW KILKA O NIEKTÓRYCH Każda z cenot jest naprawdę inna i to jest niesamowite.

Dla przykładu Angelita jest olbrzymia i bardzo przestrzen-

16

O cenotach można by opowiadać godzinami. Każdy kto tu nurkował, ma swoje ulubione. Z każdą kolejną wizytą w Mek-

Dream Gate

Taak Bi Ha

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

17

podróże

Eden

syku odwiedzam cenoty, w których wcześniej nie byłem. Wciąż

sama podróż do każdej z cenot jest okazją do bliskich spotkań

zachwycają mnie swoją różnorodnością.

z meksykańską fauną i florą.

Nurkowanie w cenotach to obcowanie z naturą pełne spo-

Dlatego wciąż nie mam dość i znów planuję kolejny wyjazd

koju, nieśpieszne i bez prądów, z którymi nierzadko mamy

do Meksyku. Jest jeszcze tyle do zobaczenia… i do sfotografo-

do czynienia nurkując w morzu, czy oceanie. Ten spokój to pod-

wania :) Dwutygodniowy wyjazd to zdecydowanie za mało, aby

stawowa różnica, charakteryzująca nurkowania w cenotach.

zwiedzić wszystkie cenoty. A przecież Jukatan oferuje jeszcze

Do tego średnia głębokość nurkowań oscyluje w granicach

nurkowania z rekinami czy niesamowitą rafę w pobliżu wyspy

8–12 m. Woda jest krystalicznie czysta i przejrzysta. Miejsca

Cozumel. Dodatkowo całą masę atrakcji nie-nurkowych. Jest

nurkowe osadzone są zazwyczaj głęboko w dżungli, więc już

więc po co wracać.

Nohoch nah Chich

18

wiedza

NURKOWANIE BLACKWATER

SPOTKANIE Z TAJEMNICZYMI PODWODNYMI STWORZENIAMI NOCY

Tekst i zdjęcia Jacek Bugajski, BigBlueFun (@bigbluefun) 20

wiedza

Nurkowanie to fascynująca przygoda, która pozwala na odkrywanie innych światów ukrytych pod powierzchnią wód. Ale czy kiedykolwiek słyszeliście o nurkowaniu Blackwater? Jeśli nie, to zapnijcie pasy, bo zabieram Was w podróż do krainy morskich cudeniek, gdzie ośmiornice larwalne są tylko wierzchołkiem góry lodowej.

HISTORIA NURKOWANIA BLACKWATER

wokół wiązek światła z zawieszonych reflektorów, szukamy

Nurkowanie Blackwater zrodziło się z ciekawości biologów

wszystkiego, co się porusza.

morskich, którzy chcieli zbadać zmiany zachodzące w życiu oceanu po zmroku. Podążając za niezwykłymi stworzeniami, eks-

PRZYGOTOWANIE DO NURKOWANIA BLACKWATER

plorowali głębiny, zanurzając się w otwartym oceanie w nocy.

Nurkowanie Blackwater wymaga specjalnego przygotowania.

Szybko zyskało popularność wśród entuzjastów nurkowania

Po pierwsze, musisz być doświadczonym nurkiem, aby uczest-

i fotografów podwodnych, którzy pragnęli uchwycić rzadko

niczyć w takiej wyprawie, czyli musisz się bardzo dobrze czuć

spotykane gatunki morskie. Nurkowanie odbywa się w otwar-

w toni, z dość słabą widocznością. Latarki nurkowe są niezbęd-

tym oceanie/morzu, z dziesiątkami metrów wody pod łodzią.

ne. Dodatkowo, jeżeli chodzi o sprzęt do fotografii, to aparaty

Znajdujemy się w pobliżu liny z bardzo mocnymi światłami,

kompaktowe, z wolnym czasem ostrzenia nie sprawdzą się

które przyciągają plankton oraz stworzenia podwodne. Nurku-

dobrze na takim nurkowaniu. Jeżeli myślimy o zdjęciach, które

je się na maksymalną głębokość około 20–30 metrów. Płynąc

wzbudzą zachwyt jurorów na konkursach to warto zaopatrzyć

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

21

wiedza

się w aparat z wyższej półki (ja osobiście używam Nikona D850), który jest w stanie bardzo szybko ostrzyć pod wodą. Zalecanym obiektywem do zdjęć Blackwater jest 60 mm, ja używam 105 mm i jest już przy takim zoomie trudniej ująć dane stworzenie, ale im mniejsze to potem większa frajda jak kadr okaże się ostry. Do tego oczywiście dwie porządne lampy błyskowe bądź wideo (do filmowania) oraz 1 bądź dwie latarki do oświetlenia obiektu. W rzeczywistości, fotografia Blackwater stała się tak popularna, że wiele konkursów fotograficznych wprowadziło kategorie dedykowane temu rodzajowi zdjęć.

ANILAO I JEGO PODWODNE CUDA Anilao na Filipinach to prawdziwy raj dla nurków Blackwater.

Znajduje się tutaj Anilao Photo Academy, gdzie można wynająć sprzęt fotograficzny, a nawet wziąć udział w warsztatach, aby nauczyć się robić najlepsze zdjęcia podwodne. Bazę prowadzi małżeństwo: Rina oraz Wayen (profile na fb: https:// www.facebook.com/Periwinkle.violet oraz https://www.facebook. com/1infinitelovejones). Wayen zresztą jest bardzo znaną osobą w środowisku fotografów podwodnych i prekursorów blackwater diving – był wieloletnim członkiem wielu jury konkursów underwater photo. Obecnie każdego dnia służy radą jak dobrze się przygotować do fotograficznej przygody pod wodą, a potem może z Tobą przejrzeć Twoje zdjęcia spod wody.

PODWODNE SPOTKANIA Nurkowanie Blackwater to jak wejście do innego świata, pełnego bioluminescencji i fantastycznych stworzeń. W Anilao na Filipinach, które odwiedziłem ostatnio, miałem okazję spotkać larwalne ośmiornice – małe, przezroczyste istoty z wyrazistymi oczami, które zdawały się z innej galaktyki. Ale to tylko jedno z tajemniczych stworzeń, które można tam spotkać. Oto kilka z nich, które najbardziej zapadły mi w pamięć: 1. Młode Wunderpus Octopus (Wunderpus photogenicus): te niezwykłe ośmiornice o wyjątkowych wzorach na ciele są fascynujące do obserwacji. Młode osobniki są bardziej przeźroczyste niż dorosłe i mają zdolność do zmiany kształtów oraz kolorów w celu uniknięcia drapieżników.

2. Blanket Octopus (Tremoctopus violaceus): Blanket octopus, czyli ośmiornica płachtowata, to niezwykle fascynujący gatunek ośmiornic. Charakteryzuje się długimi, płachtowatymi błonami, które przypominają kolorowy, delikatny płaszcz, unoszący się w wodzie. Te błony, zwane „płachtami”, nie tylko dodają uroku tym stworzeniom, ale także służą im jako mechanizm obronny – ośmiornica może nimi otoczyć swoje ciało, aby zmylić drapieżnika lub zaimponować potencjalnemu partnerowi podczas zalotów.

3. Forma larwalna Long Arm Octopus (Abdopus sp.): Long Arm Octopus, czyli ośmiornica długoramienna, jest kolejnym fascynującym gatunkiem ośmiornic. W przeciwień-

22

wiedza

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

23

wiedza

stwie do dorosłych osobników, które są znane ze swoich wyjątkowo długich ramion, młode ośmiornice długoramienne mają ciekawy i nietypowy wygląd w fazie larwalnej.

4. Larwy homarów: te małe, przeźroczyste stworzenia są trudne do zauważenia, ale podczas nurkowania Blackwater można je czasami spotkać podróżujące na meduzach.

To zaskakujące zjawisko oferuje unikalne okazje fotograficzne, ze względu na kontrast między delikatnymi larwami a pulsującymi meduzami.

5. Male Paper Nautilus (Argonauta argo): te rzadko spotykane głowonogi z rodziny Argonautidae potrafią „jeździć” na meduzach (i nie tylko, co pokazuje jedno ze zdjęć), korzystając z nich jako schronienia i platformy do polowania. Mają wyjątkowo delikatne, białe muszle, które wydają się świecić podczas nurkowania.

6. Phronima to rodzaj małych, głębinowych skorupiaków z grupy amfipodów, które zamieszkują otwarte oceany.

Są one znane z niezwykłego zachowania, które polega na zamieszkiwaniu salp – kolonii przezroczystych organizmów morskich zaliczanych do osłonówek. Salpy są swoistymi „domami” dla Phronima, które oferują im ochronę oraz środowisko do życia i rozmnażania się. Phronima, mając mniej więcej 1–3 cm długości, posiada szczypce na przednich kończynach, którymi przekształcają salpy w swoje schronienia. Skorupiak zabija salpę, po czym wycina z jej wnętrza dziurę, zachowując jedynie prze-

24

wiedza

zroczystą, elastyczną osłonę. Następnie Phronima zajmuje

ska. Larwy flądry unoszą się w toni wodnej, gdzie są trudne

tę strukturę, tworząc swoje siedlisko. W salpie Phronima

do zauważenia dla drapieżników ze względu na swoje prze-

ukrywa się przed drapieżnikami, a także wychowuje swoje

źroczyste ciała. Podczas nurkowania można zaobserwować

potomstwo. Samica składa jaja w wydrążonej salpie, a na-

te niezwykłe stworzenia w różnych etapach rozwoju, co sta-

stępnie opiekuje się nimi, aż do ich wyklucia. To zabezpiecza

nowi rzadko spotykane doświadczenie.

potomstwo przed drapieżnikami i pozwala na ich rozwój

9. Larwy krewetki modliszkowej: w fazie larwalnej kre-

w stosunkowo bezpiecznym otoczeniu. Ciekawostką jest

wetki modliszkowe są zdecydowanie mniejsze niż doro-

to, że Phronima potrafi poruszać się w wydrążonej salpie.

słe osobniki i mają bardziej przeźroczyste ciała. Posiadają

Robi to poprzez "wiosłowanie" za pomocą swoich kończyn,

jednak już charakterystyczne, długie odnóża, które póź-

co pozwala jej poruszać się w wodzie w poszukiwaniu

niej pozwolą im polować na ofiary z ogromną szybkością.

pokarmu. Skorupiak żywi się planktonem oraz drobnymi

W młodym wieku unoszą się w toni wodnej, gdzie zdoby-

organizmami morskimi, które znajduje w wodzie podczas

wają doświadczenie życiowe i uczą się polować. Spotkanie

swoich podróży.

z larwami krewetki modliszkowej pozwala na obserwację

7. Pyrosome: ten kolosalny, przypominający węża organizm

tych fascynujących stworzeń na bardzo wczesnym etapie

składa się z kolonii tysięcy pojedynczych stworzeń, które

ich rozwoju, co jest wyjątkowe i ekscytujące dla fotografów

łączą się, tworząc ogromne, rurkowate struktury. Pyroso-

podwodnych.

me może osiągać nawet 40 metrów długości i wygląda jak gigantyczny, świecący wąż w ciemnościach oceanu.

Oto mała anegdota: podczas jednego

8. Larwy flądry: w fazie larwalnej flądry mają bardziej syme-

z nurkowań, jeden z uczestników był tak za-

tryczne ciało niż dorosłe osobniki, z oboma oczami położo-

fascynowany larwalną ośmiornicą, że prawie

nymi po przeciwnych stronach głowy. Z czasem jedno z oczu

zapomniał o powrocie na powierzchnię! Ale

migruje na drugą stronę ciała, a ryba staje się bardziej pła-

czy można mu się dziwić?

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

25

wiedza

Nurkowanie Blackwater to absolutnie niezapomniane przeżycie, które pozwala zgłębić tajemnice oceanu i spotkać niezwykłe stworzenia, które inaczej pozostają niewidoczne dla naszego oka. Z każdym nurkowaniem odkrywacie zupełnie nowy, tajemniczy świat pełen niesamowitych i niezwykłych mieszkańców toni wodnej.

26

REKLAMA

WYPRAWY NURKOWE NAJPIĘKNIEJSZE PODRÓŻE NURKOWE

WYBÓR ponad

100 WYJĄTKOWYCH DESTYNACJI

Nurkowanie Blackwater to absolutnie niezapomniane przeżycie, które pozwala zgłębić tajemnice oceanu i spotkać niezwykłe stworzenia, które inaczej pozostają niewidoczne dla naszego oka. Z każdym nurkowaniem odkrywacie zupełnie nowy, tajemniczy świat pełen niesamowitych i niezwykłych mieszkańców toni wodnej.

Jeśli zastanawiacie się, czy warto spróbować, mogę tylko gorąco zachęcić do nurkowania Blackwater. Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że każde kolejne nurkowanie sprawia, że coraz bardziej zakochuję się w tym niezwykłym świecie. Jak to mówią, raz spróbujesz i już na zawsze zostajesz „zahipnotyzowany” przez piękno morskich głębin.

Na koniec chciałbym dodać, że choć jestem profesjonalnym fotografem podwodnym, podczas nurkowania Blackwater nie jestem tylko obserwatorem – także ja staję się częścią tego fascynującego świata. Czasem nawet żartuję, że jestem podwodnym Dr. Dolittle, rozmawiającym ze stworzeniami oceanu w ich własnym języku... choć póki co żadne z nich nie odpowiedziało mi jeszcze po polsku!

Tak więc, nie czekajcie dłużej! Spróbujcie nurkowania Blackwater i zanurz-

SPEŁNIMY TWOJE NURKOWE MARZENIA

WWW.ACTIVTOUR.PL od 2007

cie się w nieodkryty, tajemniczy świat pełen cudów, który czeka na Was tuż pod powierzchnią oceanu. Do zobaczenia w głębinach!

Warszawa, 04.2023

Jeżeli chcielibyście dowiedzieć się więcej zapraszam do kontaktu mailowego: jacek.bugajski@bigbluefun.com Dane Anilao Photo Academy: https://www.facebook.com/anilaophotoacademy

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

27

artykuł sponsorowany

VIS Tekst Dominika Aleksanderek

Zdjęcia Piotr Stós

Najpierw szutrowa, kręta, zapraszająca droga.

Dalej winnice - uporządkowany rytm krzewów na tle czerwonawej ziemi, regularne rzędy prowadzące wzrok coraz wyżej, w kierunku kamiennego, przysadzistego domu. Przed domem taras z drewnianym stołem, z gatunku tych, co to przyjmą dowolną ilość biesiadników, bo zawsze da się dostawić kolejne krzesło.

28

artykuł sponsorowany

W

progu uśmiechnięty gospodarz. – Niebrzydko,

Przecież i my – załoga bazy nurkowej Nautica na wyspie

prawda? – zatacza ramieniem okrąg obejmujący

Vis – też jesteśmy tutaj od lat, wrośnięci w społeczność, która

sosnowy las, rozmyte kontury wzgórz na hory-

liczy raptem 3 tysiące stałych mieszkańców. Mamy przywilej

zoncie, winnice i dom. Na stół pod rozłożystym drzewem wjeż-

siadania przed bazą i patrzenia, jak nad Viską Luką wschodzi

dża butelka wina o barwie miodowo-zielonkawej. – No i jak?

słońce. Po 25 latach spędzonych w Chorwacji, możemy śmiało

Smakuje wam moja Vugava?

powiedzieć, że to jest nasze miejsce na ziemi. Że żyjemy w wyspiarskim trybie „pomalo”.

Stają nam przed oczami wszystkie literackie i filmowe wątki o ludziach, którzy rzucili wszystko i wyprowadzili się do Pro-

Jak wygląda codzienność bazy Nautica na wyspie Vis? Każdego

wansji czy Grecji. Teraz widzimy, że to się dzieje w realu. Moż-

dnia manager bazy Piotrek Kudełko ustala srogi plan, w któ-

na? Można.

rym musi uwzględnić wiele zmiennych: pogodę, ilość chętnych

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

29

artykuł sponsorowany

na nury osób i ich stopnie nurkowe, zapotrzebowanie naszych gości i transfery do miejsc, z których odpływają łodzie.

Turnusy przeważnie rozpoczynają się w soboty. W niedziele rano o 9 (bestialska pora, ale szkoda czasu) zapraszamy na briefing, wyjaśniający wszystko, co chcielibyście wiedzieć o wyspie, bazie i nurach. Sprzęt ląduje w skrzynkach.

Pierwsze nurkowanie to zawsze, bezwzględnie check dive. Każda z grupek, wchodzi ze swoim przewodnikiem z położonej naprzeciw bazy żwirowej plaży z betonowym pirsem, umożliwiającym wygodne wejście na płytką wodę. Kiedy nurkowie wychodzą z morza, na tablicy ogłoszeniowej obok biura bazy wiszą już listy wypłynięć na następny dzień. Wystarczy odnaleźć na liście swoje nazwi-

Barjak i Volici, a rekiny (po chorwacku rekin to „morski pas”) są co prawda widywane

sko, zanotować nazwę łódki i godzinę wy-

bardzo rzadko, ale za to utrzymują odpowiedni poziom napięcia w mediach – tak jak

płynięcia i voila! Dzień zorganizowany:).

to miało miejsce w zeszłym roku – kiedy wizytacja przeprowadzona w Zatoce Viskiej

To, co można oglądać w wodach wokół

godnie, tytułami mrożącymi krew w żyłach. Znacie to – „Morderczy rekin w Chorwacji!

Visu jest niezwykłe. Zwłaszcza teraz, kie-

Czy będzie można pływać w Morzu Śródziemnym?” Spotykamy za to często jaja całko-

dy zbliża się lato. Wyspa leży na szlaku

wicie pozbawionego morderczych instynktów rekinka psiego, sprytnie przyczepione

podróży delfinów, wielorybów i tuńczy-

do gorgonii i gąbek za pomocą poskręcanych „wąsów”. Na wiosnę i wczesnym latem

ków. Mimo kolosalnego przełowienia

obserwujemy wysyp langust i wszelkiej maści krabów, w tym zaskakujących swoim

na całym świecie, Vis trzyma się całkiem

kształtem łopaciarzy, a także krewetek. Tutaj palmę pierwszeństwa w oryginalno-

nieźle. 5000 – mniej więcej tyle gatunków

ści dzierżą maleńkie, przezroczyste krewetki szkieletowe, które wiosną dosłownie

zwierząt spotykamy w rejonie Adriatyku,

oblepiają wszystkie liny opustowe. To czepliwe stworzenia i po nurkowaniu dużo

w tym 20–25 % to gatunki endemiczne.

czasu spędzamy, starając się ich pozbyć z rękawic, skafandrów i elementów sprzętu.

Wieloryby przepływały obok wyspy

Wyrzutów sumienia nie udaje nam się już pozbyć... W zagłębieniach skał moszczą

ostatnio pod koniec kwietnia 2023, delfi-

się niewielkie mureny o żółtawych pyszczkach, a także spore kongery. Te szare, po-

ny widujemy regularnie przy wysepkach

dobne do węgorzy ryby, dorastają do 3 metrów długości. Prowadzą nocny tryb życia,

przez modrulja (żarłacza błękitnego) podtrzymywała krwiobieg Onetu przez dwa ty-

Wyspa leży na szlaku podróży delfinów, wielorybów i tuńczyków.

Mimo kolosalnego przełowienia na całym świecie, Vis trzyma się całkiem nieźle. 5000 – mniej więcej tyle gatunków zwierząt spotykamy w rejonie Adriatyku, w tym 20–25 % to gatunki endemiczne.

30

REKLAMA

artykuł sponsorowany

w ciągu dnia można zobaczyć tylko wysunięty pysk; no chyba, że przynosicie ze sobą dary, jak to się czasami zdarza na wraku frachtowca “Teti”. Jednymi z najbardziej spektakularnych stworzeń w Morzu Śródziemnym są gałązwy.

To meduzy o niepowtarzalnym kształcie, jakby dwa dyski, z których jeden wygląda jak inkrustowany drobinami szlachetnych kamieni. Najbardziej jednak

25

lat jest z wami!

kochane przez nurków są ośmiornice: inteligentne, sprytnie ukrywające się wśród skał. Jest tego bogactwa tyle, że można by było wymieniać bez końca…

Baza prowadzi szkolenia na wszystkie stopnie rekreacyjne (od kursów dla dzieciaków do kursów instruktorskich) oraz do poziomu normoxic trimix w pionie szkoleń technicznych. Szkolimy w systemie SSI, który najbardziej odpowiada nam pod kątem struktury stopni i nowoczesności materiałów cyfrowych. Dla nurków “ciężkozbrojnych” i fotografów podwodnych mamy odrębne pomieszczenie zwane czule rebroomem. Pływamy dwoma łodziami – Veritasem i Bajkonurem oraz posiadającym chlubną, bałtycką przeszłość pontonem o sympatycznym imieniu Łoś. Dzięki temu jednorazowo może wypłynąć nimi 30 osób, a biorąc pod uwagę, że mamy często dwie tury w ciągu dnia, jest to naprawdę duży potencjał i spora wygoda w planowaniu czasu dla naszych Gości.

Otwieramy bazę na majówkę, a zamykamy w październiku. Wiosną przyjeżdżają najbardziej ambitni nurkowie, którym zimna woda nie przeszkadza w niczym, ale przede wszystkim ciężka jazda, czyli ludzie z twinami i rebreatherami, stęsknieni za tym, z czego Vis słynie – wrakami statków i samolotów z II Wojny Światowej. Jeśli nie byliście jeszcze na Visie, zerknijcie na stworzoną przez naszego instruktora apkę NurkoViska, zawierającą mapę z miejscami nurkowymi, ich dokładnymi opisami, okraszoną świetnymi zdjęciami viskich wraków, ścian, tuneli i kawern. Jest dostępna na Google Play Store.

Od 25 lat odwiedzają nas ludzie, którzy chcą poznawać nowe miejsca, rozwijać się nurkowo i dobrze bawić. A także trochę zwolnić… Tutaj na Visie dosłownie nasiąkają dobrą atmosferą, podczas gdy dla nas dzielenie się pięknem Dalmacji, prywatnymi doświadczeniami w odkrywaniu wyspy i różnorodnością podwodnych krajobrazów – to ogromna radość.

Zapraszamy na Vis!

Ćwierć wieku nurkowań, podróży, prowadzenia baz w Chorwacji, safari w Egipcie i dalekich wypraw; poszukiwania tego co dla was najciekawsze.

Nieustająco zapraszamy!

Załoga Nautica Kraków Toruńska 5 rezerwacje@nautica.pl +48 797025117 +48 797025124

nautica.pl

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

31

podróże

BALEARSKA NIESPODZIANKA Felieton nurkowy Tekst i zdjęcia Michał Czerniak

Ten kwiecień nie był taki, jak wszystkie dotąd kwietnie w moim życiu… Skończyłem pewną okrągłą liczbę lat i właśnie owa liczba wcale nie napawała mnie radością, jaką powinienem emanować w tak wyjątkowy dla mnie dzień.

P

ocieszałem się, że według znanego w naszych kręgach

na bezpieczeństwo na lotnisku, nie odważyli się zapalić na nim

przysłowia „dobry nurek to stary nurek”… wiek zaczynał

świeczek). Moje zdziwienie i zaskoczenie było tym większe,

działać więc na moją korzyść, co było niezaprzeczalnym

że grupie tej przewodził nie kto inny jak mój partnurek Wąski,

plusem tej sytuacji. Z rozmyślania nad sensem upływającego

który od kilku miesięcy realizował się w roli podwójnego agen-

czasu wyrwała mnie moja żona Justyna mówiąc, że ma dla

ta, działając nie tylko ze mną, ale i na rzecz pozostałej grupy

mnie specjalny prezent urodzinowy – wyjazd „niespodziankę”,

„urodzinowych spiskowców”.

nierozerwalnie związaną z nurkowaniem! Zasypałem żonę nieskończoną ilością pytań, korespondując tymczasem w tajemnicy z moim partnurkiem Wąskim i opracowując różne teorie

Ucieszyłem się ogromnie, bo Majorka budziła we mnie wy-

spiskowe odnośnie tajemniczego kierunku tego wyjazdu. Żona

łącznie dobre wspomnienia – nie kojarzyłem jej jednak z de-

zaskoczyła mnie podając, iż mam przygotować suchara, skrzy-

stynacją nurkową.

dło do twina i latarkę. Na pytanie, czy na pewno chodzi o twina,

Majorka jest największą z wysp archipelagu Balearów, sta-

dostałem twierdzącą odpowiedź – sprawa zaczynała robić się

nowi terytorium należące do Hiszpanii. Jej długość to zaled-

poważna! Dostałem prawo zadania kilku pytań o sprzęt, które

wie 100 km, co pozwala przejechać ją wzdłuż w ciągu nieco

Justyna konsultowała z kimś przez komunikator. Kiedy jednak

ponad godziny, korzystając z sieci niezłych dróg. To, co rzuca

zbyt mocno drążyłem zakres oferowanych gazów przez bazę

się w oczy, to krystaliczna woda o cudownym turkusowym

nurkową, starając się rozwikłać tajemnicę miejsca wyjazdu,

odcieniu. Otoczona Morzem Śródziemnym, zwanym w tym

możliwość zadawania pytań została mi odebrana. Pozostawało

obszarze Morzem Balearskim lub Iberyjskim, wyspa pełna jest

więc czekać do dnia wyjazdu…

piaszczystych plaż, romantycznych zatoczek, łańcuchów gór-

Punktualnie o godzinie 4.20 nad ranem zameldowałem się

32

Przy bramce odpraw tajemnica kierunku została ostatecznie wyjaśniona: jedziemy na Majorkę!!!

skich (1 400 m), klifów jak i jaskiń.

wraz z żoną na poznańskim lotnisku Ławica. Jakież było moje

Majorka ze swoją fauną i florą wyrasta na jeden z najważ-

zdziwienie, kiedy zza drzwi ruszyła w moim kierunku ekipa

niejszych w Europie obszarów turystycznych. Ma wielowiekową

moich sześciorga przyjaciół, trzymając w rękach tort (z uwagi

historię – początek osadnictwa datuje się tu na 1.000 lat p.n.e.

podróże

Znawcy historii wiedzą, że zachwyt kompozytora nie trwał długo, a początkowa sielanka zamieniła się w czarną rozpacz… ta jednak pozwoliła muzykowi stworzyć – pomimo niesprzyjających okoliczności – wiele wspaniałych utworów. Nasz zachwyt Majorką trwał jednak do samego końca wyjazdu!

Wróćmy jednak do sedna sprawy – do nurkowania. Rankiem, następnego dnia po przybyciu na Majorkę, udaliśmy się wraz z Wąskim w kierunku zachodniej części wyspy. Tu planowaliśmy zrealizować 2 nurkowania i spędzić resztę dnia, rozkoszując się fenomenalną pogodą (27 stopni).

(Fenicjanie). Przez kolejne wieki wyspa zamieszkana była przez ludność pochodzenia greckiego.

Choć uzbrojeni w twiny i suche skafandry, nie mieliśmy ambitnych planów nurkowych, wpasowując się tym w leni-

Majorka ma swój niepowtarzalny klimat. Swego czasu kli-

wy, wakacyjny i wyspiarski charakter tego miejsca. Zależało

matem tym zachwycił się nasz sławny rodak Fryderyk Chopin.

nam na poznaniu Majorki pod wodą i sprawdzeniu, czy

W 1838 roku przybył on na wyspę w towarzystwie swojej part-

pod powierzchnią zachwyci nas tak bardzo, jak na lądzie.

nerki i pisarki George Sand. Fryderyk urzeczony pięknem Ma-

Właściciele bazy nurkowej, dzięki którym mogliśmy zrealizo-

jorki tak pisał w liście do swego przyjaciela: „Jestem w Palmie,

wać naszą podwodną eskapadę (serdecznie pozdrawiamy!)

między palmami, cedrami, kaktusami, oliwkami, pomarańczami,

przekazali nam, że nieczęsto pojawiają się tu nurkowie w tak

cytrynami, aloesami, figami, granatami, itd. Co tylko Jadrin des

ciężkich konfiguracjach, a tutejsze wody (zanotowaliśmy tem-

Plantes ma w swoich piecach. Niebo jak turkus, morze jak lazur,

peraturę 25 stopni przy powierzchni i 19 stopni przy dnie)

góry jak szmaragd, powietrze jak w niebie. W dzień słońce, wszyscy

doskonale nadają się do zwiedzania ich w piankach. Baza

letnio chodzą, i gorąco; w nocy gitary i śpiewy po całych godzinach

stanęła jednak na wysokości zadania i nasze dwu-butlowe

[…] A, moje życie, żyję trochę więcej… Jestem blisko tego, co naj-

zestawy zostały szybko zwodowane w turkusowych wodach

piękniejsze. Lepszy jestem… ”.

zachodniego wybrzeża.

Na zdjęciu – nasz przewodnik po podwodnym świecie Majorki – Dawid

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

33

podróże

Jeśli chodzi o podwodną faunę, nie udało nam się spotkać rekinów czy osławianych w piosence „Orek z Majorki”. Zauważaliśmy jednak wiele gatunków skorupiaków, bezkręgowców i niewielkich ryb (ich nazwy pozostają jednak poza zasięgiem naszej wiedzy). Pomiędzy źdźbłami Posidoni zdarzało się dostrzec czerwone langusty, a w jednym z zagłębień skalnych przywitała nas niewielka murena.

Podwodna Majorka posiada skupiska koralowców – nie sposób porównać ich niestety z zasobami tak cenionego przez nas Egiptu.

Miłą odmianą na naszej drodze była niewielka caverna – choć głęboka na nie więcej niż 20 metrów, dostarczyła nam Pierwszą myślą jaka przyszła mi do głowy kiedy zanurzyłem

wiele zabawy z kamerką GoPro. Mogliśmy się choć na chwilę

ją pod taflę wody i spojrzałem w stronę dna była taka, że Ma-

z Wąskim poczuć prawie jak nurkowie jaskiniowi (wiem, wiem,

jorka spodobałaby się zapewne wielbicielom whisky. Wygląda

„prawie” robi wielką różnicę).

podobnie jak region Highlands w Szkocji, znany z produkcji

Przerwa powierzchniowa upłynęła nam na rozmowach

tego trunku, tyle, że pod wodą. Spotkamy tutaj trawiaste doliny

z Ekipą z bazy nurkowej. Dowiedzieliśmy się, że w maju w Mo-

jak i ciekawe formacje skalne, ciągnące się setkami metrów

rzu Śródziemnym możemy napotkać płaszczki. Występują też

niczym pasma górskie. W skalnych zboczach napotkamy głębo-

kaszaloty, delfiny szare i butlonose oraz żółwie kłusaki. Rejony

kie caverny, stanowiące naturalny habitat wielu gatunków ryb.

te nawiedzają również wieloryby, ale ich rozmiary nie są przy-

84 minuty spędzone pod wodą z maksymalną głębokością

Podczas drugiego nurkowania postanowiliśmy – tym razem

lowa dna morskiego na Majorce jest tylko jedna – Posidonia

już samodzielnie, bez naszego podwodnego przewodnika Da-

Oceanica.

wida – eksplorować wody zachodniego wybrzeża Majorki. Mie-

Posidonia to trawa morska zaścielająca łanami całe poła-

liśmy wraz z Wąskiem niedoparte wrażenie, że choć pięknie

cie dna Balearów. Te naturalne łąki dają schronienie wielu

to jednak tu „wszędzie daleko”. Połacie zielonej trawy poko-

gatunkom stworzeń morskich. Wystarczy przepłynąć tuż nad

nywane „z płetwy” przez ostatnie 80 minut dały nam się we

szczytami traw, aby zaobserwować jak wiele się tam dzieje. Posidonia jest dumą ekologów z Majorki – świetnie oczyszcza i natlenia wodę. Dość powiedzieć, aby zrozumieć, jak ważna jest dla Balearów ta trawa, że Posidonia jest pod prawną ochroną. Prawo stanowi, że nie wolno jej karczować z dna – można ją jedynie sprzątać, gdy zaściela plażę.

Tą niebagatelną trawą zajęła się również w 2017 roku jedna z komisji Unii Europejskiej, podkreślając, że „powszechnie występująca w Morzu Śródziemnym Posidonia Oceanica to jeden z najbardziej wytrwałych i produktywnych gatunków w biosferze, który jest częścią ważnego ekosystemu gwarantującego utrzymanie bioróżnorodności”.

34

tłaczające (6–7 metrów).

24 metry (średnio 10,6 m) przekonało nas nieodparcie, że kró-

podróże

Ostatnie nurkowanie utwierdziło nas w przekonaniu, że podwodna Majorka stanowi świetne miejsce do spędzania czasu przez nurków rekreacyjnych, zafascynowanych fauną i florą, lubiących wygrzać się w ciepłych i krystalicznych wodach. Zapewne fotografowie znajdą tu swoje eldorado, gdyż populacja alg, skorupiaków i bezkręgowców jest tu ogromna.

znaki – tym milej przywitaliśmy propozycję bazy o pożyczeniu nam skutera.

Naukowcy są pod ogromnym wrażeniem stanu zachowania ładunku tego statku. Nam – z uwagi na deficyt czasu, nie udało

Ostatnie nurkowanie utwierdziło nas w przekonaniu,

się odwiedzić tego interesującego obiektu.

że podwodna Majorka stanowi świetne miejsce do spędzania

Majorka rozwija się cały czas, a władze w Hiszpanii jak i wła-

czasu przez nurków rekreacyjnych, zafascynowanych fauną

dze unijne nie szczędzą dotacji na wzrost atrakcyjności tego re-

i florą, lubiących wygrzać się w ciepłych i krystalicznych wo-

gionu. Dotyczy to również tematów podwodnych. W okolicach

dach. Zapewne fotografowie znajdą tu swoje eldorado, gdyż

Porto Cristo, gdzie mieliśmy okazję mieszkać, ma powstać ar-

populacja alg, skorupiaków i bezkręgowców jest tu ogromna.

cheologiczny park podwodny, stanowiący prawdziwą atrakcję

Majorka nie należy do lokalizacji typowo „wrakowych”,

dla nurków. W planach jest budowa replik 4 zatopionych jed-

dlatego nurkowie kochający ten styl eksploracji nie będą jej

nostek, a to dopiero początek tego, co ma oferować to miejsce.

mieć zapewne na swojej liście. Ale czy słusznie? Dowiedzie-

Jeśli kiedykolwiek przyszłaby Wam ochota zanurkować

liśmy się, że w 2019 roku u wybrzeży Majorki zlokalizowano

na Majorce, szczerze polecamy to miejsce. A jeśli do tego

wrak niewielkiego statku (około 10 metrów długości) z czasów

mielibyście ochotę skorzystać z usług wspaniałej polskiej bazy

Cesarstwa Rzymskiego, datowany na III wiek naszej ery. To

nurkowej na tej wyspie, to kierujcie się na zachód – na pewno

czasy panowania Konstantyna I Wielkiego. Co prawda Cesar-

ich znajdziecie!

stwo miało już najlepsze chwile za sobą, jednak do momentu jego upadku upłynie jeszcze wiele lat. Statek przewoził setki amfor i to właśnie ich ciężar mógł być powodem powstania dziury w dnie jednostki. Amfory zawierały nie tylko wino, ale substancję dalece bardziej cenioną przez Rzymian – sos rybny garum. Sos ten produkowany ze sfermentowanych ryb jest dziś zapewne przyprawą mocno dyskusyjną – świat rzymski pokochał ją jednak miłością ogromną. Swoją drogą musiał mieć zniewalający smak skoro Starożytni decydowali się na jego konsumpcję pomimo odrzucającego zapachu. Poeta Marcjalis, znany ze swojego ciętego języka pisał: „Papilusowi tak cuchnie z ust, że najsilniejszy zapach perfum zamienia się przy nim w odór garum”.

Źródło Ultima Hora, The Guardian PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

35

planeta ziemia

POZNAJ MOJĄ RODZINĘ Czyli zupełnie inny wymiar obserwacji dzikich delfinów Tekst i zdjęcia Jakub Banasiak

Jeśli chcemy obserwować dziko żyjące delfiny, to tylko z takim operatorem whale & dolphin watching, który dba o dobrostan i ochronę mieszkańców morza i przestrzega zasad poruszania się wśród tych ssaków.

cownicy naprawdę żyją życiem delfinów, łącząc pasję, wiedzę i doświadczenie z bieżącym monitorowaniem obserwowanej populacji.

W maju właśnie zaczyna się sezon rejsów dolphin watching w portugalskim Setubal w estuarium Sado kilkadziesiąt kilometrów na południe od Lizbony. Gościliśmy tam już kilka razy obserwując grupę osiadłych tam butlonosów, liczącą

A

36

niespełna 30 osobników. Delfiny te są dobrze poznane dzięle jeśli chcemy naprawdę poznać ich rytm życia, zwy-

ki fotoidentyfikacji charakterystycznych płetw grzbietowych,

czaje a nawet poszczególnych członków stada, warto

unikalnych tak, jak linie papilarne u ludzi. Skupiając się wła-

wcześniej zrobić rekonesans i wybrać firmę, której pra-

śnie na poszczególnych osobnikach możemy się dowiedzieć

planeta ziemia

o wiele więcej o delfinach, przestajemy być tylko biernymi obserwatorami i stajemy się uczestnikami ich fascynującego, niekiedy dramatycznego życia.

Akwen estuarium Sado jest wymarzonym miejscem do takiej aktywności.

Wszystkie osobniki są skatalogowane, wiemy, czym się charakteryzują, mamy konkretne wskazówki, jak je odróżniać, z kim są spokrewnione, z kim zazwyczaj przebywają. Zresztą wiedza ta cały czas jest rozbudowywana. Badacze i firmy dolphin watching wymieniają się informacjami, wzajemnie weryfikują nowe spostrzeżenia i dzielą się faktami pomagającymi lepiej chronić tę unikatową populację.

W marcu 2021 portugalski Instytut Ochrony Przyrody i Lasów (ICNF – Institute for the Conservation of Nature and Forests ) wydał cyfrowy katalog identyfikacji delfinów butlonosych z Sado. Jest on dostępny dla wszystkich zainteresowanych w formacie pdf. Obecnie jest on również dostępny w formie drukowanej dla firm posiadających odpowiednie upoważnienia do obserwacji waleni w ujście rzeki Sado i przyległego obszaru morskiego.

Wspaniałą robotę dolphin watching wykonuje tu zespół z VERTIGEM AZUL. Historia Vertigem Azul zaczęła się w 1998 roku, kiedy Maria João Fonseca i Pedro Narra postanowili stworzyć firmę, która pozwoliła im pogodzić karierę zawodową z kontaktem z naturą i życiem delfinów z Sado. Otworzyli firmę turystyczną znaną w całym kraju i od lat podnoszącą świadomość na temat stanu zamieszkującej estuarium Sado społeczności butlonosów.

To właśnie dzięki uprzejmości, zaangażowaniu i wsparciu Marii João Fonseca i jej współpracowników mogłem poszerzyć swoją wiedzę o butlonosach i poznać poszczególnych członków rodziny delfinów z Sado.

Okazało się, że do identyfikacji nie zawsze wystarcza sprawdzenie kształtu płetwy grzbietowej. Oto delfiny Serrote i Bocaberta – mają niezwykle podobne

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

37

planeta ziemia

obrysy płetw, ale w takich przypadkach pomagają udokumentowane inne

również parę szczelin sutkowych (po obu stro-

znaki szczególne. Serrote ma dobrze widoczną białą plamkę na grzbiecie a Bo-

nach szczeliny narządów płciowych), w których

caberta ma problem z dolną szczęką i pływa cały czas z otwartym pyskiem

znajdują się gruczoły sutkowe.

(stąd imię delfina: Bocaberta oznacza otwarte usta).

Ponieważ w Europie nie można nurkować

Istotnym wyzwaniem dla obserwatora jest określenie płci poszczególnych

z dzikimi delfinami, jeśli nie uda się wychwy-

osobników. Jedynym sposobem na określenie płci delfina na wolności jest

cić powyższych szczegółów kamerą podwod-

wyraźne zobaczenie jego genitaliów lub obserwacja erekcji, stosunku płciowe-

ną na wysięgniku, pozostaje tylko liczyć na łut

go lub cielęcia pływającego blisko dorosłego osobnika, który prawdopodob-

szczęścia i zdjęcia delfinów wyskakujących po-

nie jest samicą. Samce mają dwie szczeliny na podbrzuszu, które ułożone są

nad wodę. Dlatego przez długie lata na 100%

na kształt wykrzyknika. Długa przednia szczelina mieści genitalia, podczas gdy

udało się zidentyfikować tylko 7 samic i 2 sam-

mniejsza tylna szczelina mieści odbyt. Po obu stronach szczeliny genitalno-od-

ce. Pośród samców udało się zespołowi Verti-

bytniczej znajdują się dwa małe ślady, które uznaje się za możliwe szczątkowe

gem Azul zidentyfikować Asa, gdy ratowano go

sutki. Samice z kolei mają jedną ciągłą szczelinę, w której znajdują się otwory

po wyrzuceniu na brzeg i delfina Raiz, u którego

odbytu i narządów płciowych, przy czym odbyt znajduje się z tyłu. Samice mają

zauważono erekcję.

Samice jest łatwiej namierzyć, bo w bezpośredniej bliskości towarzyszą im młode. W rejonie Sado młode najczęściej rodzą się w miesiącach letnich, między czerwcem a wrześniem. Nie jest wcale łatwo dostrzec z powierzchni, że dana samica jest w ciąży i dlatego narodziny nowego cielęcia są zawsze wielką niespodzianką. Niestety poziom przeżywalności noworodków jest dość niski. Jak wynika z rejestrów Vertigem Azul, dla przykładu w 2000 r. urodziły się dwa cielaki: Irma – dziecko Serrote i Papalagui oraz dziecko Azul. W 2001 r. urodziły się 3 młode, ale przeżył tylko Manaia – potomek Mr. Hook’a. Podobnie w 2002 – z dwóch noworodków przeżył tylko Alex – dziecko Ligeiro. W 2004 nie odnotowano żadnych urodzin. W 2005 r. urodziły się 3 delfiny, ale przetrwały tylko 2: Bisnau – cielak Esperancy oraz Bocage – kolejny potomek Mr. Hook’a.

38

planeta ziemia

REKLAMA

Niektóre osobniki przepadają bez wieści. Od 2004 r. nie obserwowano już Papalagui, a od 2005 nie widziano delfinów Bolha i Calvina.

Szczegółowe obserwacje i fotoidentyfikacja pozwalają ustalić, które osobniki są najbardziej ciekawskie i chętnie podpływają do łodzi, a które są bardziej nieśmiałe, które lubią pływać na fali dziobowej, również dużych statków zawijających do portu w Setubal, a które trzymają się na dystans.

Ciekawe jest także obserwowanie, które niespokrewnione osobniki najczęściej pływają obok siebie i trzymają się razem, które delfiny preferują poszczególne obszary estuarium, jakie mają techniki polowań.

Dodatkowo można zaobserwować różne ich reakcje na pojawiające się łodzie i wręcz różne osobowości. Wskazówki i komentarze doświadczonych osób z takich firm jak Vertigem Azul dają zupełnie inny obraz populacji delfinów i zapewniają wielką frajdę poznawczą.

Warto wykorzystywać każdą okazję i każdy rejs, by pogłębiać swoją wiedzę o mieszkańcach morza, ich potrzebach, stylu życia i ich unikatowych cechach.

Dopiero wtedy będziemy mogli je skutecznie chronić.

Serdeczne podziękowania dla Marii João Fonseca i zespołu Vertigem Azul za serdeczne przyjęcie i dzielenie się swoją pasją, wiedzą oraz miłością do delfinów.

NURKOWANIE KURSY POLSKIE CENTRUM NURKOWE NA MALCIE OFFICE@DIVEONMALTA.COM

+48604585389

WWW.DIVEONMALTA.COM PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

39

wraki

HMS SOUTHWOLD Tekst i zdjęcia Kurt Storms

40

wraki

Wreszcie na Malcie – ten wyjazd był planowany od jakiegoś czasu, ale nigdy nie doszedł do skutku, częściowo z powodu braku czasu. A że zostałem zaproszony do reprezentowania Divesoft na „Rebreatherforum 4”, była to idealna okazja.

Z

moim przyjacielem Willemem wybraliśmy się na Mal-

HISTORIA WRAKU

tę, aby nurkować na głębszych wrakach, w tym na tym

Southwold został zamówiony 20 grudnia 1939 r. i został zbu-

wspaniałym wraku z czasów II Wojny Światowej.

dowany przez J. Samuel White and Company z East Cowes w ramach programu ratunkowego z 1939 r. Jej stępkę poło-

HMS SOUTHWOLD

żono 18 czerwca 1940 r. z numerem roboczym J6274, a okręt

HMS Southwold rozpadł się na dwie części. Część dziobowa jest

zwodowano 25 maja następnego roku. Okręt został ukończony

największa. Ma około 40 metrów długości i leży na głębokości

9 października 1941 r.

około 68 metrów, w całości na prawej burcie. Część rufowa ma

HMS Southwold należał do niszczycieli klasy Hunt. Liczyły one

długość około 30 metrów i leży na głębokości 74 metrów, ułożo-

86 metrów długości przy szerokości 9,5 metrów i tonażu netto

na pionowo na dnie morskim. Część rufowa znajduje się około

1050 ton. Okręty te osiągały prędkość maksymalną 25 węzłów

200 metrów od części dziobowej, co oznacza, że zwiedzanie tego

i były wykorzystywane do eskortowania konwojów. HMS So-

wraku trzeba rozbić na dwa nurkowania.

uthwold miał 168-osobową załogę i dysponował trzema działa-

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

41

wraki

mi 2 x 4" MK XVI, jedno z przodu i dwa na rufie. Transportował

wystawić 15-calowe działa Littorio i 8-calowe działa krążowni-

również działa przeciwlotnicze i ładunki głębinowe.

ków. Brytyjczycy postawili więc zasłonę dymną, by uniemożli-

Po zakończeniu budowy Southwold popłynął do Scapa

wić Włochom dogodne wstrzelenie się w ich pozycje. Naprze-

Flow na próby morskie, po których dołączył do floty śród-

miennie chowali się za zasłoną dymną i wysuwali się zza niej,

ziemnomorskiej.

strzelając niszczącymi salwami do mających nad nimi przewagę

W okresie od 12 do 16 lutego 1942 r. HMS Southwold był częścią eskorty konwoju MW9B, którego misja zakończyła się

42

przeciwników, a następnie wycofując się za zasłonę dymną, zanim Włosi zdążyli dobrze wymierzyć.

niepowodzeniem. Z trzech statków handlowych jeden został

Tego ranka bitwa została przerwana, ale po południu wło-

uszkodzony i dotarł do Tobruku, ale dwa pozostałe zatonęły.

ska eskadra zbliżyła się ponownie. Tym razem admirał Vian

Southwold i pozostałe okręty eskorty wróciły do Aleksandrii.

zmniejszył odległość między walczącymi mniej niż 10 000 me-

Dnia 20 marca 1942 r. HMS Southwold opuścił Aleksandrię, aby

trów, wychynął zza zasłony dymnej i zdołał trafić Littorio sal-

dołączyć do konwoju MW10 płynącego na Maltę, dowodzonego

wą, która podpaliła pancernik. Włoska salwa, która stanowiła

przez admirała Philipa Viana. W drodze na Maltę, która liczyła

odpowiedź na ten atak, trafiła brytyjski krążownik Cleopatra

sobie 820 mil morskich, HMS Southwold był zażarcie atakowa-

i poważnie go uszkodziła. Dzięki szybkiemu atakowi wyłania-

ny przez włoskie okręty wojenne i Luftwaffe.

jących się zza zasłony dymnej brytyjskich niszczycieli, w tym

Po zlokalizowaniu pozycji Southwold przez wroga, zamel-

Southwold, kolejna torpeda trafiła w Littorio, a także udało

dowano o tym włoskiej marynarce wojennej. Dnia 22 marca

się trafić krążownik Giovanni delle Bande Nere. Włosi podjęli

1942 r. włoska marynarka wojenna wysłała 10 okrętów do Za-

decyzję o wycofaniu się.

toki Syrty (Sidra), 150 mil na północny zachód od Bengazi,

Ta bitwa przeszła do historii jako druga bitwa pod Syrtą.

gdzie miały oczekiwać na konwój. Gdy tylko je zobaczył, Admi-

Zdeterminowane siły niemieckie, które za wszelką cenę chciały

rał Vian od razu wiedział, że mają nad nim przewagę liczebną

uniemożliwić konwojowi dotarcie na Maltę, przejęły na siebie

i że nie ma żadnych szans. Przeciwko jego 6-calowym działom

działania ofensywne. Gdy konwój był zaledwie 20 mil od Mal-

i 4-calowym działom niszczycieli włoski dowódca Iachino mógł

ty, Niemcy zatopili Clan Campbell. Konwój dotarł już jednak

wraki

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

43

44

wraki

na tyle blisko do wyspy, że stacjonujące na Malcie Hurricane'y i Spitfire'y mogły chronić pozostałe statki i okręty.

Dnia 23 marca 1942 r. jeden ze statków handlowych w tym

Środkowa część okrętu stopniowo zapadła się i zaczął się on osuwać w odmęty. Następnie został porzucony i zaczął tonąć, ostatecznie łamiąc się na dwie części.

konwoju, Breconshire, został trafiony bombami wroga i unieruchomiony kilka mil od Zatoki Świętego Tomasza. Pogoda

NURKOWANIE

zaczęła się psuć i Breconshire dryfował bezradnie w kierun-

Na nurkowanie wrakowe popłyniemy łodzią, korzystając z usług

ku brzegu. Załodze Breconshire udało się zakotwiczyć 1,5 mili

Jasona. Jego łódź, Delfino, to tradycyjna maltańska łódź, w pełni

od Zonqor Point.

wyposażona do nurkowania technicznego.

Następnego ranka, 24 marca 1942 r., Breconshire wciągnął

Jason zna wraki na wylot i nie ma problemów z ustaleniem

kotwice na piaszczyste dno, a Southwold otrzymał polecenie

pozycji najgłębszych wraków, a co najważniejsze z postawie-

odholowania go. Podczas próby przekazania liny do unieru-

niem pionu w odpowiednim miejscu i czasie.

chomionego statku, HMS Southwold napłynął na minę, która

Dobrze pomaga nam marynarz Karsten, który pełni rolę

uderzyła w burtę w pobliżu maszynowni. Zginął jeden oficer

nurka wspomagającego. To ważne, bo jeśli podczas nurkowa-

i czterech marynarzy.

nia coś pójdzie nie tak, Karsten czeka już z przygotowanymi

Wszystkie źródła energii i prądu zawiodły, ale załoga była

butlami, gotów wskoczyć do wody.

w stanie uruchomić generator diesla. Maszynownia została

Aby jak najlepiej przeprowadzić dekompresję, korzystamy

zalana, ale zamknięcie grodzi i uszczelnienie przecieków za-

ze stacji dekompresyjnej (decobar). Ostatni nurek odłącza de-

pobiegło przedarciu się wody do wnętrza przekładni. Holownik

cobar od liny opustowej, dzięki czemu wszyscy razem kończymy

Ancient wziął Southold na hol, ale poszycie okrętu obok maszy-

dekompresję, a Jason musi obserwować tylko dwie czerwone

nowni pękło z obu stron aż do górnego pokładu. Okręt nabrał

boje zamiast kilku bojek sygnalizacyjnych w różnych miejscach.

wody i przechylił się na prawą burtę, a rannych przeniesiono na niszczyciel Dulverton.

Dekompresja na decobarze jest również bardzo relaksująca dla nurków. W ten sposób mamy punkt odniesienia do okre-

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

45

wraki

ślenia naszej głębokości. Na decobarze są też zamocowane zapasowe butle, na wypadek gdybyśmy mieli problem z gazem.

Dziś zanurzamy się na dziobie HMS Southwold. Nurkuję z moim przyjacielem Wimem na sidemountowym rebreatherze Divesoft Liberty.

Wim i ja wskakujemy do wody na sygnał kapitana i płyniemy z prądem do liny opustowej.

Po dotarciu na miejsce sygnalizujemy sobie nawzajem rozpoczęcie zanurzania. Ja prowadzę, a Wim zanurza się za mną. Po trzech minutach zanurzenia docieramy do wraku, gdzie udajemy się bezpośrednio na tył odłamanej części. Zaglądamy do środka i rozpoczynamy eksplorację.

Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Wim ustawia lampy tak, aby kawałek wraku był oświetlony pod światło. Ten wrak zapiera dech w piersiach.

Znajdujemy kilka ładnych pustych łusek, które pochodzą z działa znajdującego się kilka metrów dalej. Ta podwójna lufa od razu przyciąga uwagę. Wygląda ładnie, wciąż tak samo dumnie, jak niegdyś.

Nasz czas denny nie rozpieszcza, mamy tylko 35 minut czasu na dnie, zanim rozpoczniemy wynurzanie i odbędziemy 90 minut obowiązkowych przystanków dekompresyjnych.

Zanim zaczniemy się wynurzać po linie opustowej, robię kilka zdjęć dziobu, który jest ładnie oświetlony z boku. Zadowoleni z kilku dobrych zdjęć sygnalizujemy,

Miejsce:

że czas rozpocząć nasze wynurzanie.

Malta

Aby maksymalnie wykorzystać

Nurkowie:

dekompresję, korzystamy z decobaru. Ostatni nurek odłącza decobar od liny opustowej, dzięki czemu

Kurt Storms, Willem Verreycken

wszyscy razem kończymy dekompresję, a Jason musi obserwować tylko dwie czerwone boje zamiast kilku bojek sygnalizacyjnych w różnych miejscach.

Dekompresja na decobarze jest również bardzo relaksująca dla nurków. W ten sposób mamy punkt odniesienia do określenia naszej głębokości. Na decobarze są też zamocowane zapasowe butle, na wypadek gdybyśmy mieli problem z gazem.

Po zakończeniu przystanków bezpieczeństwa wynurzamy się zadowoleni i podpływa do nas Jason. Karsten opuszcza windę tak, że bez problemu możemy wrócić na łódź z wszystkimi butlami.

Szczęśliwi jak dzieci, możemy skreślić ten wrak z naszej listy miejsc nurkowych do odwiedzenia.

46

kamieniołom

NURKOWA WIELKA BRYTANIA

STONEY COVE Tekst i zdjęcia Tomasz Kulczyński

WITAJCIE W PIERWSZYM Z SERII ARTYKUŁÓW NURKOWYCH OPISUJĄCYCH NAJBARDZIEJ POPULARNE, ORYGINALNE ORAZ NAJCIEKAWSZE MIEJSCA NA PODWODNEJ MAPIE WIELKIEJ BRYTANII. W TYM WYDANIU ZAPRASZAM WAS DO CENTRALNEJ ANGLII, DOKŁADNIE DO HRABSTWA LEICESTERSHIRE, GDZIE ZNAJDUJE SIĘ AKWEN ZNANY POD NAZWĄ:

STONEY COVE.

B 48

ez wątpienia Stoney Cove jest najbardziej popularnym

Stoney Cove jest wyrobiskiem kopalnianym i swego czasu

nurkowiskiem w Wielkiej Brytanii. Jednym z kluczowych

pozyskiwano tam granit. Od lat 60 ubiegłego wieku miejsce

aspektów decydujących o ogromnej popularności tego

to jest wykorzystywane przez nurków. To tutaj swe pierwsze

miejsca jest jego lokalizacja. Mianowicie znajduje się ono w sa-

kroki stawiali pionierzy nurkowania. Następnie utworzono

mym środku Anglii, co sprawia, że ściągają do niego nurkowie

tu placówkę szkolącą nurków komercyjnych do pracy na plat-

z całej wyspy. Chciałbym je porównać do jakiegoś naszego,

formach wiertniczych, znajdujących się na Morzu Północnym.

polskiego ale z przykrością muszę stwierdzić, że po prostu

W latach 90. Stoney oficjalnie zostało nurkowiskiem odwie-

się nie da.

dzanym przez nurków rekreacyjnych, których w to miej-

kamieniołom

stopniu nachylenia. Na jego bokach znajdują się kamienne murki, na których można przysiąść i sprawdzić wszystko, co posce, do tej pory przyciągają liczne atrakcje oraz w pełni

trzebne przed rozpoczęciem nurkowania. Poza tym do dys-

rozwinięta infrastruktura.

pozycji nurkujących pozostają: drabinki, pomost oraz schody.

Stoney to miejsce szczególne i kultowe. Natomiast to,

Zostając przy infrastrukturze, Stoney ma w sobie coś, co nie

co wpada mi do głowy, kiedy próbuję sobie przypomnieć

pozwoliło mi porównać tego miejsca z żadnym znanym mi

moje wrażenia z pierwszej wizyty w tym wspaniałym miejscu,

w Polsce.

to niezliczona ilość samochodów. W weekendy funkcjonują

Do dyspozycji nurkujących pozostaje ogromny sklep nurko-

tutaj aż trzy parkingi i na pewno ilość nurkujących jest liczona

wy. Z tego, co obiło mi się o uszy jest to największy sklep w UK,

w setkach. Oczywiście w tygodniu jest o wiele luźniej i nie ma

ale czy na pewno? W każdym razie mój sklep nurkowy wygląda

problemu z miejscem do zaparkowania. Miejsce to jest cieka-

jak ich recepcja. Na miejscu w budynku sklepu znajduje się

we z praktycznego punktu widzenia gdyż nie ma tam żadnych

jeszcze w pełni funkcjonalny basen dla adeptów nurkowych

stołów, ławeczek, czy palet. Cały sprzęt zakłada się na siebie

oraz szkoła nurkowa. Naprzeciwko sklepu zlokalizowane jest

bezpośrednio przy bagażniku samochodu. Następnie, w pełni

miejsce ze sprężarkami. Jest to osobny budynek dość sporych

przygotowanym, można zejść do linii brzegowej. W zależności

rozmiarów, zawsze jest tu dość duża kolejka klientów czekają-

od umiejętności oraz chęci nurkowie mają do wyboru kilka do-

cych z butlami do nabicia.

stępnych rozwiązań pozwalających im na wejście do wody. Dla

Na miejscu można wypożyczyć kompletny sprzęt do nur-

początkujących udostępniono szerokie zejście o delikatnym

kowania, co jest bardzo wygodne w przypadku osób zaczyna-

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

49

kamieniołom

50

kamieniołom

jących swoją przygodę z nurkowaniem, ale również w takich sytuacjach, jak rozdarta kryza w suchym skafandrze, albo kaptur nurkowy, którego wcześniej zapomnieliśmy ściągnąć z suszarki w domu.

Na drugim końcu parkingu znajduję się przebieralnia. Standardowo podział na część damską i męską. Mnóstwo miejsca na przebranie, toalety, prysznice. Oczywiście wszystko ogrzewane, co zimą czyni przebieralnie głównym miejscem spotkań.

Co ciekawe pod prysznicami nie ma ciepłej wody tylko letnia.

Na samym końcu parkingu znajduje się piękny, pełnometrażowy, dwupoziomowy, wykonany z czerwonej cegły angielski pub połączony z restauracją. Dla nurków dostępne jest małe okienko z boku restauracji, przez które serwowane są posiłki, natomiast po zdjęciu sprzętu można rozgościć się w jednej z miękkich i stylowych kanap.

Gorąca kąpiel po nurkowaniu nie jest dobrym pomysłem  I teraz coś, w co nie mogłem uwierzyć będąc pierwszy raz na Stoney. Na samym końcu parkingu znajduje się piękny, peł-

Niesamowitym doświadczeniem jest oglądanie nurkują-

nometrażowy, dwupoziomowy, wykonany z czerwonej cegły

cych kolegów z perspektywy wyniesionego o 10 m powyżej

angielski pub połączony z restauracją. Dla nurków dostępne

wody, tarasu widokowego. Podczas słonecznej pogody z tego

jest małe okienko z boku restauracji, przez które serwowane

samego tarasu można dostrzec wrak małej łodzi podwodnej

są posiłki, natomiast po zdjęciu sprzętu można rozgościć się

oraz nurków, którzy powolnie pływają obok. Wspaniały sposób

w jednej z miękkich i stylowych kanap. Wypić kubek ciepłej

na odpoczynek oraz piękne miejsce do wykonania niepowta-

herbaty, ogrzać się przy kominku i zjeść porządny posiłek.

rzalnych zdjęć.

Super sprawa, gdyż nurkowanie nabiera tu całkiem nowego

Warunki nurkowania są bardzo podobne do tych panują-

wymiaru. Cała rodzina, nawet ta nienurkująca, znajdzie dla

cych w Polsce. W piance można ponurkować z cztery miesiące

siebie zajęcie.

w roku i to też tak na siłę  Poniżej termokliny temperatura

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

51

kamieniołom

Z mojego doświadczenia wynika, że najlepszy czas na odwiedzenie Stoney to zima. W tym okresie dużo osób po prostu nie nurkuje, a osad unoszący się w wodzie ma możliwość opaść na dno.

Nurkowanie w Stoney Cove jest możliwe przez 362 dni w roku!!! W środy odbywają się nurkowania nocne, mnóstwo osób przyjeżdża od rana i czeka na zmrok. Głębokościowo to przedział od 5 do 38 metrów. Akwen idealny do wszelkiego rodzaju ćwiczeń oraz dla ludzi na każdym poziomie zaawansowania. Na 5 metrach jesteśmy w stanie przeprowadzić 40 minutowe nurkowanie z licznymi atrakcjami. Najważniejsze z nich to: wrak Nautilusa (widoczny z tarasu zlokalizowanego przy restauracji).

52

wody wynosi około 5°C, więc tak naprawdę do dyspozycji pozostaje suchy skafander.

Następnie pasy zieleni podwodnej z kar-

Widoczność jest nie z tej ziemi. Woda jest krystalicznie czysta. Problem stanowią

piami oraz szczupakami pokaźnych roz-

setki osób, które co weekend zjeżdżają z różnych części Anglii w jednym celu. Przy

miarów, które prowadzą do szczątków

takiej ilości nurkujących zdarzają się dni, kiedy nie widać płetwy partnera…

wraku drewnianego galeonu.

REKLAMA

Zanurzając się na głębokość 20 metrów znajdziemy główną atrakcję, będącą celem większości nurkujących osób. Jest to wrak statku o nazwie „Stonegarth”, parowca przerobionego na silnik diesla… A zresztą na oficjalnej stronie Stoney Cove są dostępne wszystkie informacje włącznie z wizualizacją w 3D. Zaciekawiło was? Sprawdźcie to sami. Wrak jest duży i można do niego swobodnie wpłynąć. Został przystosowany do zwiedzania, posiada bezpieczne wyjścia i robi ogromne wrażenie. Oddalając się od wraku znaleźć możemy jeszcze takie atrakcje jak: wóz opancerzony, wrak łodzi rybackiej, wrak trałowca, wielozadaniowy śmigłowiec wojskowy, etc.

Zanurzając się głębiej na 38 m jesteśmy w stanie zobaczyć atrakcję jaką jest hydrobox. Jest to rodzaj suchej komory wykorzystywanej w nurkowaniu komercyjnym podczas spawania pod wodą. Metalowe pudełko, które wypełnia się gazem, by w środku było sucho  Podsumowując, Stoney Cove posiada bardzo rozbudowaną infrastrukturę nurkową, będącą w czołówce top miejsc nurkowych w całym UK. Zaczynając od sklepu, szkoły, basenu, a kończąc na restauracji.

Jest to swojego rodzaju wesołe miasteczko nurkowe co roku obsługujące ogromną liczbę osób.

Dla mnie Stoney Cove to miejsce nieprzeciętne, przywołujące wspaniałe wspomnienia. To czas, który miałem szczęcie spędzić razem ze znajomymi w wodach pięknego kamieniołomu. To każde nurkowanie, które było poprzedzone niecierpliwym oczekiwaniem oraz pełne śmiechu i radości rozmowy toczone już po wynurzeniu się. Powinniście tego spróbować.

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

53

wiedza

PROJECT GIRLS Tekst Isadora Abuter Grebe

Y C IE B IK O C K KĄ Zdjęcie Mocean Images

To wydanie KOBIECEGO KĄCIKA jest poświęcone kobietom, które wywieraj pozytywny wpływ na morza i oceany.

W tym artykule inspirujące kobiety opowiedzą o swoich doświadczeniach związanych z udziałem w projektach. Przyjrzymy się ich rolom, trudnościom, z jakimi się borykały oraz temu, w jaki sposób je pokonały. Zapytamy je również, co doradziłyby innym kobietom, które chcą zacząć brać udział w projektach nurkowych. Przygotujcie się na dużą dawkę inspiracji ze strony kobiet, które z każdym kolejnym zanurzeniem zmieniają świat.

Alexandra, PROJECT BASELINE ISLAS HORMIGAS

strowanie jej wyników. Drugi – przeprowadzenie pomiarów fotogrametrycznych oraz inwentaryzacja kotłów i wraków

54

Czy możesz nam opowiedzieć o projekcie, w którym

znajdujących się na głębokości około 50 m. Przy użyciu

bierzesz udział?

narzędzia MNemo wykonaliśmy dokładną inwentaryzację

Oprócz projektów organizacji Ghost Diving Germany pierw-

rafy na głębokości 15 m i nanieśliśmy punkty na przygoto-

szym i największym projektem, w którym mogłam wziąć

wanych przez nas mapach. Rozciągnęliśmy linkę od punktu

udział, był projekt „Project Baseline Islas Hormigas – Bajo de

na głębokości 15 m w dół do kotłów i próbowaliśmy zmierzyć

Fuera”. Projekt ten miał dwa główne cele: pierwszy – prze-

dokładne odległości i pozycje za pomocą MNemo. Niestety,

prowadzenie inwentaryzacji na głębokości 15 m wokół rafy

nie udało nam się to ze względu na zakłócenia spowodowa-

w morskim obszarze chronionym Bajo de Fuera i zareje-

ne dużą liczbą metalowych pozostałości wraków znajdują-

wiedza

cych się na rafie. W związku z tym skupiliśmy się na skanach

zrobiłam dobrze. Wspólnie przeprowadziliśmy burzę mó-

fotogrametrycznych kotłów parowych i jednego z kilku

zgów i doszliśmy do wniosku, że kotły i inne metalowe części

wraków znajdujących się pod wodą. W kolejnych projektach

zakłócają działanie urządzenia/wewnętrznego kompasu,

przewidywane jest udokumentowanie wszystkich wraków

przez co pomiary są nieustannie zakłócane.

za pomocą fotogrametrii oraz wykonanie inwentaryzacji wszystkich poziomów rafy.

Drugim wyzwaniem była edycja nagrań wideo, tego również nigdy wcześniej nie robiłam. Z edycją zdjęć nie miałam żadnego problemu, ale nie obrabiałam wcześniej materiałów

Na czym polegała Twoja rola podczas realizacji projektu?

wideo. Zostałam rzucona na głęboką wodę i usłyszałam tylko:

Moja rola w tym projekcie polegała przede wszystkim

„poradzisz sobie”. Kosztowało mnie to dużo nerwów w kolej-

na dokumentowaniu całego projektu w formie zdjęć i nagrań

nych miesiącach. Najpierw korzystałam z programu DaVinci,

wideo. Później złożyłam te nagrania w krótki film dokumen-

a potem zaczęłam od nowa używając programu iMovie,

talny trwający około 5 minut. Podczas dokumentowania

i z niewielką pomocą w zakresie tonacji kolorów i niektórych

brałam również udział w inwentaryzacji i fotogrametrii.

przejść udało mi się złożyć film. Zajęło mi to ponad pół roku.

Pracowałam głównie na dużej głębokości i przeprowadzałam

Z czasem nabrałam swobody i pewności siebie w obróbce

tam inwentaryzację za pomocą MNemo, a później oceniałam

materiałów wideo i byłam w stanie lepiej zaplanować prace,

uzyskane wyniki.

korzystając z wielu możliwości programu DaVinci.

Jakie trudności napotkałaś w trakcie projektu i w jaki

Co doradziłabyś kobietom, które chcą zacząć brać udział

sposób udało Ci się je przezwyciężyć?

w projektach nurkowych?

W tym projekcie musiałam stawić czoła dwóm wyzwaniom.

Po prostu dołączcie – jako kobiety nie musicie się niczego

Po pierwsze, pierwszy raz używałam urządzenia MNemo.

obawiać. Nie bójcie się prosić o pomoc, jeśli macie jakie-

Najpierw ćwiczyliśmy „na sucho” na lądzie, więc w kwestii

kolwiek problemy. Jak dotąd nie miałam żadnych złych

jego obsługi czułam się dość pewnie. Jednak pierwsza próba

doświadczeń. Pod wodą nie ma dla mnie różnic między

nie przyniosła dobrych rezultatów. Druga była lepsza, ale

kobietami a mężczyznami. Ważne jest dobre przeszkolenie,

wyniki nadal były bezużyteczne. Ostatecznie przekazałam

praca zespołowa oraz uczenie się razem i od siebie nawza-

to zadanie Ricardo, kierownikowi projektu. Oczywiście byłam

jem. W projekcie uczestniczą doświadczeni i niedoświadczeni

trochę przygnębiona, ale nie miałam doświadczenia w tej

nurkowie. Doświadczeni uczestnicy przekazują swoją wiedzę

dziedzinie, więc przekazałam to zadanie bardziej doświad-

nowym osobom. Z kolei początkujący mają nowatorskie

czonym uczestnikom. Kiedy Ricardo przedstawił swoje po-

pomysły, co ożywia projekt, a później, jako doświadczeni

miary, a ich wyniki okazały się tak samo kiepskie, w pierwszej

uczestnicy, przekazują swoją wiedzę kolejnym pokoleniom.

chwili bardzo się ucieszyłam , bo to oznaczało, że wszystko

Dla mnie to ważny cykl.

Na zdjęciach Alexandra

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

55

wiedza

Na zdjęciach Belen

Belen, PROJECT BASELINE COSTA BLANCA

dzić w jednym miejscu całkiem sporo osób, a nie wiadomo, czy w ogóle zanurkujecie. Dalej – logistyka, zorganizowanie

Czy możesz nam opowiedzieć o projekcie, w którym brałaś udział?

gazów, łodzi, osób i zaangażowanie ich!

Jeśli chodzi o sam projekt, to zawsze trudno jest uporząd-

Jednym z najprzyjemniejszych projektów, w których bra-

kować dane i nadać im jakąś wartość, którą naukowcy będą

łam udział, był Project Baseline Costa Blanca. Projekt ten

mogli wykorzystać. Sposób, w jaki mierzy się każdy parametr

dotyczy monitorowania gorgonii żyjących na głębokości

może mieć wpływ na wynik, więc kluczowe jest, aby stoso-

40–50 metrów w okolicach wyspy Benidorm. Jego celem jest

wać metody naukowe. Przyjmując, że dane są prawidłowe,

scharakteryzowanie wszystkich okolicznych obszarów po-

wyzwaniem jest także uporządkowanie ich i przekazanie

przez wykonanie modeli 3D oraz pomiarów. Te gorgonie są

naukowcom. Często ilość włożonej w to pracy jest niedoce-

uznawane za wyjątkowe ze względu na ich charakter i bardzo

niana, a uczestnicy zazwyczaj obrabiają dane „po powrocie

specyficzne właściwości miejsca, w którym żyją.

z nurkowania do domu”. To może zająć więcej czasu niż samo nurkowanie!

Na czym polegała Twoja rola podczas realizacji projektu?

Byłam kierownikiem projektu. Do moich zadań należała

Co doradziłabyś kobietom, które chcą zacząć brać udział

organizacja pracy zespołu, przydzielanie ról z uwzględnie-

w projektach nurkowych?

niem wiedzy fachowej poszczególnych osób i koordynowanie

Nie bądźcie nieśmiałe i dążcie do swego. Kontaktujcie się

działań, które należy wykonać.

z ludźmi; w im większej liczbie projektów weźmiecie udział, tym bardziej się zaangażujecie i pojawią się kolejne projekty.

Jakie trudności napotkałaś w trakcie projektu i w jaki

W ramach projektu są do wykonania różne zadania, więc

sposób udało Ci się je przezwyciężyć?

niezależnie od waszego poziomu doświadczenia nurkowego,

W tego rodzaju projektach, realizowanych przez wolontariu-

a nawet jeżeli jeszcze nie nurkujecie – zawsze przydadzą się

szy, jest wiele wyzwań. Pierwsze z nich to pogoda. Może się

ręce do pracy! To również sposób na to, aby się uczyć i po-

to wydawać oczywiste, ale starasz się zorganizować i zgroma-

szerzać swoje umiejętności!

Na zdjęciach Belen

56

wiedza

Vica, PROJECT BASELINE ISLAS HORMIGAS

wych/związanych z gazem – cały czas pracuję nad moimi umiejętnościami m.in. w celu zmniejszenia zużycia gazu.

Czy możesz nam opowiedzieć o projekcie, w którym

Jednak patrząc całościowo okazało się, że dość trudno jest

brałaś udział?

prawidłowo rozciągnąć linkę i przepro-

Projekt nosił nazwę Project Baseline Islas

wadzić pomiary za pomocą urządzenia

Hormigas i był realizowany w dniach

MNemo bez żadnych błędów. Musie-

1–5 marca 2023 r. Co zrobiliśmy w tym

libyśmy mieć więcej nurków posiada-

czasie? Przeprowadziliśmy warsztaty,

jących doświadczenie dokładnie w tej

rozciągaliśmy linkę, mierzyliśmy linkę

dziedzinie.

przy użyciu urządzenia MNemo, szkicowaliśmy, dokonywaliśmy pomiarów

Co doradziłabyś kobietom, które

fotogrametrycznych (model 3D) oraz

chcą zacząć brać udział w projektach

oczywiście świetnie się bawiliśmy! :)

nurkowych?

Nurkujcie! Nawet jeśli nie macie żadne-

Na czym polegała Twoja rola pod-

go doświadczenia w projektach nurko-

czas realizacji projektu?

wych, zawsze znajdzie się coś, w czym

Moim zadaniem była pomoc podczas

możecie pomóc. Powiedziałabym,

rozciągania linki i szkicowanie izobaty

że to nawet lepiej, ponieważ zdobędziecie nowe umiejętności, dowiecie się

na głębokości 18 m.

Zdjęcie BatDiving, Vica

wielu interesujących rzeczy i poznacie

Jakie trudności napotkałaś w trakcie

wiele inspirujących osób. Oczywiście

projektu i w jaki sposób udało Ci się je przezwyciężyć?

w każdym projekcie będą potrzebne inne umiejętności, ale

Dla mnie największym wyzwaniem było ograniczenie czaso-

dopóki w wystarczającym stopniu kontrolujecie swoją pływal-

we (ograniczona ilość gazu) i marznięcie pod wodą. Kwestię

ność, macie opanowane podstawowe umiejętności i jesteście

zimna ostatecznie udało mi się rozwiązać poprzez założenie

otwarte na zdobywanie nowych umiejętności, stanowicie

odpowiedniego ocieplacza. W kwestii ograniczeń czaso-

idealne kandydatki do udziału w projektach nurkowych :)

Magdalena i Wiesia, GHOST DIVING POLAND Czy możecie nam opowiedzieć o projekcie, w którym bierzecie udział?

Magdalena: Jestem członkiem stowarzyszenia Ghost Diving Poland. Należą do niego nurkowie techniczni, którzy w wolnym czasie oczyszczają wody z porzuconych sieci rybackich. W Polsce koncentrujemy swoje działania głównie na Morzu Bałtyckim. Sieci widma stanowią zagrożenie dla organizmów morskich. Ponadto członkowie Ghost Diving dzielą się wiedzą i zwiększają świadomość społeczeństwa w zakresie zanieczyszczenia środowiska wodnego spowodowanego sieciami widmo; informacje na nasz temat są prezentowane w Akwarium Gdyńskim. Chciałabym zaznaczyć, że dzięki współpracy z partnerami, dajemy sieciom rybackim drugie życie. Dzięki współpracy z firmami ze „śmieci” powstaje biżuteria, dywany, odzież sportowa, skarpetki itp .

Wiesia: Obecnie należę do Ghost Diving Poland. Przygoda z Ghost Diving zaczęła się, ponieważ obracałam się w środowisku nurków, którzy się tym zajmowali.

Początkowo podziwiałam ich za to, co robili, i z entuzjazmem wspierałam ich działania. Z czasem okazało się, że znajdzie się tam też miejsce dla mnie. Cel jest szczytny, więc z chęcią dołączyłam.

Na czym polega Twoja rola podczas realizacji projektu?

Magdalena: Na początku byłam członkiem zespołu wspierającego nurków z łodzi; zajmowałam się min. wyciąganiem sieci rybackich itd. Teraz należę do zespołu przeprowadzającego rekonesans pod wodą podczas nurkowań. Naszym celem jest lokalizowanie sieci i oznaczanie ich dla grupy zajmującej się wyciąganiem. ZajZdjęcie Mariusz Czajka

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

57

wiedza

za pomocą sprzętu – kamizelka grzewcza lub rękawiczki są bardzo przydatne. Pomaga również ciepła herbata w termosie i założenie czapki po wyjściu z wody. Dyskomfort pod wodą związany ze słabą widocznością maleje z czasem.

Staram się odbywać wszystkie kursy doszkalające w trudnych warunkach pogodowych, aby wiedzieć, jak później zachowywać się pod wodą. Należy również pamiętać, że sprzęt, który zakładamy, jest ciężki, więc warto dbać o sprawność fizyczną i pomagać sobie nawzajem w czasie działania. O to nie muszę się martwić, bo zespół jest wspaniały! Inną kwestią jest to, co widzimy pod wodą – są tam martwe ryby zaplątane w sieć, którym nie można już pomóc. To trudne doświadczenie, które wzmacnia przekonanie, że wykonujemy potrzebną pracę. Nic nie daje większej radości niż żywa ryba uwolniona z sieci!

Wiesia: Z pewnością udział w akcji związanej z wyciąganiem Na zdjęciu Wiesia

sieci to duże wyzwanie. Wiąże się z tym wiele zagrożeń i niebezpieczeństw. W trakcie wyciągania takich sieci nie

mujemy się również dokumentowaniem działań pod wodą

wiadomo, w którym dokładnie miejscu wypłyną albo czy na-

w formie nagrań wideo.

gle nie pociągną ze sobą czegoś więcej niż się spodziewano.

Na powierzchni, na tyle, na ile pozwala mi czas, staram się pomagać przy wystawach.

wyciągających sieci słychać, jak wszystko trzeszczy. Wszyst-

Wiesia: Podczas niektórych nurkowań przeszukujemy

ko to dzieje się w warunkach skrajnie nieprzyjaznych dla

obszar, sprawdzając gdzie znajdują się sieci i ile ich jest.

człowieka, czyli pod wodą na głębokości 20–30 m, gdzie jest

Następnie wykonujemy dokumentację. Na tej podstawie

zimno i ciemno. W związku z tym zanim zaczęłam czynnie

planujemy dalsze działania. Podczas nurkowań związanych

brać udział w akcjach, najpierw uczestniczyłam w spotka-

z wyciąganiem sieci zajmuję się wsparciem, oświetleniem,

niach, podczas których słuchałam o akcjach, o sytuacjach,

obserwowaniem sytuacji i dokumentowaniem. Jeżeli sieci są

które miały miejsce, o tym, co się wydarzyło, na co należy

cienkie, przecinam je. Jeżeli trafię na grube sieci, które cza-

zwrócić uwagę, co zrobili nurkowie. Następnie zaczęłam

sami zawierają metalowe wzmocnienia, zostawiam je innym,

brać udział jako obserwator, oglądałam akcję spod wody,

bardziej doświadczonym członkom zespołu.

ale trzymałam się z boku, aby nie stwarzać zagrożenia i nie

Realizujemy również działania skierowane do społeczeń-

przeszkadzać. Odbywaliśmy szkolenia, podczas których

stwa, takie jak warsztaty. Pokazujemy, jakie zagrożenie dla

rozdzielaliśmy zadania w zespołach i ćwiczyliśmy akcję wy-

środowiska podwodnego stwarzają sieci i odpady oraz jakie

ciągania sieci z wcześniej przygotowanego wraku. Braliśmy

niesie to konsekwencje dla nas – ludzi. Pokazujemy, jak ograniczać zanieczyszczenie i jak dbać o środowisko. Pokazujemy, że zebrane przez nas śmieci nie kończą na wysypisku ani na powierzchni ziemi, ale że istnieją firmy, takie jak Healthy Seas, które poddają ten materiał recyklingowi. Pokazujemy dzieciom, jak wygląda sprzęt nurkowy. Dzieci są bardzo otwarte i zadają pytania. Takie dni są wyczerpujące, ale błysk w oczach dzieci daje mnóstwo satysfakcji i radości. Z kolei rodzice częściej pytają o kwestie techniczne i szczegółowe dane.

Zawsze spotykamy się z dużym uznaniem i podziwem z ich strony i słyszymy wiele zachęcających słów. To daje nam energię do dalszych działań i poczucie, że to, co robimy, jest ważne.

Jakie trudności napotykacie w trakcie projektu i w jaki sposób udaje Wam się je pokonywać?

Magdalena: Wyzwaniem na pewno są trudne warunki pod wodą tj. ciemność, temperatura wody i widoczność, która często nie przekracza 5 m :) Z zimnem można walczyć

Na zdjęciu Magda, Wiesia

58

Czasami po nadmuchaniu kilku worków wypornościowych

wiedza

Co doradziłybyście kobietom, które chcą zacząć brać udział w projektach nurkowych?

Magdalena: Aby nie myślały zbyt dużo, tylko osiągały swoje cele! Zimna woda działa na zmarszczki skuteczniej niż botoks :) Wiesia: Uważam, że przed podjęciem takiej aktywności stanowczo należy podnieść swoje umiejętności.

Nurkowanie to wymagający i, wbrew pozorom, trudny sport. Tak, w ciepłych i przejrzystych morzach nurkuje się łatwo i przyjemnie. Ale w Polsce warunki są zupełnie inne, stawiają inne wymagania, dlatego trzeba nurkować i ćwiczyć na miejscu oraz spędzić wiele godzin pod wodą, aby szlifować umiejętności. To gwarancja waszego Zdjęcie Mariusz Czajka, Wiesia

własnego bezpieczeństwa i bezpieczeństwa waszego partnera.

również udział w szkoleniach i akcjach obejmujących sytuacje nagłe pod wodą, związanych z ratownictwem i pierwszą pomocą. Po takich ćwiczeniach omawialiśmy ich przebieg, jakie procedury zadziałały a co jeszcze trzeba poprawić, nad czym popracować. Takie ćwiczenia również dobrze wpływają na zespół. Współ-

Zachęcamy do zapoznania się z kącikiem

pracujemy w innych zespołach niż te, w których nurkujemy na co dzień; ważne

motywujących i inspirujących kobiet w profilu

jest, aby współpracować, komunikować się i mieć zaufanie do członków zespołu

@isa_diving_nature na portalu Instagram.

podczas prawdziwej akcji.

Dołącz do nas i odkrywaj 

Dzięki temu bardziej sobie ufamy i czujemy się bezpieczniej na wspólnych wyprawach.

REKLAMA

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

59

planeta ziemia

KOLOROWE SŁOWIKI Tekst i zdjęcia WOJCIECH JAROSZ

Może nie śpiewa tak pięknie jak jego kuzyni, słowik szary czy rdzawy, ale za to bije je na głowę swą garderobą!

Wszak podróżniczek, poza klasycznymi szarobrązowymi barwami, przystraja się również w pióra w kolorach niebieskich i pomarańczowych. Wielu gatunków papug, żołn, krasek czy kolibrów może nie zawstydzi, ale na swoim podwórku nie ma kontrkandydatów do miana najbardziej szykownie odzianego śpiewaka.

A

jego podwórko najczęściej zlokalizowane jest w nadwodnych zaroślach,

w

nadbrzeżnych

szuwarach, pośród łęgów i lasów bagiennych, a nawet na torfowiskach. Te ostatnie mogą zlokalizowane być również w górach, bo nie tylko na nizinach podróżniczki swoje codzienne sprawy załatwiają. Co prawda te z gór i te z nizin to nie dokładnie te same ptaki,

60

planeta ziemia

bo do dwóch odmiennych podgatunków należą, ale wszyst-

o ile bardziej jest od nich kolorowy? Nie powstało wg mojej

kie pięknie ubarwione są. No prawie wszystkie. W zasadzie

wiedzy jeszcze równanie, które opisywałoby taką zależność,

to połowa, bo jedynie samce są kolorowe, a samice troszkę

ale jeżeli ludzkie ucho miałoby oceniać, to podróżniczek jest

mniej. Po prawdzie, to szare są samice, gdy do samców je po-

mniej porywającym wokalistą niźli najbliżsi jego kuzyni, wspo-

równać, trochę tylko wypłowiałych barw noszą. Nie jest to jed-

mniani już w pierwszym zdaniu tego artykułu (i podróżniczek

nak dla szanownych Czytelników, którzy strony niejednego

i słowiki, szary i rdzawy, należą do tego samego rodzaju Lusci-

numeru Perfect Diver już przeglądali i zatrzymywali się choć

nia, odpowiednio L. svecica, L. luscinia i L. megarhynchos). Nieco

na chwilę przy ptasich artykułach, żadne zaskoczenie. Wiele

dogłębniej przyglądając się tej kwestii zauważamy, że są takie

opisywanych wcześniej gatunków ptaków przejawia dymorfizm

gatunki wśród skrzydlatej menażerii, których męska część ani

płciowy w taki właśnie sposób, że to ptasie panie pozostają

się wyjątkowo nie stroi i od płci przeciwnej niewiele się różni,

w skromnych szatach pozwalając się zaskakiwać ptasim pa-

ani specjalnie śpiewać nie potrafi. Może więc wyjątkową wa-

nom ich barwną aparycją. Z drugiej strony, są gatunki, których

lecznością serca wybranek ptasi panowie zdobywają? A może

samce wcale nie różnią się znacznie od samic pod względem

opiekuńczością bądź zaradnością i przedsiębiorczością przy

swego wyglądu. Zazwyczaj zdobywają one uwagę samic czym

wyborze najlepszego miejsca na gniazdo? Pozwolę sobie w tym

innym. Oczywiście, że śpiewem! Jak zauważył pewien znany

miejscu przerwać te rozważania nad behawiorem pierzastej

polski przyrodnik, jeżeli artysta głos ma znakomity, nie musi

braci i powrócę do głównego bohatera tego felietonu. Jest więc

zwracać na siebie uwagi dziwacznymi fryzurami lub ekstra-

podróżniczek, jak wspomniałem, słowikiem kolorowym. Jego

waganckimi kreacjami. Gdy spojrzymy na najlepszych ptasich

gardło i pierś lśnią lazurem, a poniżej przepasany jest atra-

śpiewaków, zauważymy że słowiki i skowronki rzeczywiście

mentowym i ognistorudym pasem. Na chabrowym „śliniaku”

zupełnie kolorami się nie przejmują. Czy to więc znaczy, że po-

obecna jest plamka biała (u osobników podgatunku nizinnego

dróżniczek jest o tyle słabszym śpiewakiem od wymienionych,

z centralnej i zachodniej Europy) lub pomarańczowa (u ptaków

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

61

planeta ziemia

z równi pod Śnieżką w Karkonoszach lub Doliny Pięciu Stawów

że niektóre samce karmią nie tylko swoje młode, to znaczy są

w Tatrach, a także tych ze Skandynawii i Syberii). Ornitolodzy

to pisklęta z własnego gniazda, ale nie do końca są to własne

wyróżniają co najmniej cztery podgatunki podróżniczka, ale są

dzieci… Tak, u podróżniczków również zdarzają się pozamał-

i propozycje systematyki z kilkunastoma taksonami tej rangi.

żeńskie sytuacje, których efekty są właśnie takie. Często naj-

Nie będziemy jednak zajmować się tu niuansami. Kontynuując barwny wątek, podróżniczek ma też sporo pomarańczowego koloru na sterówkach, a jedynie pośrodku ogona biegnie ciemny pas. Barwnym ogonem, w przeciwieństwie do kolorów okolicy piersi, mogą chwalić się również samice i ptaki młode. Zamykając już

lepszy i najwytrwalszy śpiewak, któ-

Podróżniczek jest wielkości wróbla, jednak jest od niego nieco smuklejszy i waży z reguły niespełna 20 gramów. Żywi się bezkręgowcami wodnymi i lądowymi. Bardzo lubi większe larwy tych pierwszych.

kwestię kolorów godowych noszo-

62

ry do tego przylatuje na stanowisko jako pierwszy, nie buduje gniazda i nie paruje się z żadną z samic. Ostatecznie jednak dzieci ma… najwięcej.

Dowiodły tego badania prowadzone w Skandynawii, gdzie podróżniczków w wielu miejscach jest całkiem sporo.

Nadszedł moment, by zająć się nazwą gatunkową. W polskim języku

nych przez ptaki tego gatunku wspomnieć trzeba o wyraźnej

jest ona dość charakterystyczna i wskazywałaby na większą

i dość szerokiej, jasnej brwi biegnącej nad okiem oraz ciem-

niż u innych ptaków ochotę do odwiedzania miejsc od siebie

niejszej czapeczce.

odległych. Nim wyjaśnię czy jest tak rzeczywiście, sprawdźmy

Podróżniczek jest wielkości wróbla, jednak jest od niego

jak ptaki te nazywane są przez inne nacje. Otóż w językach

nieco smuklejszy i waży z reguły niespełna 20 gramów. Żywi

europejskich najczęściej nazwa odnosi się do wyjątkowo

się bezkręgowcami wodnymi i lądowymi. Bardzo lubi większe

pięknej niebieskiej barwy (by wymienić angielskie Bluethroat,

larwy tych pierwszych. Młode karmione są przede wszyst-

niemieckie Blaukehlchen, francuskie Gorgebleue à miroir, czy

kim pająkami i owadami przez obojga rodziców. Zdarza się,

w końcu czeskie Slavík modráček). Nie ma więc tu zaskocze-

planeta ziemia

nia, bo zbieżność między wymienionymi nazwami i rzeczywistymi kolorami podróżniczków jest stuprocentowa.

O co więc chodzi z polskim mianem? Podróżniczki istotnie spotyka się w wielu częściach Świata. Co więcej, z lęgowisk położonych w chłodniejszych częściach Euroazji faktycznie podróżują do miejsc dalej na Południu położonych, jak choćby basen Morza Śródziemnego, Północna i Zachodnia Afryka. Ale cała masa innych gatunków ptaków też takie wycieczki rokrocznie sobie urządza. Ba, nawet dalsze. By odkryć tajemnicę podróży naszego bohatera trzeba się przenieść do XIX stulecia! Wtedy to powstała teoria, że w związku z obserwowaniem podróżniczków w Północnej Afryce, i w ich oddalonych o tysiące niekiedy kilometrów miejscach pobytu letniego, i nigdzie indziej po drodze, przebywają one dzielącą obie lokalizacje drogę na raz, do tego nocą. Później okazało się jednak, że zatrzymują się po drodze, podobnie jak przedstawiciele wielu innych gatunków małych ptaków, nie raz i nie dwa. Tyle że, najczęściej wybierają miejsca słabo dostępne, nawet dla zawodowych ornitologów. Zatrzymują się bowiem na bagnach i torfowiskach, gdzie czują się bezpiecznie i bez strachu mogą uzupełniać deficyt kaloryczny w oparciu o bogato wyposażone naturalne bufety w takich miejscach serwujące „entomologiczne” rarytasy. Teoria zatem upadła, a nazwa pozostała (poczytać można o tym w klasycznym podręczniku „Ptaki ziem polskich” Jana Sokołowskiego).

Wypatrujcie chabrowej barwy pośród trzcin i nadbrzeżnych zarośli. Może będziecie mieli szczęście zobaczyć skrytego słowika rzadko wychylającego dziób z chaszczy. Nie tylko oczami starajcie się wyłowić podróżniczka spośród szuwarów – nadstawcie też ucha! Śpiew usłyszeć można rano lub wieczorem, nawet w nocy, jak na słowika przystało – by się upewnić, że to na pewno on, korzystajcie z reklamowanej już wcześniej aplikacji do rozpoznawania ptasich śpiewów i głosów (BirdNET). Powodzenia!

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

63

podróże

CZARNOGŁOWY

Tekst Wojciech Zgoła Zdjęcia Bogdan Zając

JEST ROK 1759. MIESZKAŃCY WSI

ZARNGLAFF (CZARNOGŁOWY)

ZACZYNAJĄ POZYSKIWAĆ KREDOWE ZŁOŻA WAPNIA. JAK SIĘ PÓŹNIEJ OKAZUJE ZŁOŻA TE SĄ BARDZO POKAŹNE. MIESZKAŃCOM WSI DZIĘKI WYDOBYCIU ŻYJE SIĘ CORAZ LEPIEJ. TA DOBRA PASSA TRWA PONAD 200 LAT.

D

zisiaj wieś, o której wzmiankowano po raz pierwszy w 1380 roku i była starym lennem rodu von Flemming, jest spokojna i zamiast kopalni ma jezioro...

Historycznie dopiero po ponad 100 latach, w 1902 roku

powstaje tu kopalnia odkrywkowa oraz przetwórnia kamienia wapiennego, uruchomiona przez spółkę Pommersche Kalksteinwerke GmbH, która w krótkim czasie staje się największym ówczesnym producentem surowca w całym Cesarstwie Niemieckim.

64

podróże

Źródło Wikipedia

Źródło Wikipedia

Źródło Wikipedia

Wydobycie wzrastało i aby transport mógł być wydajny

zbudowane zostały schrony przeciwlotnicze. Gdy przyszedł rok

dobudowano tu w 1911 roku tory kolei wąskotorowej. Z Zar-

1945 i wojna wreszcie miała się skończyć, Niemcy uciekając

nglaff urobek był wywożony do Rokity i dalej rozwożony

zalali wyrobisko. Jednak nie zrobili tego dość solidnie, bo urzą-

po całym kraju. Dziesięć lat później, w 1921 roku kopalnia

dzenia kopalniane nie zostały uszkodzone.

mogła się poszczycić, jako pierwsza w Europie, 85-tonową koparko-ładowarką.

Polacy uruchamiają kopalnię odkrywkową w 1947 r. Najpierw wypompowują wodę, a następnie przystępują do wy-

Nadeszła II WŚ. W tym czasie naziści do pracy w kopalni

dobycia. W zakładzie znajdowały się w tym czasie dwa szyby

wykorzystywali robotników przymusowych z Polski, Francji

kopalniane, cztery parowozownie, cztery silosy na wapno i dwa

i Rosji. W tym okresie w zakładzie była ochrona wojskowa oraz

piece. Było tu także laboratorium. Wyprodukowane surowce

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

65

podróże

transportowano, jak wcześniej koleją do Rokity. Zakład działał

DOJAZD

tak do 1968 r. Wtedy zdecydowano o zamknięciu, a wyrobiska

Największe z Jezior – Czarnogłowy Duże – stało się popularnym

zostały zalane wodą gruntową. Na terenie odkrywki powstały

miejscem do nurkowania.

trzy sztuczne jeziora: Czarnogłowy Duże, Średnie i Małe.

66

Czarnogłowy (wieś) jest położona w województwie zachod-

Tutaj należy dodać, że w części budynków po kopalni zosta-

niopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Przybier-

ła uruchomiona produkcja żelazek i grzejników szczecińskiej

nów (Polska), około 70 km od Szczecina i około 34 km od Go-

"Selfy". Fabryka działała do roku 1990, kiedy to zaprzestano

leniowa. Wjeżdżając do wsi Czarnogłowy skręcamy w prawo,

produkcji i zlikwidowano filę. Dlaczego o tym piszę? O tym

koło kapliczki Chrystusa Króla, w ul. Fabryczną. Jedziemy dalej,

za chwilę 

po lewej mijamy ruiny dawnej kopalni i dojeżdżamy do plaży

podróże

miejskiej. Jezioro Czarnogłowy jest malowniczo położone. Wła-

NURKOWANIE

ściwie z każdej strony otacza je las. Południowa część akwenu

Pod wodą jest ciekawie, nawet bardzo ciekawie. Mamy tu licz-

znalazła się na granicy rezerwatu przyrody Przełom Rzeki Woł-

ne atrakcje w postaci zatopionego lasu, pozostałości przepom-

czenicy i właśnie częścią południową zbiornika płynie rzeka

powni, rury i fragmenty torów, czy drogę wjazdową na teren

Wołczenica. Powierzchnia jeziora wynosi 35 ha.

kopalni. A jeśli ktoś czytał wcześniej ten materiał, to zauważył

Gdyby tak kogoś zabrać do samochodu i poprosić, żeby nie

wzmiankę o fabryce żelazek. Otóż na dnie znajduje się ich,

otwierał oczu, po przybyciu na miejsce nie uwierzyłby, że to je-

zapewne nielegalne, składowisko. Są na niewielkiej głębokości

zioro jest zbiornikiem sztucznym, pokopalnianym… No chyba,

3 do 6 m, na zboczu. Nurkując przy ściankach szybko osiąga-

że po chwili zobaczyłby jak wygląda pod wodą ;)

my kilkanaście m głębokości. Nie polecamy super głębokich penetracji, bo przy dnie na głębokości od około 21 m znajdu-

AKWEN

je się ciemna siarkowa zawiesina. Dno zbiornika jest bardzo

Warto pamiętać, że jest to zbiornik sztuczny, przez to brzegi

urozmaicone. Oprócz kamieni i rozmaitych ścian, znajduje

jeziora są strome i urwiste, a jego dno opada pionowo w dół.

się tutaj zatopiony las i całe powalone drzewa. Można tam

Maksymalna głębokość znaleziona jak dotąd to 27 m. Zbiornik

poszukać szczupaków, okoni i płotek. W Jeziorze Czarnogłowy

należy do ciemnych i zimnych. Nurkując poniżej 10 m warto

można również spotkać pstrąga tęczowego, leszcze, karpie,

mieć ze sobą latarkę. W okresie jesieni i zimy dość często mamy

a nawet węgorze i sumy. Teren jest częściowo pofałdowany

tu bardzo dobrą widoczność pod wodą, sięgającą czasem na-

i płynąc np. na głębokości kilku metrów z kompasem czasem

wet ponad 10 m. Latem niestety nie jest najlepiej pod tym

będziemy widzieć dno, a czasem tylko ciemną otchłań. Po le-

względem. Miejsce wejścia do wody (z plaży miejskiej) jest

wej stronie od wejścia do wody, na 3 m głębokości znajduje

dogodne. Samochód można zaparkować bardzo blisko brze-

się platforma. W jeziorze na dnie można znaleźć zatopione

gu. Do dyspozycji mamy wiaty i stoły, a niedaleko znajdują się

kajaki, w tym jeden wygląda na bardzo stary, prawdopodob-

pojemniki na śmieci z segregacją. Są też ławki, a samo wejście

nie zatopiony krótko po zalaniu wodami gruntowymi zbiorni-

do wody jest piaszczyste.

ka. Jest też kościotrup – proszę się nie wystraszyć! Nurkując

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

67

podróże

68

REKLAMA

możemy również minąć zatopiony rower z „Pawełkiem” albo skrzynię pełną skarbów i minę głębinową.

Zresztą sami sprawdźcie, jak wygląda Jezioro Czarnogłowy pod wodą.

Mnie jakiś czas temu namówił na nurkowanie w Czarnogłowach Bogdan Zając, autor zdjęć. Wspaniale poprowadził mnie po akwenie pokazując wiele ciekawych miejsc.

W najdalsze zakątki akwenu zapuszczajcie się tylko z odpowiednią ilością gazu. Butla 15 l może nie wystarczyć. Zabierzcie ze sobą stage lub nurkujcie z twinem. Gdy manometr wskaże rezerwę, nie wiadomo do końca, czy w butli jest jeszcze 50 bar powietrza. Po szczegóły, jak to jest z tą rezerwą, zapraszam do ostatniego artykułu tego wydania.

Jezioro Czarnogłowy warte jest nurkowania! A po wyjściu z wody można czasem spotkać znajomych  Uwaga – nie ma tu bazy nurkowej, nie ma możliwości nabicia butli nurkowych. Cały sprzęt przywieźcie ze sobą o niczym nie zapominając.

PS. Chodzą niepotwierdzone plotki, że akwen może być w przyszłości zamknięty dla nurków.

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

69

porady i ciekawostki ACADEMY

50 bar/REZERWA JAZDA BEZ TRZYMANKI Na ile wystarczy mi rezerwa?

Tekst Wojciech A. Filip

Zdjęcie Tomasz Płociński

Jak sprawdzić, czy mając strzałkę manometru na 50 barach przepłynę od jednej koparki do drugiej*?

Trochę to jak jazda samochodem z Warszawy do Gdyni. Czy po zapaleniu się rezerwy dojedziesz na miejsce jeżeli nawigacja pokazuje 100 km do celu?

Nie interesuje mnie to bo zatankuję na najbliższej stacji paliw i jadę dalej!

W nurkowaniu kłopot polega na tym, że pod wodą raczej rzadko zdarzają się stacje ładowania butli.

70

porady i ciekawostki ACADEMY

Rezerwa czyli 50 bar – na ile wystarczy kiedy będziesz płynął na różnych głębokościach?

Głębokość: 10 m

Głębokość: 20 m

Głębokość: 30 m

Głębokość: 40 m

na manometrze

50 bar

Jestem wyluzowany

Zgubiłem się – stres

Jestem wyluzowany

Zgubiłem się – stres

Jestem wyluzowany

Zgubiłem się – stres

Jestem wyluzowany

Zgubiłem się – stres

Butla 12 l

15 min

8 min

10 min

5 min

8 min

4 min

6 min

3 min

Butla 15 l

19 min

9 min

13 min

6 min

9 min

5 min

7 min

4 min

Twin 2x7 l

18 min

9 min

12 min

6 min

9 min

4 min

7 min

4 min

Twin 2x12 l

30 min

15 min

20 min

10 min

15 min

8 min

12 min

6 min

Jak to obliczyć?

W butli 50 bar/rezerwa.

Butla 12 litrów x 50 bar = 600 litrów (tyle powinieneś mieć w 12 litrowej butli kiedy manometr pokazuje 50 bar).

Jeżeli będziesz na 30 metrach (4 ata), nie będziesz się stresował i utrzymasz zużycie gazu na poziomie 20 litrów/minutę to: 600 litrów ÷ 20 litrów zużycia minutowego = 30 i dalej 30 ÷ 4 bary (głębokość 30 m) = 7,5 minuty.

Tyle czasu zajmie ci zużycie gazu/całej rezerwy do końca, jeżeli utrzymasz równy, spokojny rytm oddychania.

OK, ale przecież kiedy mam rezerwę to zaczynam się wynurzać!

Jasne. Obliczmy więc ile potrzebujesz gazu, żeby spokojnie wynurzyć się z 30 metrów.

Potrzebne informacje to: 1. Jak długo będzie trwało wynurzenie?

2. Jaka jest średnia głębokość tego wynurzenia? ad. 1 Zasady bezpiecznego wynurzania mówią o tym, żeby w czasie całego wynurzania utrzymać prędkość nie większą niż 10 metrów/ minutę. Czyli z 30 m do powierzchni to co najmniej 3 minuty. Warto żebyś pamiętał, że po drodze powinieneś upchnąć gdzieś 3 minutowy przystanek bezpieczeństwa. Dopłynięcie z 30 na 5 metrów to niemal 3 minuty + 3 minuty na przystanku i potem jak najwolniej do powierzchni.

Przyjmijmy, tylko dla celów naszych wyliczeń, że całe wynurzenie zajmie ci nie więcej niż 5 minut. ad. 2 W części wynurzenia głębokość będzie się płynnie zmieniać, ale potem będziesz trochę czekać (przystanek) i znowu do góry. W takiej sytuacji bezpiecznie będzie uśrednić głębokość całego wynurzenia, a połowa, czyli 15 metrów, jest wartością bezpieczną do użycia w obliczeniach.

No to jazda: 600 litrów ÷ 20 bar zużycia ÷ 2,5 atmosfery odpowiadającej 15 metrom = 12 minut Czyli spoko, jeżeli pod wodą wszystko gra.

Bądź realistą.

Przyjęliśmy, że największa zmienna – nurek, będzie niesamowicie stabilny.

Będziesz równo oddychał i idealnie kontrolując pływalność wynurzał się jak master Yoda unoszony galaktyczną mocą.

Może więc bardziej realnie?

Wprowadźmy całkiem realną zmienną.

Na 30 metrach spadła widoczność (bo pozycja się zepsuła i nogi jakoś same w muł się wpakowały), a chwilę potem podpłynął partner i chce octo, bo zostało mu „niecałe 10 bar” w butli.

PERFECTDIVER nr 3(27)/2023

71

porady i ciekawostki ACADEMY

Zdjęcie Isadora Abuter Grebe

Jak to obliczyć?

W butli 50 bar/rezerwa.

2 zestresowanych nurków. W takiej sytuacji zużycie w najlepszym przypadku wzrośnie dwukrotnie (zwykle jeszcze więcej) czyli zamiast 20, będzie 40 litrów na minutę, a dokładniej 80 litrów na minutę, bo stres pojawi się u obydwu nurków. Wynurzasz się jak poprzednio z 30 metrów. Średnia głębokość 15 metrów (2,5 ata).

Ilość gazu jaką dysponujemy to rezerwa w butli 12 litrowej czyli 600 litrów.

600 ÷ 80 ÷ 2,5 = 3 minuty!

To wszystko na co w takiej sytuacji wystarczy ci twoja rezerwa.

Prawdę powiedziawszy to i tak nieco zawyżona, podająca więcej czasu, kalkulacja – czytaj dalej, aby dowiedzieć się dlaczego.

Dobra, a gdyby zabrać większą butlę?

Gazu powinno wystarczyć na minimum 6 minut w warunkach idealnych, które nigdy się nie zdarzą.

Po 6 minutach w butli nie zostanie już nic.

Jeżeli zmniejszysz prędkość wynurzania, kogoś złapie skurcz, ktoś pomyli przycisk w inflatorze i zacznie opadać – nie zdążycie dotrzeć do powierzchni bo wcześniej skończy się gaz.

72

porady i ciekawostki ACADEMY

Uwaga!

•

Do wyliczeń poniżej zastosowałem następujące uprosz-

Do wersji z partnerem na octo, dołożyłem 1 minutę,

czenia:

żeby mieć absolutne minimum czasowe na to, aby

•

jakoś wytargać octopus z kieszeni, ustawić się twarzą

Przyjąłem, że niezależnie od głębokości wynurzenie

do siebie, pokazać OK i ruszyć do góry.

zajmie za każdym razem 5 minut. W rzeczywistości •

będziesz potrzebował coraz więcej czasu wraz ze

Jako średnią głębokość przyjąłem połowę głębokości, z której rozpoczniesz wynurzenie.

zwiększającą się głębokością.

Teraz prześledź tabelę i sprawdź po jakim czasie skończy ci się gaz w butli: Wynurzenie z głębokości:

Wynurzenie z głębokości:

Wynurzenie z głębokości:

Wynurzenie z głębokości:

na manometrze

50 bar

Samodzielne wynurzenie nurek na luzie

Wynurzenie z partnerem na octo

Samodzielne wynurzenie nurek na luzie

Wynurzenie z partnerem na octo

Samodzielne wynurzenie nurek na luzie

Wynurzenie z partnerem na octo

Samodzielne wynurzenie nurek na luzie

Wynurzenie z partnerem na octo

Butla 12 l

20 min

5 min

15 min

4 min

12 min

3 min

10 min

3 min

Butla 15 l

25 min

6 min

19 min

5 min

15 min

4 min

13 min

3 min

Twin 2x7 l

23 min

6 min

18 min

4 min

14 min

4 min

12 min

3 min

Twin 2x12 l

40 min

10 min

30 min

8 min

24 min

6 min

20 min

5 min

10 m

20 m

30 m

40 m

Dlaczego tak mocno trzymamy się tych 50 bar?

Warto wspomnieć o jednym z powodów skąd na manometrze wzięło się czerwone pole z oznaczeniem 50 bar i określenie „rezerwa”?

Wcale nie tak dawno temu, nurkowanie odbywało się bez manometrów.

Nurek miał za to coś, co ktoś nazwał zaworem rezerwy. Był to niewielki element wystający z zaworu butli, który działał tak, że po jej naładowaniu przestawiało się położenie niewielkiej „blaszki” i tym sposobem w butli uwięzione fizycznie zostawało 50 bar powietrza. Zawór rezerwy miał zamocowane specjalne cięgno, za które nurek mógł pociągnąć w czasie nurkowania, a wtedy uzyskiwał dostęp do rezerwy gazowej. Butle w tej nieodległej przeszłości ładowane były do 150 bar, więc precyzując nieco działania zaworu rezerwy: odcinał on z tego, co było w butli 1/3 całego powietrza.

Zdjęcie Bartek Trzciński

73

porady i ciekawostki ACADEMY

Niewiele później nowoczesność trafiła pod strzechy i oto każdy nurek mógł mieć pod wodą manometr, na którym widział ile zostawało mu powietrza w butli. Manometry skalowane były zwykle do 200 bar, a że zawór rezerwy odcinał kiedyś 50 bar, to pole 50 bar zaznaczone było na czerwono.

Pojawiły się też nowe butle, które można było ładować aż do 200, a czasem 230 bar.

Czerwone pole na manometrze pozostało jednak w tym samym miejscu, a 50 bar czy jak kto woli rezerwa oznaczała, że w butli zostaje w najlepszym przypadku ¼ powietrza.

Dokładność manometru.

Skąd wiesz czy to, co pokazuje manometr jest rzeczywistym ciśnieniem w butli?

Nie wiesz tego!

Co więcej, w artykule dotyczącym manometrów (Perfect Diver nr 21 ) znajdziesz informację, że jeżeli systematycznie ładujesz do swojej butli gaz pod zbyt wysokim ciśnieniem, to dokładność wskazań manometru może się pogorszyć. Najmniej dokładne wskazania mogą dotyczyć dolnej części skali i pokazywać wartość ok. 50 bar, nawet wtedy kiedy butla będzie już pusta!

Bezpiecznych nurkowań!

WAF

Jakiś taki straszący ten artykuł nie?

Instruktor akurat ma urlop?

Niekoniecznie – jeżeli tylko nauczysz się prostych, nurkowych

Zapraszamy do Akademii Tecline.

kalkulacji, to znacząco podniesiesz bezpieczeństwo w swoich

Znamy wiele sposobów na zainstalowanie softu „50tka to nie-

nurkowaniach i złapiesz luz.

wiele” w procesorze każdego nurka 

Zapytaj instruktora jak obliczyć bezpieczną, minimalną ilość gazu do wynurzenia (sztywniacy nazywają to mini-

*„Koparki” to kamieniołom w południowej Polsce, na dnie którego,

mum gaz)!

kilkaset metrów od siebie, stoją sobie 2 koparki.

Zdjęcie Isadora Abuter Grebe

https://teclinediving.eu/pl/akademia-tecline/#/

74