Magazyn nurkowy Perfect Diver nr 26

nurkowanie freediving pasja wiedza

nr 26

KRETA

REKREACYJNIE, TECHNICZNIE I TURYSTYCZNIE

2(26)/2023

MARZEC/KWIECIEŃ

cena 30,00 zł w tym 8% VAT

CYPR – OD LIMASSOL PO PROTARAS 1 MILION LUMENÓW CAŁKOWICIE NOWE LATARKI DLA NURKÓW

1

2

słowo wstępne

Wojciech Zgoła Redaktor Naczelny

„Chcesz być silny i zdrowy, nie stroń nigdy od wody”

Czy Cypr ma do zaoferowania coś więcej niż

(Andrzej Czesław Klimuszko).

tylko ser halloumi i zatopione muzeum MUSAN?

W

Czy rzeczywiście wrak Zenobii jest taki spektaoda oczyszcza. Wypłukuje toksyny

kularny?

z naszego organizmu, dba o na-

Wrak statku Heweliusz. Czy zdarza się Wam

wilżenie, gwarantuje lepszy sen, po-

mieć dylemat, czy na danym wraku, który zatonął

prawia metabolizm. My wiemy, że woda daje

w wyniku katastrofy, powinno się nurkować? Czy

jeszcze radość, oczyszcza umysł i pozwala za-

może raczej nie powinno się zakłócać spokoju

wisnąć w toni.

cmentarzyska? Zastanawia się Łukasz Metrycki.

Dlatego czytanie i przeglądanie Magazynu

Wrak Uluburun, zlokalizowany w Turcji. Jak

Perfect Diver jest ważne, bo daje nam tego na-

twierdzi Szymon Mosakowski: „Jest to jedno

miastkę. Możemy nurkować wirtualnie, podró-

z najbardziej fascynujących i najważniejszych

żować, odkrywać zatopioną historię, podnosić

podwodnych

poziom własnej wiedzy. A najważniejsze, że mo-

z końca XX wieku”.

żemy to wykorzystać i sprawdzić w praktyce, w naszym własnym życiu.

wykopalisk

archeologicznych

Przyrodniczo opowiadamy, piórem Agaty Turowicz-Cybula, o małych rybkach Morza Bał-

Najnowsze wydanie rozpoczyna wywiad jaki

tyckiego, a piórem Wojtka Jarosza o brodźcach.

przeprowadził na Krecie Wojtek Pruski. Ciekawa

Dla fanów nurkowań pod sufitem Kurt Storms

rozmowa i świetne zdjęcia. A mamy tu wraki,

przygotował opowieść o Ressel. Południowa

jaskinie, skały i szanse na spotkanie foki śród-

Francja, kilka kilometrów korytarzy, przygoda

ziemnomorskiej.

i trochę historii, a także świetne zdjęcia.

Na końcu magazynu znajdziecie zaskakują-

A także świeżutka relacja z Festiwalu Głębiny!

ce informacje o najmocniejszej latarce „ever” z 1000000 lumenów!

Wydanie takiego magazynu to bardzo dużo pra-

A w środku?

cy. Jeśli doceniacie nasze wysiłki zaproście nas

Tekst Ani Sołoduchy kończący opowieść

na wirtualną kawę: buycoffee.to/perfectdiver

o Raja Ampat, z pytaniem czy w ciągu 10 dni safari można zrobić 31 nurowań?

Serdecznie zapraszam!

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

3

spis treści

28

36 18 NASZA ROZMOWA 10 Kreta. Rekreacyjnie, technicznie i turystycznie

PODRÓŻE 18 Cypr. Od Limassol po Protaras, cz. II 28 Raja Ampat. Niezwykłe podwodne spotkania, cz. II

WRAKI 36 MF Jan Heweliusz. Podwodne muzeum czy cmentarzysko

4

44 SPRZĘT 42 KEY CAN, pojemnik na klucze

POD SUFITEM 44 Słynna jaskinia Ressel

PLANETA ZIEMIA 50 Cierniki, cierniczki i pocierńce 54 Brodźce o krwawych dziobach

Wydawca PERFECT DIVER WOJCIECH ZGOŁA ul. Folwarczna 37, 62-081 Przeźmierowo redakcja@perfectdiver.com

ISSN 2545-3319

redaktor naczelny

Wojciech Zgoła

fotograf

Karolina Sztaba

geografia świata i podróże

Anna Sołoducha

archeologia podwodna reklama tłumacze języka angielskiego

Szymon Mosakowski reklama@perfectdiver.com Agnieszka Gumiela-Pająkowska Arleta Kaźmierczak Reddo Translations Sp. z o.o.

54

Piotr Witek opieka prawna projekt graficzny i skład

Adwokat Joanna Wajsnis Brygida Jackowiak-Rydzak

magazyn złożono krojami pisma

Montserrat (Julieta Ulanovsky), Open Sans (Ascender Fonts)

ARCHEOLOGIA 58

Noto Serif, Noto Sans (Google)

Uluburun

druk Wieland Drukarnia Cyfrowa, Poznań, www.wieland.com.pl

dystrybucja centra nurkowe, sklep internetowy

WYDARZENIA 62

preorder@perfectdiver.com

Festiwal Nurkowy GŁĘBINY

PORADY I CIEKAWOSTKI 66 1 milion lumenów. Całkowicie nowe latarki dla nurków fotografia na okładce

Wojciech Pruski

66

miejsce

Kreta wrak samolotu

Arado Ar 196, głębokość 65 m

www.perfectdiver.com

Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, nie odpowiada za treść ogłoszeń oraz zastrzega sobie prawo do skracania, redagowania, tytułowania nadesłanych tekstów oraz doboru materiałów ilustrujących. Przedruk artykułów lub ich części, kopiowanie tylko za zgodą Redakcji. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za formę i treść reklam.

Podoba Ci się ten numer magazynu, wpłać dowolną kwotę!

Wpłata jest dobrowolna.

PayPal.Me/perfectdiver PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

5

redakcja

WOJCIECH ZGOŁA

ANNA SOŁODUCHA

Pasjonat nurkowania i czystej natury. Lubi mawiać, że podróżuje nur-

Absolwentka Geografii na Uniwersytecie Wrocławskim, niepoprawna

kując. Pływać nauczył się jako niespełna 6-cio letni chłopiec. W wieku

optymistka… na stałe z uśmiechem na ustach 

15 lat zdobył patent żeglarza jachtowego, a nurkuje od 2006 roku.

Nurkuję od 2002 roku czyli już ponad połowę swojego życia  Zaczy-

Zrealizował ponad 750 zanurzeń w różnych regionach Świata. Napi-

nałam nurkowanie w polskich wodach, do których chętnie wracam

sał i opublikował wiele artykułów.

w ciągu roku – i sprawia mi to ogromną przyjemność!:) Do Activtour

Współautor wystaw fotograficznych. Orędownik pozostawiania

trafiłam chyba z przeznaczenia i zostałam tutaj na stałe… już ponad

miejsca pobytu czystym i nieskalanym. Propagator nurkowania.

10 lat! Z zamiłowaniem spełniam ludzkie marzenia przygotowując

Od 2008 r. prowadzi swoją autorską stronę www.dive-adventure.eu.

wyprawy nurkowe na całym świecie!  Osobiście – latam i nurkuję

Na bazie szerokich doświadczeń w 2018 roku stworzył nowy Maga-

w różnych morzach i ocenach kiedy tylko mogę, bo to jedna z miło-

zyn Perfect Diver, który od ponad 4 lat, z powodzeniem, wychodzi

ści mojego życia

regularnie co 2 miesiące w języku polskim i angielskim.

swoje wspomnienia z wypraw nurkowych na papier dzieląc się swoją

Od początku istnienia magazynu PD przelewam

pasją z innymi i nie potrafię przestać pisać;) Od 2023 na stałe w redakcji PD – mając nadzieję przynieść jej trochę „świeżej krwi”;) Spełnione nurkowe marzenie: Galapagos! Jeszcze przede mną… Antarktyda! Jeśli nie nurkuję to wybieram narty, tenisa albo mocne, rockowe brzmienia;)! Motto które bardzo lubię to: „Bądź realistą – zacznij marzyć”!:) anna@activtour.pl; www.activtour.pl;

KAROLA TAKES PHOTOS

SZYMON MOSAKOWSKI

Karolina Sztaba, a zawodowo Karola Takes Photos, jest fotografem

Student archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w To-

z wykształcenia i pasji. Obecnie pracuje w Trawangan Dive Centre

runiu. Początkujący płetwonurek rozpoczynający swoją przygodę

na malutkiej wyspie w Indonezji – Gili Trawangan, gdzie zamiesz-

z archeologią podwodną. Miłośnik fotografii, przyrody i koszykówki,

kała cztery lata temu. Fotografuje nad i pod wodą. Oprócz tego

a od niedawna również nurkowania.

tworzy projekty fotograficzne przeciw zaśmiecaniu oceanów oraz zanieczyszczaniu naszej planety plastikiem („Trapped”, „Trashion”).

Współpracuje z organizacjami NGO zajmującymi się ochroną środowiska i bierze aktywny udział w akcjach proekologicznych (ochrona koralowca, sadzenie koralowca, sprzątanie świata, ochrona zagrożonych gatunków). Jest również oficjalnym fotografem Ocean Mimic – marką tworzącą stroje kąpielowe i surfingowe ze śmieci zebranych na plażach Bali. Współpracowała z wieloma markami sprzętu nurkowego, dla których tworzyła kampanie reklamowe. W roku 2019 została ambasadorem polskiej firmy Tecline. Od dwóch lat jest nurkiem technicznym.

REKLAMA

+48 502 138 403 http://www.deepdivingslesin.pl/ baza-nurkowa-honoratka/

stała współpraca

WOJCIECH A. FILIP

KLAUDYNA BRZOSTOWSKA

SYLWIA KOSMALSKA-JURIEWICZ

Ma na swoim koncie ponad 8000 nurkowań. Nur-

Instruktorka nurkowania PADI oraz wideografka.

Podróżniczka i fotograf dzikiej przyrody. Ab-

kuje od ponad 30 lat, a w tym od ponad 20 lat jako nurek techniczny. Jest profesjonalistą z ogromną wiedzą teoretyczną i praktyczną. Jest instruktorem wielu federacji: GUE Instructor Mentor, CMAS**, IANTD nTMX, IDCS PADI, EFR, TMX Gas Blender.

Uczestniczył w wielu projektach i konferencjach nurkowych jako lider, eksplorator, pomysłodawca czy wykładowca. Były to między innymi Britannic Expedition 2016, Morpheus Cave Scientific Project on Croatia Caves, GROM Expedition in Narvik, Tuna Mine Deep Dive, Glavas Cave in Croatia, NOA-MARINE. Zawodowo jest Dyrektorem Technicznym w TecLine w Scubatech, a także Dyrektorem Szkolenia w TecLine Academy.

Większość czasu spędza w wodzie dokumentując fascynujący podwodny świat. Absolwentka ASP na kierunku Projektowania Mody w Łodzi oraz Filmoznawstwa na UAM w Poznaniu, z wykształcenia krawcowa, a z zamiłowania miłośniczka natury oraz sporej dawki adrenaliny. Kocha wszystko co z woda związane. Jej przygoda z nurkowaniem zaczęła się od podroży z plecakiem w 2016 roku.

Podczas pobytu w Tajlandii zanurkowała po raz pierwszy i od tamtego momentu straciła głowę i serce dla tego sportu. Spędzając ostatnie lata i większość swoich dni pod woda, ucząc i pokazując piękno podwodnego świata wierzy, że nurkowanie jest jednością – z samym sobą, naturą i niezwykły-

solwentka dziennikarstwa i miłośniczka dobrej literatury. Żyje w zgodzie z naturą, propaguje zdrowy styl życia, jest joginką i wegetarianką.

Angażuje się w ekologiczne projekty, szczególnie bliskie jej sercu są rekiny i ich ochrona, o których pisze w licznych artykułach oraz na blogu www.divingandtravel.pl Swoją przygodę z nurkowaniem zaczęła piętnaście lat temu przez zupełny przypadek. Dzisiaj jest Divemasterem, odwiedziła ponad 60 państw i nurkowała na 5 kontynentach. Na wspólną podróż zaprasza z biurem podróży www.dive-away.pl, którego jest współzałożycielem.

mi stworzeniami. @waterographyk

ŁUKASZ METRYCKI

LAURA KAZIMIERSKA

KURT STORMS

Nurek od 2007 roku. Kierunki wakacyjne zawsze

Obecnie pracuje jako PADI Course Director w Tra-

Zawodowy żołnierz, odkrywca podwodnych jaskiń

wybieram pytając sam siebie – no ok, ale czy jest tam gdzie zanurkować? Fotografia podwodna to wciąż dla mnie nowość, ale z każdym kolejnym nurkowaniem uczę się czegoś nowego. „Od momentu narodzin, człowiek nosi na swych barkach ciężar grawitacji […], ale wystarczy że zanurzy się pod powierzchnię wody i staje się wolny” – J.Y.Cousteau

wangan Dive Centre na indonezyjskiej wysepce Gili Trawangan. Założycielka portalu Divemastergilis – www.divemastergilis.com @divemastergilis Od ponad 7 lat mieszka i odkrywa podwodny świat Indonezji. Jest nie tylko zapalonym nurkiem technicznym, ale także twarzą platformy Planet Heroes oraz ambasadorem marki Ocean Mimic.

Aktywnie przyczynia się do promowania ochrony koralowców i naturalnego środowiska ryb i zwierząt morskich, biorąc udział w projektach naukowych, kampaniach przeciw zaśmiecaniu oceanów i współpracując z organizacjami pozarządowymi na terenie Indonezji. @laura_kazi

i aktywny instruktor nurkowania technicznego/jaskiniowego/rebreatherowego dla IANTD. Karierę nurkową rozpoczął w Egipcie na wakacjach, a pasja trwa nadal. Kurt jest też założycielem i dyrektorem generalnym Descent Technical Diving.

Nurkuje na kilku CCR, takich jak AP, SF2, Divesoft Liberty SM. Kurt bierze udział w tworzeniu dokumentu o nowej kopalni soli w Belgii (Laplet). Projekt ten gościł w wiadomościach w Nationale TV. Prywatnie prawdziwą pasją Kurta są głębokie nurkowania jaskiniowe. Jego żona (Caroline) dzieli pasje męża i również nurkuje w jaskiniach. W wolnym czasie zwiedza belgijskie kopalnie łupków, a kiedy nie eksploruje, zabiera kamerę by dokumentować nurkowania.

stała współpraca

WOJCIECH JAROSZ

JAKUB BANASIAK

AGATA TUROWICZ-CYBULA

Absolwent dwóch poznańskich uczelni – Akademii

Płetwonurek od 2008 r. Pasjonat M. Czerwonego

Od dziecka marzyłam, żeby zostać biologiem

Wychowania Fizycznego (specjalność trenerska – piłka ręczna) oraz Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Wydziału Biologii (specjalność biologia doświadczalna). Z tą pierwszą uczelnią związał swoje życie zawodowe próbując wpływać na kierunek rozwoju przyszłych fachowców od ruchu z jednej strony, a z drugiej planując i realizując badania, popychając mozolnie w słusznym (oby) kierunku wózek zwany nauką. W chwilach wolnych czas spędza aktywnie – jego główne pasje to żeglarstwo (sternik morski), narciarstwo (instruktor narciarstwa zjazdowego), jazda motocyklem, nurkowanie rekreacyjne i wiele innych form aktywności,

piszą dla nas

a także fotografia, głównie przyrodnicza.

WOJCIECH PRUSKI Instruktor nurkowania i pierwszej pomocy, założyciel szkoły nurkowej Good Dive, fotograf. Sam nurkuje na Prism 2, jednostce, która sprawdza się przy fotografowaniu zwierząt bardziej płochliwych. Fascynuje go nurkowanie jaskiniowe, wrakowe. Poza nurkowaniem i fotografią, lubi także podróżować i poznawać nieznane mu do tej pory rejony świata. Jeśli nie nurkuje – biega, jeździ na rowerze. Po prostu lubi aktywnie spędzać czas i być w dobrej formie. Nurkowanie daje mu możliwość oderwania się od codzienności i poczucie totalnej wolności. Jeśli nie szkoli pod wodą zawsze można go spotkać z aparatem lub kamerą.

REKLAMA

i pelagicznych oceanicznych drapieżników. Oddany idei ochrony delfinów, rekinów i wielorybów.

Nurkuje głównie tam, gdzie można spotkać te zwierzęta i monitorować poziom ich dobrostanu.

Członek Dolphinaria-Free Europe Coalition, wolontariusz Tethys Research Institute oraz Cetacean Research & Rescue Unit, współpracownik Marine Connection. Od 10 lat uczestniczy w badaniach nad dziko żyjącymi populacjami delfinów oraz audytuje delfinaria. Razem z zespołem „NIE! Dla Delfinarium” przeciwdziała trzymaniu delfinów w niewoli i popularyzuje wiedzę na temat delfinoterapii przemilczaną bądź ukrywaną przez ośrodki zarabiające na tej formie animaloterapii.

morskim i udało mi się spełnić te marzenia. Skończyłam studia na kierunku oceanografia, gdzie od niedawna rozpoczęłam studia doktoranckie.

Moja przygoda z nurkowaniem zaczęła się, kiedy miałam 12 lat. Kocham obserwować podwodne życie z bliska i staram się pokazać innym nurkom jak fascynujące są podwodne, bałtyckie stworzenia.

nasza rozmowa

KRETA REKREACYJNIE, TECHNICZNIE I TURYSTYCZNIE 10

nasza rozmowa

Wojciech Pruski rozmawia z Nikolasem Giannoulakisem Zdjęcia Wojciech Pruski

M

arzec w Polsce to jeszcze zimny miesiąc. Postanowiłem znaleźć sobie miejsce, gdzie w cieplej-

szych warunkach podniosę swoje kwalifikacje instruktorskie. Wybór padł na rozwój w nurkowaniu CCR. Znajomy In-

structor Trainer z federacji SSI polecił mi człowieka o bardzo wysokich kwalifikacjach, który może mnie wyszkolić. Okazał się nim Nikolas Giannoulakis, który jest również IT XR federacji SSI i specjalizuje się w szkoleniach na jednostce Hollis Prism 2. Jak się potem okazało jest to najbardziej doświadczony instruktor CCR w Europie na tej jednostce. Zdobywał swoje doświadczenie w warunkach zarówno

jaskiniowych,

nurkowaniach

wrakowych, jak i archeologii. Dodatkowo jest eksploratorem i ma na koncie sporą listę wraków, na których był pierwszą po latach osobą po katastrofie, w której te jednostki brały udział. Wiele też jaskiń na Krecie zostało przez niego odkrytych.

Po wymianie informacji poprzez e-mail i wybraniu terminu, poleciałem na Kretę do miejscowości Chania. W tej miejscowości znajduje się baza nurkowa Chania Diving, której właścicielem jest Nikolas. Jestem pod ogromnym wrażeniem wiedzy, profesjonalizmu i samej osoby jaką jest Nikolas. Skorzystałem z okazji i przeprowadziłem z nim wywiad dla Perfect Diver.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

11

nasza rozmowa

Wojciech Pruski: Od Kiedy nurkujesz . Jak zaczęła się

fascynowały mnie jaskinie. Było to podyktowane tym, że jest

Twoja podwodna przygoda?

ich tutaj mnóstwo. Bardzo szybko zdecydowałem się, aby

Nikolas Giannoulakis: Rozpocząłem nurkowanie w bardzo

zostać nurkiem technicznym i rozpocząłem odszukiwanie

młodym wieku. Miałem 8 lat kiedy zacząłem uprawiać

jaskiń na Krecie, w których nikt jeszcze nie nurkował. Kreta

freediving. To czas, w którym pamiętam siebie jako osobę

jest bardzo bogata w jaskinie i do tej pory jest wiele koryta-

czerpiącą przyjemność z bycia pod wodą. Następnie około

rzy, które nie były eksplorowane. Ukształtowanie terenu, czyli

14–15 roku życia spróbowałem Scuba. Po tym czasie miałem

wysokie góry, z których przez cały rok spływa woda do morza

długą przerwę i wróciłem do nurkowania w wieku 21 lat, kie-

i żłobi korytarze, jest niesamowite.

dy przypomniałem sobie jak fascynujące jest życie podwodne. Następnie rozwijałem się jako nurek techniczny obiegu

WP: Wiem, że fascynują Cię również wraki, szczególnie

otwartego, a potem przeszedłem już na CCR.

te, które osobiście odkrywasz. W jaki sposób uzyskujesz informacje o ich położeniu?

12

WP: Jaki moment w nurkowaniu skierował Cię do

NG: Informacje pozyskuję na wiele różnych sposobów.

jaskiń i czy nurkowania jaskiniowe fascynują Ciebie

Czasem mam wiadomości od mieszkańców lub rybaków.

najbardziej?

Po informacji o lokalizacji czegoś pod wodą, najpierw wybie-

NG: Od samego początku mojej przygody z nurkowaniem

ram się tam łodzią z sonarem. Kiedy informacje się potwier-

nasza rozmowa

dzą na podstawie sonaru, decyduje się na bezpośrednie nurkowanie w danym miejscu. Czasami odnajduję informacje w historycznych zapisach na temat przybliżonej lokalizacji wraku i rozpoczynam poszukiwania. Często również działamy zespołowo z moimi znajomymi nurkującymi i wspólnie prowadzimy poszukiwania.

Wszystko zależne jest od środowiska, w którym pracujemy. Nowoczesna technologia pomaga, jednak trzeba mieć podstawy i umieć się posługiwać również analogowymi narzędziami.

WP: Byłem z Tobą na wraku samolotu Arado AR 196. Czy możesz coś więcej powiedzieć na temat odnalezienia

WP: A wrak Kiriaki?

tego wraku?

NG: To był pierwszy wrak statku, który odnalazłem i udoku-

NG: Było to około 3 lata temu kiedy otrzymałem informację

mentowałem z pomocą Dimitris Galon. Dimitris to mój dobry

od rybaka o obiekcie pod wodą, o który zaplątują się sieci.

znajomy, nurek i również odkrywca. Zlokalizowałem praw-

Z powodu małych rozmiarów, w stosunku np. do wraku stat-

dopodobne położenie na mapie. Zanurkowałem i najpierw

ku, bardzo trudno jest odnaleźć tak mały obiekt za pomocą

odnalazłem nie statek, a wrak samolotu Messerschmitt. To

sonaru. Wiele razy informacje o obiekcie się nie potwierdza-

był pierwszy wrak samolotu, który odnalazłem. Zdałem sobie

ją. Tym razem było inaczej.

sprawę, że to nie jedyny obiekt w tej okolicy, ponieważ sonar

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

13

nasza rozmowa

pokazywał duży obiekt więc niemożliwe, że to był samolot.

ter na świecie. To bardzo precyzyjne urządzenie. Na wraku

Po ponownym nurkowaniu odnalazłem ogromny wrak Cargo,

odnaleźliśmy mnóstwo innych artefaktów. Pracujemy z bardzo

ale nie wiedziałem jaki to statek. Na podstawie zdjęć i przy

nowoczesnym sprzętem nurkowym i fotogrametrycznym.

pomocy wiedzy Dimitrisa oraz z zapisków historycznych,

Stosujemy wiele nowoczesnych technik i dbamy o to, aby

zidentyfikowaliśmy go jako Kiriaki, który został zatopiony

wydobywać wszystko w stanie niezmienionym. Na podstawie

podczas nalotu w czasie II wojny światowej. Głębokość na ja-

znalezisk mamy już informacje co to był za wrak, skąd płynął

kiej leży wrak to 64–85 m. To idealne miejsce dla nurkowań

i gdzie. Ile było ludzi na nim w trakcie katastrofy. Odnaleźliśmy

technicznych.

też sporo ludzkich kości, które są bardzo dobrze zachowane mimo upływu ponad 2000 lat. Wrak leży na głębokości

WP: Wraki, szczególnie te stare, to archeologia podwod-

od 40–60 m. Z powodu głębokości idealną wg mnie konfigura-

na. Jak wyglądają badania archeologiczne?

cją do tego typu nurkowań jest Rebreather w wersji plecowej.

NG: Pracuję z ekipą archeologów najlepszych na świecie.

14

Obecnie pracujemy na wraku Antikythera. To bardzo cenny

WP: Wracając do jaskiń, bo to ciekawy temat – jak wyglą-

wrak z powodu mechanizmu astrologicznego, który został

da mapowanie konkretnej jaskini?

odnaleziony na wraku. Mechanizm ten symuluje ruch wszyst-

NG: Jest mnóstwo różnych technik. Od starych technik czyli

kich planet w czasie rzeczywistym i jest to pierwszy kompu-

zwykłej miary, kompasu, liny, aż po nowoczesne urządzenia

nasza rozmowa

czyli sonary, skutery DPV. Wszystko zależne jest od środowi-

lub CCR sidemount. Próbowałem już wszystkich konfiguracji

ska, w którym pracujemy. Nowoczesna technologia pomaga,

i muszę powiedzieć, że w każdej czuję się komfortowo.

jednak trzeba mieć podstawy i umieć się posługiwać również analogowymi narzędziami. Można oczywiście przepłynąć parę

WP: Obecnie nurkujesz na CCR. Pewnie nurkowałeś

razy przez jaskinie skuterem wyposażonym w urządzenia

do tej pory na wielu różnych modelach. Jakich?

pomiarowe i otrzymać mapę, ale poza mapą nie będziemy

NG: Zacząłem z Sentinel CCR następny był JJ. Później pozna-

praktycznie mieć żadnych dodatkowych informacji na temat

łem Nick Hollis i kupiłem Hollis Prism 2 i już z nim zostałem.

jaskini. W tradycyjnych metodach przewagą jest to, że mamy

To świetna, niezawodna maszyna, a przede wszystkim lekka

czas na obserwację jaskini. W zależności od tego jakich infor-

w porównaniu do poprzedników. Można go śmiało używać

macji potrzebujemy na temat jaskini, taką metodę wybieramy.

zarówno w nurkowaniu technicznym, jak i w rekreacji. Zarówno używając suchego skafandra, jak i pianki z lekkimi płetwa-

WP: Nurkowałeś w różnych konfiguracjach, jaka najbar-

mi. Nurkowanie głębokie, wrakowe czy jaskiniowe. Sprawdzi

dziej Ci odpowiada?

się wszędzie. Jest również dosyć małym urządzeniem więc

NG: Moja ulubiona konfiguracja to CCR plecowy. W tej konfi-

idealnym, aby z nim podróżować. Sam o tym wiesz, ponie-

guracji wykonuję większość moich nurkowań. Jednak zależnie

waż podróżujesz wszędzie ze swoim Prism 2. Ja nurkuję też

od tego, co chcę zrobić, często przechodzę na sidemount

czasem na SF2 w wersji plecowej jak i sidemount.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

15

nasza rozmowa

WP: Czy miałeś kiedyś problem z CCR pod wodą?

kim potrzeba dobrego treningu, aby zrozumieć maszynę

NG: Nie, nigdy mi się nic z nim nie wydarzyło. Jedyny pro-

i wyłapywać nieprawidłowości bez konieczności spoglądania

blem jaki się pojawia to kwestia połączeń kablowych, nie ze

na komputer.

względu na urządzenia, ale na skutek załadunku, podróży.

WP: Jesteśmy na Krecie. Piękne miejsce. Co oferuje Twoja

16

WP: Według Ciebie Rebreather jest mniej bezpieczny

baza nurkowa i jakie interesujące miejsca polecasz nur-

w porównaniu do obiegu otwartego?

kom na różnych stopniach zaawansowania?

NG: To częste pytanie jakie zadają ludzie. W mojej opinii CCR

NG: Kreta to wielka wyspa. Jesteśmy w Chania, mamy tu wy-

jest bezpieczniejszy od OC.

sokie góry, długie plaże, zarówno piaszczyste jak i skaliste.

Problemem jest to, że wielu ludzi, którzy rozpoczynają

Bardzo interesująca topografia i krajobraz, to samo jest

nurkowanie na CCR nie są mentalnie gotowi, aby rozpocząć

po drugiej stronie lustra.

nurkowanie techniczne zarówno na CCR jak i OC. Obieg

Pod wodą jest mnóstwo jaskiń, formacji skalnych i po-

otwarty jest łatwiejszy na początku, jednak gdy wykonuje-

zostałości po II wojnie światowej. To doskonała opcja

my trudniejsze nurkowania głębokie lub jaskiniowe wtedy

wypadowa na wakacje. Jest ciepło, słonecznie, dużo inte-

obieg otwarty robi się bardziej skomplikowany. Odwrotnie

resujących miejsc. Nie ma tłumów, nawet podczas okresu

do CCR. Czym dłużej na nim nurkujesz i nurkowania stają się

wakacyjnego, ponieważ wyspa jest duża. Świetne miejsce

trudniejsze i głębsze, tutaj CCR zyskuje przewagę. Myślę tutaj

dla rodzin, zwiedzania, aktywności sportowych. Ceny są

o zarządzaniu gazami, krótszej dekompresji. Przede wszyst-

przystępne, obsługa w obiektach na najwyższym poziomie.

nasza rozmowa

Nasze centrum nurkowe większość nurkowań wykonuje

WP: Co oferuje Chania w dzień wolny od nurkowania?

z łodzi, wszystkie miejsca nurkowe są bardzo blisko więc

NG: Chania to piękne plaże, które zachęcają do spacerów,

nie tracimy czasu na dojazdy. Chania to naprawdę idealne

przyjemne restauracje z przepysznym jedzeniem. W Chani

miejsce dla wszystkich poziomów nurkowych, od rekreacji

możemy udać się na trekking w górach, obejrzeć zabytki,

po głębokie nurkowania techniczne jak i jaskiniowe. Mamy

piękne kamienice, port. Mamy też całkiem nowe muzeum

5 łodzi, każda pływa w inny rejon nurkowy.

Chani i muzeum archeologiczne.

Wyspa jest przyjazna rodzinom, posiadamy 7 parków wod-

WP: Spora część osób nurkujących interesuje się zwie-

nych. Polecamy na przyjazd miesiące jesienne, kiedy nadal

rzętami morskimi. Na jakie spotkania możemy liczyć

jest wspaniała pogoda, nie jest

na Krecie?

ekstremalnie gorąco.

NG: Życie morskie na Krecie jest typowo śródziemnomorskie, takie samo jak we Włoszech, na Malcie, czy w Chorwacji

Zapraszamy!

na przykład. Jest go dużo. W Chanii, w zatoce Souda, która jest nieco inna ze względu na mikroklimat tu panujący, życie

Mam wrażenie, że Kreta

morskie jest o wiele bogatsze. W sezonie letnim można

to miejsce, które jest niedoce-

również spotkać żółwie. Często spotykamy ośmiornice, jak

nione przez nurkujących, a w

i mątwy. Przy odrobinie szczęścia, po sezonie, w Seal Cave

jej wodach jest jeszcze sporo

spotkać możemy foki.

do odkrycia.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

17

podróże

CYPR Część II

od LIMASSOL po PROTARAS Tekst i zdjęcia Wojciech Zgoła

18

podróże

ZBLIŻAŁ SIĘ KONIEC WRZEŚNIA 2022 R. POŁOWĘ POBYTU NA CYPRZE MIELIŚMY JUŻ ZA SOBĄ.

N

asze zanurzenia w okolicy Limassol, które odbyliśmy z godną polecenia Bazą Nurkową Blue Thunder, podsumowaliśmy w restauracji (Kyrenia Fish Tavern) nad

nak wciąż ekscytujące eksploracje. Niedaleko Larnaki czekała

brzegiem Morza Śródziemnego. Zaszaleliśmy i zamówiliśmy

na nas Zenobia, a w Protaras chcieliśmy nurkować w Green

plater z owocami morza dla 4 osób oraz białe, lokalne, wino.

Bay. Na dokładkę jeszcze spacer w płetwach po MUSAN – pod-

Od strony wody wiał lekki wiaterek. Stąd nakręciliśmy jedno

wodnym muzeum w Ayia Napa.

wejście on-line na Perfect Diverowego wall’a FB.

Wstaliśmy o 6 rano. Niedawno wstało również słońce.

Byliśmy zmęczeni, ale bardzo usatysfakcjonowani dotych-

Zapowiadał się ciepły i słoneczny dzień. Do portu w Larnace

czasowym odkrywaniem Wyspy Afrodyty. Przed nami były jed-

dotarliśmy 5 minut przed czasem, zaparkowaliśmy samochód

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

19

podróże

ZENOBIA Długość – 172 m Szerokość – 26 m Głębokość – 42 m

i spotkaliśmy się z naszym przewodnikiem Andreasem, z Centrum Nurkowego Scubaholics. Właśnie z nim nurkowaliśmy na wraku Zenobii.

Jednostka

została

zbudowana

w Szwecji w 1979 r., a w swój dziewiczy rejs wyruszyła w pierwszej połowie 1980 r. Trasa miała przebiegać z Malmö do Tartous w Syrii. Początkowo rejs przebiegał dobrze. Pierwszy postój odbył się na Krecie, a drugi w Atenach.

Właśnie pomiędzy postojami kapitan odkrył problem. Pojawił się nadmiar wody, która była błędnie przepompowywana do bocznych zbiorników balastowych. Zenobia płynęła jednak dalej i znalazła się na wodach Cypru w okolicy Larnaki. Był 2 czerwca 1980 r. Naprawa niestety nie powiodła się i statek skierowano 1,5 mili od portu, gdzie stanął na kotwicy. Zenobia zaczęła przechylać się niebezpiecznie na lewą burtę. Kapitan zdecydował o ewakuacji. Była noc 7 czerwca 1980 r. gdy statek poszedł na dno i do dzisiaj leży na lewej burcie, na piaszczystym dnie. Wrak zaczyna się od mniej więcej 16 m głębokości.

Nurków na statku było około 30-tu, więc wskakiwanie do wody odbywało się sukcesywnie i w odpowiednich, bezpiecznych

odstępach.

Wreszcie

zanurzenie. Lekka korekta inflatorem, przedmuchnie zatok i swobodne, spokojne opadanie tuż nad widoczny doskonale wrak.

Andreas

nas

obserwował

i

już

po chwili popłynęliśmy za jego wskazaniami rozglądając się bystro po okolicy.

Wokół nas było dużo mniejszych ryb.

Schodziliśmy w kierunku śruby na głębokość 30 m. W oddali pokazały się duże groupery penetrujące swoje rewiry.

20

podróże

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

21

podróże

Sprawdziliśmy ładownie, przepłynęliśmy obok tirów i pilnujących je skrzydlic. Te ostatnie zadomowiły się tu na dobre.

W czasie przerwy powierzchniowej między nurkowaniami rozmawialiśmy między innym z Tonym, który powiedział nam i pokazał w swoim smartfonie statek bliźniaczy do Zenobii, który wciąż kursuje pod polską banderą. Trzeba się kiedyś wybrać do Trójmiasta i zrobić o tym materiał ;) Po blisko 2 godzinach wskoczyliśmy do morza na drugie nurkowanie. Było nieco płytsze, dotarliśmy do 27 m głębokości i zwiedziliśmy między innymi część „hotelową” statku.

Obserwowaliśmy duże, czasem metrowej długości, groupery.

Widać, że one rządzą. Można tu spotkać również barakudy, trigger fish, jackfish, a czasem nawet żółwie. Wracając do liny opustowej i przepływając do granicy przystanku bezpieczeństwa, podziwialiśmy jeszcze freediver’ów.

Zenobia bardzo nas urzekła. Jest takim „must be” na liście spotów nurkowych Cypru, Europy, a nawet świata. Zaliczana do TOP 10. Jest to duży wrak, któremu, by go dość dobrze spenetrować, trzeba by poświęcić przynajmniej 10 nurkowań. Osobiście, za każdym razem, gdy jestem na Cyprze robię na Zenobii przynajmniej 2 zanurzenia.

22

Długość – 25 m Szerokość – ok. 4 m Głębokość – 23/24 m

REKLAMA

KYRENIA

Następny dzień znów był ciekawy i pełen wrażeń, tak pod wodą, jak i na lądzie. Przez noc pogoda zmieniła się trochę. Nadal było ciepło i słonecznie, ale pojawił się wiatr, a co za tym idzie falowanie. Od samego rana czekała na nas łódź, która miała nas zabrać na dwa spoty nurkowe. Wcześniej wieczorem przenieśliśmy się w rejon Ayia Napa. Nurkowaliśmy z OceanLab ECO-Diving Center. Po wejściu na pokład usłyszeliśmy, że musimy się sprężać, bo z godziny na godzinę fala będzie wyższa. Dość szybko i sprawnie, pomimo kołysania, założyliśmy pianki i sprzęt. Krótka odprawa i do wody. A na głębokości 24 m czekał na nas wrak statku „Kyrenia”. Dobra widoczność, na poziomie 25 m, powoduje, że praktycznie od razu po zanurzeniu widzi się wrak, który za chwilę będziemy zwiedzać.

Statek ten został zbudowany przez Hellenic Shipyard, nazwany „Knossos” i oddany do służby w 1978 r., jako łódź patrolowa greckiej marynarki wojennej.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

23

podróże

24

W 2000 r. został przekazany cypryjskiej marynarce wojennej,

Spotkaliśmy groupera, skrzydlice, ławice typowych dla

gdzie przemianowano go na „Kyrenia”. Po kilkunastu latach

Morza Śródziemnego ryb, ślimaki. Wrak spenetrowaliśmy

została zakwalifikowana do projektu sztucznej rafy i w 2015 r.

w środku i na zewnątrz. Przyjemne nurkowanie bez dodat-

spoczęła w rejonie Ayia Napa na stępce, piaszczystym dnie.

kowych nurków.

MUSAN

podróże

Głębokość – 10 m

Teraz, po krótkiej przerwie, przepływając w pobliże MUSAN, zmieniliśmy butle na pełne. Maksymalna głębokość nie przekracza 10 m. Płynęliśmy początkowo tyralierą, by potem rozdzielać się zachowując bezpieczną odległość. Podwodne Muzeum Rzeźb Ayia Napa stanowi blisko 100 zatopionych rzeźb. Wykonał je Jason de Caires Taylor. Podziwiamy podwodny las, postaci ludzkie, niektóre mające krzew zamiast głowy, dzieci patrzące na świat wyłącznie przez obiektyw kamery. Rzeźby

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

25

podróże

są zainspirowane naturą i człowiekiem.

Twórcy liczą na to, że dzięki muzeum, z biegiem czasu zostanie wzbogacona bioróżnorodność tego obszaru.

Podwodna ekspozycja, powoli stająca się siedliskiem podwodnego życia, to zarazem opowieść o współczesnych ludziach, prezentowana z perspektywy anonimowej ulicy. Wszędobylskie kamery monitorujące nasze życie, wzajemna inwigilacja i modlenie się o lepsze, bogatsze, ale wirtualne życie? Każdy ma inne odczucia nurkując pomiędzy przedstawionymi rzeźbami. MUSAN to współczesny świat, który kusi formą. Czas płynie tu inaczej, jakby wolniej, choć na końcu i tak czeka nas wynurzenie.

Już na spokojnie, po rozwieszeniu sprzętu i pianek, by przeschły, weszliśmy do pobliskiej restauracji rybnej (Fish House Restaurant) blisko portu Ayia Napa, by świeżo i smacznie zjeść, i porozmawiać we własnym gronie o nurkowaniach. /Więcej o jedzeniu na Cyprze czytaj w naszym Podwodnym Przewodniku/ Przed odjazdem do Pafos i odlotem do Polski, czekał nas jeszcze dzień nurkowy, a jak się później okazało, również snorklingowy, w okolicy Green Bay. Warto dodać, że okolice od Ayia Napa do Protaras to Park Narodowy i Przylądek Cape Greko. Są to jedne z najpiękniejszych atrakcji naturalnych na Wyspie Afrodyty. Znajdują się tu liczne szlaki piesze i rowerowe.

Nurkowo jest tutaj fantastycznie. Cape Greco jest najbardziej na wschód wysuniętą częścią Cypru, w pięknej lokalizacji, z możliwością nurkowania w kilku ciekawych spotach nurkowych.

W Green Bay nurkowaliśmy z Cyprus Diving Center, a naszą przewodniczką była Szwajcarka Tamara. Odbywa się tu dużo kursów podstawowych i intro, bo i miejsce idealne do tego. Wejście skaliste, potem piasek. Powoli robi się głębiej. Tu najczęściej spotyka się żółwie.

Nurkowanie nie przekracza 10 m głębokości. Leży tu trochę pobitych i posklejanych fragmentów amfor. Niedaleko jest patio, na którym poukładano posągi

26

podróże

i kolumny imitujące czasy rzymskie w stosunki 1:0,5 wielkości człowieka. Spotyka się tu oprócz żółwi, barakudy, koniki morskie, cornetfish i mnóstwo różnych ryb. Radzę być tu jak najwcześniej. Parking szybko zapełnia się samochodami, ostatnio miejsce to odwiedzane jest bardzo licznie.

My po naszych nurkowaniach zostaliśmy tu trochę dłużej.

Gdy się przeludniło i słońce chyliło się ku zachodowi, weszliśmy do wody tylko z ABC i dobrą godzinę pływaliśmy nurkując na wstrzymanym oddechu.

cały rok, choć nie wszystkie bazy są czynne między listopadem

Na Cyprze są dziesiątki miejsc nurkowych. Wyspę Afrodyty,

a kwietniem. Morze Śródziemne jest tutaj przyjemnie ciepłe,

szczególnie lubiącym aktywne eksplorowanie nad i pod wodą,

wody przejrzyste, sięgające niekiedy nawet kilkudziesięciu me-

bardzo polecam. Każdy, bez względu na poziom wyszko-

trów widoczności. Warto dodać, że Cypr jest też idealnym miej-

lenia, znajdzie tutaj coś dla siebie. Do tego jest to kraina

scem, by rozpocząć swoją przygodę z nurkowaniem, do czego

prawie wiecznie świecącego słońca i nurkować można przez

serdecznie zachęcam.

REKLAMA

27

podróże

NIEZWYKŁE

PODWODNE SPOTKANIA

Tekst Anna Sołoducha Zdjęcie Piotr Szczodrak

RAJA AMPAT MOŻNA PODZIELIĆ NA TRZY GŁÓWNE OBSZARY: MISOOL NA POŁUDNIU, CIEŚNINĘ DAMPIER W CENTRUM ORAZ WYSPY WAYAG I KAWE NA PÓŁNOCY. ODKĄD W LATACH 80-TYCH I 90-TYCH NAUKOWCY ROZPOCZĘLI BADANIA W TYM OBSZARZE, STAŁO SIĘ JASNE, ŻE LICZBA WYSTĘPUJĄCYCH TU RÓŻNYCH GATUNKÓW JEST NIEZWYKŁA.

ego położenie na bardzo dalekim północnym krańcu archipelagu indonezyjskiego, dokładnie tam, gdzie masywny strumień ciepłej wody z Pacyfiku wpływa do archipelagu, wraz z jego topografią i historią geologiczną, uczyniły Raja Ampat idealnym miejscem lęgowym dla zdumiewającej liczby gatunków.

Safari po wodach okalających archipelag przypomina bajkę.

Widoki, krajobrazy przyprawiają o zawrót głowy. Wysepki porośnięte bujną zielenią, urwiska, namorzyny, odgłosy ptaków

28

podróże

i przelatujące nad głowami nietoperze tworzą magiczną aurę.

no-białe clownfish broniły potomstwa w ukwiałach. Topogra-

Podczas 10-dniowego safari zrobiliśmy 31 nurkowań – na-

fia miejsc jest zazwyczaj podobna, ale na każdym nurkowaniu

prawdę! Co więcej – każde było warte zejścia pod wodę!!:)

zaskakuje nas coś innego pod wodą. Można mieć nieodpar-

Raja Ampat to obfitość. Obfitość ryb, gatunków koralowców,

te wrażenie, że przez całe nurkowanie trzeba obracać głową

gąbek, roślinności. Batfishe, jackfishe, różne rodzaje ośmiornic,

bo „co chwilę coś jest”;) Niemałe stada bumbphead parrotfish

w tym przepiękna „blue – ringed octopus”, gigantyczne langu-

– często mylące z napoleonami umilały nam wiele nurkowań.

sty, hiszpańskie makrele, barakudy, ogromne – majestatyczne

Rekiny czarno- i biało-płetwe pojawiały się od czasu do cza-

żółwie, stada mobuli, scorpionfish, crocodile fish… można tak

su, odwracały naszą uwagę od tego, co dzieje się na rafie. Nie

wymieniać bez końca. Mureny chowały się w skałach, a czar-

można nie wspomnieć o oszałamiającym świecie makro. Ga-

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

29

podróże

Zdjęcie Piotr Szczodrak

Od 2013 roku całe 46 000 kilometrów kwadratowych Raja Ampat jest rezerwatem rekinów. Oznacza to, że podczas nurkowania w tym regionie można zobaczyć naprawdę sporą rzeszę.

Zobaczymy tu rekiny czarnopłetwe, białopłetwe i szare rekiny rafowe. Ale gatunkiem, o którym trzeba wspomnieć jest rekin dywanowy – Wobbegong. Jest to gatunek o spłaszczonym ciele z szeroką i płaską głową. Fałdy skórne po obu stronach otworu gębowego tworzą charakterystyczną „bródkę”. Rekin dywanowy to jeden z najrzadziej spotykanych rekinów i mierzy ok. 3 m długości. Rozmieszczony w płytkich wodach umiarkowanych i tropikalnych zachodniego Oceanu Spokojnego i wschodniego Oceanu Indyjskiego, najczęściej spotykany jest w Australii i Indonezji, a w szczególności – na Raja Ampat. Jest on daleki od potężnego, budzącego strach, torpedowego obrazu, jaki mamy z większością rekinów. Ten ozdobny rekin ma płaski korpus, który jest dobrze zakamuflowany, z szerokimi plamaZdjęcie Anna Sołoducha

mi kolorów pasującymi do otaczającej go rafy. Ponieważ mają one zdolność do pompowania wody przez skrzela, nie mają

30

tunków, kolorów, rozmiarów crittersów – czyli małych stworzeń

potrzeby ciągłego pływania i dlatego większość życia spędzają

morskich, jest co nie miara. Ślimaki nagoskrzelne (w życiu nie

leżąc nieruchomo na dnie rafy. Jest całkowicie niegroźny, moż-

widziałam tylu rodzajów!!), kraby, krewetki… świat makro po-

na byłoby się obok niego nawet położyć;) Drugim gatunkiem

wala zarówno za dnia, jak i w nocy. Nurkowania nocne na Raja

rekina godnym wyróżnienia jest „epaulette shark”, bardziej

Ampat to istny rarytas.

znany jako „walking shark”. Jest to rekin, który wykorzystuje

Zdjęcie Piotr Szczodrak

swoje płetwy brzuszne do „czołgania się” po dnie, co wcale nie oznacza, że nie potrafi pływać! Jest to rzadko spotykany okaz, bo oprócz Raja Ampat widziałam go tylko raz na Galapagos Dla pasjonatów podwodnej fotografii pomocną informację będzie fakt, że nurkowania typu macro lub muck („muck” charakteryzuje się płytszymi zanurzeniami i spędzaniem czasu na piaszczystym dnie, gdzie zabawa polega na odnajdywaniu skrywających się przedziwnych stworzeń) – sprawdzą się idealnie w tej części Indonezji. Pygmy seahorses (koniki morskie), Ghost pipefishes czy powalająca ilość gatunków ślimaków nagoskrzelnych to gratka dla fanów makrofotografii. Karłowate koniki morskie są prawdopodobnie najmniejszymi gatunkami typu „makro”, jakie można znaleźć na Raja Ampat i rzeczywiście tak jest, bo mierzyły ok. 0,5 cm na 1,5 cm. Dostrzeżenie tych koników morskich wymaga nie lada umiejętności, ale jeśli już się je dostrzeże – radości nie ma końca Ostatnim gatunkiem, którego nie można pominąć ani nie zobaczyć podczas nurkowania w Papui Zachodniej – jest manta. Jednym z najsłynniejszym miejsc na spotkanie z tymi łagodnymi olbrzymami jest „Manta Sandy”. Ogromne, majestatyczne, latające. Takie były manty na Raja Ampat. Występują tu zarówno czarne manty rafowe jak i największe – oceaniczne, a także płaszczki oraz mobule. Manty oceaniczne mają rozpię-

Zdjęcie Anna Sołoducha PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

31

podróże

Zdjęcie Anna Sołoducha

tość skrzydeł od 5 do 7 metrów. Nurkowanie z szybującymi nad tobą mantami tej wielkości dokładnie wyjaśnia, dlaczego ich nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa „la manta” oznaczającego koc. Ciekawostką jest, że przewodnicy nurkowi starają się rozpoznawać manty – fotografując je. Specjalne oprogramowanie analizuje część brzuszną każdego osobnika sprawdzając, czy manta znajduje się już w bazie danych, czy jest nowym, nieznanym badaczom jeszcze stworzeniem! Zdjęcia pozostają w bazie, aby porównywać je z kolejnymi fotografiami napotkanych mant. Metodę rozpoznawania mant stworzyła organizacja Manta Trust.

PIANEMO Oprócz tego, co dzieje się pod wodą – część lądowa również potrafi zaskoczyć. Raja Ampat znane jest jako „koralowe wyspy”, a jedną z nich jest Pianemo. Wapienne wyspy znajdujące się na tym obszarze to nic innego jak geologiczny zapis zjawisk fizycznych jakie rozpoczęły się ok. 15 mln lat temu i trwają do dziś. Obecnie podziwiamy lagunę w kształcie pięcioramiennej gwiazdy, powstałej na skutek zapadnięcia się podziemnych jaskiń. Społeczności otaczające Pianemo nazywają tę wyspę „małym Wayagiem”. Dzieje się tak dlatego, że jeśli spojrzysz na ten obszar z góry, zauważysz, że ta grupa wysp

32

Zdjęcie Anna Sołoducha

podróże Obecnie podziwiamy lagunę w kształcie pięcioramiennej gwiazdy, powstałej na skutek zapadnięcia się podziemnych jaskiń. Społeczności otaczające Pianemo nazywają tę wyspę „małym Wayagiem”.

Zdjęcie Anna Sołoducha

Zdjęcie Anna Sołoducha

przypomina miniaturową wyspę Wayag. Spacer na punkt wi-

Lake jest jednym z zaledwie trzech miejsc na naszej planecie,

dokowy, z którego mogliśmy podziwiać lagunę z wapiennym

gdzie znajdują się meduzy pozbawione właściwości parzydeł-

formacjami, jest obowiązkowym punktem podczas pobytu

kowatych. Żyjąc w odosobnieniu od drapieżników pozbyły się

na Raja Ampat.

właściwości ochronnych. Do najsłynniejszych przedstawicieli tych gatunków słodkowodnych meduz należą: gigantyczna

JELLYFISH LAKE

złota meduza, meduza księżycowa oraz kajopeja. Snorkluje-

Jest jeszcze jedno wyjątkowe miejsce w tym archipelagu. Nie-

my w jeziorze wyposażeni w maski, rurki oraz buty nurkowe,

wiele destynacji na świecie może poszczycić się takim ewene-

a także sprzęt foto i wideo. Malutkie meduzy krążą wokół nas,

mentem jak… jezioro Meduz. Płyniemy w kierunku maleńkiej,

aby następnie udać się w głębsze partie jeziora. Można je do-

bezludnej wysepki, ukrytej w papuaskiej dżungli. Tutaj gęsta

tykać, filmować, stawać oko w oko – są całkowicie niegroźne,

zasłona klifów porośniętych lasem deszczowym chroni lagunę,

a pływanie z nimi, to niezapomniane przeżycie.

w której znajduje się rzadki i piękny ekosystem. Na pierwszy rzut oka wyspa wydaje się niedostępna, otoczona ostrym wa-

BIRDS OD PARADISE

piennym krasem. Z pomocą naszych indonezyjskich przewod-

Raja Ampat to nie tylko jedno z najbogatszych środowisk mor-

ników wspinamy się po śliskich głazach i pokonujemy stromą,

skich na Ziemi, z zapierającymi dech w piersiach krajobrazami,

dość wymagającą wędrówko-wspinaczkę, docierając w koń-

ale jest także domem dla wielu gatunków ptaków. Na wyspach

cu do przepięknego jeziora, ukrytego w sercu lądu. Jellyfish

Raja Ampat zarejestrowano ponad 250 ptaków. Najsłynniejsze

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

33

podróże Zdjęcie Anna Sołoducha

Zdjęcie Anna Sołoducha

Zdjęcie Piotr Szczodrak

34

Zdjęcie Piotr Szczodrak

to: czerwony rajski ptak (endemit!) oraz rajski ptak Wilsona. Za-

wśród lokalnej społeczności. Podczas zalotów do samic, samce

chęcam, aby skorzystać z wczesno-porannej wycieczki do tro-

rajskich czerwonych ptaków wykonują piękny pokaz, wachlując

pikalnego lasu, aby zobaczyć i usłyszeć te wspaniałe ptaszyny.

i tańcząc z jaskrawo ubarwionymi skrzydłami, pióropuszami

Są jednym z kultowych symboli Papui. Ptaki te pojawiały się

i ogonami.

w mitologiach wielu kultur, a niektórzy rdzenni mieszkańcy

Raja Ampat to nurkowy Everest. To miejsce, w którym spełniają

postrzegają rajskie ptaki jako duchy reprezentujące ich zmar-

się wszelkie nurkowe marzenia. Marzenia o przepięknej wo-

łych przodków. Inni uważają, że są fizycznym ucieleśnieniem

dzie, pełnej wspaniałych, kolorowych raf, ale także o wielkich

mitologicznych istot zamieszkujących lasy. Pióra były również

przedstawicielach marzeń każdego nurka: koników morskich,

używane przez tubylców do dekoracji ciała podczas ślubów.

mant, barrakud, rekinów Wobbegong... Czy to wszystko po-

Wiele tradycyjnych tańców zostało zainspirowanych pokazami

zostawia jeszcze jakieś wątpliwości, aby tu zanurkować? Tu

zalotów „Rajskich Ptaków”, które do dziś można obserwować

przecież woda… aż „tętni życiem”.

REKLAMA

WYPRAWY NURKOWE NAJPIĘKNIEJSZE PODRÓŻE NURKOWE Zdjęcie Anna Sołoducha

NAJLEPSZA PORA DO NURKOWANIA Październik – marzec (a najlepszy to grudzień – marzec) to idealny czas do zanurkowania w Archipelagu Raja Ampat!

WYBÓR ponad

100 WYJĄTKOWYCH DESTYNACJI

WARUNKI NURKOWE I TEMPERATURA WODY Spodziewajcie się prądów – co jednocześnie skutkuje dużą ilością „życia” pod wodą, i zabierzcie ze sobą haki rafowe! Temperatura wody to zazwyczaj... 30°C!

WAŻNE! Walutą, którą będziecie się posługiwać podczas pobytu na Raja Ampat jest rupia indonezyjska. Przez chwilę staniecie się milionerami!:) Wymieńcie walutę przed przylotem do Sorong, ponieważ w tym miejscu nie ma już możliwości wymiany jakiejkolwiek waluty i każda inna, poza indonezyjską, nie zostanie przyjęta na łodzi, w resorcie, restauracjach i sklepach.

SPEŁNIMY TWOJE NURKOWE MARZENIA

WWW.ACTIVTOUR.PL od 2007

Zdjęcie Anna Sołoducha Zdjęcie Piotr Szczodrak

anna@activtour.pl, www.activtour.pl

wraki

MF Jan Heweliusz Podwodne muzeum czy cmentarzysko Subiektywne przemyślenia o naszych powinnościach podczas nurkowań wrakowych

Tekst i zdjęcia Łukasz Metrycki 36

wraki

Ilu nurków tyle motywów nurkowania. Każdy z nas ma swoje naczelne motywacje i upodobania, dla których przyodziewamy się, nie raz, w mokre pianki o świcie.

Często jeszcze przed śniadaniem, albo nawet – Boże uchroń – przed kawą i wchodzimy pod wodę.

W

swojej podwodnej karierze nie spotkałem natomiast

odkupiony przez rząd w Tajlandii, gdzie służył do 2006 roku.

tak sfokusowanych na swoje „upodobanie” nurków,

Ten ostatni zatopiono w 2012 r. nieopodal wyspy Koh Chang.

jak Ci zakochani we wrakach. Nie ma co się dziwić,

Jednym z ciekawszych wraków (nie należy do powyższych

bo taki typ nurkowań jest połączeniem oczywistych przyjem-

grup) jest, moim zdaniem, prom MF Jan Heweliusz, który

ności płynących z naszego hobby, jak i bardzo bliskim obco-

14 stycznia 1993 roku napotkał niespodziewany i bardzo silny

waniem z historią świata, majestatem zatopionych jednostek

sztorm (12 w skali Beauforta) na trasie Świnoujście – Ystad.

i pewnym mrokiem, który z nich bije. Najczęstszymi wrakami są

Wiatr tej nocy dochodził do 180 km/h i po kolejnym mocnym

te z okresu różnych konfliktów zbrojnych – prym wiedzie II Woj-

podmuchu, statek zaczął się przechylać, pasy trzymające ła-

na Światowa – ale nie raz spotykamy się także z wrakami zato-

dunki (prom przewoził m.in. ciężarówki, naczepy i wagony to-

pionymi specjalnie dla celów turystycznych jako sztuczne rafy,

warowe) nie wytrzymały i pojazdy zaczęły się przemieszczać

czyli w domyśle dla nurków. Przykładami takich wraków mogą

po pokładzie uniemożliwiając utrzymanie jednostki na po-

być np. Um El-Faroud – libijski trałowiec zatopiony u wybrze-

wierzchni. Chwilę po godzinie 5:00, ledwie godzinę po tym, jak

ży Malty, czy USS Lincoln County – amerykański desantowiec,

huragan rozpoczął „swój groźny taniec” prom zatonął. Podróż

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

37

wraki

ostatecznie okazała się tragiczna dla 20 członków załogi oraz

Sprawia to, że wrak promu Jan Heweliusz jest atrakcyjną de-

35 pasażerów, których nie udało się uratować. 10 osób do tej

stynacją nawet dla nurków rekreacyjnych.

pory nie udało się odnaleźć. Wrak, który spoczął niedaleko

Jeżeli chodzi o naszą wyprawę, to rozpoczęliśmy ją w Koło-

niemieckiej wyspy Rugia, jest stosunkowo dobrze zachowany.

brzegu, na statku badawczym „Doktor Lubecki”, którym ruszyli-

Głębokość z jaką trzeba się zmierzyć w celu eksploracji też

śmy w długą, nocną podróż w kierunku Bornholmu. Przeprawa

nie jest wielkim wyzwaniem, bo prawa burta znajduje się

nie należała do najprostszych i dała się wszystkim we znaki, ale

na ok. 10 metrach, a maksymalnie osiągniemy ok. 24 m.

po drobnej modyfikacji wstępnego planu, wymuszonej warunkami atmosferycznymi, udało się nam dotrzeć nad cel naszej wyprawy i rozpocząć przygotowania do wejścia do wody. Pierwsze nurkowanie potraktowaliśmy jako rekonesans, podziwialiśmy m.in. ciężarówki oraz naczepy, które przez oderwanie się nadbudówki stworzyły imponujące rumowisko, a pojazdy mimo swoich rozmiarów, w zestawieniu z ogromem 125 m jednostki, sprawiały wrażenie miniaturowych modeli matchbox. Zobaczyliśmy też szczątki kapitańskiego mostku oraz ładownie pokładu samochodowego. Warunki na jakie trafiliśmy można uznać za poprawne, bo wizura sięgała 7 m, a temperatura wody oscylowała w okolicy akceptowalnych 11°C. Drugie nurkowanie poświęciliśmy na zwiedzanie części rufowej, a resztę czasu na dokładniejsze oględziny tego, co nam umknęło. Podsumowując, nasze nurkowania na wraku Heweliusza były zaskakująco proste i przyjemne. Na pewno przyczyniły się do tego dobre warunki atmosferyczne, ale także sama charakterystyka wraku – głębokość z jaką się mierzymy, a w związku z tym, stale operujące światło naturalne, oświetlające nam wrak i ułatwiające nawigację.

38

wraki

Po nurkowaniach urodziło się we mnie jednak pewne pytanie, które do tej pory nie daje mi spokoju. Mimo, że owo zatonięcie promu Jan Heweliusz miało miejsce, kiedy byłem zaledwie 4-latkiem, to była to katastrofa na tyle duża, że nadal mam w pamięci nastroje, jakie wtedy panowały w Polsce, majaczą mi się rozmowy rodziców na temat tego, co się wtedy stało i jakie piętno wypaliło to, w owym czasie, na naszym społeczeństwie.

Wspomniane pytanie brzmi: „Gdzie jest granica między realizacją hobby, a uszanowaniem miejsca tragedii”.

1993 rok jest historią na tyle świeżą, że rany o tamtych wydarzeniach na pewno jeszcze się nie zabliźniły u wielu ludzi spokrewnionych z ofiarami. Czy standardowe reguły nurkowania, stanowiące o niedotykaniu zatopionych obiektów i wracania spod wody z „pustymi kieszeniami” są wystarczające, żeby okazać należyty szacunek takiemu cmentarzysku?

Nie raz widujemy na portalach społecznościowych efektowne zdjęcia nurka schodzącego bez płetw po schodach we wnętrzu wraku bądź dumnie dzierżącego ster jednostki czy kierownice auta w ładowni. Bardzo częste są też sesje, tu akurat prym wiodą freediverzy, gdzie obserwujemy dotykanie żółwi, chwytanie delfinów za płetwy i inne – formalnie zakazane – interakcje z podwodną fauną i florą. Niestety zamiast piętnować takie niewłaściwe zachowania, często przymyka się na nie oko, „bo kadr ładny”, a w dzisiejszym świecie, gdzie lwia część życia społecznego odbywa się w „wirtualu”, owy kadr nie raz jest najważniejszy dla kreowania własnej tożsamości.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

39

wraki

o krok dalej i dodatkowo nad sobą „panować”, mając z tyłu głowy skalę tragedii jaka miała miejsce? Czy może należałoby pójść jeszcze o krok dalej i wraki wiążące się ze śmiercią ludzi powinny być „zostawione w spokoju”, albo chociaż liczba pozwoleń na nurkowanie na nich powinna być ograniczona, żeby spowodować większą selekcję, a co za tym idzie zmniejszyć ryzyko degradacji obiektu?

Nie otrzymacie ode mnie odpowiedzi na to pytanie, bo na nie powinien sobie odpowiedzieć każdy we własnym zakresie, zgodnie ze swoim sumieniem. Ja natomiast uważam, że czymś wspaniałym jest, że jako nurkowie mamy możliwość obcowania z takim kawałem zatopionej historii, jak podwodne wraki, a skoro są dla nas udostępnione, to powinniśmy korzystać z tej okazji. Jednocześnie natomiast uważam, że wskazane powinno być podniesienie sobie poprzeczki szacunku

REKLAMA

40

Tak więc, skoro żyjemy w czasach „wirtualnej tożsamości”

z jakim podchodzimy do miejsca, w jakim się znajdujemy,

i respektowanie nawet podstawowych reguł jest często nagi-

bo jest to nie tylko „podwodne muzeum”, ale nie raz także

nane, to czy jesteśmy mentalnie gotowi, żeby pójść jeszcze

cmentarzysko.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

41

artykuł sponsorowany

KEY CAN

POJEMNIK NA KLUCZE Sprzęt spakowany. Czy wszystko jest? Maska, ocieplacz (nie chcę znów nurkować w jeansach), pełna butla...

Umówiliśmy się nad jeziorem o 9:00. Wybraliśmy Jezioro Cisie (Bledzew, Polska), bez infrastruktury, ale jest pomost, pod który można bliziutko podjechać. Zjeżdżamy się punktualnie. Chwila rozmowy, ostatni łyk herbaty/ kawy i sklarowanie sprzętu. Niektórzy z nas najpierw niosą płetwy, maski i aparaty na pomost. Teraz szybkie skorzystanie z toalety – od niedawna jest tu ToyToy. Sprawdzenie wszystkiego. Jest gorąco, jakieś 26°C. Zjeżdżają się rowerami i samochodami pierwsi plażowicze, a właściwie pomostowicze ;) Zapięcie pianek i tego, co trzeba zapiąć lub dopiąć i ponowne sprawdzenie.

Zamykamy samochody i... okazuje się, że żaden z nas nie ma pudełka na klucze. Pozostaje ukrycie ich na kole, w zamknięciu od wlewu paliwa, schowanie w liściach pod drzewem... Ale ludzie patrzą, bo interesuje ich człowiek w tym wszystkim na sobie... A w aucie smartfon, portfel...

Tym razem nikt z nas nie wziął też osób towarzyszących, które zostają na lądzie i pilnują dobytku...

Zdarzyła się Wam taka lub podobna sytuacja?

MAMY NA TO GOTOWE ROZWIĄZANIE!

42

artykuł sponsorowany

Gustowne i bardzo trwałe, a do tego totalnie nieprzemakalne zamknięcie na

WYMIARY ZEWNĘTRZNE

kluczyki waszego samochodu.

H 115 mm, fi 50 mm

Wykonane z aluminium anodyzowanego (plus dekle z tworzywa) w kolorze czar-

WYMIARY WEWNĘTRZNE

nym. Zamknięcie to charakteryzuje niewielka wyporność, jest to zaledwie 0,2 l

H 102 mm, fi 44 mm

i dodatnia pływalność +40 g CENA DLA KLIENTA Niesamowita wytrzymałość, nawet do 400 m głębokości zapewne nie będzie

300 zł brutto

wam potrzebna  Istnieje możliwość graweru Niewielka waga: 0,16 kg

i to w cenie 

Dodajmy, że po wyjściu z wody umożliwi nam otwarcie kapsla lub dogięcie jakiegoś niewielkiego elementu metalowego. Nie „zapieka się“ też jak plastikowe „jaja“ na klucze.

PYTAJ U DYSTRYBUTORÓW GRALMARINE W POLSCE I NA ŚWIECIE Zdjęcia Mirek Kruk, Audrey Coudel PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

43

pod sufitem

SŁYNNA JASKINIA RESSEL Tekst i zdjęcia Kurt Storms

EMERGENCE DU RESSEL TO ZNANA JASKINIA POŁOŻONA W DEPARTAMENCIE LOT NA POŁUDNIU FRANCJI, A JEJ NAJGŁĘBSZE ZAKĄTKI EKSPLOROWAŁO JUŻ WIELU ZNANYCH NURKÓW. NIE TRZEBA JEDNAK SCHODZIĆ 4 KM W GŁĄB, ABY MÓC PODZIWIAĆ MAGIĘ TEGO MIEJSCA.

MIEJSCE: REGION LOT WE FRANCJI W końcu!!! Znów jedziemy do Lotu. Tym razem na tygodniowe szkolenie, a potem tydzień wakacji nurkowych z żoną.

Na szkolenie jadą ze mną uczestnicy kursu wprowadzającego do nurkowania jaskiniowego. Nadchodzące dni będą obfitować w naukę nowych umiejętności i szkolenie na sucho. Wykłady teoretyczne odbyliśmy już w Belgii, dzięki czemu będziemy mogli przeznaczyć maksimum czasu na nurkowanie. Oprócz kursantów jedzie z nami kilku certyfikowanych nurków, z któ-

44

pod sufitem

wości Marcilhac-sur-Célé, w samym sercu regionu Lot. Większość zdjęć, jakie można znaleźć w sieci, przedstawia dostojne i wielkie bloki białej skały, płaskie struktury i szyby tej właśnie jaskini. Infrastruktura jest bardzo wygodna – mamy mnóstwo miejsca na nasze auta, w końcu postawiono też porządny budynek z toaletą. Z parkingu mamy do przejścia około 100 m i dochodzimy do wejścia na rzece Célé. Możemy tu sklarować sprzęt do nurkowania.

HISTORIA Pierwszego nurkowania w Ressel dokonało w 1968 r. dwóch nurków z klubu speleologicznego Auvergnat. Martin i Debras dotarli 150 m w głąb jaskini. Dopiero w 1973 r. udało się osiągnąć odległość 300 m przy maksymalnej głębokości 30 m.

W 1975 r. Fantoli i Touloumdoian dotarli do studni 4 i zeszli na głębokość 45 m. Przez kolejne lata trwała dalsza eksploracja, zwłaszcza z udziałem Jochema Hasemayera na początku lat 80., który wbił nóż w skałę i zamocował do niego poręczówkę w odległości 1100 m od wejścia. Jego nóż nadal tam jest.

12 sierpnia 1990 r. Olivier Isler jako pierwszy pokonał syfon 1. Łączny czas jego nurkowania tam i z powrotem wyniósł 10 godzin 35 minut.

Syfon 1 kończy się w Lac Isler, a stamtąd można się przedostać do kolejnych syfonów. Jaskinia Ressel składa się z pięciu syfonów, z których syfon 1 jest najdłuższy (1850 m) i najgłębszy (-83 m). Za syfonem 4 zaczyna się najgłębszy odcinek, osiągalny wyłącznie na trymiksie.

W kolejnych latach dalsze syfony eksplorowali między inrymi będę nurkował pod koniec wyjazdu, żeby porobić trochę

nymi panowie Rick Stanton, Martin Farr i Mallison. W 1999 r.

fajnych zdjęć. Warunki w tamtejszych systemach jaskiniowych

udało się dotrzeć do końca syfonu 5. Długość całkowita głównej

są doskonale, widoczność sięga 20 m.

poręczówki w jaskini wynosi 4415 metrów.

DLACZEGO REGION LOT?

IMPONUJĄCE WIDOKI W PIERWSZEJ CZĘŚCI JASKINI

To bardzo znany region we Francji, ponieważ szkoli się tam

Wizura w tym miejscu naprawdę robi niesamowite wrażenie.

większość europejskich nurków, dzięki czemu nie muszą latać

Zmiana jest niesamowita – widać na ponad 10 metrów, choć

do Meksyku czy na Florydę. Jedną z najbardziej znanych jaskiń

na samym początku, w rzece Célé, widzialność wynosiła około

w okolicy jest Ressel. Ressel jest położona w pobliżu miejsco-

5 cm. Wystarczy dotrzeć do wejścia, aby zła widoczność zniknę-

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

45

pod sufitem

46

pod sufitem

ła jak śnieg w promieniach wiosennego słońca. Pierwsza myśl, jaka przeszła mi przez głowę, brzmiała: Jak, u licha, udało im się znaleźć tę jaskinię? Przy widzialności, jaka panuje w rzece, jak można dostrzec niespecjalnie duży otwór znajdujący się z boku 6 metrów pod powierzchnią wody? Rozmawiając z miejscowymi udało się ustalić, że gdy jaskinia napełnia się wodą, na rzece widoczny jest wręcz gejzer. Ten szczegół także robi

Można nawet dostrzec trzy wyjątkowe zjawiska: są tam trzy bloki skalne z białego wapienia, z dużym czarnym punktem na każdym z nich.

Takich czarnych punktów próżno szukać gdziekolwiek indziej. Podziwianie tych cudów natury to coś wspaniałego.

ogromne wrażenie.

W miejscu wchodzenia do wody zamocowana jest lina prowadząca do jaskini i dalej aż do głównej poręczówki. Na tym

punktem na każdym z nich. Takich czarnych punktów próżno

odcinku nie jest potrzebny własny kołowrotek, bardzo łatwo

szukać gdziekolwiek indziej. Podziwianie tych cudów natury

jest znaleźć wejście położone na głębokości 6 metrów. Następ-

to coś wspaniałego.

nie wpływamy w wielki tunel wyłożony wielkimi białymi skałami – naprawdę imponujący.

Podczas pierwszych nurkowań w ramach szkolenia schodziliśmy tylko do rozwidlenia (180 metrów), gdzie ćwiczyliśmy obowiązkowe umiejętności, aby kursanci mogli poszerzyć

Po tygodniu intensywnego nurkowania, zajęć, a przede wszystkim mnóstwa zabawy, wydaję nurkom certyfikaty, a oni wykonują jeszcze kilka nurkowań w Ressel pod nadzorem.

Ten kurs sprawił mi dużo radości, a z kursantami się zaprzyjaźniłem.

swoją strefę komfortu. Ten odcinek jest również bardzo ładny, w szczególności ze względu na znajdujące się tam duże

PO KURSIE, ZGODNIE Z PLANEM, CZAS NA NURKOWA-

bloki skalne. Można nawet dostrzec trzy wyjątkowe zjawiska:

NIE FOTOGRAFICZNE

są tam trzy bloki skalne z białego wapienia, z dużym czarnym

Nurkować będę ja, moja żona Caroline, Elfi i Bart. Całą czwórką

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

47

pod sufitem

Na czas sesji fotograficznej Olivier Bertieaux pożyczył mi do przetestowania i użycia dwie lampy sceniczne. Zostaną rozmieszczone w odpowiednich miejscach albo będzie je trzymał jeden z nurków.

Po dodarciu na miejsce zaczepiliśmy skutery do poręczówki, a Bart i ja przepłynęliśmy do studni, aby umieścić tam lampę i uzyskać odpowiedni efekt oświetleniowy wzdłuż dna.

Gdy nurkowie byli już na pozycjach, zacząłem fotografować zgodnie z planem ustalonym przed nurkowaniem. To pierwszy raz, gdy nie korzystam z lamp stroboskopowych, a jedynie ze sztucznego oświetlenia, co wymagało pewnej korekty na początku. Jednak efekt jest naprawdę będziemy się przemieszczać z wykorzystaniem skuterów. Skutery pozwolą nam w nie-

niesamowity. Potrzeba było mnóstwo lu-

spełna 15 minut dopłynąć do miejsca gdzie chcemy robić zdjęcia. A będzie to dobrze

menów i cieszę się, że miałem do dyspozy-

znana studnia 4, około 400 m od wyjścia.

cji lampy o strumieniu 60 000 i 30 000 lu-

Wszyscy nurkujemy z rebreatherami, aby zyskać jak najwięcej czasu dennego. Ja nurkuję z moim ulubionym sidemountowym Divesoft Liberty.

48

menów. Rozproszenie światła również dodało zdjęciom piękna i naturalności.

REKLAMA

Gdy upłynęło trochę czasu dennego, uznaliśmy, że pora się odrobinę wycofać. Ponownie podpięliśmy skutery do uprzęży, a gdy wszyscy byli gotowi, cofnęliśmy się do galerii na głębokości około 10 metrów. Tu przeprowadziliśmy kolejną sesję fotograficzną, tym razem na skuterach, żeby mieć również takie zdjęcia.

Po około 100 minutach dałem znak, że mam już wystarczająco dużo zdjęć i spokojnie udaliśmy się w drogę powrotną.

Na powierzchni nie mogłem pohamować entuzjazmu w związku z oświetleniem, z którego korzystaliśmy. Różnica w porównaniu do lampy błyskowej była ogromna. W minionym tygodniu brałem parę razy aparat do ręki i robiłem zdjęcia kursantom. Używałem wtedy lampy błyskowej i rezultat był zupełnie inny. Pierwszą rzeczą, którą powiedziałem do Caroline, było, że muszę mieć taką mocną lampę, choć odstrasza mnie cena. Jednak nie tylko ja byłem zadowolony. Na brzegu widziałem radosne twarze kursantów, którzy poszerzyli swoją strefę komfortu, poznając piękno jaskiń. I są z siebie dumni.

To wspaniałe uczucie móc dzielić się swoją pasją jako instruktor.

Kto chciałby nurkować w Ressel, niech wie, że to jeden z najpiękniejszych systemów jaskiniowych w Europie, i do tego łatwo dostępny. Nie należy tam jednak wchodzić bez odpowiedniej wiedzy i niezbędnego szkolenia.

Miejsce: Francja, Emergence du Ressel Nurkowie: Kurt Storms, Caroline Massie, Elfi Elsen, Bart Hermans

NURKOWANIE KURSY POLSKIE CENTRUM NURKOWE NA MALCIE OFFICE@DIVEONMALTA.COM

+48604585389

WWW.DIVEONMALTA.COM PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

49

planeta ziemia

CIERNIKI, CIERNICZKI I POCIERŃCE

Tekst Agata Turowicz-Cybula

CIERNIKI Zdjęcie Paweł Vogelsinger

Rodzina ciernikowatych reprezentowana jest w Morzu Bałtyckim przez trzech kuzynków: ciernika, cierniczka oraz najrzadziej spotykanego – pocierńca. Tę trójkę można spotkać w całym Bałtyku.

50

N

ajczęściej wybierają przybrzeżne, płytkie rejony, porośnięte podwodną roślinnością i glonami, chociaż nie rzadko można też spotkać ławicę ciernika w otwartej

części Morza Bałtyckiego. Wszystkich trzech przedstawicieli łączy dość nietypowa budowa płetwy grzbietowej. Zamiast standardowych promieni, połączonych ze sobą tkanką two-

rzącą płetwę, mają kłujące kolce, które nie są ze sobą połączo-

Cierniki (Gasterosteus aculeatus) często tworzą duże ławi-

ne. Liczba tych kolców różni się w zależności od gatunku i tak

ce, które mienią się pod wodą srebrzystym blaskiem. Wiosną,

ciernik posiada najczęściej 3 kolce, cierniczek 9, a pocierniec

w okresie godowym, samce zmieniają swój kolor i stają się

około piętnastu. Ponad to wszystkie te trzy gatunki łączy fakt,

czerwono – niebieskie. Walczą z innymi samcami o terytorium

że samce budują gniazdo i opiekują się ikrą i wyklutymi z niej

i budują gniazdo na dnie lub wśród roślin i wabią do niego

larwami ryb.

różne samice. Gdy te złożą w nim ikrę, samiec natychmiast

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

51

planeta ziemia CIERNIKI Zdjęcie Paweł Vogelsinger

ją zapładnia. Samice, jak to często w naturze bywa, wybierają największych i najsilniejszych samców do rozrodu. Zdarza się, że słabsze osobniki, którym nie udało się zbudować gniazda, upodabniają się do samic, aby dostać się do gniazda swojego konkurenta. Kiedy już się w nim znajdą, zapładniają znajdującą się w nim ikrę, pozostawiając później oszukanego samca z nieswoim narybkiem. Dorosłe osobniki osiągają od 5 do 8 cm.

Cierniczek (Pungitius pungitius) jest mniejszy niż jego kuzyni. Dorasta do długości zaledwie 6 cm. W czasie tarła brzuch samców ze srebrnego staje się czarny.

Tak jak cierniki, samce budują gniazda, w których samica składa ikrę. Samiec opiekuje się młodymi do momentu, w którym urosną im kolce, później wygania je z gniazda i narybek musi już radzić sobie samodzielnie. Cierniczki można często spotkać wśród ławicy ciernika.

Pocierniec (Spinachia spinachia) jest zdecydowanie największy z całej trójki.

Osiąga ok 22 cm długości i charakteryzuje się pięknym, złotym odcieniem łusek, pokrywających jego wydłużone ciało. Rozradza się dokładnie tak samo CIERNICZEK Zdjęcie Dreamstime

jak jego kuzyni, z tą różnicą, że samice po złożeniu jaj w gnieździe giną. Spotykany jest niezwykle rzadko, dlatego do niedawna objęty był w Polsce ścisłą ochroną, a aktualnie podlega częściowej ochronie. Wprawne oko nurka z pewnością zauważy niejednego przedstawiciela tego gatunku, ukrytego wśród morskiej roślinności.

W Morzu Bałtyckim, całą tę trójkę można spotkać w Zatoce Gdańskiej.

Piaszczyste dno i obecność trawy morskiej w rejonie Orłowskiego Molo w Gdyni, sprawiają, że jest to idealne miejsce na nurkowanie z tymi ciekawymi rybami. Szczególnie interesujące będzie obserwowanie ich wiosną. Wtedy samce w kolorach godowych będą pilnie strzegły swoich gniazd, przeganiając wszystkich nieproszonych gości.

POCIERNIEC Zdjęcie Dreamstime

52

REKLAMA

REKLAMA

Do kupienia

w bardzo dobrej cenie z rabatem

15% tylko w specjalnie tworzonej kolekcji PERFECT DIVER www.kubekcontigo.pl

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

53

planeta ziemia

BRODŹCE O KRWAWYCH DZIOBACH Tekst i zdjęcia WOJCIECH JAROSZ

54

planeta ziemia

Wbrew tytułowi nie będzie to opowieść o barbarzyńskich stworach bezpardonowo atakujących swe ofiary i nurzających swe dzioby w ich krwi niczym Wiedźmin swój miecz w ciele strzyg, gargulców czy topielców z bagien.

Pomimo, że hitchcockowski ton bywa ekscytujący, tym razem przyjrzymy się niewojowniczemu i dyskretnemu gatunkowi ptaka brodzącego, który zagrażać może co najwyżej zjadanym przez siebie bezkręgowcom.

P

olska nazwa krwawodziób pochodzi od barwy, jak

do systematyki, wszak taksonomowie w tym języku, czyniąc

już się Szanowny Czytelnik domyśla, dzioba. W okre-

zadość tradycji sięgającej początków klasyfikowania gatun-

sie godowym wyraźnie widoczny jest żywoczerwony

ków, nazywają gatunki po to, aby nie było nieporozumień

kolor, który jedynie na jego końcu przechodzi w czerń. Jed-

czy to brodziec krwawodzioby czy krwawonogi, na przykład.

nak nie tylko dziób jest u krwawodzioba czerwony, bo takie

Z tym początkiem klasyfikowania może trochę przesadziłem,

też są długie, jak to u większości ptaków siewkowych, a już

wszak Arystoteles, uznawany za ojca systematyki (i całej masy

na pewno u brodźców, nogi tego ptaka. Okazuje się, że w wie-

innych dziedzin nauki) był Grekiem. Do czasów późniejszych

lu językach to ta właśnie cecha bardziej rzucała się w oczy

przetrwały jednak jedynie łacińskie tłumaczenia jego dzieł. Od

twórcom nazw gatunkowych. Mamy więc na przykład brytyj-

Arystotelesa również pochodzi koncepcja rodzaju i gatunku

skie redshank, co tłumaczy się na czerwononogi, podobnie

utrwalona przez Karola Linneusza (kolejnego z systematycz-

jak w duńskim rødben, niemieckim rotschenkel, chorwackim

nych luminarzy i rewolucjonistów) w postaci nomenklatury

crvenonoga prutka, portugalskim maçarico-de-perna-vermelha

binominalnej. Stąd też, dzisiaj nadal korzystamy z łacińskich,

czy estońskim punajalg-tilder. Łacińska nazwa gatunku to Trin-

dwuczłonowych nazw – odpowiednio są to nazwa rodzajowa

ga totanus, skoro już o nazwach. Łacina prowadzić nas musi

i gatunkowa (arystotelesowskie genus i species). Również wte-

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

55

planeta ziemia

dy, gdy opisujemy nowe gatunki wcześniej nauce nieznane.

szczegółom morfologicznym, więc co wtedy? Wtedy oko trzeba

Powracając do meritum, krwawodzioby należą do podrodzi-

zastąpić uchem, a właściwie nie zastąpić lecz uzupełnić. Krwa-

ny brodźców, rodziny bekasowatych i rzędu siewkowych. To

wodzioby są zwierzętami hałaśliwymi, szczególnie na lęgowi-

ta sama grupa, do której należy opisywany nie tak dawno

skach. Ich charakterystyczne miękkie, fletowe pogwizdywania

na łamach Perfect Diver brodziec piskliwy, podobnie jak

są łatwe do rozpoznania (jedynie brodźce pławne T. stagna-

wiele ptaków o podobnej budowie. Charakterystyczne są dla nich długie nogi i długie dzioby. Tak jak wielu ich kuzynów, krwawodzioby zdobywają pokarm w miejscach gdzie jest woda (to jeden z głównych powodów obecności tego tekstu w Czasopiśmie dla nurków i wodniaków). Dziobem, choć nie najdłuższym wśród bekasowatych,

tilis, gdy zaniepokojone, podobnie

Lubią towarzystwo nieco wyższej roślinności, w której ukrywają gniazdo.

Znany jest zwyczaj krwawodziobów wysiadujących jaja, polegający na przeciąganiu pędów roślin nad głową, by maskowanie gniazda było jeszcze bardziej skuteczne.

zaopatrzonym w receptory czucio-

nie nieliczne jak chodzi o lęgi). Niezmiennie zachęcam do poszukania w Sieci ptasich głosów, tym razem krwawodziobów, bo to ciekawe doświadczenie

akustyczne

jest.

Odsyłam po raz kolejny do serwisu xeno-canto.org, gdzie dostępnych jest już ok. 750 000 nagrań ponad 10 500 gatunków ptaków. I liczby

we poszukują owadów, skorupiaków, wieloszczetów, mię-

te wciąż rosną! Gdy ptaka mamy na oku, powinniśmy zauwa-

czaków i innych zwierząt bezkręgowych, a niekiedy kąsków

żyć charakterystyczne ciemne wzory o charakterze prążków,

roślinnych. Długie zaś nogi umożliwiają im, zgodnie z nazwą

szczególnie na wierzchniej stronie ciała, jednak w locie, ptak

podrodziny, brodzenie po płyciznach i miejscach zalanych.

wydaje się od góry jednolicie brązowy. Z cech charakterystycz-

Skoro wszystkie brodźce są do siebie podobne, jak odróżnić krwawodzioba od jego krewniaków? Najłatwiej w sezonie lęgo-

56

się odzywają, ale w Polsce są skraj-

nych warto dodać występowanie białej obrączki wokół oka oraz delikatną, jasną brew.

wym po kolorze dzioba i nóg, o czym już było, ale nie zawsze

Gdzie możemy liczyć na spotkanie z krwawodziobem?

ptak jest blisko, nie zawsze mamy lornetkę, by przyjrzeć się

Lęgi odbywają na otwartych, podmokłych terenach, którym

towarzyszą miejsca zalane, najlepiej o płytkiej wodzie. W środ-

bach napotkać można na Morzu Wattów, gdzie gromadą się

kowej Europie często zakładają gniazda na zalewowych łąkach

ptaki z populacji północnoeuropejskich. Poza okresem lęgo-

i pastwiskach w dolinach rzecznych, ale również nad brzegami

wym, intensywne barwy dzioba i nóg bledną, o czym warto

jezior i stawów. Lubią towarzystwo nieco wyższej roślinności,

pamiętać próbując oznaczyć obserwowane brodźce. Zimo-

w której ukrywają gniazdo. Znany jest zwyczaj krwawodzio-

wiska tych ptaków zlokalizowane są między innymi w pół-

bów wysiadujących jaja, polegający na przeciąganiu pędów

nocno-zachodniej Afryce, ale podczas cieplejszych zim wiele

roślin nad głową, by maskowanie gniazda było jeszcze bar-

osobników przebywa w Europie zachodniej i południowej. Spo-

dziej skuteczne. Terytoria swe oznaczają śpiewem choć nie są

tyka się je wtedy na morskich wybrzeżach, ale możliwe jest

wybitnie terytorialne. Przy dobrej dostępności pokarmu nawet

też spotkanie na śródlądziu. Co ciekawe, podczas przelotów

w okresie lęgowym potrafią grupowo żerować. Nie przeszka-

krwawodzioby migrują głównie nocą, w którym to zwyczaju

dzają im też zanadto nieodległe lęgi innych ptaków brodzących.

wcale nie są wyjątkowe.

Samiec zaczyna się mocniej denerwować dopiero wtedy, gdy

Wypatrujcie ptaków o krwistych dziobach i nasłuchujcie

pojawia się bezpośrednie zagrożenie dla partnerki lub piskląt.

ich charakterystycznych nawoływań. Spotkania i obserwacje

Po okresie lęgowym, w trakcie którego oboje rodzice solidar-

tych ptaków dostarczą Wam na pewno wiele dobrych emocji.

nie wysiadują jaja, a później opiekują się pisklętami (które

W związku z tym, że liczebność ich populacji spada, spró-

jak przystało na zagniazdowniki szybko się usamodzielniają)

bujcie chronić miejsca, gdzie mogą gniazdować. Na przy-

krwawodzioby zaczynają swe wędrówki. Wtedy mamy szanse

kład nie podjeżdżajcie samochodem nad sam brzeg zbiornika

zobaczyć je w grupach, zarówno nad zbiornikami śródlądowy-

wodnego, jeżeli nie ma tam ubitej drogi, szczególnie w okresie

mi, jak i na wybrzeżu. Nie lubią specjalnie otwartej plaży, raczej

wiosennym. Gdy podczas spaceru z psem zauważycie grupę

preferują nieco bardziej ustronne miejsca. Dobrze czują się

żerujących ptaków, niekoniecznie krwawodziobów, nie pusz-

na nadmorskich słonych bagniskach i na równiach pływowych.

czajcie swojego pupila luzem. Możecie w ten sposób ocalić

Dlatego bardzo duże koncentracje wędrujących krwawodzio-

wiele ptasich (i nie tylko) istnień.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

57

archeologia

ULUBURUN Tekst Szymon Mosakowski Zdjęcia Wikimedia Commons

Zdjęcie Dreamstime

58

archeologia Sceneria z repliką i oryginalnymi artefaktami z Uluburun, wystawa w Bochum

Drewniany model statku Uluburun

PODWODNE WYKOPALISKA W CIEPŁEJ WODZIE Z NIESAMOWITĄ WIDOCZNOŚCIĄ SĄ MARZENIEM DLA KAŻDEGO ARCHEOLOGA PODWODNEGO. JEDNYM Z TAKICH STANOWISK JEST WRAK ULUBURUN. JEST TO JEDNO Z NAJBARDZIEJ FASCYNUJĄCYCH I NAJWAŻNIEJSZYCH PODWODNYCH WYKOPALISK ARCHEOLOGICZNYCH Z KOŃCA XX WIEKU.

S

Replika wraku w rozmiarze rzeczywistym, Zamek św. Piotra, Bodrum, Turcja

łynny archeolog podwodny George Bass wraz z zespo-

Pierwsza prospekcja podwodna tego miejsca odbyła się

łem przeprowadzili szeroko zakrojone badania podwod-

w 1983 r. i poświęcona była poznaniu stanu i rozmiarów wra-

ne na miejscu odkrycia wraku, znajdując przy tym szero-

ku, co miało pomóc w planowaniu pełnych wykopalisk, które

ką gamę artefaktów z całego Morza Śródziemnego. W dniach

odbyły się już w 1984 r. i trwały przez 10 następnych lat. Wrak

18–27 sierpnia 1983 r. Institute of Nautical Archaeology,

Uluburun leży w odległości około 100 m od brzegu, elementy

pod kierunkiem Cemala Pulaka, przeprowadzone zostały

wraku rozproszone są na obszarze prostokąta o wymiarach

wstępne podwodne badania wykopaliskowe na wraku stat-

10 na 18 m, na głębokości od 43 do 51 m. Ta głębokość jest

ku, którego datowanie określone zostało na późną epokę

znacznym utrudnieniem do prowadzenia podwodnych ba-

brązu. Sam wrak spoczywał na dnie w pobliżu miejscowości

dań archeologicznych, ponieważ stwarza ona duże zagro-

Uluburun w Turcji.

żenie dla płetwonurków. Dno wokół stanowiska jest strome

Jesienią 1982 roku poławiacz gąbek, Mehmet Cakir, po za-

i bardzo skaliste. Wszystko wskazuje na to, że statek zato-

kończonym nurkowaniu opowiedział swojemu koledze o me-

nął tuż przy dużym, przypominającym głaz występie, który

talowych fragmentach z uszami, które widział na dnie. Zain-

uniemożliwił części znajdującego się na nim zsunięcie się

teresowanie wśród poławiaczy było bardzo duże, ponieważ

w głąb morza.

wiedzieli oni, że archeolodzy z pewnością będą chcieli zbadać

W trakcie przeszukiwania dna wokół wraku jednostki, udało

to, co odkryli nurkowie. Poławiacze gąbek zgłosili znalezisko

się odkryć dobrze zachowany fragment drewna, który z pew-

do miejscowego muzeum w miejscowości Bodrum. Zespół

nością był elementem starożytnego wraku. Mniejszy fragment,

INA we współpracy z Muzeum w Bodrum natychmiast udali

prawdopodobnie sztauerski, został wydobyty z dna i później

się na miejsce wskazane przez poławiaczy.

zidentyfikowany jako element konstrukcyjny.

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

59

archeologia

Zdjęcie Dreamstime

Z przeprowadzonych badań wynika,

pury i kadzidła, liczna ceramika, a także

cyny. Surowce te były przewożone w for-

paciorki z bursztynu, agatu, karneolu,

mie rozciągniętej wołowej skóry. Każda

kryształu górskiego, złota, kości, musze-

sztabka ważyła około 27 kg. Wygląda

lek, fajansu i szkła.

na to, że była to obowiązująca w han-

Wymienione wyżej przedmioty stano-

dlu śródziemnomorskim w epoce brązu,

wiące ładunek są niezwykle istotne dla

zestandaryzowana jednostka płatnicza.

archeologów, ponieważ są wskazówką

Oprócz tej formy, metal występował tak-

dla badań nad handlem w późnej epoce

że w krążkach. Statek przewoził również

brązu. Jednak oprócz ładunku na statku

interesujące artefakty ze złota, takie jak

znajdowały się również elementy zwią-

plakietka z boginią trzymającą w rękach

zane z załogą, która była nieodłącznym

gazele, złoty pierścień, złotą zawieszkę

elementem każdego rejsu.

z jastrzębiem, kielich oraz złote skarabe-

Załoga statku musiała być uzbrojona,

usze z imieniem królowej Nefretete, któ-

ponieważ życie marynarza w epoce brą-

re pomogły wydatować statek na XIV lub

zu wiązało się z dużym ryzykiem, rów-

XIII w. p.n.e.

nież na wodzie. Odnaleziono liczne groty

Wśród odkrytych artefaktów znajdo-

strzał i włóczni. Drzewce oczywiście nie

wała się również srebrna biżuteria, wy-

zachowały się. Znaleziono także sztyle-

roby ze szkła np. sztaby szklane w po-

ty, mykeńskie miecze, topory. Marynarze

staci grubych krążków, egipski heban,

mieli także przy sobie liczne narzędzia,

muszle ślimaków murex opercula, które

a wśród nich siekiery, szczypce, dłuta,

Biżuteria egipska z wraku Uluburun, Zamek św. Piotra, Bodrum, Turcja

60

były wykorzystywane do produkcji pur-

że statek przewoził 10 ton miedzi i 1 tonę

archeologia

Kawałki metalowe z wraku Uluburun, Zamek św. Piotra, Bodrum, Turcja

Ładunek rozrzucony po dnie morskim, Zamek św. Piotra, Bodrum, Turcja

egejskim, a pośrednio także z obszarem nadbałtyckim. Prawdopodobnie płynął on z Lewantu przy wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Mógł kierować się do jednego z mykeńskich miast. Możliwe, że zmierzał na Morze Czarne, ponieważ na wraku znaleziono oszczepy i ceremonialną maczugę z ujścia Dunaju. Mijając przylądek Uluburun, zniesiony przez silny i częsty w tym regionie południowy wiatr, zatonął.

Wrak Uluburun przyniósł niesamowity wachlarz starożytnych artefaktów, które zapewniają cenny wgląd w życie ludzi, którzy żyli, handlowali i żeglowali na Morzu Śródziemnym w późnej epoce brązu.

Odkrycie wraku Uluburun pomogło rzucić światło na aspekSceneria z repliką i oryginalnymi artefaktami z wraku Uluburun, wystawa w Bochum

ty późnej epoki brązu, które wcześniej nie były znane. Arche-

pług i motykę, kamienie szlifierskie, ostrza sierpów, wiertła,

sieci handlowe, które łączyły ówczesne kultury śródziemno-

szydła i piłę.

morskie. Ze znalezionych przedmiotów jasno wynika, że Ulu-

olodzy byli w stanie przeanalizować artefakty i poznać morskie

Jednym z najciekawszych artefaktów są dwie drewniane

burun był statkiem handlowym, przewożącym towary z kultur

deseczki, połączone zawiasem. Na prostokątnych deseczkach

kananejskich, cypryjskich i mykeńskich, jak również z regionów

znajdują się wgłębienia, które wypełniano woskiem a następnie

położonych dalej, takich jak

na nich pisano.

Egipt i Anatolia.

Dzięki starannie przeprowadzonym pracom wykopalisko-

Podwodne badania arche-

wym znaleziono także pozostałości po zapasach żywności,

ologiczne wraku Uluburun

z których korzystała załoga. Spożywano migdały, figi, oliwę,

dostarczyły wielu informacji

winogrona lub rodzynki, dziki szafran, czarny kminek, sumak,

na temat handlu i praktyk

kolendrę i granaty. Znaleziono również ziarna pszenicy i jęcz-

kulturowych późnej epoki

mienia. Prawdopodobnie marynarze łowili również ryby o czym

brązu.

świadczą odnalezione harpuny i haczyki.

lają nam zrozumieć ludzi,

Artefakty

pozwa-

Na podstawie zachowanych części kadłuba ocenia się,

a także ich działania, które

że długość starożytnego okrętu wynosiła 15 metrów, a szero-

miały miejsce w tym okre-

kość około 5 metrów. Mógł on przewozić do 20 ton ładunku.

sie. W związku z tym, wrak

Wykonany był z drzewa cedrowego, pozyskanego najprawdo-

Uluburun okazał się być nie-

podobniej na obszarach Syropalesty.

ocenionym źródłem wiedzy

Z zebranych materiałów archeologicznych można stwier-

o tym okresie i zapewnił wy-

dzić że, statek ten uczestniczył w dużych wymianach han-

jątkową okazję do zbadania

dlowych pomiędzy Egiptem, Bliskim Wschodem i światem

historii regionu.

Afrykańska kość słoniowa znaleziona na wraku PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

61

wydarzenia

FESTIWAL NURKOWY

GŁĘBINY Tekst Wojciech Zgoła

GŁĘBINY – słownikowo to głębokie miejsca w jakimś zbiorniku wodnym; duża odległość od powierzchni czegoś do dna, od brzegu, początku do końca czegoś; również: miejsce znacznie oddalone od brzegu, początku czegoś; niepowierzchowny stosunek do czegoś; również: bogactwo treści, myśli; duże zaawansowanie jakiegoś procesu, zjawiska

W

łaśnie tak było podczas IV edycji Festiwalu Głębiny w Rudzie Śląskiej. Bo głębo-

ko, dla laika i osoby nienurkującej, to jest 3 m od powierzchni, dla kogoś innego to 20, czy 40 m, a dla bywalca „głębin” to ponad 100 m  W czasie 2 dni mogliśmy doświadczyć różnych aspektów naszych podwodnych głębin. Dawid Strączek, jeszcze w piątek wprowadził nas w temat nurkowań jaskiniowych. Otwarto również wernisaż wystawy zdjęć autorstwa Wojciecha Podhorskiego. Między innymi wraki, Malty, Visu i inne.

62

Zdjęcia Marcin Adamowicz

wydarzenia

Festiwal Głębiny swoją pierwszą edycję ograniczył do filmów

1 miejsce

podwodnych przesyłanych przez wielu różnych autorów. Or-

Paweł Franczyk za film pt. „Mistrzowie kamuflażu”

ganizatorzy nie odeszli od tego, jednak całe spotkanie mocno

2 miejsce

poszerzyli. W tym roku, po pandemicznej przerwie, przesłano

Michał Procajło za film pt. „Malediwy”

ponad 40 filmów, z czego na Festiwalu zaprezentowano 9,

3 miejsce

a z nich wyłoniono zwycięzców:

Bartek Pitala za film pt. „Quader Aqua”

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

63

wydarzenia

było jeszcze spotkanie z Arturem Rosołowskim o nurkowaniu zawodowym, Darią Dobrowolską o eksploracji jaskiń i z Bartkiem Pitala o podwodnej fotogrametrii.

Redakcyjnie podobało nam się. Ludzi przybyło trochę ponad sto. Dobra organizacja, wszystko na miejscu, darmowe parkingi, bardzo blisko bar, no i ostatni weekend zimy  Zaprezentowane filmy konkursowe zostały zrobione z pomysłem, dobrymi kadrami, w większości z dobrze dobraną muzyką i z zaplanowaną historią/scenariuszem. Wciąż jednak brakuje lektora, a w większości dłuższych niż 3 minuty filmów,

64

W Miejskim Centrum Kultury im. Henryka Bisty, gdzie od-

bardzo by się przydał. Jeśli chcemy przyciągać nowych nurków

bywała się impreza, w holu, wystawiło się kilku wystawców,

i zapraszamy do oglądania ludzi nienurkujących, to jest to nie-

a na sali odbywały się prezentacje. Jakub Koncytowicz, z wielką

odzowne, przynajmniej naszym, redakcyjnym zdaniem.

pasją, opowiadał o fotografii wraków na przykładzie Zenobii

Wiele osób, firm i organizacji wsparło Głębiny. Prezentu-

z Cypru. Ania Sołoducha pokazała nam TOP spotów nurkowych

jemy plakat, na którym wszyscy oni są wymienieni. Wstęp był

Świata, niezaprzeczalnie pięknych i ciekawych miejsc. Dalej

wolny – zapraszamy za rok, na V edycję!

wydarzenia

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

65

porady i ciekawostki ACADEMY

1 MILION LUMENÓW Tekst Wojciech A. Filip

CAŁKOWICIE NOWE LATARKI DLA NURKÓW Nowa, oparta na rozszczepianiu kwantowym technologia pozwalająca na uzyskiwanie niespotykanych dotychczas mocy światła.

66

Najmocniejsze nurkowe latarki mają około 10 tysięcy lu-

Nurkuję na tyle długo, żeby napisać o tym, jak wydawało mi się,

menów, nowa latarka posiada ich 100 razy więcej. Ile jesteś

że znam się na świetle, jak kupiłem kilka naprawdę mocnych

w stanie zapłacić za taką latarkę?

i drogich latarek. Co ciekawe, kiedy je kupowałem, walczyłem

*link do tej latarki na końcu artykułu

jak lew z każdym, kto nie zgadzał się z moim wyborem.

Tak jak ty, jestem nurkiem.

Do czego najczęściej wykorzystujesz latarkę?

Nie znam się na technice świetlnej, nie jestem specjalistą

´

do nurkowań nocnych (żeby coś było widać)

od pomiarów światła – nie umiem zmierzyć ile to 1 tysiąc lu-

´

do doświetlania filmików (media społecznościowe )

menów, a ile 8 tysięcy.

´

do komunikacji (żeby coś zasygnalizować partnerowi)

porady i ciekawostki ACADEMY

Zdjęcia Isadora Abuter Grebe

Latarka z dobrym, nieprzepalającym strumieniem światła

Zdjęcie Jon Borg

Doświadczenie W mglistą noc wsiądź do samochodu i postaraj się dobrać najlepsze do jazdy światła.

Przy włączonych światłach mijania coś widać, na drogowych przed nami biała ściana.

Paradoksalnie, najwięcej szczegółów zauważysz włączając tylko światła pozycyjne.

Czy gdyby światła drogowe (tzw. „długie”) miały 2 albo nawet 3 razy mocniejsze żarówki, to udałoby się coś przez tę mgłę zobaczyć?

Oczywiście że nie, byłoby tylko gorzej.

To, o czym wiesz, ale co warto sobie czasem przypomnieć Moc latarki pod wodą można porównać do jazdy samochodem w nocy, we mgle. Istnieje pewna granica, po przekroczeniu któ-

Latarka świecąca szeroko, brak widocznego strumienia komunikacyjnego – dobrze doświetla zdjęcia/filmy

PERFECTDIVER nr 2(26)/2023

67

porady i ciekawostki ACADEMY

rej im silniejsze światło, tym mniej widać.

Dzieje się tak m.in. dlatego, że woda jest gęstsza od powietrza i zawsze jest w niej jakaś zawiesina.

Ciekawe jest to, że jeżeli widoczność pod wodą sięga kilkudziesięciu metrów, to ta „mgła”, w której nic nie widać dotyczy głównie strumienia światła. Inaczej mówiąc zbyt silna latarka wytworzy tak gęsty strumień światła, że zobaczymy go jako biały super miecz świetlny wystający z głowicy latarki.

Nie można nim zbyt wiele oświetlić bo oślepia, nie można nim pokazać Latarka z dobrym strumieniem, nie przepalającym oświetlanego miejsca

prawdziwych kolorów, bo widzimy białą plamę.

Jeżeli taką latarkę włączysz w Bałtyku, albo w wodzie o umiarkowanej przejrzystości, to będzie tak, jakbyś stanął w gęstej mgle, albo zamieci śnieżnej – włączając latarkę, włączasz sobie zerową widoczność. Bardzo łatwo wtedy o utratę orientacji, którą prawdopodobnie odzyskasz kiedy wyłączysz zbyt mocną latarkę.

Jak szybko sprawdzić czy latarka nie będzie robiła efektu białej ściany? ´ Na powierzchni Skieruj strumień światła z odległości ok. 50 cm na dłoń – popatrz na to, co widzisz, powinny to być detale skóry – jeżeli przymknąłeś oczy, albo

Ciekawe połączenie latarki z dobrym strumieniem i dodatkowym szerokim kątem świecenia – bardzo dobre rozwiązanie do komunikacji i robienia zdjęć/filmów

widzisz białą plamę, to latarka ma za dużą moc. ´ Pod wodą Zaglądnij do jakiegoś zagłębienia, może to być wrak, rura, czy po prostu nawis skalny – czy widzisz drobne detale miejsca w które świecisz? Jeżeli tak, to latarka jest warta uwagi. Jeżeli najpierw widzisz białą plamę – to nie jest latarka dobrze dobrana. ´ W mediach społecznościowych  Podpłyń do partnera z małą kamerką. Świecąc na niego zrób mu kilka zdjęć, nakręć krótki film. Jeżeli w efekcie zamiast ładnie doświetlonego nurka, widzisz partnera z białą plamą w miejscu gdzie świecisz, latarka ma za dużą moc.

Latarka świecąca szeroko „miękkim” światłem – najlepsze rozwiązanie do robienia zdjęć/filmów Zdjęcia na stronie Przemysław Zyber

68

porady i ciekawostki ACADEMY

Moja historia c.d.

Kiedy zostałem nurkiem technicznym, byłem przekonany, że potrzebuję specjalnego sprzętu.

Na początku listy tego, co muszę zmienić znalazła się latarka. Sprawdziłem, która jest uważana za najmocniejszą i uchodzi za absolutny top świecenia po wodą. Kupiłem ją. Po zakupie byłem przekonany, że mam najlepsze światło nurkowe na świecie. To, że nie mogłem odczytać napisu na burcie wraku, bo był prześwietlony nie docierało do mnie. Podobnie jak to, że napis ten bez problemu odczytał mój znajomy, który miał latarkę Lumen 6 (ciekawe czy ktoś ją jeszcze pa-

Latarka o zbyt dużej ilości lumenów – „przepala” oświetlany obiekt

mięta). Nurków mających najmocniejsze dostępne latarki, przybywało. Uwierzycie, że nikt z nas, nigdy nie powiedział, że w świetle swojej latarki niewiele widzi? Przyjęliśmy, że jeżeli ktoś produkuje coraz mocniejsze, to takie są najlepsze.

Nie zwracaliśmy uwagi na to, że aby coś zobaczyć musieliśmy odwracać strumień światła od tego, na co świeciliśmy.

Kupiłem w sumie 3 takie super oślepiacze, każdy mocniejszy od poprzedniego.

Dopiero kilka lat później poprosiłem o pomoc inżyniera zajmującego się techniką świetlną i pomiarami światła, a on zadał mi zagadkę.

Zagadka Jak przekonać kogoś do konkretnego

Latarka właściwie dobrana – dokładnie oświetla obiekt

produktu, jeżeli się na tym czymś nie zna, ale tego potrzebuje?

Rozwiązanie W zrozumiały dla niego sposób pokazać mu, że ten produkt jest lepszy od innych, podobnych.

Jeżeli to się uda, to łatwo takiej osobie można wskazać nie tylko produkt lepszy od innych, ale taki, który jest absolutnie najlepszy – coś co zdeklasuje każdy inny podobny produkt (np. latarka z milionem lumenów).

Jeżeli masz do wyboru 2 latarki, jedna ma 2000 lumenów, a druga 8000 tysięcy lumenów – którą wybierzesz dla siebie?

Latarka w jaskini: po lewej dobrze dobrana, po prawej przepalająca (zbyt dużo lumenów) Zdjęcia na stronie Bartek Trzciński

69

porady i ciekawostki ACADEMY

W takich chwilach, nie mając specjalistycznej wiedzy, nie za-

nościowych filmik z testów pokazujących twojego, oświetlone-

wsze postępujemy rozsądnie.

go partnera w czasie nurkowania. Staraj się być obiektywnym

Wybierzesz to, co wydaje ci się oczywiste: więcej wydaje się

– widzisz to, co oświetlasz, czy widzisz tam białą plamę?

oznaczać lepiej niż mniej. Tymczasem latarka słabsza, mająca

Pytasz o radę na FB? Nie mów nikomu jaka to latarka, pokaż

2000 tysiące lumenów, sprawdzi się pod wodą znacznie lepiej

wyniki tego, jak świeci.

Powodzenia!

niż ta z 8000 tysiącami lumenów, którą w pierwszym momencie

WAF

prawdopodobnie oceniłeś wyżej.

Chcę kupić latarkę – jak to zrobić?

PS. W 18 numerze Perfect Diver znajdziesz artykuł z ciekawymi

Zanim za coś zapłacisz, zabierz wybrany model na nurkowanie,

sposobami testowania latarek. Masz ochotę na więcej wiedzy?

oświetl swoją dłoń albo manometr, zaglądnij w jakiś podwodny

Zaglądnij tam, albo do Akademii Tecline, gdzie możesz przete-

zakamarek szukając szczegółów, zamieść w mediach społecz-

stować różne latarki na żywo!

*Dobra, gdzie kupić tę nową latarkę, która ma milion lumenów!?

Na szczęście taka latarka nie istnieje. Jestem jednak przekonany, że gdyby było inaczej znaleźliby się chętni na jej zakup.

Swoją drogą wstęp do tego artykułu to prosty test na temat wiedzy o nurkowych latarkach: czy w pierwszym momencie pomyślałeś, że taka latarka jest kompletnie nieprzydatna, czy też zastanowiłeś się nad jej ceną… ?

Idealnie dobrane światło dla nurka: mimo bliskiej odległości nie przepala sygnału ok, a równocześnie ma dobry strumień komunikacyjny

Zdjęcie Isadora Abuter Grebe

https://teclinediving.eu/pl/akademia-tecline/#/

70

PRZEWODNIK po wybranych spotach nurkowych Wyspy Afrodyty. Mamy nadzieję, że po tych najlepszych lub najciekawszych.

Pytaj w CENTRACH NURKOWYCH

Idealny dla nurków, freediver’ów, osób kochających lazurową wodę i sporty wodne, ale także dla tych, którzy im towarzyszą.